Devri

Recherche 'sa...' : 846 mots trouvés

Page 7 : de salpestra (301) à samson-1 (350) :
  • salpestra
    salpestra

    m. Salpêtre.

    (1732) GReg 841a. Salpetre, ou nitre, sel artificiel, & lexivial, tr. «Salpestra

  • salpestrer
    salpestrer

    m. –ion Salpêtrier.

    (1732) GReg 841b. Salpetrier, celui qui fait du salpêtre, tr. «Salspestrèr. p. salpestréryen

  • salpestrerezh
    salpestrerezh

    f. –ioù Salpêtrière.

    (1732) GReg 841b. Salpetrier, lieu où l'on fait, ou d'où l'on tire le salpêtre, tr. «Salpestrérez. p. salpetrerezou

  • saltaol
    saltaol

    adv. =

    (1821) SST 51. erfin é rei dehai saltaul mercheu splannoh pe splann, tr. GMB ii 599 «enfin leur donnant bien d'autres preuves, plus claires les unes que les autres.»

  • salter
    salter

    m. Psautier.

    (1732) GReg 763b. Psautier, le Livre des 150. Pseaumes de David, tr. «Ar salter

  • saltêt
    saltêt

    m. (habillement) Serre-tête.

    (1969) BAHE 62/27. Kalz a vaouezed a zouge an doare boned-se dindan o c'hoef d'ar c'houlz-se. Anvet 'oa ur saltêt.

  • saltin .1
    saltin .1

    adj. Avare.

    (1879) ERNsup 170. zaltin, adj. avare, Plougonver. ●(1895) GMB 102. le tréc[orois] zaltin, avare, regardant (proprement sans doute «exact, minutieux», comme piz.

  • saltin .2
    saltin .2

    m. Homme brutal et grossier.

    (1890) MOA 152a. Un homme brutal et grossier, tr. «eur saltin

    (1942) VALLsup 89a. Gredin. Et méchant, tr. «saltin (du nom des pirates d'Afrique renommés pour leur cruauté).»

  • salud
    salud

    m. & interj. –où

    I.

    (1) Salut.

    (1499) Ca 179b. Salut. g. salutation. ●(1530) Pm 37. Han barr palm da leal salut, tr. «Et (portant) la branche de palmier comme loyal salut.» ●60. An salut, tr. «Le salut.»

    (1659) SCger 107b. salut, tr. «salut

    (1872) ROU 102a. Saluer, tr. «Rei ar zalud

    (2) Geste de salut.

    (1915) MMED 54. an Itroun a reas d'ezi eur zalud.

    (3) Interj. Salut, bonjour.

    (1732) GReg 842a. Salut, bonjour, tr. «Salud

    (1834-1840) BBZcarn I 108a. Salut derch bergeren o miret an danven, tr. « Salut à vous bergère qui gardez les moutons ». ●(1864) GBI I 172. Salut d’ac’h, ma mestrik, tr. « Salut à vous, mon maître »

    (1902) PIGO I 14. Salud d'ac'h holl, eme Bipi. ●(1909) TOJA 19. Salud ! salud ! Penôs eman ar bed aman ?

    II. (religion)

    (1) Salud ar Sakramant : salut du Saint-Sacrement. Cf. Sakramant.

    (1903) MBJJ 34. Wardro seiz heur hanter, salud ar zakramant, a roer d'imp 'barz ar chapel. ●(1911) KANNgwital 105/62. En distro, Salud ar Zakramant en iliz parrez, vardro 4 heur. ●(1923) KANngalon Mae 412. Epad Salud ar Zakramant.

    ►absol.

    (1903) MBJJ 180. Epad an oferen bred hag ar zalud. ●(1912) KANNgwital 114/155. er gousperou hag er zalud ez eus bet maread bugale. ●(1918) LZBl Du 459. Da bemp heur, ar c'hloc'h a goumansaz seni evit ar Zalut. ●(1935) BREI 413/3b. Ni a zo o vont d'ar zalud, Palmir. ●(1944) EURW I 52. en oferennou sul hag er saludou. ●(1985) AMRZ 201. Sizun vraz ar Zalud, da lavared eo e veze bemdez diouz an noz, e-pad ar zizun-ze, eur Zalud d'ar Zakramant meulet ra vezo, en iliz.

