Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 40 : de diarnev (1951) à diavaeziadez (2000) :- diarnevdiarnev
adj. Propre, net.
●(1904) DBFV 46b. diarneu, diharneu, adj., tr. «propre, blanc.» ●(1907) VBFV.bf 15a. diharneu, tr. «propre, net.» ●(1907) VBFV.fb 68a. net, tr. «diharneu.» ●81a. propre, net, tr. «diharneu.» ●(1934) BRUS 156. Propre, tr. «mist ; prop ; diarneu.» ●(1947) SKOL 1/24. Abenn en tri dé é oé bet ou chonj hé lakat én douar. Ha neoah ne oé ket hanval doh unan e vehé bet marv. Ru é oé hoah hé dijot ha diarneu hé liv.
- diarnevetdiarnevet
adj. Défatigué, ragaillardi.
●(1904) DBFV 46b. diarneùet, diharneùet, part., tr. «défatigué, ragaillardi.»
- diarolliñ
- diarrozdiarroz
m. –ioù Descente rude.
●(1716) PEll.ms 365. Diarros, tr. «Descente rude, tertre. Davies n'a point ce nom, qu'est composé de Di, de l'article Ar, et de Ros, pante ou descente de montagne. on peut mettre au lieu de l'article Ar la préposition Var, dessus, et ce composé signifiroit de dessus la hauteur, pour exprimer la descente.»
●(1869) TDE.FB 265b. Descente, s. f. pente par laquelle on descend, tr. «dinaou, m. ; diribin m. ; diarros, m. G ; diskenn, m. Ces mots ne s'employent pas au pluriel.» ●La descente est dure, tr. «gwall zounn eo ann diarros.»
●(1927) GERI.Ern 100. diarros m., tr. «Descente, pente rude.»
- diarumiñ
- diarvar .1
- diarvar .2
- diarvariñ
- diarvezdiarvez
[mbr diaruez < di- .2 + arvez .1]
Adj. Difforme.
●(1575) M 2469. Maru hep maru diaruez, tr. «Mort sans mort, difforme.»
- diarvezioùdiarvezioù
[di- .2 + arvez .1 + -ioù]
Adj. Sans manières, sans façons.
●(1907) BOBL 23 mars 130/1a. ar gwella digemer, fran ha diarveïou.
- diasambl
- diasambliñdiasambliñ
v. tr. d. Désassembler.
●(1732) GReg 259b. Dejoindre, tr. «Van[netois] diaçzambleiñ.» ●265b. Demonter, desassembler, tr. «diaçzambli.» ●279a. Desunir, separer ce qui est joint ensemble, tr. «diaczambli.»
- diasanterdiasanter
m. –ion =
●(1910) MBJL 37. en em gemer a ra ouz an diasanterien (non-conformistes), da laret ê ouz ar brotestanted dizouj, koulz hag ouz ar gatoliked. ●179. ar brotestanted diasanter.
- diaseurtiñ
- diaskañ
- diaskat / diaskotdiaskat / diaskot
adj. Saint et fort.
●(1914) DIHU 105/38. Chetu pileteu ré a vuhé hir, ré a vuhé ber, ré a vuhé diaskat, ré a vuhé a dermereh. ●(1919) DBFVsup 14b. diaskat (B[as] v[annetais]), tr. «sain et fort.» ●(1932) GUTO 12. Ha hi, goudé, en um gavet diaskot èl agent. ●(1939) ANNI 49. Diaskat ha divahagn on. ●51. Neoah é ma diaskat ha divahagn.
- diasklezdiasklez
adj. = (?).
●(1867) FHB 150/365a. etre ma tremene greunennou he chapeled dreist he bizied diasclez.
- diaskolañdiaskolañ
voir diaskoliñ
- diaskoliñ / diaskolañdiaskoliñ / diaskolañ
v. intr. Échardonner.
●(c.1718) CHal.ms i. eschardonner oter les chardons, tr. «diloscalein$$$ et a sarzeau dihoualein, nettat en doüar es en hoscal, dihoüasquelein.» ●(1723) CHal 56. Dihoscalein, tr. «Arracher les chardons.» ●57. Dioscalein, tr. «Oster les chardons.» ●(1744) L'Arm 17a. Arracher Les Chardons, tr. «Diosscalein.»
●(1876) TDE.BF 114a. Diaskola, v. n., tr. «Arracher les chardons.»
●(1904) DBFV 56b. dioskalein, v. a., tr. «échardonner, ôter les chardons.» ●(1914) DFBP 106b. echardonner, tr. «Diaskola.»
