Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 35 : de diagan (1701) à diamant (1750) :- diagañ
- diagentdiagent
prép., adv., adj. & conj.
I. Prép.
(1) [devant un subst.] Avant.
●(1732) GReg 62b. Avant le jour, tr. «diaguent an deiz.» ●Avant le tems, tr. «diaguent an termen.»
●(1854) MMM 48. en deves diaguent gouel anter-eost. ●(1867) BUE 78. Diagent ar Zant-ze.
(2) [devant un v.] Avant de.
●(1612) Cnf 13a. mar retorn daued an memes Confessor mazoa bet diaquent oz confes.
●(1732) GReg 62b. Avant que de lire, tr. «diaguent leenn.»
II. Adv.
A.
(1) Auparavant.
●(1846) DGG 74. ar pez a rê heuz hac horrol d'în diaguent. ●(1846) BAZ 720. ret eo diaguent cridi e Jesus-Christ.
●(1904) DBFV 45a. diagent, adv., tr. «auparavant.» ●(1908) FHAB Even 167. neuse ar re habil dija a gompreno ; mes an dek azen a chom ken avort ha diagent.
(2) Bientôt, d'ici peu.
●(1935) BREI 400/1d. Diagent eman an trec'h d'imp.
B. A-ziagent : auparavant, précédemment.
●(1877) EKG I 64. her chacha adarre enn hostaleuriou hag er vouillen ker goaz hag a ziagent. ●69. A-ziagent hel lavaren bemdez [va japeled]. ●160. c'hoant o deuz da ober, evel a ziagent, ar Rogasionou. ●(1878) EKG II 323. A-ziagent oa bet eur goms bennag divar-benn ar Berthou. ●(18--) SAQ I 17. Varlerc'h ho dizentidigez, tenvalijen ar spered, sempladurez ar galoun, techou fall ar c'horf, an anken, ar c'hlenved, ar maro, gwalinier dianavezet a ziagent, en em zirollas var an douar.
●(1904) DBFV 45a. a-ziagent, adv., tr. «précédent, précédemment.» ●(1927) GERI.Ern 33. a-ziagent, tr. «d'avant, auparavant.»
►[épith.] Précédent.
●(1790) MG 388. ne ra meid yohein péhedeu nehué ar er-ré a-ziaguênt.
C. Loc. adv.
(1) En diagent : auparavant.
●(1893) IAI 60. mar doa bet kris meurbet enn diagent, brema oa divergount.
(2) En deiz diagent dec'h : avant-hier.
●(1925) CHIM 7. En deiz diagent dec'h, Fanch an devejer a lâras eur ger bennak diwarbenn ma breur...
III. Adj. Précédent.
●(1710) IN I 307. an deiz diaguent ne dle quet barn an deiz presant.
IV. Loc. conj. Diagent ma : avant que.
●(1732) GReg 62b. Avant que je mange, tr. «diaguent ma tébrin.» ●282b. Devant que, conjonction, auparavant que, tr. «diaguent ma.»
- diagentourdiagentour
m. –ion Prédécesseur.
●(1912) MMKE 151. En o c'hreiz e verv c'hoaz gwad ru / O diagentourien.
- diagon
- diagonajdiagonaj
m. (religion) Diaconat.
●(1876) TDE.BF 112a. Diagonach, s. m., tr. «Diaconat, charge de diacre.»
- diagonded
- diagonez
- diahel
- diahelañ
- diaheletdiahelet
adj.
I.
(1) Qui est sorti de son axe.
●(1977) PBDZ 765. (Douarnenez) diahelet, tr. «qui est sorti de son axe.»
(2) Dont l'essieu est cassé.
●(1732) GReg 368b. Charrette dont l'essieu est rompu, tr. « Carr diahelet.»
II. sens fig.
(1) Déséquilibré.
●(1932) FHAB Du 451. diaelet eo ar bed.
(2) (Esprit) dérangé.
●(1911) BUAZperrot 20. Perak ez eus kement a dud en hon amzer diaëlet o spered hag o c'halon. ●262. diaelet pe o spered pe o c'halon. ●(1935) VKST Du 388. pennou diboell e rankont beza pe galonou diahelet. ●(1957) AMAH 247. holl bennoù bras an arme, nemet unan hepken, de Gaulle, hag a dremene dre-se evit un oristal diahelet krenn.
- diaheurtiñ
- diahezatdiahezat
voir diaezat
- diakartdiakart
adv. Au large.
●(1979) VSDZ 158. (Douarnenez) ma vie trapet re ziakart, tr. (p. 319) «si tu étais pris trop au large.»
- diaketdiaket
adj. Qui ne fait pas attention, qui ne prend pas soin, qui ne s'applique pas.
●(1888) SAQ I 35. ne jom ket (…) ar speret disoursi, diaket, dibreder.
