Devri

Recherche 'am...' : 493 mots trouvés

Page 2 : de ambab (51) à ambrank (100) :
  • ambab
    ambab

    adj. Qui n'est pas dégourdi.

    ●(1958) BRUD 3/98. Ambab. Eun ano-gwan hag a dalvez : «na oar ket en em zibab, n'eus ket mond endro ennañ.» Disheñvel diouz abaf. Implijet e vez «ambab» e Langoned ha Speied. Ar hontrol a zo «digourdi». ●(1982) PBLS 78. (Langoned) ambab, tr. «timide.»

  • ambac'h-
    ambac'h-

    voir ambazh-

  • ambaf
    ambaf

    voir abaf

  • ambaniet
    ambaniet

    adj. Pensif, soucieux.

    ●(1710) IN I 423. Petra e ma zoc'h-hu deuet da veza quen ambaniet ha quen affliget ha ma tisquezit beza ? (texte français : comment est-ce que contre l'ordinaire, tu te rends si pensif & affligé ?).

  • ambaomiñ
    ambaomiñ

    v. tr. d. Embaumer.

    ●(1659) SCger 48b. embaumer, tr. «embaumi.» ●(c.1718) CHal.ms i. Embaumer, tr. «oignamantein, ambaumein.»

    ●(1806) JOS 29. Corf e dad a ordrenas da ambaumi. ●(1850) JAC 134. Digassit an ezanç evit en ambomi.

  • ambaras
    ambaras

    m. –où

    (1) Embarras.

    ●(1787) BI 137. énn unn ambarass brouilluss benac. ●174. disorbet ag enn ambarasseu ag er bed. ●(1792) CAg 33. ém sorb, ém ambarrasse.

    ●(1831) RDU 150. él léhieu dissimur, didrouz, divorloh, ér peah ha pêl doh en ambarasseu ag er bed. ●(1843) SEB 249. Né barlantan qet eus an ambaras ac eus ar vigilanç continuel a zo oc'h ho ambréder èn ho bugaleach. ●(1846) BAZ 192. pell dious ambaras ar bed. ●(1869) FHB 257/377a. an ambarras a boues varnomp.

    (2) Kemer ambaras : se préoccuper.

    ●(1864) KLV 13. dioc'h feson, sulvui ma kemere ambaras ann den evit beva, sulvui en doa da zoursial euz ar pez en em gave gant-han.

  • ambaraset
    ambaraset

    adj.

    (1) Incommodé.

    ●(1790) MG 52. a pe zaibrér bèt-ha boud ambarassét.

    (4) Ambaraset evel ur c'hwil en ur varilh der : voir c’hwil .1.

  • ambarasus
    ambarasus

    adj. Embarrassant.

    ●(1834) SIM 260. ne zeus netra a boannius hac a ambarassus.

  • ambarkamant
    ambarkamant

    m. –où Embarquement.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Embarquement, tr. «ambarquemant.» ●(1732) GReg 330b. Embarquement, tr. «ambarcqamand. p. ambarcqamanchou. èmbarcqamand. p. chou.» ●(1744) L'Arm 127b. Embarquement, tr. «ambarquemantt. m.»

    ●(1886) RUSq.FB 173b. Embarquement, tr. «ambarkamant. m.»

  • ambarkañ
    ambarkañ

    voir ambarkiñ

  • ambarkiñ / ambarkañ
    ambarkiñ / ambarkañ

    v.

    (1) V. intr. Embarquer.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Embarquer, tr. «ambarquein.» ●(1732) GReg 330b. Ils s'est embarqué pour Lisbonne, tr. Ambarcqet eo, ou ambarcqet èn deus, evit Lichbon.» ●(1744) L'Arm 127b. Embarquer & s'embarquer, tr. «Ambarquein.»

    ●(1849) LLBg III 14. Ambarket é dija, sawet é en eor. ●(1849) SBI II 300. te allo ambarcan, tr. «tu pourras embarquer.» ●(1886) RUSq.FB 173b. Embarquer, tr. «ambarki.» ●(18--) BAG 17. A droc'has etre'r mor hag hi, Da viret outo d'ambarqui.

