Résultat de la recherche

Recherche 'sa...' : 846 mots trouvés

Page 2 : de sach-2 (51) à sachan-sachek-sechel (100) :

sac'h .2
sac'h .2
m. sec’hier, seier, sier, sic’hier

I.

A.

(1) Sac.

●(1499) Ca 178a. Sach. g. sac. ●(1580) G 1190. ha groiomp hon bech en on syher, tr. «Et cousons notre fardeau dans nos sacs.» ●(1612) Cnf 33a. vn sach bras græt à lezr. ●(1633) Nom 177a. Hapsus : sac qui conserue les playes : sach á conseru an goulyou.

●(1659) SCger 107a. sac, tr. «sac’h p. sec’hier.» ●(1732) GReg 836b. Sac, poche, tr. «Sac’h. p. seyer.» ●(17--) TE 59. carguein ou séhiér.

●(1849) LLB 1022. Lein é rah er sehier. ●2141. sehier lien.

●(1904) DBFV 201a. sah, m. pl. sehiér, sihier, sihér, saheu, tr. «sac, bourse.» ●(1905) HFBI 498. or scier bian. ●(1906) BOBL 21 avril 83/2a. karga ar zic’hier ha dont d’ar gear.

(2) Poche.

●(1659) SCger 94a. poche, tr. «sac’h p. sec’hier.» ●(c.1718) CHal.ms iii. poche d'habits, tr. «sah, sacot, fichet, poch’ a sarz[eau].» ●(1732) GReg 733b. Poche de haut de chasse, d’habit, tr. «sac’h. p. seyer.»

●(1931) VALL 669b.

(3) fam. Den d’e sac’h : égoïste.

●(1955) VBRU 4. A-vepred e oa bet ha da viken e vanje va zad den d’e sac’h e-unan.

(4) C’hoari ar sac’h war udb. =

●(1909) FHAB Ebrel 111. C’hoariet eo bet ar zac’h warnezo hag en doare-ze o deuz great plijadur da veur a hini.

(5) C’hoari sac’h : jouer à la loterie.

●(1857) CBF 124. C’hoari zac’h, tr. « Sorte de loterie ; cartes roulées et renfermées dans un sac. » ●(1876) TDE.BF 89b90a. c'hoari zac'h, pour c'hoari ar zac'h. Sorte de loterie qui consiste à mettre dans un sac des bobines renfermant des numéros; chacun puise à son tour. ●(1879) ERNsup 149. C’hoari zac’h, jouer à la loterie, Gom[menec’h], Pleud[aniel], Trég[uier].

●(1935) BREI 405/3b. gonezet eur milion, er c’hoari-sac’h.

(6) Sac’h benniget : sac où le prêtre met ce dont il a besoin pour extrémiser les agonisants.

●(1744) L’Arm 345a. Sac Bénit, tr. «Sah-béniguétt.»

B.

(1) (anatomie) Vessie.

●(1995) BRYV iii 13. (Milizag) eur zorohell, sah ar pemoh kwa.

(2) Poche des eaux.

●(1975) UVUD 165. (Plougerne) amañ ’mañ ar vuoc’h o vont da ala marad. Dao d’ar c’hraou. Edo sac’h an dour eno hag ar glud o tont.

(3) (cuisine) Robe (d’andouille).

●(1744) L’Arm 340b. Robe (…) D’andouilles, tr. «Goaidiguêñ f. : sah. m.»

●(1904) DBFV 201a. sah, m. pl. sehiér, sihier, sihér, saheu, tr. «robe (d’andouille).»

(4) (phycologie) Sac’h kalkod : bulbe de Saccorhiza polyschides.

●(1968) NOGO 217. Saccorhiza polyschides. si:er ’kalkod, «sacs de kalkod», le bulbe à Porz-Paol.

II. (élément de formation de termes péjoratifs)

(1) Sac’h-c’hwez : personne orgueilleuse.

●(1910) MBJL 50. Ze ne harzo ket meur a zac’h-c’houez eus Bro-C’hall, d’eur briz-diskamant, d’he dispenn. ●(1954) VAZA 100. ur sac’h-c’hwezh anezhañ. ●(1964) KTMR 15. koz sah-c’hwez.

►(insulte)

●(1970) BHAF 312. koz sah-c’houez.

(2) Sac’h-ardoù : personne qui fait des manières.

●(1927) TSPY 21. Sac’h ardou ! Toull kamenbre !

(3) Sac’h-gevier : menteur.

●(1908) FHAB Gouere 211. Sac’h geier, eme ar vamm d’he mab, en taol-man out flemmet en eur wech, ha mad ’zo great d’it.

(4) Sac’h moged : vantard.

●(1909) HBAL 24. Allo, sac’h moged !... bombanser fall : setu te adarre o vralla da gloc’h eb ezom...

(5) Sac’h dizere : personne qui ne sait pas tenir sa langue.

●(1732) GReg 853b. Qui ne peut garder un secret, tr. «sac’h disere. p. séyer disere.»

(6) (Bezañ) sac’h d’an diaoul :

●(1905) HFBI 298. n’oun ket sac’h dan diaoul.

(7) Sac’h don : estomac sans fond, gros mangeur.

●(1947) YNVL 94. Ur seurt sac’h don eo, gouest da lonkañ, eñ e-unan, kement a boazh hag a rost en holl bod-houarnoù Brasparzh.

III. Loc. interj.

►jurons euphémiques pour «sakredie»

(1) Sac’h ar bier ! : sac à bière !

●(18--) RGE 40. Sac’h ar bier ! ar re-màn eo an dud !

●(1908) FHAB Gwengolo 269. Beac’h déi, sac’h ar bier ! ●(1909) KTLR 29. Lochore a lavare outhan he unan : sac’h ar bier ! en taol-ma e teuin sur a ben deuz va daou laer.

(2) Sac’h an dienn ! : sac à crème !

●(1847) BDJ 52. Pa dlefhen, sac’h an dien, he lakât d’ar maro.

●(1905) ALLO 27. Sac’h an dïen, kredi a ran / Gwelet ho tad pa ho kwelan. ●(1909) ATC 5. Oh ! Sac’h an dien ! Na me zo diot ! Bez’ em eus aze er baner peadra da zibri... ●6. Evelato, sac’h-an- dien ! eun dra am laka gwall-nec’het : ar c’hoz tam lizer-man eo ! ●15. Mez, sac’h-an-dien ! ne ouzout na sou na dic’ha ! ●(1919) DBFVsup 61a. sah en dien, «sac à crème» (juron). ●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 13. Sac’h an dien ! ne voe ket tost d’ezan lakat ac’hanon-me da gila ! ●34. Nan ! Sac’h an dien ! Petra c’hoarvez ganeoc’h-c’houi hizio ’ta ? ●(1934) FHAB Mae 225. Deus Per, sac’h an dien ! Na pebez c’hoari !

(3) Sac’h an dienn trenket ! : sac à crème tournée !