    (2) Kroaz ar Salud : croix qui marque le premier endroit qui permet de voir le clocher de la paroisse.

    (1924) ARVG Here 224. N'eus forz a betore tu e teuont, e taoulinont adalek ma welont an tour (...) pa digouent a-demdost d'al lec'hiou binniget ec'h eent d'ê da bardonan. Alies eur groaz, hanvet Kroaz-ar-Zalud, a verke hevelep lec'hiou.

    (3) Plas ar salud : le premier endroit qui permet de voir le clocher de la paroisse.

    (1869) FHB 216/52a-b. Goullennit digant paôtred Pont-n'-abad, Ploneour ha parrezyou all er c'hostezyou-ze penaôz eo hanvet eul lec'h a zo, war an hent euz a Bont-'n-abad da Gemper, war-dro eul leo euz ar gær diveza-ma, hag e lavarint d'eoc'h eo anvet al lec'h-se. Plas-ar-zalud. Ha perâg ? – «Abalamour,» eme-z-ho, «ma eo ac'han e welom, evid ar wech kenta, beg tour Sant-Kaourintin, pa yeomp da Gemper, hag e saludom ama patron an eskopti.

    (4) Kloc'h ar salud =

    (1857) HTB 71. kloc'h ar salud o son en kouent ar C'harmelitezed.

    III. sens fig. Mont d'ar salud : s'échapper.

    (1959) BRUD 7/29. Amañ eo eet ar zaoud d'ar zalud.

  • saluder
    saluder

    adj. Salutaire.

    (1839) BSI 236. $$$ræsonapl ha saluder eo.

  • saludiñ / saludañ
    saludiñ / saludañ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Saluer.

    (1499) Ca 179b. Saludaff. g. saluer. ●(1505) Vc 15. Ny oz salut, myrer hon glen, tr. «Nous vous saluons, gardien(ne) de notre pays.» ●(1576) Cath p. 6. dn (lire : da) dignite a vurz hac da officc a deuscuenz (lire : descueuz) penaos heruez raison ez dleez beza saludet ha groeat enor dit, tr. «La dignité de ton rang et de ta charge montre qu'en toute raison tu dois être salué et honoré.» ●(1580) G 173-174. Roe an bet man a pedaf / Me ham pryet ham tut astut doz saludaf, tr. «je prie le roi de ce monde, / Moi et mon épouse et mes gens, humblement, de vous saluer.» ●(1650) Nlou 22. Ne fallas pas dan cas astut, / Hep ober brut, he saludas, tr. «il ne faillit pas à l'affaire ; humblement, sans faire d'éclat, il la salua.»

    (1659) SCger 107b. saluer, tr. «saludi.» ●170a. saludi, tr. «saluer.» ●(1732) GReg 841b. Saluez-le de ma part, tr. «Saludit ê eus va pherz.» ●(1744) L'Arm 347b. Saluer, tr. «Saludein.. détt

    (1872) ROU 102a. Saluer, tr. «Saludi

    (1908) PIGO II 43. eun amourous o vont da zaludi e garante.

    ►absol.

    (1883) MIL v. Ne zaluder ket heb dizolein ar penn.

    (2) =

    (1910) MAKE 62. eur c'hilhog bennak a gane diwar o c'hlud da zaludi an devez-sul.

    (3) =

    (1935) LZBl Du/Kerzu 267. Eted an hent, an dud a verniou oa diredet d'e zaludi.

    (4) absol. =

    (1883) MIL v. Ne zaluder ket heb dizolei ar penn.

    (1915) MMED 68. Ar Verc'hez a zesk da Vernadett saludi.

    II. V. pron. réci. En em saludiñ : se saluer.

    (1834) SIM 180. calz a dud ous en em saludi.

    (1936) BREI 440/4a. En em saludi a rejont o-daou gant komzou treut.

  • salv
    salv

    adj.