    ●(1925) BILZ 105. ambarki e bourz ar Gwennili.

    (2) V. tr. d. Embarquer.

    ●(1732) GReg 330b. Embarquer, tr. «Ambarqui. pr. ambarquet. èmbarcqi. pr. èmbarcqet» Van[netois] ambarcqeiñ. ppr. et.»

    (3) V. pron. réfl. En em ambarkiñ : s'embarquer.

    ●(1659) SCger 48b. s'e[m]barquer, tr. «en em embarqui.» ●(c.1718) CHal.ms i. Il ne faut pas s'embarquer sans biscuit, tr. «ne faut quet him ambarquein hep daffar.» ●S'embarquer, tr. «him ambarquein.» ●(c.1785) VO 17. me gueméras er resolucion de hum ambarquein.

  • ambasad
    ambasad

    m. –où Ambassade.

    ●(c.1718) CHal.ms i. ambassade, tr. «ambassad'.» ●(1744) L'Arm 12a. Ambassade, tr. «Ambassade. m.»

    ●(1904) DBFV 6b. anbasad, m., tr. «ambassade.»

  • ambasadour
    ambasadour

    m. –ion, –ed Ambassadeur.

    ●(1633) Nom 204a. Lautia : presens & dons donnez aux Ambassadeurs estrangers : præsantou ha donæsonou roet dan Ambassadeuryen á bro estraing, á diaues bro. ●204a-b. Legatium : la paye d'vn Ambassadeur : paëamant á vn Ambassadour. ●(1650) Nlou 318. Vn guir cannat ambassader, tr. «un vrai messager ambassadeur.»

    ●(1659) SCger 6b. ambassadeur, tr. «ambassadour.» ●(c.1718) CHal.ms i. ambassadeur, tr. «ambassadour.» ●(1732) GReg 31b. Ambassadeur, Ministre public envoyé en ambassade, tr. «ambaçzador. p. ambaçzadored. Van[netois] ambaçzadour. p. ed.» ●(1744) L'Arm 12a. Ambassadeur, tr. «Ambassadour.. derion. m.» ●(1787) BI 71. ambassaderion enn Eutru Doué.

    ●(1836) FLF 2. cass ambassadourien.

    ●(1904) DBFV 6b. anbasadour, m. pl. ed et –derion, tr. «ambassadeur.»

  • ambasadourez
    ambasadourez

    f. –ed Ambassadrice.

    ●(c.1718) CHal.ms i. ambassadrice, tr. «ambassadourés.»

  • ambask
    ambask

    voir habask

  • ambazh / ambac'h
    ambazh / ambac'h

    [brpm ambah, d’un vfr dialectal *embahit « ébahi » (Ernault, AB 66)]

    Adj. Timide, honteux.

    ●(c.1718) CHal.ms I. honteux, timide, à Inguiniel, tr. « ambah »

    ●(1904) DBFV 6b. anbah, adj. timide, honteux (pays de Lorient.» ●(1905) KDBA 5. rak er vistr e zou é pen er skolieu-sé e zou tud anbah, tud hag en dès méh diskoein é mant Breihiz. (…) er ré anbah. ●(1925) DIHU 164/219. ambah e oè hag izèl a galon.

  • ambazhat / ambac'hat
    ambazhat / ambac'hat

    [ambazh + -at]

    V.

    (1) V. intr. Être intimidé.

    ●(1939) RIBA 71. Ambahat e hra er meillouzig diaol de gomzeu er groagé.

    (2) V. tr. d. [au passif] =

    ●(1939) RIBA 73. én ul lézel er gorig ambahet d'é gomzeu.

  • ambazhet / ambac'het
    ambazhet / ambac'het

    [ambazh + -et .1]

    Adj. Intimidé.

    ●(1934) MAAZ 52. Hag en hani goh ambahet ha laret : (...). ●(1939) RIBA 108. Chom e hra ambahet kaer Job en Difriko dirak kement a dud.