●(1965) KATR 43. Sah an dienn treñket ! N’az-peus ket furchet ’barz an arbel ?

(4) Sac’h ar butun ! : sac à tabac !

●(1935) ANTO 74. Sac’h ar butun ! ’me Job Itrig.

(5) Sac’h an ognez =

●(1907) MVET 108. Distag ac’hanon !... Buan, avad, sac’h an ognez !

►autres jurons.

(1) Sac’h an diaoul ! : sac du diable !

●(1947) BIKA 14. Koulskoude, sac’h an diaoul, n’eo ket da benn eo a zo troet da fall. ●(1956) BLBR 89/9. Ne c’hounezo ket, sac’h an diaoul ! ●(1964) BRUD 17/32. «Salade de concombres !» Sah an diaoul ! Petra hellfe beza ar hokombrez ?

(2) Sac’h panez ! : sac à panais !

●(1909) ATC 6. Buan avad, sac’h panez, rak mervel a ran gant an naoun hag ar zec’hed.

(3) Doubl sac’h panez ! : double sac à panais !

●(1909) TTC 25. Doubl sac’h-panez ! Azen gornok ma’z out !

(4) Mil sac’h goullo ! : mille sacs vides.

●(1907) DIHU 26/433. Nann, guir é, mil sah gouli !

(5) Sac’h ar soner ! : sac de sonneur !

●(1908) KMAF 15. Ah ! Sac’h ar zoner ! Sell hag hen aman !

IV.

(1) Teñval evel ur sac'h glaou // Du evel sac'h ur glaouaer // Du evel sac'h ar glaouer // Teñval evel sac'h al lutin // Teñval evel ur sac'h // Teñval evel en ur sac'h // Du evel ar sac'h // Du evel en ur sac'h : noir, très sombre.

●(1732) GReg 653a. La nuit est très noire, tr. G. Rostrenenn «qer du eo anezy evel ar sac'h.»

●(c.1825-1830) AJC 2562 (Go) J. Conan. Hac evel eur sach glou evoa tenvoal an amser, tr. F. Favereau «Une nuit noire comme un sac de charbon.» ●(1857) CBF 50 (L). Ker du eo ann noz evel ar zac'h, tr. «cette nuit, il fait aussi noir que dans un sac.» ●(1868) FHB 23 Mae... (L) G. Morvan (d’après MAEV 115). An noz a yoa tenval-zac'h. ●(1875) FHB 10 Gouere (L) G. Morvan. An noz a yoa tenval sac'h. ●(1877) EKG I 77 (L) L. Inisan. Abalamour ma ho poa lakeat ac'hanomp enn eur c'hraou ken du ha sac'h eur glaouaer. ●(1877) FHB (3^e série) 7/51a *Karanteg. Loar n'oa ket, ha du oa evel en eur zac'h glaouer.

●(1902) PIPI I 30 (T) E. ar Moal. An noz a oa du ha teñval evel eur sac'h. ●174. Ar gampr a oa tenvaloc'h vit eur zac'h. ●174. Ar gampr a oa tenvaloc'h vit eur zac'h. ●(1903) MBJJ 249 (T) L. le Clerc. Eur vinz all a gas anomp donoc'h c'hoaz : aman eo teñval 'vel en eur zac'h. ●(1923) (L) *Yann FHAB Mezheven 223. P'en em gavas e kichen koad bras Penmarc'h, oa tenval evel e sac'h eur glaouer, ha ne veze mui gwelet an hent. ●(1935) ANTO 181 (T) *Paotr Juluen. Pa ne weled ken netra, du an noz evel sac'h ar glaouer. ●(1958) BLBR 110/4 *Saïg Santeg (d’après Kannadig Landi Meurz-Here 1957). N'eus ket a loar. Teñval eo evel sal al lutin. ●(1965) BRUD 20/28 (T) E. ar Barzhig. Teñval e oa eno evel eur zah. ●(1967) BRUD 26-27/44 (T) E. ar Barzhig. Ha kerkent, noz-du adarre evel en eur zah. ●(1970) BHAF 117 (T) E. ar Barzhig. Deut e oa teñval evel en eur sah, du evel reor eur billig.

(2) (Paket, lakaet) er sac'h : pris sans pouvoir fuir, s’échapper.

●(1877) FHB (3^e série) 28/221a (L) *Torr-e-Benn. Emaout er zac'h, emaout crouffet en dro-man. ●(1877) EKG I 282 (L) L. Inisan. Canclaux ne zaleaz ket da velet oa lakeat er zac'h gant an Aoutrou de Kerbalanek; anaout a rea he vicher. ●(1878) EKG II 124 (L) L. Inisan. Lezet ec'h euz an alc'houesiou e dor an tour, ha, ma teu unan-bennag enn iliz, n'en devezo nemed rei eun taol alc'houez hag emaoud paket er zac'h.

(3) Bezañ lakaet er sac'h : être pris (au piège). Cf. coudre dans le même sac : barnadenn ar re a lazhe o zad.

●(1857) CBF 41 (L). «Ez ez da rei, m'oar vad, adarre da Iouen war gampi evit pemp dre gant ?» / «Oh ! amzer, awalc'h en deuz bet diganen; nemet ho faeo !» / «Emichans her graio.» / «N'ouzoun doare; gant na vezinn ket lekeat er zac'h !» tr. «... pourvu que je ne sois pas mis dedans !»

●(1927) YAMV 8 A. de Carné. Hel lakaat a rin er zac'h, ha dizale.

(4) Bezañ aet er sac'h : se corrompre, devenir hors d’usage.

●(1958) ADBr lxv 4/518 (K An Ospital-Kammfroud). Ar strollad bouteier-mañ a zo eet er zah, koulz lavared.

(5) Bout er memb sac'h gant : bon à mettre dans le même sac.

●(1790) MG 105 (G) I. Marion. Oh ! é hon ér memb sah guet Pierr.

(6) Reiñ sac'h da ub. // Reiñ e sac'h da ub. : refuser une demande en mariage de la part d’un homme.

●(1874) FHB 486/128a (L) G. Morvan. Tud avoalc'h zo oc'h he goulen, coz ha iaouang a ra al lez dezhi; hi avad a ro sac'h d'an oll. ●(1890) MOA 375 (L). Fille qui refuse tous les partis, tr. J. Moal «plac'h a ro he sac'h d'ann holl.»

●(1927) TSPY 37 (L) L. ar Floc'h. Neuze e roez d'in va sac'h, Biel ? (+ 50.) ●(1931) VALL 239. Éconduire (un prétendant), tr. F. Vallée «rei e sac'h da fam.» ●(1942) VALLsup 70. Évincer (un prétendant) rei e sac'h da.» ●(1944) SAV 30/42 (T) *Jarl Priel. Ma roje d'ezañ e sac'h, ne oa ket sur da gaout kenkoulz karedig hag heñ. ●(1949) KROB 11/11 (L) *Ab Sulio. N'eo ket da c'hoarzin eo dit, merc'h ! Lavar «nann» da Fañchig amañ 'ta: Ro e zac'h dezañ 'ta, Soaz !

