Devri

Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés

Page 35 : de diagan (1701) à diamant (1750) :
  • diagañ
    diagañ

    v. tr. d.

    (1) User.

    (1909) BROU 222. (Eusa) User, tr. «Diága.» ●Perac e tiagez da zillad en dooaré-ze ? ●(1962) EGRH I 53. diagañ v., tr. « user. »

    (2) Déchirer.

    (1962) EGRH I 53. diagañ v., tr. « déchirer (Eusa). »

  • diagent
    diagent

    prép., adv., adj. & conj.

    I. Prép.

    (1) [devant un subst.] Avant.

    (1732) GReg 62b. Avant le jour, tr. «diaguent an deiz.» ●Avant le tems, tr. «diaguent an termen.»

    (1854) MMM 48. en deves diaguent gouel anter-eost. ●(1867) BUE 78. Diagent ar Zant-ze.

    (2) [devant un v.] Avant de.

    (1612) Cnf 13a. mar retorn daued an memes Confessor mazoa bet diaquent oz confes.

    (1732) GReg 62b. Avant que de lire, tr. «diaguent leenn

    II. Adv.

    A.

    (1) Auparavant.

    (1846) DGG 74. ar pez a rê heuz hac horrol d'în diaguent. ●(1846) BAZ 720. ret eo diaguent cridi e Jesus-Christ.

    (1904) DBFV 45a. diagent, adv., tr. «auparavant.» ●(1908) FHAB Even 167. neuse ar re habil dija a gompreno ; mes an dek azen a chom ken avort ha diagent.

    (2) Bientôt, d'ici peu.

    (1935) BREI 400/1d. Diagent eman an trec'h d'imp.

    B. A-ziagent : auparavant, précédemment.

    (1877) EKG I 64. her chacha adarre enn hostaleuriou hag er vouillen ker goaz hag a ziagent. ●69. A-ziagent hel lavaren bemdez [va japeled]. ●160. c'hoant o deuz da ober, evel a ziagent, ar Rogasionou. ●(1878) EKG II 323. A-ziagent oa bet eur goms bennag divar-benn ar Berthou. ●(18--) SAQ I 17. Varlerc'h ho dizentidigez, tenvalijen ar spered, sempladurez ar galoun, techou fall ar c'horf, an anken, ar c'hlenved, ar maro, gwalinier dianavezet a ziagent, en em zirollas var an douar.

    (1904) DBFV 45a. a-ziagent, adv., tr. «précédent, précédemment.» ●(1927) GERI.Ern 33. a-ziagent, tr. «d'avant, auparavant.»

    ►[épith.] Précédent.

    (1790) MG 388. ne ra meid yohein péhedeu nehué ar er-ré a-ziaguênt.

    C. Loc. adv.

    (1) En diagent : auparavant.

    (1893) IAI 60. mar doa bet kris meurbet enn diagent, brema oa divergount.

    (2) En deiz diagent dec'h : avant-hier.

    (1925) CHIM 7. En deiz diagent dec'h, Fanch an devejer a lâras eur ger bennak diwarbenn ma breur...

    III. Adj. Précédent.

    (1710) IN I 307. an deiz diaguent ne dle quet barn an deiz presant.

    IV. Loc. conj. Diagent ma : avant que.

    (1732) GReg 62b. Avant que je mange, tr. «diaguent ma tébrin.» ●282b. Devant que, conjonction, auparavant que, tr. «diaguent ma

  • diagentour
    diagentour

    m. –ion Prédécesseur.

    (1912) MMKE 151. En o c'hreiz e verv c'hoaz gwad ru / O diagentourien.

  • diagon
    diagon

    m. –ed (religion) Diacre.

    (1732) GReg 286a. Diacre, tr. «Diagon. p. diagôned

    (1876) TDE.BF 112a. Diagon, s. m., tr. «Diacre ; pl. ed

    (1927) GERI.Ern 99. diagon m., tr. «Diacre.»

  • diagonaj
    diagonaj

    m. (religion) Diaconat.

    (1876) TDE.BF 112a. Diagonach, s. m., tr. «Diaconat, charge de diacre.»