  • ambazhoni / ambac'honi
    ambazhoni / ambac'honi

    [ambazh + -oni]

    F. Timidité.

    ●(1934) BRUS 213. La timidité, tr. «en ambahoni.» ●(1936) DIHU 295/6. EN E. Inizan, kanad Léon, en des groeit er goulen, mes get kement a ambahoni ! ●(1937) DIHU 310/241. Ambahoni marsé ; met kentoh bihan a fé, bihan a hred.

  • ambegiñ
    ambegiñ

    v. tr. d. Clore le bec à.

    ●(1977) PBDZ 754. (Douarnenez) ambegiñ, tr. «clore le bec à.»

  • ambetasion
    ambetasion

    f. –où Embêtement.

    ●(1993) MARV xii 16. (Kawan) Tra-walh a «ambetasionou» evel hemañ, a gredan.

  • ambetiñ
    ambetiñ

    v. pron. réfl. En em ambetiñ : être embêter.

    ●(17--) EN 318. Nem ambeti a ry, tr. «Tu seras embêté.»

  • ambilh
    ambilh

    adj. & m.

    (1) Marc'h-ambilh : cheval de limon, premier de l'attelage.

    ●(1732) GReg 162a. Cheval qui est le premier de l'attelage, tr. «Treg[or] Marc'h ambilh.» ●576b. Limonier, cheval de limon, tr. «marc'h ambilh.»

    ●(1895) GMB 186. le tréc[orois] marc'h ambilh cheval qui est le premier de l'attelage.

    ●(1927) GERI.Ern 15. ambilh T[régor], tr. «(Cheval) en tête de l'attelage.»

    (2) Faos ambilh : troisième cheval de l'attelage.

    ●(1896) GMB 745. Quand il y a cinq chevaux, le troisième s'appelle à Pédernec foz-añbilh, litt. «faux premier», parce qu'il tient la place occupée d'ordinaire par le premier ; celui-ci est toujours añbilh ; le second zourbilh, litt. «sur- ou sous-premier.»

    (3) (en plt des enfants) Remuant.

    ●(1970) BHAF 384. Eur bugel gwidal a zo "abil", nervuz, poan dezañ o chom en eun tu bennag, atao o redeg warlerh e fri, o firboucha. ●(1972) HYZH 75/26. gwashoc’h eget ar vugale ambilh.

    (4) M. (en plt des enfants) Chenapan.

    ●(1974) TDBP.III 288. Ya, hennez a zo bet un ombill (ou : ur c'hañfard, ur c'hwil, ul lapouz, ur perseval, ur pabor, ur pichon, un dañvad, ur marmouz, un ebeul, ul loen, un evn, ul legestr, ur foreant) !

  • ambilhañ
    ambilhañ

    v. tr. d. Relier entre eux (les chevaux de l'attelage).

    ●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. Ambilhan ar c'hezek, staga an eil ous egile kezek eun denn (pe eun harnez) (Goelo). ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Ambilhan ar c'hezeg, tr. «relier entre eux les chevaux de l'attelage G[oelo].»

  • ambion
    ambion

    adj. (droit) Mitoyen.

    ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Ambioun, tr. «(ce mur est) mitoyen, St.-Pol de L. Milin.»

  • ambionner
    ambionner

    voir abienner

  • ambision
    ambision

    f. Ambition.

    ●(1612) Cnf 48a. dré cassony, dré vaengeancc, dré auaricc, dré amittaig, dré ambition, dré ignorancc.

    ●(c.1680) NG 1428. O faux ambition. ●(c.1718) CHal.ms i. ambitionner, tr. «clasqu', pourséein dre ambision, douguein anui d'unan bennac.» ●(1727) HB 49. Na bermetit james (…) / Nac em be ouz reall nep seurt ambition, / Nac eus va oberyanç nep seurt presomption. ●(1732) GReg 31b. Ambitieusement, tr. «gand ambicion.» ●(1744) L'Arm 12a. Ambition, tr. «Ambition. m.»

  • ambisius
    ambisius

    adj. Ambitieux.

    ●(c.1718) CHal.ms i. ambitieux, tr. «ambisius.» ●(1744) L'Arm 12a. Ambitieux, tr. «Ambitiuss.» ●(1732) GReg 31b. Ambitieusement, tr. «èn ur fæçzoun ambicius.»

    ●(1869) SAG 162. Er baradoz memez eo bet ambisius.