(7) Reiñ e sac'h da ub. hag ar gordenn da heul : refuser une demande en mariage de la part d’un homme.

●(1954) LLMM 42/19 (T). Ha dezho holl a (lire : e) veze roet o sac'h hag ar gordenn da heul, gant an dimezell...

(8) Tapout e sac'h : se faire refuser par une femme une demande en mariage.

●(1927) TSPY 13 (L) L. ar Floc'h. Arabat e vezo d'it avat dont gand eur c'henou glapez, evel az peus hirio, pe ez out sur da dapa da zac'h.

(9) Kaout e sac'h poell hag all : se faire refuser par une femme une demande en mariage.

●(1955) STBJ 208 (K) Y. ar Gow. A-wechou, avat, en deveze ar pôtr yaouank e zac'h poell hag all hag e tistroe d'ar gêr, izel e glipenn.

(10) Kaout e sac'h : se faire refuser par une femme une demande en mariage.

●(1931) VALL 239. Être éconduit, tr. F. Vallée «kaout e sac'h.» ●635. Essuyer un refus, tr. «kaout eur sac'h.» (spécial à une demande en mariage).» ●(1958) BRUD 3/15 (L) *Mab an Dig. A hend-all emaout e riskl da gaoud da zah p'az pezo c'hoant ober da zibab. ●(1981) ANTR 187 (L) *Tad Medar. Ne vezer ked hardis pa deuer da houlenn. (...) ha distrei d'ar gear heb kaoud e zah.

(11) Bezañ brizh e sac'h : ne pas être difficile.

●(1895) GMB 84 (Go). Pet[it] Trég[uier] me e briz më zac'h, tr. E. Ernault «je mange de tout, je ne suis pas difficile.»

●(1931) VALL 218 (T). qui n’est pas difficile pour la nourriture, tr. F. Vallée «briz e sac'h T[regor] fam.» ●(1935) ANTO 58 (T) *Paotr Juluen. Peurvuia e vez dibrenn-mat va yalc'h, briz-kaer ma sac'h. ●(1978) PBPP 2.2/552 (T-Plougouskant). Homañ ec'h eo brizh he sac'h, tr. J. le Du «elle n'est pas difficile sur la nourriture /lit. son sac (à nourriture) est bariolé/»

(12) Kleuzañ e sac'h d'an den : donner faim. Cf. français : ça creuse.

●(1935) ANTO 61 (T) *Paotr Juluen. N'eus ket well eget ober hent, evit kleuza e sac'h d'an den.

(13) Na vezañ e zaou droad er memes sac'h : être débrouillard.

●(1965) BRUD 20/12 (T) E. ar Barzhig. Ne n'oa ket Koatelouri e daou droad gantañ er memez sah.

(14) Bezañ aet e benn er sac'h : être presque pris.

●(1957) AMAH 120 (T) *Jarl Priel. Hopala emezon, aet eo dija ma fenn er sac'h, met va reor bepred n'aio ket, mar gallan.

(15) Mont e sac'h an anoued (ar riv) : avoir attrapé froid.

●(1924) LZMR 4 (Ki) J. Riou. Paneved eman start va c'halon em c'hreiz e vijen aet e sac'h an anoued. ●(1929) SVBV 74 (L) *Ab-Sulio. An anoued a grog ennoun : emaoun e sac'h ar riou !

(16) C'hoari ar sac'h war udb. : jouer à la loterie.

●(1909) FHAB Ebrel 111. O devoa prenet eur bern traouigou kaër (...) C'hoariet eo ar zac'h warnezo hag en doare-ze o deuz great plijadur da veur a hini.

(17) Pep hini evit e sac'h : chacun pour soi. Cf. pep manac'h evit e sac'h.

●(1931) VALL 107. Chacun pour soi, tr. F. Vallée «pep-hini evid e zac'h.»

(18) Lart evel ur sac'h yod : très gras.

●(1943) SAV 29/11 (T) *Jarl Priel. Houmañ a zo lartoc'h eget eur sac'h yod.

(19) Lart evel ur sac'h toaz : très gras.

●(1967) BRUD 26-27/37 (T) E. ar Barzhig. Gasparz Strumpf a oa berr ha lard evel eur sah-toaz. ●(1970) BHAF 157 (T) E. ar Barzhig. Ya, ma ne vefez ket te ken lard hag eur sah toaz, peleh e vefe plas evidom toud e-barz !

(20) Bezañ e sac'h dindan e vilin : être caché, dissimulé.

●(1912) MELU XI 361 (T-Pontrev). Ré-nes so delc’hmad o sac’h dinan o milin, tr. E. Ernault «Ceux-là ont toujours leur sac sous leur moulin, ce sont des gens cachés, dissimulés. (Pontrieux.)»

(21) Kannañ evel ur sac'h en dour : battre qqn.

●(1912) MELU XI 361. Kanna 'vel eur zac'h ba 'n dour, tr. E. Ernault «Battre (quelqu'un) comme un sac dans l'eau (au lavoir). (Trév[érec])»

(22) Bezañ reut e sac'h : être en colère.

●(1868) FHB 187/246b (L) *Laouik an dero. Bastien a ioa reud-reud he zac'h !...

(23) Bout sac’h goullo : avoir le ventre vide.

●(1984) HBPD 194 (G) L.-G. Guilloux. Rak ma zigouéhé geton bout sah-gouli.

(24) Mont evel gar ur c'hi en ur sac'h : voir gar.

(25) Bout sac'h an diaoul gantañ : voir diaoul.

(26) Bezañ sac'h d'an diaoul : voir diaoul.