  • diagonded
    diagonded

    f. (religion) Diaconat.

    (1927) GERI.Ern 99. diagonded f., tr. «diaconat.»

  • diagonez
    diagonez

    f. –ed (religion) Diaconesse, diaconisse.

    (1732) GReg 286a. Diaconisse, ou, diaconesse, terme des quatre premiers siecles de l'Eglise, tr. «Diagonès. p. diagonesed

    (1876) TDE.BF 112a. Diagonez, s. f., tr. «Diaconesse ; pl. ed

  • diahel
    diahel

    adj. Sans essieu.

    (1732) GReg 368b. Sans essieu, tr. «diahel

    (1876) TDE.BF 111b. Diael, adj., tr. «Sans essieu.»

    (1962) EGRH I 53. diahel a., tr. « sans essieu. »

  • diahelañ
    diahelañ

    v. intr.

    (1) Quitter son axe.

    (2) Perdre son essieu.

    (1962) EGRH I 53. diahelañ v., tr. « perdre son essieu. »

    (3) sens fig. Quitter le droit chemin.

    (1925) FHAB Mae 188. lakaat o c'halonou da ziaela diwar an hent eün.

  • diahelet
    diahelet

    adj.

    I.

    (1) Qui est sorti de son axe.

    (1977) PBDZ 765. (Douarnenez) diahelet, tr. «qui est sorti de son axe.»

    (2) Dont l'essieu est cassé.

    (1732) GReg 368b. Charrette dont l'essieu est rompu, tr. « Carr diahelet

    II. sens fig.

    (1) Déséquilibré.

    (1932) FHAB Du 451. diaelet eo ar bed.

    (2) (Esprit) dérangé.

    (1911) BUAZperrot 20. Perak ez eus kement a dud en hon amzer diaëlet o spered hag o c'halon. ●262. diaelet pe o spered pe o c'halon. ●(1935) VKST Du 388. pennou diboell e rankont beza pe galonou diahelet. ●(1957) AMAH 247. holl bennoù bras an arme, nemet unan hepken, de Gaulle, hag a dremene dre-se evit un oristal diahelet krenn.

  • diaheurtiñ
    diaheurtiñ

    v. tr. d. Faire sortir qqn de son entêtement.

    (1732) GReg 274a. Desenteter, tr. «diaheurti. pr. diaheurtet

    (1937) TBBN 67. eit ou diaheurtein. ●(1936) DIHU 306/180. diaheurtein Sidoni kent merùel.

  • diahezat
    diahezat

    voir diaezat

  • diakart
    diakart

    adv. Au large.

    (1979) VSDZ 158. (Douarnenez) ma vie trapet re ziakart, tr. (p. 319) «si tu étais pris trop au large.»

  • diaket
    diaket

    adj. Qui ne fait pas attention, qui ne prend pas soin, qui ne s'applique pas.

    (1888) SAQ I 35. ne jom ket (…) ar speret disoursi, diaket, dibreder.

    (1903) MBJJ 310. dre aman 'ver ken diaket en o c'heñver. ●(1906) KANngalon Mezheven 144. daoust ha ni a jommo mud ha diaket ? ●(1914) KANNgwital 141/453. epad ma vez ho c'herent diaked ha ken disoursi ha tra. ●(1951) BLBR 39-40/1. re nebeut anezo ha re ziaket alies.

  • diakipiñ
    diakipiñ

    v. tr. d. Déséquiper.

    (1904) DBFV 45a. diakipein, tr. «déséquiper.»

  • diakomod
    diakomod

    adj. Incommodant.

    (1909) BOBL 22 mai 230/2e. ar c'houez a c'hall beza diakomod evid an amezegez.

  • diakone
    diakone

    s. (religion) Diaconat.

    (c.1500) Cb 61a. g. office ou ordre de diacre. b. diacone.

  • diakord
    diakord

    m. Désaccord, mésintelligence.

    (1904) DBFV 45a. diakord, s. m., tr. «désaccord, mésintelligence.»

  • diakordañs
    diakordañs

    f. Discordance, dissonance.

    (1904) DBFV 45a. diakordans, f., tr. «discordance, dissonance.»