    I. Adj.

    (1) Sauf.

    (1499) Ca 179b. Salu. g. sauue. ●(1575) M 1518. Engalu nez groay salu quet, tr. «Un appel ne te sauvera pas.» ●(1612) Cnf 71a. eguit bezaff græt saleu. ●(1650) Nlou 206. Hon gueureu salo à pep baluent, tr. «nous rendit saufs de toute mortalité.»

    (1659) SCger 108a. sauue, tr. «salo.» ●(1710) IN I 137. ar c'hlènvet peveus a hini e fell dezo beza rentet salo. ●(1727) HB 573. renta salo ar c'horfou languisset. ●(1732) GReg 847a. Sauf, sauve, ce qu'on met en sureté ; ce qui est hors de péril, tr. «Salo. salf.» ●(1792) BD 662. ase nel den ochober salo, tr. «De cela personne ne peut vous sauver.» ●2466. me ray salo an ympotantet, tr. «Je rendrais la santé aux impotents.» ●3156. an jneo santel aray salo, tr. «il sauvera les âmes saintes.»

    (1869) SAG 218. ne deo ket an doare soudard-ze a deu salo euz an emgann.

    (2) Rentañ salv ub. : guérir qqn.

    (1732) GReg 477a. Guerir, rendre la santé à quelqu'un, tr. «renta salo ur re-bennac

    II. Loc. opt.

    (1) Pourvu que.

    (1878) EKG II 73. Salo o diviche gellet dont a-benn euz ho zaol.

    (1909) HBAL 54. salo e teufe ar gentel-ma da zioriba en hor bro an heritourien divergount ha digaloun...

    (2) Salv e ve : fasse que.

    (1905) KANngalon Here 510. Sal' e ve, e kement parrez 'zo, galvet, dastumet an oll baotred iaouank.

    (3) Salv da =

    (1872) ROU 102a. Salo d'it e vez ker fur-se, tr. «tu serais heureux d'être si sage.» ●103b. Il est à souhaiter pour lui, tr. «salo deza.» ●(1890) MOA 213b. Il serait à désirer que vous en fussiez jugé digne, tr. «salo d'e-hoc'h e vec'h kavet mad da [?] gant kement-se.»

    III. Loc. adv. Salv resped : sauf votre respect.

    (1896) GMB 615. On se sert d'une façon singulière, en petit Tréguier, du mot skritur, dans des phrases comme celle-ci : hon c'hochon (sal resped) ra ket skritur vad, tr. «notre pourceau ne profite pas, litt. «ne fait pas de bonne écriture.»

  • salvasion
    salvasion

    f. (religion) Salut.

    (1612) Cnf 34a. necesser dezo eguit ho saluation. ●72b. eguit an Saluation dam eneff.

  • salvatourez
    salvatourez

    f. –ed =

    (1869) FHB 227/143a. salvatourez ar vro.

  • salvder
    salvder

    m. (religion) Salut.

    (1530) Pm 237. Hac engalu saluder daz speret, tr. «Et appelle le salut pour ton esprit.»

  • salver
    salver

    m. –ion

    I. M.

    (1) Sauveteur, sauveur.

    (1456) Credo 4-5. Hac in Ihesucrist emap quer hon / autrou vnan asaluer, tr. «Et en Jésus-Christ son fils chéri, / notre seigneur unique et (notre) sauveur.» ●(1499) Ca 179b. Saluer. g. saulueur. ●(1650) Nlou 412. Saluer an bedis, tr. «le sauveur des humains.»

    (1659) SCger 108b. Sauueur, tr. «Saluer.» ●170a. Saluer, tr. «Sauueur.» ●(1732) GReg 849b. Sauveur, le Sauveur du monde, tr. «Salver. salver ar bed.»

    (1935) BREI 436/1a. bezit eta salverien ar brezoneg.

    (2) Hor Salver : notre Sauveur.

    (1689) DOctrinal 152. meurbet à garuu eo guelé hon Salver, tr. (GMB 412) «le lit de notre Sauveur est bien dur.»