(27) Malañ e winizh e sac'h unan arall : voir gwinizh.
sac'h-an-diaoul
sac'h-an-diaoul
m. Démoniaque.
●(1931) VALL 198b-199a. Démoniaque (…) subs. personne hors de sens, tr. «sac'h an diaoul fam.»
sac'h-àr-vac'h
sac'h-àr-vac'h
adv.
(1) En foule serrée, compacte.
●(1942) DIHU 375/125. Met get fal amzér, ha stank e vezè, éh oè ret lakat er vugalé sah-ar-vah én diabarh.
(2) Pêle-mêle.
●(1895) FOV 257. Ha tud ha kobanieu, 'vou sah-ar-vah imbér, tr. «hommes et cabannes, tout est renversé.» ●(1904) DBFV 201a. sah-ar-vah, tr. «renversés l'un sur l'autre (F. V. 23).»
sac'h-binioù
sac'h-binioù
m. (musique) Sac du biniou.
●(1732) GReg 489a. Le sac du haut-bois, ou veze, tr. «Ar sac'h-binyou.»
●(1870) FHB 299/302a. lakaat he zac'h biniou da c'houeza.
●(1905) BOBL 20 mai 35/3a. eno Bibian Leon gant e vombard, hag e gamarad gant e sac'h biniou o deuz sonet da zansal.
►absol. Le biniou lui-même.
●(1903) BTAH 59. Pa gleved e zac'h 'n eur pardon, tr. «Quand son biniou retentissait dans les pardons.» ●(1925) BILZ 158. Pôtred ar biniou a c'houezas en o zïer.
(2) par méton. Cornemuse, binioù.
●(18--) BAG 32. Clêvet eur zac'h biniou o son.
●(1925) BILZ 157-158. pevar zac'h-biniou.
sac'h-bodre
sac'h-bodre
m. (phycologie) Bulbe de l'algue Saccorhiza polyschides.
●(1968) NOGO 217. Saccorhiza polyschides. si:er bu:dri, «sacs de baudriers», le bulbe : Île de Batz.
sac'h-boued / sac'h-ar-boued
sac'h-boued / sac'h-ar-boued
m.
(1) Estomac, panse.
●(1904) DBFV 201a. sah er bouid, tr. «panse.» ●(1931) VALL 274a. Estomac, tr. «sac'h-boued m.»
(2) Jabot.
●(1633) Nom 36b. Inglunies : la poche d'un oiseau : bruchet vn labouçc : sach an boüet.
●(1732) GReg 506a. Jabot, le lieu où se reçoit d'abord la mangeaille de l'oiseau, tr. «Bruched. sac'h-boëd.»
●(1931) VALL 403a. Jabot, tr. «sac'h-boued m. pl. se(h)ier-boued.»
sac'h-broc'h
sac'h-broc'h
m.
(1) Havresac de soldat.
●(1931) VALL 669b. Sac de soldat, tr. «sac'h-broc'h.»
(2) Cartable scolaire.
●(1955) VBRU 49. bugale ar skol (...) war o chouk ar sac'h-broc'h ma klenkent ennañ o levrioù.
(3) Sac des menuisiers et des couvreurs.
●(1931) VALL 669b. sac'h-broc'h, tr. «sac employé autrefois par les menuisiers et les couvreurs.»
sac'h-diaoul
sac'h-diaoul
m. (musique) fam. Surnom du biniou.
●(1905) DIHU 5/88. Jobig (...) e stardé ataù ar er sah-diaul.
sac'h-dour
sac'h-dour
m. sier-dour (phycologie) Algue Fucus spiralis. ; Fucus platycarpus.
●(1960) GOGO 203. (Kerlouan, Brignogan) le sier dūr (sier dour), Fucus platycarpus, petit fucus dépourvu des flotteurs qui caractérisent les deux goémons suivant. le bejin klogor (klogor), Fucus vesiculosus, très courant. le єirun, єilur, єilun (chirun ?), Ascophilum nodosum, fucus, également très répandu. ●(1968) NOGO 215. Fucus spiralis. sier 'du:r, «sacs d'eau» Porspoder, Saint-Pabu, Landeda, Perros en Plouguerneau.
sac'h-drag
sac'h-drag
m. (pêche) Chalut.
●(1944) GWAL 163/156. (Ar Gelveneg) Gant ar sac'h-drag e labour ar malamoked. ●(1944) GWAL 165/309. (Ar Gelveneg) Ar ger «sac'h-roued» implijet gant Farnachanavan n'eo ket anavezet ; ober a reer gant sac'h-drag.
sac'h-driv
sac'h-driv
m. (pêche) Chalut.
●(1903) EGBV 81. staget er sah-driù ardran er vag. ●(1904) DBFV 201. sah driù, tr. «drague.» ●(1907) VBFV.bf 67a. sah-driù, tr. «chalut, drague.» ●(1925) DIHU 171/327. (Groe) Sah-driù, tr. «chalut.» Dastumet de Vleimor. ●(1934) BRUS 282. Une drague, tr. «ur sah-driù.» ●(1970) GSBG 14. (Groe) sac'h-driv, tr. «chalut, drague.» ●47. pad eo roget ar sac'h-driv 'ma ret en divoull, tr. «Lorsque le chalut est déchiré, il faut le ramender.»
sac'h-farz
sac'h-farz
m. (cuisine) Sac pour la cuisson du fars.
●(1732) GReg 398a. Le sac où on la cuit [la farce cuite en un sac dans la marmite, pour manger avec la viande, à la mode de Léon], tr. «Ar sac'h-fars.»
sac'h-gwin
sac'h-gwin
m.
(1) Outre pour mettre du vin.
●(1904) ARPA 62. Den kenneubeut ne lakaa guin nevez e sier-guin great gant ler hag a zo coz.
(2) fam. Ivrogne.
●(1732) GReg 352a. Entonner des bouteilles de vin, boire beaucoup & goulumens (...) celui qui entonne ainsi, tr. «sac'h-guïn. seyer-guïn.» ●(1744) L'Arm 90b. Débauché, buveur, tr. «Sah guin.»
●(1890) MOA 312b. Ivrogne, tr. «Sac'h-gwin, (fam.).»
●(1904) DBFV 201a. sah-guin, tr. «sac à vin, ivrogne.»
sac'h-kof
sac'h-kof
m. Estomac.
●(1932) BRTG 21. a pe vezè gouli é ialh ha bar é sah-kov.
sac'h-leue
sac'h-leue
m. fam. Sac à dos.
●(1866) FHB 75/178a. caout a rejomp ar zoudardet oc'h hor gortoz, ar zac'h leue oc'h ho c'hein hag o vont da ziblaz.
sac'h-maout
sac'h-maout
m. sier-maout (phycologie) Algue Saccorhiza polyschides.
●(1968) NOGO 218. Saccorhiza polyschides. sah-'maut, sing. si:er-'maut, pl., «testicules de bélier» : Porz-Gwenn en Plouescat.
sac'h-marc'h
sac'h-marc'h
m.(phycologie) Bulbe de l'algue Saccorhiza polyschides.
●(1968) NOGO 218. Saccorhiza polyschides. sah-marh, le bulbe, «testicules de cheval» («sac») : Korrejou en Plouguerneau.
sac'h-min
sac'h-min
m.
(1) Sac que l'on met à la gueule des chevaux avec leur picotin.
●(1931) VALL 669b-670a. Sac que l'on attache à la tête du cheval avec l'avoine, tr. «sac'h-min.» ●(1958) BLBR 110/2. amzer da lakaat ar zah-min d'al loan.
(2) plais. Sac à provisions.
●(1987) GOEM 100. Le goémonier a un petit sac, ar bisac'h ou ar sac'h, où il met diverses choses pour aller en mer : le rôle de navigation du bateau et surtout le «casse-croûte» (c'est pourquoi certains goémoniers l'appellent sac'h min, par analogie avec le sac d'avoine que l'on installe sur la bouche des chevaux pour qu'ils mangent quand ils sont à la grève).
sac'h-mul
sac'h-mul
m. Sac disposé sur le dos de manière à porter les mottes jusqu'au faîtage d'un toit de chaume.
●(1988) TIEZ II 155. Pour hisser ces dernières ([les mottes du faîtage] sur le toit, le chaumier se confectionne un moyen de portage sommaire : le bilzac'h (Pays bigouden) ou sac'h-mul (Pays de l'Aven).
sac'h-nouenn
sac'h-nouenn
m. (liturgie) Sac ou le prêtre met le nécessaire à extrêmiser les mourants.
●(1928) LLLM I 25. Ar sac'h-nouenn appelé aussi ar sac'h-dû. C'est une sorte de sacoche en velours noir dans laquelle le prêtre met un rochet, une étole et les saintes huiles, pour aller extrémiser les moribonds. ●(1931) VALL 670a. Sac pour l'extrême-onction, tr. «sac'h-nouenn m.» ●(1938) BRHI 129. Maintenant, il ramasse surplis et étole, dans ce sac noir (sac'h an nouen), dont la seule vue rappelle les gens aux pensers graves.
sac'h-paotr
sac'h-paotr
m. Fille garçonnière.
●(c.1718) CHal.ms ii. garçonniere, tr. «ur sah' pautr', ur uerh goal daulet d'er bautret, difa'çon el ur pautr', sod el ur gazec.»
sac'h-rous
sac'h-rous
m. Sac de jute.
●(1984) ECDR 147. Ar gwinizh a veze taolet en ur sac'h rous. ●(1988) TIEZ II 155. un sac de jute (sac'h rouz).
sac'h-sistr
sac'h-sistr
m. Gros buveur de cidre.
●(1909) DIHU 52/348. Ur braù a gah ! Ur haer a sah chistr !
sac'h-soubenn
sac'h-soubenn
m. Amateur de soupe.
●(1732) GReg 881b. Soupier, qui aime beaucoup la soupe, tr. «sac'h-zoubenn. p. seyer-zoubenn.»
sac'h-tarv
sac'h-tarv
m. sier-tirvi (phycologie) Algue Saccorhiza polyschides.
●(1968) NOGO 218. Saccorhiza polyschides. sah-ta:ro, sing. si:er-tirvi, pl., «testicules de taureau» : Le Dossen en Santec.
sac'h-toaz
sac'h-toaz
m.
(1) Sac servant au transport de la pâte à pain de chez soi au fournil.
●(1996) VEXE 85. on laisse la pâte reposer pendant une heure, une heure et demie. En général vers dix heures et en tout cas avant midi, elle est chargée dans un bissac (eur zah ti-forn, eur zah toaz) dont chacune des deux parties pend sur les flancs du cheval qui le porte.
(2) (insulte) Grosse et grasse personne.
●(1970) BHAF 127. Sevel a ri pe ne ri ket, sah-toaz a zo ahanout !
sac'h-tor
sac'h-tor
m. Estomac.
●(1939) RIBA 91. kraùat ha fichal e hrè en nan én é sah tor.
sac'h-torchenn
sac'h-torchenn
m. Sac plein de paille sous bât.
●(1931) VALL 670a. sac plein de paille sous le bât, tr. «sac'h-torchenn.»
sac'h-trech
sac'h-trech
m. (pêche) Drague.
●(1958) ADBr lxv 4/534. (An Ospital-Kammfroud) sah-trech.
sac'h-yod
sac'h-yod
m.
(1) Mangeur de bouillie.
●(1904) DBFV 201a. sah-ioud, tr. «mangeur de bouillie.» ●(1907) VBFV.bf 67a. sah-ioud, tr. «terme injurieux, mangeur de bouillie.» ●(1931) VALL 75b. mangeur de bouillie, tr. «par plaisant. sac'h-yod.»
(2) Petite personne grosse.
●(1934) BRUS 200. Une personne petite et grosse, tr. «ur sah-ioud.»
sac'had
sac'had
m. & adv. –où