- diaskorndiaskorn
adj. Sans os.
●(1732) GReg 276b. Desossé, ée, sans sos, tr. «diaskorn.» ●702a. Pâté desossé, tr. «Pastez diascorn.»
●(1876) TDE.BF 114a. Diaskorn, adj. V[annetais] T[régor] C[ornouaille], tr. «Désossé, sans os.»
●(1904) DBFV 46b. diaskorn, adj., tr. «sans os, désossé.» ●(1925) BILZ 112. o c'horfou diaskorn. ●(1962) EGRH I 54. diaskorn a., tr. « sans os, désossé. »
- diaskornadur
- diaskornañ / diaskorniñdiaskornañ / diaskorniñ
v. tr. d.
(1) Désosser.
●(1499) Ca 60a. Diascornaff. g. desosser.
●(1732) GReg 276b. Desosser, ôter les os, tr. «Diascourna. pr. diascournet. diascorni. pr. diascornet.»
●(1876) TDE.BF 114a. Diaskorna, v. a., tr. «T[régor] C[ornouaille], tr. «Désosser, ôter les os.»
●(1904) DBFV 46b. diaskornein, v. a., tr. «désosser.» ●(1914) DFBP 93a. désosser, tr. «Diaskorna.» ●(1934) BRUS 57. Désosser, tr. «diaskornein.» ●(1962) EGRH I 54. diaskorniñ v., tr. « désosser. »
(2) Dénoyauter.
●(1977) PVPR 156. da zisaskornañ kerez.
- diaskornerdiaskorner
m. –ioù Dénoyauteur.
●(1977) PVPR 156. Tennañ a raemp an eskern [kerez] gant un diaskorner.
- diaskornet
- diaskorniñdiaskorniñ
voir diaskornañ
- diaskotdiaskot
voir diaskat
- diaskrendiaskren
s. Chom en diaskren, war ziaskren : rester sur le dos sans pouvoir se relever, et, au fig. : ne pas pouvoir se tirer d'affaire.
●(1870) FHB 304/342a. red eo mont dre greis pe chom en diascrenn ; red eo neun pe veuzi. ●(1889) ISV 375 (L) G. Morvan. Siouaz, a lavaris neuze, ama ne eller mont e tu ebed; red eo mont dre greis pe chom en diascrenn; red eo neun pe veuzi. ●(1890) MOA 224b. Rester sur le dos, sans pouvoir se relever (au propre et au figuré), tr. «choum war ziaskren (choum e diaskren).»
●(1927) GERI.Ern 100-101. beza ou chom en diaskren, tr. «Demeuré renversé sur le dos, sans pouvoir se relever, ni se retourner ; rester là où l'on n'a que faire ; ne pouvoir se tirer de presse, manquer de force ou de courage.» ●(1931) VALL 229. Être, demeurer renversé sur le dos sans pouvoir se relever, tr. F. Vallée «beza, chom en diaskren (en e ziaskren ou war e ziaskren).»
- diaskreniañdiaskreniañ
v. intr. Rester sur le dos sans pouvoir se relever.
●(1876) TDE.BF 114a. Diaskregna, v. n., tr. «Être dans l'impossibilité de se vautrer de nouveau à terre pour une cause quelconque.»
- diastaldiastal
adv. Sans discontinuer, continuellement.
●(1922) FHAB Mae 143. tud, loened, binviou a laboure a-zevri ha diastal.
- diastenndiastenn
v.
I. V. tr. d.
(1) Détendre.
●(1633) Nom 213a. Verricula, verticilli, epitonia : pieu pour tendre ou destendre les cordes : peig pe ibil euit asten da (lire : ha) diasten an querdin.
(2) Allonger (un coup).
●(1931) VALL 31b. Appliquer un coup, tr. «diastenn.» ●40b. Assener, tr. «diastenn (à, sur ouz, gant, war).» ●161b. donner un coup (violent), tr. «diastenn eun taol.»
II. V. pron. réfl. En em ziastenn = (?) se recroqueviller (?).
●(1911) BUAZperrot 286. pa deu e gorf d'en em astenn ha d'en em ziastenn gant ar boan.
- diastenniñ
- diastuzdiastuz
adj. Sans vermine.
●(1876) TDE.BF 114a. Diastu, adj. V[annetais] T[régor] C[ornouaille], tr. «Sans vermine.»
- diastuziñ
- diasur .1diasur .1
adj.