    (1727) HB 183. en em antreteni ur maread gant hor Salver.

    (3) Labous Hor Salver : rouge-gorge.

    (1877) FHB (3e série) 3/22a. Al labous-se, hanvet boc'hruz abalamour da liou plun he c'houzoug, a c'halver ive labousik hor Zalver.

    (1911) SKRS II 57. Boc'h-ruz pe labous Hor Zalver.

    II. Épith. Sauveur.

    (1889) ISV 17. an Doue Salver-ze.

    (1906) KANngalon Mae 100. Map eun Doue Salver, eun Doue Prener.

    III. Interj.

    (1) =

    (1924) BILZbubr 43-44/1025. Hag e dok ? Salver ! e dog ! tok eured eur maltoutier !

    (2) Salver Benniget =

    (1910) MAKE 52. «Petra ? Salver benniget ! eme ar C'haper ; viou kezeg eo ar re-ze ?

    (3) Salver Doue =

    (1910) MAKE 54. «Salver Doue ! eme ar C'haper, eamoun rivinet !

    (4) Salver Jezuz =

    (1924) BILZbubr 42/947-948. Hag eñ da respont : Ho ! ho ! hooop !... N'oa ket peurechu gantañ e hopadenn, an hoper en e gichen. Salver Jezus ! Santez Anna Wened ! Piv ne vije ket bet spontet ? ●(1924) BILZbubr 43-44/1033. e c'hinou leun a hañvouez, hag e vleo, e vleo, Salver Jezuz ! ●(1925) BILZ 150. Eur martolod, Salver Jezuz ! a jale ar vamm.

    (5) Salver Jezuz 'ta va Doue =

    (1925) BILZ 129. Mestr al laeron !... Muntrer bras al Lev-Drêz !... Salver Jezuz 'ta va Doue !

  • salvet
    salvet

    adj.

    (1) (religion) Sauvé.

    (1530) Pm 103. Heman he galu a voe saluet, tr. «Celui-ci par son appel fut sauvé.»

    (1659) SCger 170a. saluet, tr. «sauué.» ●(1732) GReg 849b. Les sauvez & les damnez, tr. «Ar re salvet, hac ar re gollet.»

    (1824) BAM 39. ar re salvet. ●(1864) SMM 57. pe c'hui a varvo evel eun den collet, pe c'hui a varvo evel un den salvet. ●(18--) SAQ II 226. Eskern tud salvet pe zaonet ?

    (1904) SKRS I 219. e lavaro d'an dud salvet.

    (2) Guéri.

    (14--) N 1012. vn dall so saluet, tr. «Un aveugle a été guéri.»

  • salveteiñ
    salveteiñ

    v. tr. d. Sauver.

    (18--) SAQ I 48. salveteï hoc'h ene.

  • salveter
    salveter

    m. –ion Sauveteur.

    (1732) GReg 849b. Sauveur, terme de marine, tr. «Saveteër. p. saveteéryen

  • salvidigezh / salvedigezh
    salvidigezh / salvedigezh

    f. (religion) cf. silvidigezh

    (1) Salut.

    (c.1680) NG 1923. seluidigueh map-din. ●(1767) ISpour 9. salvedigueah enn inéanneu. ●(1787) BI 39. Ean ë ouyai é-ma enn dalh à hunn salvedigueah staguet à-greihuë doh er choise-zè. ●(1790) PEdenneu 109. enemisèt me salvedegueah.

    (1821) SST iii. Desiret e mès a groidur er science a me salvedigueah. ●(1855) BDE 29. er haliçad-zé a salvedegueah.

    (1905) IMJK 83. kerhet guel-d'er-huel én hent d'er salvedigeh.

    (2) Ober ar salvidigezh : œuvrer pour le salut de son âme, sauver son âme.

    (1790) Ismar 56. Labouramb quêntoh d'obér hur salvedigueah.

    (1821) SST 89. eit gober hun salvedigueah.

  • salviñ / salvañ
    salviñ / salvañ

    v. cf. selvel

    I. V. tr. d.

    (1) Sauver.

    (1936) BREI 454/2d. Salvi an «artizaniez».