  • amblaen
    amblaen

    adj. Non uni, inégal.

    ●(1962) EGRH I 6. amblaen a., tr. « non uni, inégal. »

  • amblejenn
    amblejenn

    voir amblezenn

  • ambleud
    ambleud

    m. (agriculture) (Grain) rebattu.

    ●(1931) VALL 627a. (grain) rebattu, tr. «ambleud Ouess[ant].»

  • ambleudadeg
    ambleudadeg

    f. –où

    (1) (agriculture) Foulage en commun du blé noir.

    ●(1877) FHB (3e série) 10/75a. an tennadegou-lin, ar frikerez-bolc'h, an ambludadegou guiniz-du.

    ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Ambludadeg, pl. ou, tr. «nettoyage du blé noir en commun.»

    (2) par ext. Fête que l'on fait à l'occasion du foulage de blé noir.

    ●(18--) SAQ II 61. En eun ambludadek noz.

    ●(1922) KAAG 39. an dansou noz, an ambludadeg goude kuz eol. ●92. d'an dansou noz, d'an ambludadek guiniz du goude kuz eol.

  • ambleudiñ
    ambleudiñ

    v. tr. d.

    I. (agriculture) Fouler (le blé noir) en commun.

    ●(1732) GReg 440b. Froter du blé avec des sabots dans une auge, tr. «Ambludi. pr. ambludet.»

    ●(1904) DBFV 7a. anbledein, v. a., tr. «fouler aux pieds le blé, pour en ôter la terre qui y est attachée.» ●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. Lavaret e vez ambludi e Konk-Leon ha ambrudi e Brest. ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Ambleudi, ambludi, tr. «fouler le blé noir pour débarrasser le grain des pellicules qui l'enveloppent.» ●(1949) KROB 17/14. an dud a oa eno oc'h ambludi gwiniz du. ●(1995) BRYV IV 141. (Milizag) angludi gwiniz du. ●(1982) MABL I 121. (Lesneven) War al leur 'vezent sec'het hag amludet aze : bresañ 'nne'o… Amludiñ 'zo piétiner.

    II. sens fig.

    (1) Réduire en miettes.

    ●(1557) B I 802. Bleauenn en bet ne caffet muy / nac eo quen munut ambludet, tr. «on en trouverait pas un cheveu, tant il est réduit en petits morceaux.»

    (2) Fouler aux pieds.

    ●(1959) BRUD 10/22. ni a ambleudo dindan hon treid ; amzer an trubuilhou.

  • amblez / amblezenn
    amblez / amblezenn

    f. amblezoù, amblezi (agriculture)

    (1) Boucle d'attelage.

    ●(1904) KZVr 349 - 17/07/04. Amblejen ; lïezder amblejaou ; a vez graet, e Kerne-Uhel eus lagadennou (diou zo anezo) graet peurliesa gant eur wiaden-goat hag a dalv da staga ar yeo ouz ar pez hanvet «krog», pa sternier ejened ouz an alar. ●(1913) KZVr 29 - 21/09/13. Amblejen, pl. amblejaou, tr. «deux anneaux formés le plus souvent d'une branche de chêne flexible tordue : ils relient le joug à la pièce appelée «krog», dans l'attelage à bœufs de l'avant-trein de la charrue par l'intermédiaire d'une pièce formée de deux parties, «ar stik» et ar «gamaren» H[au]te Corn[ouaille].» ●(1919) DBFVsup 2a. ambléz (Bieuzy, Cl[éguérec]), f. pl. –blézi, amblézen, f., tr. «boucle d'attelage, cercle sur un balai.» ●(1927) GERI.Ern 15. amblejenn C[ornouaille] f. pl. –jaou (V[annetais] ambléz pl. i), tr. «Boucle d'attelage.» ●(1942) VALLsup 44a. V[annetais] ambléz, tr. «boucle d'attelage, cercle sur un balai.»

    (2) Krog-amblez : crochet sur le brancard.

    ●(1942) VALLsup 44a. Crochet. Sur le brancard, tr. «krog-amblez T[regor].»

  • amblezenn
    amblezenn

    voir amblez

  • ambloari
    ambloari

    m.