I. M.

A. Sachée, contenu d'un sac.

●(1580) G 1163. Pep a sachat, tr. «Chacun un sac plein.» ●1200. mat ha yach me mach ma sachat, tr. «Bien et sainement je serre ma sachée.» ●1203-1204. Memeus sachat quen na badaf / ouz clasq e gourrenn e crena, tr. «J'ai un sac plein, si bien que je suis étourdi ; / En cherchant à le lever je tremble.»

●(1732) GReg 836b. Plein le sac, pochée, tr. «Sac'had. p. sac'hadou.» ●(1744) L'Arm 292a. Sachée, tr. «Sahatt.. adeu.»

●(1857) CBF 67. Ha karget eo va zac'had ? tr. «Mon sac est-il plein, prêt ?» ●(1877) EKG I 246. daou zac'had arc'hant. ●(1878) EKG II 192. eur zac'had dillad var he gein.

●(1906) BOBL 21 avril 83/2a. daou zac'had aour. ●(1907) PERS 143. eur zac'had braz a vleud. ●(1955) STBJ 64. pevar c'hant sac'had raz distanet.

B. par ext.

(1) Contenu d'une poche.

●(1744) L'Arm 292a. Pochée, tr. «Sahatt.. adeu.»

(2) Grande quantité.

●(1908) FHAB Du 333. sac'hadou mor oc'h en em deuler, gant eun trouz da vouzara, e Ifern spontus Plogô.

C. sens fig.

(1) Cuite.

●(1911) FHAB Kerzu 346. Hag em boa great eur sac'had / Ken na vennen sounna ! ●(1927) TSPY 38. hag em boa graet eur zac'had. ●(1950) LLMM 23/34. Mar gran gwech ha gwech all un tammig sac'had. ●(1975) BAHE 87/14. Ur picherad : ur c'horfad (foñsad, pifad, podad, revriad, sac'had).

(2) Quantité (de choses abstraites).

●(1910) MBJL 176. eur zac'had mez. ●(1921) FHAB Genver 18. Hag an diaoul, na petra 'ta, a yeas eur zac'had droug ennan. ●(1922) FHAB Du 327. ez eas eur zac'had kounnar e dijentil Rohan.

(3) Belle quantité.

●(1933) FHAB Eost 335. Eur sac'had danevellou en deus Hamonig !

(4) fam. Sac'had eskern : vieille et maigre personne.

●(1732) GReg 136a. Carcasse, parlant d'une vieille personne fort maigre, tr. «sac'had æsqern.»

●(1931) VALL 186b. personne décharnée, tr. «sac'had-eskern fam.»

II. Adv. A-sac'had : dans un sac, ensaché.

●(1913) DIHU 92/214. aveit ou degas genoh a sahad d'er gér.

III.

(1) Kaout ur sac'had : essuyer un refus (demande de mariage).

●(1931) VALL 635. Essuyer un refus, tr. F. Vallée «kaout eur sac'had.» (spécial à une demande en mariage).» ●(1976) (G) Job Jaffré YABA 17.01. Hennan, me gred en doè bet e sahad é pardon Sant-Jermen-Berné.

(2) Kouezhañ evel ur sac'had eskern : voir eskern.

(3) Kouezhañ evel ur sac'had loaioù : voir loaioù.