    (2) (religion) Sauver.

    (c.1680) NG 88. Ma vihem an de-sé saluet. ●(1732) GReg 849b. Se sauver, faire son salut, tr. «salvi e ene. Van[netois] salveiñ e ineaén.» ●(1790) PEdenneu 205. salvein me inean.

    (1872) ROU 102a. Sauver, tr. «Salva

    (1907) AVKA 16-17. Setu ur bugel, hag a zo graet evid daoni ha salvi ar c'halz en Israel.

    II. V. pron. réfl. En em salviñ : se sauver.

    (1790) PEdenneu 194. sourci de hum salvein.

    (1855) BDE 748. Er hroaidur-cé evout en arbenn ma hum gollou ha ma hum salvou hilleih a Israël. ●(1879) GDI 1. hemb-zhi n'end é quet possibl hum salvein.

    (1905) IMJK 304. eit hum salvein get un ajadig tud.

  • salvus
    salvus

    adj. Salutaire.

    (1732) GReg 842a. Salutaire, utile, necessaire, tr. «Salvus.» ●Salutaire pour la santé du corps, tr. «Salvus.» ●Salutaire pour l'âme, tr. «Salvus.» ●(1790) Ismar 542. ur remæd salvus. ●(17--) TE 180. hum zerhel affiét mat én un humilité salvus.

    (1855) BDE 810. Péh profit e huès-hui tennet ag en aviseu salvus-zé ? ●(1856) GRD 352. er pénigenneu salvussan. ●(1857) LVH 352. hou secour salvus. ●84. reit t'emb hou cræce salvus.

    (1921) BUFA 168. ol ou des golhet ou féhedeu én deur salvus ag er Benijen. ●(1931) GUBI 147. hou mamen salvus.

  • Samariadez
    Samariadez

    f. –ed Samaritaine.

    (1880) SAB 122. Ar Samariadez, pe samaritanez.

  • Samaritan
    Samaritan

    m. –ed Samaritain.

    (1913) AVIE 50. paut a Samariténed.

  • Samaritanenn
    Samaritanenn

    f. –ed Samaritaine.

    (1727) HB 196. var ton Guers ar Samaritanen.

  • Samaritanez
    Samaritanez

    f. –ed Samaritaine.

    (1880) SAB 122. Ar Samariadez, pe samaritanez.

  • samel
    samel

    voir mesimel

  • samell
    samell

    f. –où (habillement) Semelle.

    (1895) FOV 246. lipat en hoarn hag hou samel.

  • samid
    samid

    m. (agriculture) =

    (1919) DBFVsup 72a. zamid (Gr[oix]), tr. «pacage mesuré au bétail par l'attache ; v. déplacer la bête.» ●(1970) GSBG 258. (Groe) zamid, tr. « pacage limité par la corde de la vache.»

  • samidad
    samidad

    m. –où (agriculture) =

    (1919) DBFVsup 61a. samerad, tr. «étendue de terrain accordée à une bête.»

  • samidiñ
    samidiñ

    v. tr. d. (agriculture) =

    (1913) DIHU 173/353. Zamidein, tr. «déplacer une bête paturant au piquet.» ●(1919) DBFVsup 61a. samedein, samerein, tr. «attacher les bestiaux à un pieu dans la pâture (Gr[oix]).» ●(1970) GSBG 258. (Groe) zamidiñ, tr. «déplacer le piquet de la vache.»

  • samm .1
    samm .1

    adj. Lourd.

    (1889) ISV 454. Eul laouenan, eur gellienen, / A zo re zam deoc'h da zougen.

    (1928) BREI 54/2c. Kalz traou all am eus c'hoaz da lavaret d'ec'h, met re samm a vefent d'ec'h breman.

  • samm .2
    samm .2

    m. & adv. –où, semmen

    I. M.

    A.

    (1) Charge, fardeau.

    (1499) Ca 179b. Sam. g. somme de chual. ●(1633) Nom 26b-27a. beste à somme, sommier, cheual ou asne qui porte bahuz : loezn da douguen sammou, march pe asen á douc bahuou.