  • diakordiñ
    diakordiñ

    v.

    (1) V. intr. Être en désaccord, détonner.

    (1904) DBFV 45a. diakordein, v. n., tr. «être en désaccord, détonner.»

    (2) V. tr. d. Désaccorder.

    (1904) DBFV 45a. diakordein, v. a, tr. «désaccorder.»

  • diakort
    diakort

    adj. Qui n'est pas d'accord, discordant.

    (1904) DBFV 45a. diakord, adj., tr. «qui n'est pas d'accord, discordant.»

  • diakourajiñ
    diakourajiñ

    v. tr. d. Décourager.

    (1861) BSJ 287. guet eun a scontein hag a ziacouragein er ré vad.

  • diakourset
    diakourset

    adj. Déshabitué.

    (1907) VBFV.fb 29b. déshabitué, tr. «diakourset.» ●(1934) BRUS 116. Déshabitué, tr. «diakourset

  • diakoursiñ
    diakoursiñ

    v. tr. d. Désaccoutumer, déshabituer.

    (1876) TDE.BF 112a. Diakoursein, v. a. V[annetais], tr. «Déshabituer.»

    (1904) DBFV 45a. diakoursein, v. a., tr. «désaccoutumer, déshabituer.»

  • diakr
    diakr

    m. –ed (religion) Diacre.

    (1499) Ca 60a. Diacr. g. diacre. ●(1612) Cnf.epist 8. an Esquep ha Diacret.

    (1659) SCger 44a. Diacre, tr. «diacr.» ●(1688) DOctrinal 148. an Diacret, hac ar Soudiacret.

    (1904) DBFV 45b. diakr, m. pl. ed, tr. «diacre.» ●(1919) BSUF 11. ne oé nameit diakr.

  • diakrañ
    diakrañ

    v. tr. d. Ordonner diacre.

    (14--) N 1685-1687. Deomp dan ylis pan out discret / Maz vizi mist acolistet / Sacr ha diacret a prêt mat, tr. «Allons à l'église, puisque tu es bien disposé, / Pour que tu deviennes bon acolyte, / Consacré diacre bientôt.»

  • diakustum
    diakustum

    adj. Inhabitué.

    (1934) BRUS 116. Déshabitué, tr. «diakustum

  • diakustumañs
    diakustumañs

    f. Action de se déshabituer.

    (1904) DBFV 45a. diakoustumans, f., tr. «action de se déshabituer.»

  • diakustumet
    diakustumet

    adj. Déshabitué

    (1907) VBFV.fb 29b. déshabitué, tr. «diakustumet

  • diakustumiñ
    diakustumiñ

    v. tr. d. Désaccoutumer.

    (1904) DBFV 45a. diakoustumein, diakustumein, v. a., tr. «déshabituer, désaccoutumer.» ●(1907) VBFV.fb 29b. désaccoutumer, tr. «diakustumein

  • dial .1
    dial .1

    m. [terme qui renforce les adv. interrog.] Forme atténuée de «diaoul».

    (1) Piv an dial ? : qui diable ?

    (1905) ALLO 20. Ha piou an dial, da vihana, / A c'hell presta d'eoc'h er gear-ma ? 21. Rak piou an dial, da vihana, / A garfe c'hoaz gwerza d'eza ?

    (2) Pelec'h an dial ? : où diable ?

    (1905) ALLO 61. E p'leac'h an dial 'gav d'eoc'h emaoc'h ?

  • dial .2
    dial .2

    m. -où Vengeance.

  • dialaez .1
    dialaez .1

    adv.

    (1) Adv. En haut.

    (1530) Pm 18. En effhont ytron dialahez, tr. «Au ciel là-bas, Madame, là-haut.» ●128. Ouz monet en neff dyalahez, tr. «Aller au ciel là-haut.» ●160. Ez aez en neff hont dyalahez, tr. «Il alla au ciel là-bas, là-haut.» ●(1530) J p. 182a. Monet plen goude estrenua / Gueneoch dan ioa dialahez, tr. «d'aller avec vous goûter les joies célestes, et de quitter ce lieu d'exil.» ●236b. Huy eu nep so dre vezo gnou / Autrou an ioa dialahez, tr. «Vous êtes et serez à jamais, Seigneur, la joie du Ciel.»