(4) Bezañ sekret evel ur sac’had minaouedoù : voir minaoued

(5) Bezañ sioul evel ur sac’had minaouedoù : voir minaoued
sac'hadenn
sac'hadenn
f. –où Pochée.
●(1878) BAY 13. sahaden, tr. «pochée.»
sac'hañ .1
sac'hañ .1
v. intr.
(1) Stagner.
●(1633) Nom 246b. Lacuna : lacune, fosse où l'eau s'arreste : vn poull, pe vn fos en læch ma sach an dour.
●(1732) GReg 237b. Croupir, parlant d'une eau qui ne coule pas, tr. « sac'ha. pr. sac'het. » ●L'eau croupit sur mon pré, tr. « sac'ha a ra an dour var va phrad. »
●(1868) FHB 204/384a. foenneier ha ne roont netra (...) dre ma chom an dour da zac'ha varnezho. (...) hag e c'hell an dour chom da zac'ha var meur a barkad ed.
●(1903) MBJJ 53. moged gwenn-kan, a chom pell da zac'han a-uz d'ar mene.
(2) Rester court (dans un discours, etc.).
●(1903) MBJJ 286. a lavar d'imp en gallek dre envor, hep sac'han tamm, eun istor fentuz.
(3) Coincer, tomber en panne.
●(1931) VALL 527b. rester en panne, tr. «sac'ha.» ●(1970) BHAF 21. med aze a sahe memor ma zad.
(4) Sac'hañ er fankeg : s'embourber.
●(1931) VALL 248a. Embourber ; un véhicule, tr. «sac'ha, kolia (et skolia T[regor]) er fankeg.»
sac'hañ / sac'hiñ .2
sac'hañ / sac'hiñ .2
v. tr. d.
(1) Mettre (qqc.) dans un sac.
●(1732) GReg 331b. Embourser, tr. «sac'ha. pr. sac'het.»
●(1850) JAC 90. Hac hit d'ar grignelou da zac'ha dê o hed, tr. (GMB 590) «mettre le blé dans leurs sacs.»
●(1922) FHAB Mae 144. sac'ha e bilhou.
(2) Empocher.
●(1744) L'Arm 292a. Empocher, tr. «Sahein.. hétt.»
sac'hellañ
sac'hellañ
v. intr. Se gonfler par endroits en formant hernie.
●(1942) VALLsup 87b. Se gonfler par endroits, en formant hernie, tr. «sac'hella.»
sac'hellek
sac'hellek
adj.

(1) (en plt. de vêtements) Qui forme des poches.

●(1867) FHB 136/255a. ho robennou sac'hellok a ghemer eur plas eston.

(2) Qui a de gros testicules.

●(1896) GMB 590. pet[it] tréc[orois] zac'helek syn. de Couillec.
sac'herienn
sac'herienn
f. =

●(1966) LIMO 15/04. – Più e bé er butum ? – Nag er silzig d'er lun ? Più e bé er ferm, saherien ? Elsé en em dabuté e Neulieg er boulom hag é voufam.
sac'het .1
sac'het .1
adj. Qui a un gros pis.
●(1927) GERI.Ern 526. sac'het mat, tr. «V[annetais] (vache) aux gros pis.»
sac'het .2
sac'het .2
adj.
(1) En panne, détraqué.
●(1857) CBF 31. Sac'het eo ann horolach, tr. «L'horloge est détraquée.»
(2) Sac'het eo e anal : sa respiration s'est arrêtée.
●(1896) GMB 591. à Pédernec zac'hed e m'élon ma respiration est arrêtée.
sac'hig
sac'hig
m. Sac'hig ar rezin : (?) peau qui enveloppe le grain de raisin (?).
●(1633) Nom 102b-103a. Folliculus : sac du raisin : sachic an ræsin.
sac'hlutet
sac'hlutet
adj. Ruiné au jeu, décavé.
●(1920) KZVr 365 - 29/02/20. Ripet, tr. «mis à sec.» ●ripet oun, tr. «j'ai tout perdu au jeu ; synonyme de lutet, sac'hlutet, sklutet oun, Loeiz ar Floc'h.» ●(1931) VALL 185b. Décavé au jeu, tr. «sac'hlutet.»
sac'hus
sac'hus
adj. Qui peut arrêter.
●(1931) VALL 37b. qui peut arrêter, tr. «harzus, sac'hus, chagus etc. suivant sens.»
sach
sach
m. & adv.
I. M.
A.
(1) Action de tirer, traction.
●(1872) ROU 72b. Eno ez eus sach.
●(1902) PIGO I 155. eur jech krenn. ●214. eur jech a reaz hepken war e vleo. ●(1911) SKRS II 199. Kerkent ha ma zeuz great eur jach var ar gorden.
(2) Ober un tamm sach d'e galon : faire, fournir un effort.
●(1911) RIBR 48. ar re feaz a rea eun tam chach d'o c'halon.
(3) =
●(1866) LZBt Du 205. Gwall-diez e anzavan e oann, ha gant ar c'houezenn a bizenne bep sach war-n-on holl, ha gant ar gliz a oa leun ma dillad anehan.
(4) Kig sach : chair molle.
●(1896) GMB 591. pet[it] tréc[orois] kik jech chair molle, qui peut s'allonger.
(5) Taol-sach : traction.
●(1902) PIGO I 156. Eun tôl jech, hag an eog er-meaz.
(6) Bount ha sach : bousculade.
●(1903) MBJJ 109. tripan 'ra ar c'hezek, ha gante bout ha jech.
(7) Sach gouren : combat de lutte.
●(1932) BRTG 2. ha guélamb, doh ur chach gouren get più ahanomb hun deu é teli koéh pouiz en tiegeh.
B. fam.
(1) Action de boire une gorgée.
●(1872) DJL 36. gret eur janch ferm var he vanne.
●(1903) MBJJ 101. na dle ket bean dru ar boed na hir ar jech evite. ●(1925) FHAB Genver 11. Alan a grogas er podad jistr, a reas eur jach warnan. ●(1975) YABA 08.11. ur sell ar er vouteillad jistr : ur chéch dehi.
(2) = (?) Concours (?).
●(1907) BOBL 16 mars 129/1a. Ar c'honkour zo hirio eur chach etre an dud, evid gouzout piou a c'hounezo ar bod-lore diwarbenn peb seurt traou diskouezet.
(3) Tirage, dispute.
●(1904) BOBL 24 septembre 1/1b. ar politik eo ar pez a lak etre an dud ar muia a zizurz hag a chach. ●(1937) TBBN 65. e vezé gozik bamdé chach ha pilereh.
(4) Sach ez eus warno : on se les arrache.
●(1905) BOBL 02 décembre 63/1a. Evid an Almanagou bihan-ze e ve mad gwerza anezo dre breferanz d'ar re a gustum prena Ar Bobl beb sizun, rag chach a vezo warno.
(5) Bezañ en e sach diwezhañ : être aux abois.
●(1732) GReg 4a. Il est reduit aux abbois, tr. G. Rostrenenn «ema èn e sachdivezañ.»
II. Loc. adv.
(1) Sach-da-sach : à couteaux tirés.
●(c.1718) CHal.ms iv. Ils sont aus Couteaus tirés, tr. «emant gueti, chach' de chach' emant gueti lah de lah.»
(2) Sach-disach : qui n'arrête pas de tirer.
●(1977) PBDZ 783. (Douarnenez) sach-disach, tr. «qui n'arrête pas de tirer.»
(3) Diouzh ur sach : sans discontinuer.
●(1932) BRTG 65. En distéran dra hé zrechilè hag hé zaulè én tu aral d'hé arhulé aveit deu pé tri dé, doh ur chach.
sach-blev
sach-blev
m.