●(1903) MBJJ 310. dre aman 'ver ken diaket en o c'heñver. ●(1906) KANngalon Mezheven 144. daoust ha ni a jommo mud ha diaket ? ●(1914) KANNgwital 141/453. epad ma vez ho c'herent diaked ha ken disoursi ha tra. ●(1951) BLBR 39-40/1. re nebeut anezo ha re ziaket alies.
- diakipiñ
- diakomoddiakomod
adj. Incommodant.
●(1909) BOBL 22 mai 230/2e. ar c'houez a c'hall beza diakomod evid an amezegez.
- diakone
- diakorddiakord
m. Désaccord, mésintelligence.
●(1904) DBFV 45a. diakord, s. m., tr. «désaccord, mésintelligence.»
- diakordañsdiakordañs
f. Discordance, dissonance.
●(1904) DBFV 45a. diakordans, f., tr. «discordance, dissonance.»
- diakordiñ
- diakortdiakort
adj. Qui n'est pas d'accord, discordant.
●(1904) DBFV 45a. diakord, adj., tr. «qui n'est pas d'accord, discordant.»
- diakourajiñ
- diakourset
- diakoursiñ
- diakr
- diakrañdiakrañ
v. tr. d. Ordonner diacre.
●(14--) N 1685-1687. Deomp dan ylis pan out discret / Maz vizi mist acolistet / Sacr ha diacret a prêt mat, tr. «Allons à l'église, puisque tu es bien disposé, / Pour que tu deviennes bon acolyte, / Consacré diacre bientôt.»
- diakustum
- diakustumañsdiakustumañs
f. Action de se déshabituer.
●(1904) DBFV 45a. diakoustumans, f., tr. «action de se déshabituer.»
- diakustumet
- diakustumiñ
- dial .1dial .1
m. [terme qui renforce les adv. interrog.] Forme atténuée de «diaoul».
(1) Piv an dial ? : qui diable ?
●(1905) ALLO 20. Ha piou an dial, da vihana, / A c'hell presta d'eoc'h er gear-ma ? ●21. Rak piou an dial, da vihana, / A garfe c'hoaz gwerza d'eza ?
(2) Pelec'h an dial ? : où diable ?
●(1905) ALLO 61. E p'leac'h an dial 'gav d'eoc'h emaoc'h ?
- dial .2dial .2
m. -où Vengeance.
- dialaez .1dialaez .1
adv.
(1) Adv. En haut.
●(1530) Pm 18. En effhont ytron dialahez, tr. «Au ciel là-bas, Madame, là-haut.» ●128. Ouz monet en neff dyalahez, tr. «Aller au ciel là-haut.» ●160. Ez aez en neff hont dyalahez, tr. «Il alla au ciel là-bas, là-haut.» ●(1530) J p. 182a. Monet plen goude estrenua / Gueneoch dan ioa dialahez, tr. «d'aller avec vous goûter les joies célestes, et de quitter ce lieu d'exil.» ●236b. Huy eu nep so dre vezo gnou / Autrou an ioa dialahez, tr. «Vous êtes et serez à jamais, Seigneur, la joie du Ciel.»
(2) Épith. (Vent) du nord-est, d'amont.
●(1909) BROU 222. (Eusa) Avel dialaëz, tr. «vent de la partie Nord et est.» ●(1962) EGRH I 53. avel dialaez, tr. « vent d’est. »
- dialaez .2dialaez .2
m. Haut, partie haute.
●(1732) GReg 489a. Haut, le haut, au-dessus de nous, tr. «Van[netois] en dialhue.»
- dialandialan
voir dianal
- dialc'hwez
- dialc'hwezañdialc'hwezañ
v. tr. d. Ouvrir (qqc.) de fermé à clef.
●(1612) Cnf 18a. an heny pe-heny gant fals alueziou, pé gant grimandellou (da lauaret eo instrumantou pegant ré ez dialuezer an holl potaillou) à antré en tyer.
●(1659) SCger 141b. dialhueza, tr. «ouurir.» ●(1732) GReg 683b. Ouvrir une porte, &c. fermée à clef, tr. «Dialc'huëza an or.» ●(17--) EN 3250. ar priol a dialhue hac a digor an or, tr. «le prieur tourne la clef et ouvre la porte.»
●(1856) VNA 180. de venir nous ouvrir cette chambre, tr. «de zonnèt de zialhuéein er gambr-hont.» ●(1876) TDE.BF 112a. Dialc'houeza, v. a. (…) Dialfea v. a. T[régor], tr. «Ouvrir ce qui est fermé à clef.»
●(1904) DBFV 45b. dialhuéein, v. a., tr. «ouvrir avec une clef.» ●(1962) EGRH I 53. dialc’houezañ v., tr. « ouvrir quelque chose de fermé à clef. »
►sens fig.