    (1) Chagrin, douleur.

    ●(1557) B I 276. En glachar ha mil amloary, tr. «dans mille douleurs et angoisses.» ●540. glachar hac ambary, tr. «des douleurs et des angoisses.»

    ●(17--) ST 172. eur vinorez karget a ambloari, tr. «une pauvre orpheline accablée de douleur.»

    ●(1927) GERI.Ern 15. ambloari T[régor] m., tr. «Peine, souci.»

    (2) Kaout ambloari : avoir du chagrin.

    ●(17--) ST 8. n'ho pet neb ambloari, tr. «n'ayez aucun souci.» ●10. Mar ho pe ambloari, tr. «si vous avez du chagrin.» ●18. oll hon euz ambloari / O welet ho klenvet, tr. «nous sommes tous peinés de voir votre maladie.»

    (3) Bezañ en ambloari : être dans la peine.

    ●(17--) ST 350. Dre'n abek d'he bried ema en ambloari, tr. «Il est accablé de douleur, au sujet de sa femme.»

    (4) Reiñ ambloari da ub. : faire de la peine à qqn.

    ●(17--) ST 182. Pe seurt tud ar re-ze a ro d'ehoc'h ambloari ? tr. «Quels sont donc ces gens qui vous font de la peine ?»

  • amboaz
    amboaz

    s.

    (1) War an amboaz : dans l'intention de.

    ●(1917) KZVr 219 - 13/05/17. War an amboaz-se, tr. «à Landivisiau, Haut-Léon, dans cette intention-là.» ●war an amboaz ho kwelet yac'h ez eo ez ann en hent, tr. «c'est dans l'intention de vous voir bien portant que je me met en route. Loeiz ar Floc'h.» ●(1931) VALL 272a. dans l'espoir (et l'intention) de vous voir en bonne santé, tr. «war an amboaz ho kwelout yac'h L[éon].» ●396a. dans l'intention de (et dans l'attente, l'espoir de) vous voir, tr. «war an amboaz ho kwelet L[éon].»

    (2) En amboaz : dans l'intention de.

    ●(1931) VALL 272a. dans l'espoir (et l'intention) de vous voir en bonne santé, tr. «en amboaz ho kwelout yac'h L[éon].» ●396a. dans l'intention de (et dans l'attente, l'espoir de) vous voir, tr. «en amboaz ho kwelet L[éon].»

  • amboetiñ
    amboetiñ

    v. tr. d. Emboîter.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Emboester, tr. «lacat en eil en eguilé amboetein, lacat er uoest'.»

    ●(1977) PBDZ 754. (Douarnenez) amboetiñ, tr. «mettre en boîte.»

    ►absol.

    ●(1980) HYZH 136/47. (Treboull) Hag e laez ar fritur (…) oa ur rummad da lakaat war ar grilhoù, ur rummad e poazhañ, ur rummad e tisreviñ, ur rummad e ambouetiñ hag ur rummad e eoliñ.

  • ambolismal
    ambolismal

    adj. Embolismique.

    ●(1499) Ca 7a. Ambolismal. g. idem. cest lan qui a xiii. lunaison.

  • Ambon
    Ambon

    n. de l. Ambon.

    ●(1847) FVR 195. Antronoz ar Roc'h-Bernard hag Ambon a zo emgannet gant ar re Wenn. ●288. belek euz a Ambon.

  • amboubal .1
    amboubal .1

    adj.

    (1) (en plt de qqn) Sot.

    ●(1902) MBKJ 22. Hor skandalat a re dre ma'z oamp ken aboubal. ●(1905) KANngalon Eost 462. Ne ket mad beza brichin nag aboubal. ●(1913) KZVr 26 - 31/08/13. Aboubal, tr. «étourdi, gauche, sot, L[éon].» ●(1919) MVRO 14/1d. eur gazeg amboubal evel Fanic !

    (2) (en plt dune idée, etc.) Sot.

    ●(1954) BISO.llmm 28. pa zispleg dezhañ e hini gozh peseurt froudenn amboubal nevez a zo o paouez diwanañ e penn ar berc'hennez.