(1) Action de tirer sur les cheveux.

●(1921) PGAZ 45. an aotrou Berriet ne ezperne nag ar vialenn, nag ar chach-blenv.

(2) fam. Dispute, crêpage de chignon.

●(1870) FHB 283/169a. ha neuze e teu ar chas bleo, an taoliou dorn. ●(1890) MOA 80. Nag a zach bleo a zo etre--zho, tr. «(à la lettre : quel tire-cheveux il y a entr'eux – pour dire que des gens ivres se battent.).»

●(1908) FHAB Meurzh 95. trouz, sinkan, bac'hadou, chach-bleo. ●(1926) FHAB Eost 309. kannou ha chach-bleo. ●(1942) DADO 9. Disul diweza e-pad an oferenn-bred ez eus bet adarre eun tamm sach-bleo etre Luch ar Gonideg hag e vamm-gaer Fant Merrien. ●(1954) VAZA 49. bez' eus adarre sach-blev etre E-Mari ha Soaz Sapeur !
sach-kreoñ
sach-kreoñ
m. fam. Bagarre.
●(1954) VAZA 103. Bout a zo bet adarre sach-krev etre ar c'hwiltouzed saoz ha ni.
sachad
sachad
m. & adv. –où
I. M.
A.
(1) Traction.
●(1878) EKG II 293. hag a reaz neuze eur chachad var ar ziblenn.
(2) Laps de temps.
●(1913) DIHU 92/215. Hag ur chachad goudé hi e laré : (...). ●(1913) AVIE 70. Hui memb, ur chechadig, hui hou es vennet kemér leùiné.
(3) En ur sachad : d'une seule traite.
B. sens fig. Coup de collier.
●(1904) DBFV 35a. chachad, m. pl. eu, tr. «coup de collier.»
II. Adv. A-sachadoù : par à-coups.
●(1904) DBFV 35a. ean e labour a chachadeu, tr. «il travaille à coups de collier, par secousses, par caprice.»
sachadeg
sachadeg
f. –où
I.
(1) Action collective de tirer.
●(1732) GReg 924a. L'action de tirer, tr. «saichadecg.»
(2) Bousculade.
●(1943) VKST Meurzh/Ebrel 251. Buntadeg ha sachadeg a vez da heul, gwir eo.
(3) Action collective de tirer chacun sur sa pipe.
●(1925) BILZ 138. Chachadeg war an duellennou, hag ar moged butun a zilas entre muzellou ar fumerien.
II. (sport)
(1) Sachadeg fun : tir à la corde.
●(1942) FHAB Du/Kerzu 225b. krogad ar chachadeg fun.
(2) Sachadeg perchenn : tir à la perche.
●(1904) BOBL 24 septembre 1/3a. Chechadek perchen. ●(1906) BOBL 17 février 74/3b. redadennou, chasadek perchen hag all.
sachadeg-vlev
sachadeg-vlev
f. Dispute.
●(1910) MAKE 87. sachadeg-vleo etre an aotrou Furzod hag an itron Furzodez, e wreg.
sachadenn
sachadenn
f. –où
I.
(1) Traction.
●(1774) AC 69. ar chachadennou bian.
●(1869) FHB 239/239a. Ar baleant he unan a reaz eur sachaden var chaden an ours. ●(1872) ROU 82a. Effort (...) Pour tirer, tr. «sachadenn, opposé à, heurt.» ●(1876) TDE.BF 433a. ober eur zachadenn grenn war benn ann azen. ●(1877) EKG I 148. evel pa ne viche great chachaden ebet var he skouarn. ●(1878) EKG II 94. Edo va biz var bluen va fuzil, eur zachadenn hag oa great gant-han.
●(1914) KANNgwital 137/403. An taol fouet a zivorfil al loen feaz ; ober a rai eur sachaden.
(2) Combat.
●(1932) BRTG 2. obér er chachaden é dirak testeu.
II. fam.
(1) Lampée.
●(1964) KTMR 36. e-pad ma oam oh ober eur zachadenn war ar voutaillad sistr. ●(1970) BHAF 85. eur sachadenn a oe greet adarre war an hini ruz. ●(1977) DAHG 75. Bep an amzer e rae ur sachadenn war e voutailhad hini kreñv
(2) Bouffée.
●(1962) BRUD 14-15/80. Fiñv ebed nemed ar zachadennou munud a rê war e gorn-butun.
(3) Mont betek ar sachadenn diwezhañ : être aux abois.
●(1872) ROU 72. Il est aux abois, tr. «Betec ar zachadenn diveza.» ●(1890) MOA 100. Il est aux abois, tr. «eat eo beteg ar zachadenn diveza (Triv.)»
sachañ / sachek / sechel
sachañ / sachek / sechel
v.

I. V. tr. d.

A.

(1) Tirer à soi.

●(1530) Pm 280. Outraig em sachet ahet fun, tr. «Outrageusement on me traînait par une corde.»

●(1659) SCger 170a. sacha voar vrebenac, tr. «tirer & traisner quelqu'vn par force.» ●(1732) GReg 924a. Tirer l'oreille à quelqu'un, tr. «Saicha e scoüarn da ur re.»

●(c.1836) COM II moj. 7. chéchel ann dra brestet d'ezhô. ●(1872) ROU 105b. Tirailler, tr. «sacha.»

►absol.

●(1996) CRYK 334. E voutek pe e sachek, tr. «Pour pousser ou tirer.»

(2) Attirer.

●(1875) FHB 521/411b. Mar teu ar mean-crok da zacha an houarn.

(3) Tirer, attirer.

●(1872) DJL 6. beza chanchet d'an traon.

●(1905) BOBL 22 juillet 44/3a. checha ar plac'hik er-meaz.

B. sens fig.

(1) S'attirer (du travail).

●(1899) BSEc xxxvii 157 / KRL 22. Jachek (pe kemer) labour var e gorf, tr. «Entreprendre une chose longue, pénible, difficile.»

(2) triv. Sachañ e revr : s'en aller.

●(1974) LLMM 164/183. Gwelloc'h eo dit-te, gwaier, sachañ da reor ganit.

II. V. tr. i.

A. Sachañ war.

(1) Tirer sur.

●(1732) GReg 924a. Tirer fort sur quelque chose, tr. «Saicha crê var un dra.»