    (1659) SCger 22b. charge, tr. «sam.» ●170a. sam, tr. «charge.» ●(1732) GReg152b . Charge d'un cheval, tr. «Samm. p. sammou.» ●874a. Somme, charge d''un cheval, ou autre bête de somme, tr. «Samm. p. sammou.» ●Somme de blé, tr. «Ur samm ed. p. sammou ed.» ●Mettre une somme de pommes sur un cheval, tr. «Samma ur samm avalou var guein ur marc'h.» ●(17--) TE 38. èl ma retournai d'er guær guet hé sam-deur. ●(17--) BMa 353. eur sam bleut guinis, tr. «une charge de farine de froment.»

    (1839-1840) BBZcarn I 182. Neket evit doughen ar zam / Emant bet gannet gan ho mam. ●(1849) LLB 415-417. guérein é punein / (…) / Ged ur sam doh peb gar. ●1638. lojein ou sameu koer ha mél. ●(1879) BAN 127. paisantet daoubleget dindan sammou pesket. ●(1879) GDI 112. ha ne zouguet ket sameu én dé consacret de Zoué. ●(1896) HIS 35. ur bar rezin ker bras ma oé sam deu zén an nehoñ.

    (1903) MBJJ 84. chouketa sammo ponner. ●(1911) BUAZperrot 580. Goude beza great meur a leo gant e zemmen. ●664. sammou keuneud var e skoaz. ●(1915) MMED 338. eur manac'h muioc'h o tougen semmen. ●(1931) VALL 112a. Charge d'un animal, tr. «samm m. pl. ou et semmen.» ●(1933) FHAB Eost 313. mont kuit gand o semmenn. ●(1935) LZBl Du/Kerzu 190. o tougenn o semmen.

    (2) Sorte de mesure.

    (1950) KROB 25/12. E Treger, ez eus muzuliou disheñvel : «douar eur boezellad-hed» a zo an dekvet lodenn eus eun devez-arat ; «douar eur rennad» a zo diou wech brasoc'h ; eur «palefarz» a dalv diou rennad ; hag «eur zamm» a dalv daou balefarz... ; komz a reer ivez eus eur «gordenn-douar» a zo ar pevar-ugentvet eus eun devez-arat.

    (3) sens fig. Somme.

    (1612) Cnf.epist 31. an sam ves hon pechedou.

    (1909) FHAB Kerzu 356. kemeret samm eur procez ha gouzanv ar c'holl. ●(1910) MBJL 86. plegan a ran dindan eur zamm a dristidigez. ●(1911) BUAZperrot 465. Ar re-man d'o zro a stlapas ar zamm var ar gristenien.

    (4) Cuite.

    (1932) BRTG 22. chaboutat er chistraerion goalauzet d'ou sammeu.

    B. [en apposition]

    (1) Loen-samm : bête de somme.

    (1831) MAI 10. eur loein sam. ●(1846) BAZ 311. Couezet eo al loen samm ha ne savo mui. ●(1867) LZBt Gouere 330. hon boa bet meur a loen-zamm da brenan.

    (1944) DGBD 66. loened-laezh ha loened-samm.

    (2) Marc'h-samm : cheval de somme.

    (1732) GReg 162a. Cheval de somme, tr. «Marc'h samm

    II. Loc. adv. A-samm-divrec'h : grand et gros.

    (1792) HS 13. ne fallé quet deign ma vehai bet rai vrass me livre. P'em behai caret, groeit em behai unan à samme divréh.

    III. Ober e samm diouzh e dorchenn : aller selon sa bourse.

    (1866) (L) G. Morvan FHB 90/302a. Ha me, pa na vezo nemed houn, a lacai va gouel dioc'h va avel, hag a rai va zamm dioc'h va zorchen.

  • sammad
    sammad

    m. –où Chargement.

    (1931) VALL 112a. Chargement, tr. «sammad m.» ●(1955) BLBR 85/4. chanet el lagenn gant o zammad marc'hadourez.

  • sammañ / sammiñ
    sammañ / sammiñ

    v.