●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 15. ma klasker brema dialc'houezia hor c'houstianz ha furchal ennhi en despet d'eomp.
- dialejiñ
- dialidiali
adj. Mal avisé.
●(1884) LZBt Mae 91. e tastumont aluzennou digant neb a zo diali awalc'h evit ho c'hredi.
- dialiañ / dialiiñdialiañ / dialiiñ
v. tr. d. Déconseiller.
●(1904) DBFV 45b. dialiein, v. a., tr. «déconseiller, dissuader, détourner (a, de).»
- dialiiñdialiiñ
voir dialiañ
- dialogdialog
m. –où Dialogue.
●(1450) Dag titre. An Dialog / Etre Arzur Roe d’an Bretounet / Ha Guynglaff. ●(1499) Ca 60a. Dyalog. g. dialogue. ●(c.1500) Cb 61b. Dialog. g. dialogue. ●(1633) Nom 9a. Dialogus : Dialogue, deuis entre deus ou plusieurs : dialog, diuis entrè daou pe cals.
●(1688) DOctrinal [pajenn ditl]. Composet, gant Breuzr Bernard ar speret santel, Religius Carmes, Guinidic à Lesnevenn, ha diviset e peder quefren é furm à dialog, entré ar Mestr, hac an Disquibl.
- dialvaoniñ
- diam .1diam .1
m. & interj.
I. M.
A.
(1) An diam zo etrezo : ils ne peuvent s'entendre.
●(1911) DIHU 71/245. Fourlichou ha Leich ne oent ket aveit um bakein un tam, un tam : en diam e oé étrézé.
(2) D'an diamig : au diable.
●(1934) BRUS 93. Allez au diable ! tr. «kerhet d'en diammig !» ●(1942) VALLsup 53. Aller au diable, tr. «kerc'het d'an diamig V[annetais].»
B. [terme qui renforce les adv. interrog.] forme atténuée de «diaoul».
(1) Penaos an diam(ig) ? : comment diable ?
●(1863) MBF 44. Mès penaus, diam, é ma arriwet kement-sé ?, tr. «Mais comment, diantre, cela est-il arrivé ?»
●(1925) DIHU 166/248. Mechal penaus en diam é ma koéhet Satan. ●(1937) DIHU 310/249. penaos en diammik ou des chanjet liù !
(2) Petra an diamig ? : que diable ?
●(1868) FHB 176/158a. Petra an diamic a zo aze ?
II. Interj.
(1) Diable, diantre !
●(1924) ZAMA 180. Gwelloc'h, diamik !... ●181. Mont a ran, diamik, mont a ran... ●(1982) LIMO 21 mai. Diam se dit en certaines de nos régions pour diaoul, diable.
(2) Diam bras ! : diable !
●(1904) DBFV 45b. diam bras, interj., tr. «diable !»
- diam .2diam .2
= ( ?).
●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 180. Er ré gouév e remerquas hun dareu hag e voutas en tan guet é ziam.
- diamalekdiamalek
adj. Qui n’est pas/plus d’humeur sombre. cf. amalek
- diamalekaatdiamalekaat
v. tr. d. Faire quitter l’humeur sombre.
●(1939) RIBA 127. Ret é hé diamalekat ha diveunekat.
- diamannetdiamannet
adj. (Vache) qui ne donne plus de beurre par suite d'ensorcellement.
●(1691) CF 32. ar saout dilaizet, pé diamannet, tr. «les vaches qui n'ont plus de lait, ou ne donnent plus de beurre.»
- diamanniñ
- diamantdiamant
m. –où
(1) (Un) diamant.
●(1464) Cms (d’après GMB 160). dyamant, diamant. ●(1499) Ca 60a. Diamant. g. idem. ●(1633) Nom 254a. Adamas : diamant : diamant.
●(1732) GReg 286a. Diamant, pierre précieuse, tr. «Diamand. p. diamanchou.» ●(17--) TE 260. Er splandér ag en eur ha diamandeu.
●(1838) OVD 245. un diamant étré un tam ouarne hac ur mein-aiman. ●(1869) KTB.ms 14 p 134. un diamant ar c'haera. ●(1882) BAR 38. ar perlez hag an diamant skeduz. ●(1889) ISV 14. goloet a ziamanchou. ●122. eun diamant euz ar re gaera.
●(1904) DBFV 45b. diamant, m. pl. eu, tr. «diamant.»
(2) Mein diamant : des diamants.
●(1921) GRSA i. get perléz ha mein-diamant.
(3) En diamant.
●(1909) KTLR 176. Hag e roaz din eur boutou diamant.
(4) Eured diamant : noces de diamant.
●(1935) BREI 423/3d. Eured diamant.
(5) Diamant glas : émeraude.
●(1744) L'Arm 128a. Emeraude, tr. «Diamand glass.. deu glass m.»