  • amboubal .2
    amboubal .2

    m. –ed

    (1) Imbécile, idiot.

    ●(1910) FHAB Meurzh 111. Kasit an amboubal-ze da gaout e vreur. ●(1910) FHAB Mae 151. Klevit an amboubal-man, emezi ! ●(1919) BUBR 11-12/9. Me gav ac'hanout eun tamm brao a amboubal ! ●(1927) GERI.Ern 7. aboubal L[éon] m., tr. «Etourdi, gauche, sot ; celui qui ne comprend jamais ce qu'on lui dit, esprit lent et paresseux.» ●(1927) FHAB Meurzh 60. Petra a vad a c'hell eun amboubal seurt da heman disklêria d'eomp ? ●(1929) FHAB Meurzh 103. ar pez a lavar an amboubal-ze.

    ►(vocatif).

    ●(1920) MVRO 22/d. tud keiz, amboubaled ! ●(1923) FHAB Mae 181. «c'hoari am eus ganez, amboubal koz, met dont a ri koulskoude !» ●(1928) TAPO 9. Skrivit hen, evelato, amboubal. ●(1932) ALMA 77. Amboubal ma'z oc'h, c'hoant ho peus va laza !

    (2) Taureau sauvage.

    ●(1911) BUAZperrot 158. eur c'hole gouez hanvet amboubal (bubalus) er skridou koz. ●187. eur wiz gant he zorrad moc'h bihan, eun hed gwenan en eur wezen dann, eun amboubal, eun ours hag eul loan gouez all bennak c'hoaz...

  • ambouchenn
    ambouchenn

    f. Baisure.

    ●(1732) GReg 76a. Baiseure, ou, bizeau, la marque qui est à côté du pain, lorqu'il a été pressé au four, tr. «affeden. ambouc'henn. (le premier mot vient de, affet, baiser ; et le deuxième vient de boulc'h, entamure.).» Note : E. Ernault remet en cause l'étymologie de Grégoire dans ADBR en 1903, note 19.

  • ambouchoer
    ambouchoer

    m. Embouchoir.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Embouchoir, tr. «ambouchoer Instrumant é seruig' de francat en heseu.»

  • amboulat
    amboulat

    v. tr. d. Donner une forme cylindrique (à qqc. de malléable) en le roulant sous la main.

    ●(1904) KZVr 353 - 12/08/04. Anboulat, rei eur furm rond da eun dra bennag. Ar ger-ze a vez graet, e Goelo, dreist-holl eus ar goleier-rousin a ruilher war eur maen glaz d'o lakaat rond, hag ivez eus an toaz a roer d'ezan eur furm rond, arôg e ifornia. ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Anboulat, tr. «rouler les chandelles de résine sur une surface plane pour les arrondir.» ●anboulat toaz, tr. «arrondir la pâte avant de la mettre au four. Coadout. Le Moal.»

  • amboulc'henn
    amboulc'henn

    f. –où Baisure.

    ●(1931) VALL 55a. Baisure (du pain), tr. «amboulc'henn f.»

  • ambourbiñ
    ambourbiñ

    v.

    (1) V. tr. d. Embourber.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Embourber, tr. «gourdeguennein ambourbein.»

    (2) V. pron. réfl. En em ambourbiñ : s'embourber.

    ●(c.1718) CHal.ms i. S'embourber, tr. «him c'hourdiguennein, him ambourbein, him angagein en ur prïacell'.»

  • ambouzognet
    ambouzognet

    adj. Préoccupé.

    ●(1710) IN I 129 [lire : 229]. Mar hoc'h eus un attaich bras ouz ar madou pere oc'h eus acquisitet, mar douc'h ambousoignet bras ganto.

  • ambr
    ambr

    m. Ambre.

    ●(1499) Ca 7a. Ambr. g. ambre. ●(1530) Pm 80 (Tremenuan). Sclaerhoch eguit ambr, tr. «Plus clair que l'ambre.» ●(1633) Nom 69a. Prunum nanum : creiches : vn seurt prun á vez plat melen eguis ambr. ●253a. Succinum, electrum : ambre : ambr.

  • ambrank
    ambrank

    voir abrant

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...