    I. V. tr. d.

    A. [complément : animal, véhicule, personne] Charger, disposer une charge sur, dans.

    (1499) Ca 179b. Samaff. g. sommer.

    (1732) GReg 153a. Charger un cheval, tr. «Samma ur marc'h.» ●874a. Charger un cheval de somme, tr. «Samma ur marh.»

    (1839) BESquil 46.sammein a rangenneu.

    B.

    (1) [complément : chose à porter] Charger.

    (1732) GReg 874a. Mettre une somme de pommes sur un cheval, tr. «Samma ur samm avalou var guein ur marc'h.»

    (1836) FLF 5. Va sicourit, mar plich, da samma va orden. ●(1861) BSJ 83. er paralytiq e sàuas, e samas é hulé ar é ziscoai hag e yas d'er guér. ●(1878) EKG II 231. Mari Toullek a zammaz he c'harr-neza var he skoaz.

    (1911) BUAZperrot 177. Samma a eure anezañ [eur c'hlanvour] var e ziskoaz. ●(1920) FHAB C'hwevrer 263. pe c'hoaz e samme war e skoaz ar pounnera treust. ●(1923) KTKG 44. Pa glaskas samma he geuneud. ●(1939) RIBA 46. sammein er foén a forhadeu.

    ►absol.

    (1903) MBJJ 2. evit danzen samman. ●(1939) RIBA 46. lakat her de sammein.

    (2) Enlever qqn.

    (1877) EKG I 132. eur spontail bennag, deuet da esa va zamma ganthan.

    (3) Sammañ kuit : voler.

    (1906) KANngalon Kerzu 284-285. veseliou sakr ha kantoloriou a oue sammet kuit.

    (4) Emporté (par la mort).

    (1878) EKG II 169-170. ho zad hag ho mamm, sammet, ho daou, en eur ober eiz dervez.

    (5) Bezañ sammet gant : être enlevé par (une maladie).

    (1934) PONT 28. eun hanter-kant mil den bennak oa sammet gant ar c'holera.

    C. sens fig.

    (1) Sammañ banneoù : boire des coups.

    (1867) FHB 141/292b. Var digare mont da glasc he goas, e samme, dre guz, meur a vannic bemde.

    (2) =

    (1924) NOLU 33. Ne hellein ket sammein men glahar !

    (3) Sammañ riv : attraper froid.

    (1872) GAM 8. o raouennata bro, o samma riou.

    (4) Charger, accuser.

    (1864) GBI I 280. Da zamma ma ministred, tr. «Et que vous ne chargez mes ministres.»

    (5) =

    (1926) FHAB Mae 182. ne voe ket pell evit samma eun deskadurez vrao.

    (6) Sammañ spered ub. : préoccuper, inquiéter qqn.

    (1957) AMAH 110. ar pezh na baoueze ket da sammañ o spered. ●182. sed aze disterachou na samment gwech ebet e spered.

    (7) Accabler.

    (1732) GReg 7b. Accabler, tr. «Samma. pr. Sammet

    II. V. pron. réfl. En em sammañ.

    (1) Se charger (d'un fardeau).

    (1902) PIGO I 156. Arabad ê d'in, emean, en em zamman.

    (2) sens fig. Se charger, s'accuser.

    (1936) PRBD 126. ar re a deu d'en em zamma, d'en em dammal.

    III. V. intr. Sammañ àr : peser sur.

    (1861) BSJ 218. mæs coutant-oé a lezel ol en trebilleu-cé de sàmein ar é inean.

  • sammata
    sammata

    v. tr. d. Soupeser (qqc. de lourd).

    (1934) BRUS 84. Soupeser (poids lourds), tr. «sammetat

  • sammediñ
    sammediñ

    v. tr. d. Soupeser.

    (1723) CHal 147. Samaidein, tr. «soupeser.» ●(1732) GReg 881b. Soupeser, tr. «(Van[netois] sammedein.» ●(1744) L'Arm 365a. Soupeser, tr. «Samædein

    (1931) VALL 704a. Soupeser, tr. «V[annetais] samedein

  • sammenn
    sammenn

    f. Charge, faix.