●(1872) DJL 23. hag e chancher ferm varnhi. ●(1878) EKG II 158-159. en eur zacha var bleo ar c'hraouadur.

●(1911) SKRS II 199. Chachit breman var gorden ar c'hloc'h braz.

►absol.

●(1903) MBJJ 95. aman (...) eo brav d'ê jechan. ●(1911) SKRS II 199. kaer hen deuz chacha a bouez he zivrec'h.

(2) Sachañ war : chanter fort.

●(1903) MBJJ 32. pa ganont a greiz-kalon eveldomp, ha pa jechont warni bep-hini gwellan ma hall. ●(1920) FHAB C'hwevrer 243. da glevet bimbalaon ar c'hleier ha mouez totoro ar zakrist o jachan war ar Magnificat. ●(1924) ARVG Here 219. an holl, pôtred ha merc'hed, a chachas war an diskân.

(3) Sachañ warni : chanter à pleine voix.

●(1910) MBJL 96. n'ê ket ar ganerien a jach ar muian warni a gan ar bravan. ●(1933) BLGA 19. gant mouez ar sakrist koz, pedet ivez d'an eured, hag a sache warni a-bouez frega e c'henou.

(4) Sachañ war (ar boued, ar gwin...) : boire, manger de, du.

●(1872) DJL 36. mæz chanch var da vanne eur c'hrogad.

●(1970) BHAF 216. sachet e oe war ar brif.

B. Sachañ gant an-unan : tirer à soi.

●(1889) ISV 457. c'hui a zach ganeoc'h a grabanadou.

●(1928) TAPO 10. Sellit, krogit er penn-ze, ha chachit ; chachit ganeoc’h avat ha n’eo ket ober an neuz da ober eo !

►absol.

●(1928) TAPO 10. Sellit, krogit er penn-ze, ha chachit ; chachit ganeoc’h avat ha n’eo ket ober an neuz da ober eo !

III. V. intr.

(1) Se dépêcher.

●(1924) ZAMA 29. Eman poent d'in chacha, rak ar palez a zo eur pennadig ac'halen. ●(1950) KROB 22/10. eur c'hard-eur n'eus ken, poent eo sacha ! ●(1986) PTGN 73. Poent eo sacha !

(2) Sachañ ac'hano : quitter un lieu le plus vite possible, se tirer.

●(1949) KROB 18-19/13. Dispourbella a reas al laer e zaoulagad en eur ober eur skrijadenn, tenna e skasou ha sacha ac'hano, mar gouie !

(3) Sachañ a-dreñv : reculer.

●(1882) BAR 167. Ar gristenien a bleg hag a zach adreen.

●(1948) KROB 1/14. Lavarout a ris da Liz, chacha buan a-dreñv.

(4) Téter.

●(1942) DHKN 17. pen dé guir é kleuen ataù me merhig é chech dohein.

(5) Se diriger.

●(1908) PIGO II 115. a gement korn a oa d'ar blasen e sachjont war dresek toull an nor.

IV. V. pron. réfl.

A. En em sachañ.

(1) S'attirer.

●(1710) IN I 247. Quement a apparchant ouz an amourousdet a so stag-ouz-stag oll hac a zeu d'en em heul ha d'en em sacha.

(2) Se tirer d'affaire, se débrouiller.

●(1908) PIGO II 139. 'N em jachent, emean, gant o chas. ●(1912) CHEG 18. M'em boa ranket en em jacha va-unan !... ●(1925) FHAB Ebrel 153. Skampet e oa adarre ha lezet ar re all d'en em jachan. ●(1926) FHAB Ebrel 122. al labouriou brasa a veze graet e boutin ha goudeze pep hini a en em jache evel ma kare.

(3) S'en tirer, s'en sortir.

●(1925) FHAB Ebrel 153. 'N em jachet en doa c'hoaz eur wech.

(4) Se cacher.

●(1911) ADBr xxvii 96. me ielè ôn diñn en em chechein ba'r jô, tr. «pour que pût un homme se blottir (se tirer) dans le cheval.» ●(1930) KANNgwital 335/465. an toullou kuz e leac'h m'ac'h en em jachet pa zave freuz en amzer gwechall.

B. En em sachañ (+ prép., adv.).

(1) En em sachañ eus, a : se tirer de (un endroit, d'une situation).

●(1882) BAR 28. en em zacha euz an danjer, ha mont dibistig en douar.

●(1924) ZAMA 25-26. d'ar mare-ze e fell d'it en em zacha ac'halen ? ●(1935) LZBl Gwengolo/Here 174. hor c'harr-tan a zankas en treaz (...) Penaoz en em sacha eus an abadenn-se ?

(2) En em sachañ diouzh ub. : se défaire de qqn. qui s'accroche.

●(1866) FHB 81/227a. Tri anezho en em lakeas, en eur c'hoari, da hija ar vaguig vian, kement ma troas var he guinou. Eno neuze e savas breta. Mescam a glaske en em zacha dioc'h Tanguy pehini a zalc'he crog mad enhan, hag e ruiljont ho daou er mor.

(3) En em sachañ da =

●(1924) SBED 24. Mal é d'oh hum chachek de gavet hous hani.

(4) En em sachañ d'ar gêr : rentrer à la maison.

●(1921) PGAZ 55. Ar gerent peurvuia ne c'hedont ket an noz evit en em jacha d'ar gear.

(5) En em sachañ a-raok ub. : fuir devant.

●(1925) FHAB Ebrel 152. Di e c'hellont en em jacha arôk an dispac'herien.

(6) Se traîner.

●(1877) FHB (3^e série) 2/15b. A dreuz-coff var eur vaz e teuaz a benn, goude mil ha mil ehan, d'en em sacha betec eun toull ti.

V.

(1) Sachañ e skasoù gantañ : voir skasoù.

(2) Sachañ e gilhoroù gantañ : voir kilhoroù.

(3) Sachañ e freilhoù : voir freilhoù.

(4) Sachañ e lêr gantañ : voir ler.

(5) Sachañ e groc'hen : voir kroc'hen.

(6) Sachañ e loaioù : voir loaioù.

(7) Sachañ e graf gantañ : voir kraf.

(8) Sachañ war e ivinoù : voir ivinoù.

(9) Sachañ war ar gordenn : voir kordenn.

(10) Sachañ an dour d'ar vilin : voir dour.

(11) Sachañ an dour d'e vilin : voir dour.

(12) Sachañ war e sparl bihan : voir sparl.

(13) Sachañ dour d'e foenneg : voir dour.

(14) Sachañ Yann d'ar c'hrignol : voir grignol.

(15) Sachañ ar c'hazh d'ar gambr : voir kazh.

(16) Sachañ e revr er-maez ar c'huilher : voir revr.

(17) Sachañ war e c'houriz : voir gouriz.

(18) Sachañ Loull d'e doull : voir Loull.

(19) Sachek ar moc'h war e dreid : voir moc'h.

(20) Sachañ war an ibil berr // Sachañ war an ibil berraat : voir ibil.

'sa...' p. 2