I. (en plt de qqc.) Peu ou pas sûr, incertain.
●(1868) KMM 21. ha ne viran da Zoue nemet va c'hozni, an disterra ac an diassura lodenn eus va buez. ●120. ar mare falla, an diassura. ●(1877) EKG I 99. den n'her goar, rak an amzer a zo diasur. ●211. diasur e kave he lojeiz.
●(1924) FHAB Kerzu 442. pep tra a zo diasur en amzer emaomp o ren. ●(1933) ALBR 16. en abeg eo re ger al labour ha re diasur ar werz.
II. (en plt de qqn)
(1) Incertain, indécis.
●(18--) SAQ II 435. Araog senti ouz he dech fall an den a zo enkrezet ; amzivin eo, diazur ive.
(2) Bezañ diasur eus : ne pas être assuré de, être incertain de.
●(18--) SAQ II 318. Pe assur pe ziassur oc'h euz hoc'h heritaj eternel.
- diasur .2
- diatach
- diatachañ
- diatant
- diatredadur
- diatredañdiatredañ
voir diatrediñ
- diatrederdiatreder
m. –ion Déblayeur.
●(1499) Ca 60a. [diatretaff] l. erudero / as. Jtem hic et hec rudesta / ste. b. diatreter pe diattreteres.
- diatrederezdiatrederez
f. –ed Déblayeuse.
●(1499) Ca 60a. [diatretaff] l. erudero / as. Jtem hic et hec rudesta / ste. b. diatreter pe diattreteres.
- diatrediñ / diatredañdiatrediñ / diatredañ
v. tr. d. Déblayer, décombrer, désencombrer (un endroit).
●(1499) Ca 60a. Diatretaff. g. hoster attraiz.
●(1869) FHB 242/257a. lacaat a ra diatredi lec'h ar bez santel. ●(1869) FHB 246/291a. dorn Doue en em garge da ziatredi ar parc a fizie enha da labourat. ●(1872) ROU 79b. Débarasser, décombrer, tr. «Diatredi.» ●(1876) TDE.BF 114b. Diatredi, v. n., tr. «Enlever les décombres.» ●(1890) MOA 86. diatredi, tr. «enlever les décombres.» ●(1893) IAI 44. pa voe peurdoullet ha diatredet plas ar mogeriou. ●(1894) BUZmornik 202. goude beza diatredet plas ann templ. ●309. diatredi mad kern ha kosteziou ar menez.
●(1914) DFBP 77a. déblayer, tr. «Diatredi.»
►absol.
●(1877) BSA 254. ractal ec'h en em lakear da ziatredi.
●(1958) BAHE 15/3. ma'z eus ezhomm diatrediñ.
- diatresdiatres
voir diadres
- diavaez .1diavaez .1
adj., adv. & prép.
I. Épith.
(1) Extérieur.
●(1903) MBJJ 266. Setu perak e kavan daouzek auter harpet ouz moger ar voskeen (…) Ouz unan euz ar re ziavæz en em lakan. ●(1910) MBJL 147. ar gwaridello diavêz.
(2) An tu diavaez : le côté extérieur.
●(1967) BAHE 52/17. Kleuzioù a-leizh a gaver dre amañ, graet an tu diavaez e mein, un doare moger sec'h a anaver (lire : anver) moger-gleuz.
(3) par ext. An tu diavaez : le côté droit.
●(1957) ADBr lxiv 4/458. (An Ospital-Kammfroud) e-gaou ema ar gazeg en diavêz (an tu diavêz = à droite), e-gaou ema ar gazeg en diabarz (an tu diabarz = à gauche).
(4) (en plt de qqn) Qui vient de l'extérieur, étranger.
●(1869) FHB 232/180a. Beleien diavez a vez eno evit se.
●(1928) BREI 54/3a. An holl venajerien, zoken ar re n'impliont ket a dud diavêz, a dlefe paean skoden. Hag en gwirione, memes ar re n'impliont ket a dud diavêz o deus gonid o skodenni.
(5) (domaine maritime) Mor diavaez : mer du large.
●(1979) VSDZ 155. (Douarnenez) Ar mor diavaez eo pa 't eus ar mor en diavaez d'an avel petra, kontrol d'an douar. Ma teu an avel tre aze 't eus an avel a zouar, 't eus ar mor a zouar, tr. (p. 316) «La mer du large, c'est quand la mer est poussée vers le large par le vent. Si le vent vient de là, tu as un vent de terre et une mer qui va vers la côte.»