    (1948) KROB 4/10. e-kreiz eur zammenn winiz. ●(1987) GOEM 142. Quand la charge, ar sammen, ar beac'h, est bien assurée.

  • sammesat / sammesiñ
    sammesat / sammesiñ

    v. tr. d. Soulever.

    (1919) DBFVsup 61a. samesein (Naiz[in]), v., tr. «soulever. Cf. samedein.» ●(1921) GRSA 31. Ha mé oeit ha samésat en dén étré men divréh. 126. é sames é gléan. ●(1939) ANNI 26. hag ean sameseit goaf er plah.

  • sammet
    sammet

    adj. Chargé.

    (1849) LLB 193. Guélet ean lein a joé ha samet a jiber.

  • sammour
    sammour

    m. –ion Faquin.

    (c.1718) CHal.ms i. faquin, tr. «samour faquin.»

  • sammus
    sammus

    adj.

    (1) Accablant.

    (1857) HTB 176. N'en deuz netra ken sammuz evel da vean c'huitet an okasion. ●(1866) LZBt Gouere 159. eul labour ken sammuz ha kel louz. ●(1883) MIL 105. Al labouriou-hent ne oant tamm sammusoc'h eget hirio.

    (1921) FHAB Ebrel 88. Benviachou nevez a deue (…). Kalz sammusoc'h e oant d'al loened stag outo eget ar benviachou a oa beteg-hen.

    (2) (en plt d'aliments) Lourd, peu digeste.

    (1978) BAHE 97-98/60. boued sammus, ponner, diaes da dreizhañ.

  • samon
    samon

    voir salmon

  • samouray
    samouray

    m. Samouraï.

    (1954) VAZA 159. ur «samouraï» trelatet.

  • samovar
    samovar

    m. Samovar.

    (1955) VBRU 35. ober war-dro ar samovar. ●78. pa zeue al lakez da da zegas ar «samovar».

  • samovariad
    samovariad

    m. –où Contenu d'un samovar.

    (1955) VBRU 138. pet samovariad te a veze lonket.

  • sampar
    sampar

    adj. En bonne santé, dispos.

    (1913) ARVG Eost 198. Goude seurt fourgas ver ket pell sampar. ●(1920) LZBt Meurzh 26. heman an eve awechou poan izili ; a hent all eo sampart mat ive. ●(1924) NFLO. attaque. je suis encore d'attaque, tr. «sampar oun adarre.» ●(1931) VALL 347b. dont sampar T[régor] popul[aire], tr. «se guérir.» ●(1935) ANTO 46. mirout diskuiz ha sampar hor mouez. ●(1970) BHAF 14. kreñv ha sampar a-walh. ●(1976) BAHE 91/24b. ec'h en em gavas sampar adarre.

  • sampouezañ
    sampouezañ

    v.

    (1) V. tr. d. Soupeser.

    (1744) L'Arm 365a. Soupeser, tr. «Campouisein

    (1907) VBFV.bf 67b. sanpouizein, v. a., tr. «soupeser.» ●(1957) DSGL 90. E sampouezein peb tamm, tr. «Qui soupèsent chaque morceau.»

    ►sens fig.

    (1790) MG 236. Sampouiset erhad er guirieu-ze. ●237. Hoah ur huéh sampouiset erhad er guir-ze jamæs. ●389. réd-è pouizein ha sampouizein peèl amzér er ræsonieu.

    (1804) RPF 8. ean e bouis hac e sampouis en tri guir-zè.

    (2) (agriculture) Labourer avec la houe.

    (1919) DBFVsup 61a. sampouizein, v., tr. «labourer avec la houe.» ●(1931) VALL 365b travailler à la houe, tr. «sampouizein

  • samson
    samson

    s. (botanique) Sèneçon.

    (1896) GMB 383. sèneçon (...) on dit en pet[it] Trég[uier] zamson, zamsoñnecq.

  • Samson
    Samson

    n. pr. Samson.

    (1499) Ca 179b. Sampson. g. idem.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...