    (2) Épith. (Vent) du nord-est, d'amont.

    (1909) BROU 222. (Eusa) Avel dialaëz, tr. «vent de la partie Nord et est.» ●(1962) EGRH I 53. avel dialaez, tr. « vent d’est. »

  • dialaez .2
    dialaez .2

    m. Haut, partie haute.

    (1732) GReg 489a. Haut, le haut, au-dessus de nous, tr. «Van[netois] en dialhue

  • dialan
    dialan

    voir dianal

  • dialc'hwez
    dialc'hwez

    adj. Qui n'est pas fermé à clef.

    (1732) GReg 405b. Qui n'est pas fermé à clef, au verrou, ni par aucun locquet, tr. «Dialc'huëz

    (1866) FHB 90/301b. an ti a voa goullou ha ker paour, ma leze ar vam anezhan dialc'hoez. ●(1876) TDE.BF 112a. Dialc'houez, adj., tr. «Non fermé à clef.»

  • dialc'hwezañ
    dialc'hwezañ

    v. tr. d. Ouvrir (qqc.) de fermé à clef.

    (1612) Cnf 18a. an heny pe-heny gant fals alueziou, pé gant grimandellou (da lauaret eo instrumantou pegant ré ez dialuezer an holl potaillou) à antré en tyer.

    (1659) SCger 141b. dialhueza, tr. «ouurir.» ●(1732) GReg 683b. Ouvrir une porte, &c. fermée à clef, tr. «Dialc'huëza an or.» ●(17--) EN 3250. ar priol a dialhue hac a digor an or, tr. «le prieur tourne la clef et ouvre la porte.»

    (1856) VNA 180. de venir nous ouvrir cette chambre, tr. «de zonnèt de zialhuéein er gambr-hont.» ●(1876) TDE.BF 112a. Dialc'houeza, v. a. (…) Dialfea v. a. T[régor], tr. «Ouvrir ce qui est fermé à clef.»

    (1904) DBFV 45b. dialhuéein, v. a., tr. «ouvrir avec une clef.» ●(1962) EGRH I 53. dialc’houezañ v., tr. « ouvrir quelque chose de fermé à clef. »

    ►sens fig.

    (1907) FHAB Genver/C'hwevrer 15. ma klasker brema dialc'houezia hor c'houstianz ha furchal ennhi en despet d'eomp.

  • dialejiñ
    dialejiñ

    v. tr. d. Désagencer.

    (1904) DBFV 45b. dialéjein, v. a., tr. «désagencer.»

  • diali
    diali

    adj. Mal avisé.

    (1884) LZBt Mae 91. e tastumont aluzennou digant neb a zo diali awalc'h evit ho c'hredi.

  • dialiañ / dialiiñ
    dialiañ / dialiiñ

    v. tr. d. Déconseiller.

    (1904) DBFV 45b. dialiein, v. a., tr. «déconseiller, dissuader, détourner (a, de).»

  • dialiiñ
    dialiiñ

    voir dialiañ

  • dialog
    dialog

    m. –où Dialogue.

    (1450) Dag titre. An Dialog / Etre Arzur Roe d’an Bretounet / Ha Guynglaff. ●(1499) Ca 60a. Dyalog. g. dialogue. ●(c.1500) Cb 61b. Dialog. g. dialogue. ●(1633) Nom 9a. Dialogus : Dialogue, deuis entre deus ou plusieurs : dialog, diuis entrè daou pe cals.

    (1688) DOctrinal [pajenn ditl]. Composet, gant Breuzr Bernard ar speret santel, Religius Carmes, Guinidic à Lesnevenn, ha diviset e peder quefren é furm à dialog, entré ar Mestr, hac an Disquibl.

  • dialvaoniñ
    dialvaoniñ

    v. intr. Revenir de son étonnement.

    (1939) MGGD 30. Ne voe ket pell Levenez o tialvaoni (diabafi). ●(1955) STBJ 147. Strafuilhet ha dialvaonet. ●182. a-barz m'o devoe amzer da zialvaoni.