►spécial. La mer de l'autre côté de la pointe du Raz.
●(1979) VSDZ 153. (Douarnenez) pa vez lavaret ar mor diavaez eo pa 'maout en tu all d'ar Raz, hag ar mor diabarzh pa 'maout en tu-mañ d'ar Raz, tr. (p. 315) «lorsqu'on parle de mer ‘extérieure' c'est quand tu te trouves de l'autre côté du Raz, et la mer ‘intérieure' quand tu es de ce côté-ci du Raz.»
II. Adv.
(1) À l'extérieur.
●(1903) MBJJ 266. Setu perak e kavan daouzek auter harpet ouz moger ar voskeen, darn anê diabarz, ha darn all diavæz.
(2) Loc. adv. War ziavaez : tourné vers l'extérieur.
●(1949) KROB 15-16/11. e dreid gantañ war ziavaez, evel an darn vuia eus ar gemenerien.
III. Loc. prép.
(1) Diavaez da : à l'extérieur de.
●(1612) Cnf.epist 6. ouz en em caffout dec pé vn nec bloaz so, Diaues dan bro.
(2) En tu diavaez da : à l'extérieur de.
●(1878) EKG II 140. d'ar red ez iz a-hed an doen hag e lammiz enn tu dianveaz d'ar porz kloz.
(3) Diavaez a : hors de, du.
●(1612) Cnf 42b. Dibriff boetdou delicat, eguit prouoquiff da luxur, diaues â priedelaez, so pechet maruel.
- diavaez .2diavaez .2
m. & adv. –où
I. M.
(1) Apparence, dehors, extérieur.
●(1633) Nom 267a. Perfrictio : froissure, refroidissement du corps par dehors : frouesadur, pa deu an corf da yenaf diouz an diauæs.
●(1732) GReg 388a. Exterieur, ce qui paroît à nos yeux, tr. «Diaveas. diavæs. an diaveas. an diavæs.» ●(1744) L'Arm 150a. Exterieur, tr. «Dianvæss.»
●(1861) BSJ 25. Mæs un Doué péhani hum hroa dén n'en dès chet dobér a zianvéseu caër aveit discoein é vajesté. ●(1866) FHB 75/183b. Ann dud a gav digarez da bleustra an ti bihan-man a choum souezed o weloud, dindan eun diavez hag eur wiskadur, ken paour, koulz neuz, kemend a zereadegez, komziou bepred dibabet, karantez vraz an daou bried ha furnez ho bugaligou. ●(18--) SAQ I 275. dre eun dianveaz ankeniet.
●(1907) PERS 310. an dianveaz a verke ar pez a oa a ziabarz. ●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 6. Evit e ziaveaz, ne garfen ket komz d'eoc'h anezan ; gwelet a reoc'h hoc'h-unan an den divalo hag an den diskramailh ma'z eo. ●(1937) DIHU 314/305. deu lévr ha ne hreint ket méh d'er brehoneg na dré ou danùé, na dré ou diavéz.
(2) (politique) Affaires extérieures, étrangères.
●(1941) ARVR 20/3c. Molotov a chom atao ministr an Diavaez.
II. Loc. adv. En diavaez.
(1) À l'extérieur.
●(1774) AC 32-33. unan en diabars, ac eun all en dianveas.
●(1926) FHAB Meurzh 94. ar bouzellou a vezo gwalc'het en dour red, en diabarz koulz hag en diavêz.
(2) par ext. À droite.
●(1957) ADBr lxiv 4/458. (An Ospital-Kammfroud) e-gaou ema ar gazeg en diavêz (an tu diavêz = à droite), e-gaou ema ar gazeg en diabarz (an tu diabarz = à gauche.
- diavaez-bro
- diavaezek
- diavaeziaddiavaeziad
m. diavaezidi Étranger, touriste.
●(1876) TDE.BF 114b. Diavesiad, diaveziad, s. m., tr. «Homme étranger à la localité.»
●(1907) KORN 8. gwelet penaoz kement diaveziad a deu er vro gant eun tog kern-uhel war e benn. ●(1911) BUAZperrot 191. en em glevet gant diavezidi. ●668. neb a zebr an oan er meaz eus an ti-ze a zo eun diaveziad. ●(1926) BIVE 15. ma welez eun diaveziad bennak wardro. ●(1945) DWCZ 88. Diredek e ra eur bern diavaezidi war hor bro, e-pad ar miziou hanv.
- diavaeziadez