  • diam .1
    diam .1

    m. & interj.

    I. M.

    A.

    (1) An diam zo etrezo : ils ne peuvent s'entendre.

    (1911) DIHU 71/245. Fourlichou ha Leich ne oent ket aveit um bakein un tam, un tam : en diam e oé étrézé.

    (2) D'an diamig : au diable.

    (1934) BRUS 93. Allez au diable ! tr. «kerhet d'en diammig !» ●(1942) VALLsup 53. Aller au diable, tr. «kerc'het d'an diamig V[annetais].»

    B. [terme qui renforce les adv. interrog.] forme atténuée de «diaoul».

    (1) Penaos an diam(ig) ? : comment diable ?

    (1863) MBF 44. Mès penaus, diam, é ma arriwet kement-sé ?, tr. «Mais comment, diantre, cela est-il arrivé ?»

    (1925) DIHU 166/248. Mechal penaus en diam é ma koéhet Satan. ●(1937) DIHU 310/249. penaos en diammik ou des chanjet liù !

    (2) Petra an diamig ? : que diable ?

    (1868) FHB 176/158a. Petra an diamic a zo aze ?

    II. Interj.

    (1) Diable, diantre !

    (1924) ZAMA 180. Gwelloc'h, diamik !... ●181. Mont a ran, diamik, mont a ran... ●(1982) LIMO 21 mai. Diam se dit en certaines de nos régions pour diaoul, diable.

    (2) Diam bras ! : diable !

    (1904) DBFV 45b. diam bras, interj., tr. «diable !»

  • diam .2
    diam .2

    = ( ?).

    (1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 180. Er ré gouév e remerquas hun dareu hag e voutas en tan guet é ziam.

  • diamalek
    diamalek

    adj. Qui n’est pas/plus d’humeur sombre. cf. amalek

  • diamalekaat
    diamalekaat

    v. tr. d. Faire quitter l’humeur sombre.

    (1939) RIBA 127. Ret é hé diamalekat ha diveunekat.

  • diamannet
    diamannet

    adj. (Vache) qui ne donne plus de beurre par suite d'ensorcellement.

    (1691) CF 32. ar saout dilaizet, pé diamannet, tr. «les vaches qui n'ont plus de lait, ou ne donnent plus de beurre.»

  • diamanniñ
    diamanniñ

    v. tr. d. Ensorceler une vache afin que son lait ne produise plus de beurre.

    (1691) CF 32. dilaiza eur vioc'h, pé é diamanni, tr. «faire passer le lait d'une vache, ou l'empêcher de donner du beurre.»

    ►absol.

    (1659) SCger 106. diamani, miret ar biou n'o devezo quet a lez.

  • diamant
    diamant

    m. –où

    (1) (Un) diamant.

    (1464) Cms (d’après GMB 160). dyamant, diamant. ●(1499) Ca 60a. Diamant. g. idem. ●(1633) Nom 254a. Adamas : diamant : diamant.

    (1732) GReg 286a. Diamant, pierre précieuse, tr. «Diamand. p. diamanchou.» ●(17--) TE 260. Er splandér ag en eur ha diamandeu.

    (1838) OVD 245. un diamant étré un tam ouarne hac ur mein-aiman. ●(1869) KTB.ms 14 p 134. un diamant ar c'haera. ●(1882) BAR 38. ar perlez hag an diamant skeduz. ●(1889) ISV 14. goloet a ziamanchou. ●122. eun diamant euz ar re gaera.

    (1904) DBFV 45b. diamant, m. pl. eu, tr. «diamant.»

    (2) Mein diamant : des diamants.

    (1921) GRSA i. get perléz ha mein-diamant.

    (3) En diamant.

    (1909) KTLR 176. Hag e roaz din eur boutou diamant.

    (4) Eured diamant : noces de diamant.

    (1935) BREI 423/3d. Eured diamant.

    (5) Diamant glas : émeraude.

    (1744) L'Arm 128a. Emeraude, tr. «Diamand glass.. deu glass m.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...