Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 36 : de diamantek (1751) à dianaladenn (1800) :- diamantek
- diamanter
- diamantus
- diamar .1
- diamar .2diamar .2
voir diamarañ
- diamarañ / diamariñ / diamardiamarañ / diamariñ / diamar
v. tr. d.
(1) Détacher.
●(17--) TE 408. Nezè Jesus e gommandas d'é Zisciplèt en diamar. ●463(2). Ean e ziamarras enta er puar Æl-hont.
●(1904) DBFV 45b. diamar, diamarein, v. a., tr. «délier.»
(2) Désamarrer.
●(1659) SCger 102b. relascher, tr. «diamarra.» ●(1732) GReg 263a. Demarer, delier les amarres d'un vaisseau, tr. «diamarra. p. et.»
●(1904) DBFV 45b. diamar, diamarein, v. a., tr. «démarrer.»
- diamariñdiamariñ
voir diamarañ
- diamballiñ
- diambarasdiambaras
adj. Libre, débarrassé.
●(1727) HB 524. libr ha diambaras a gorf hac a speret.
●(1839) BSI 76. en em gave ive libr ha diambaraç anez-o. ●125. diambarraçz a draou ar bed. ●(1870) FHB 267/51a. beva goude dinec'h, diambaraz evel al labous war ar brank.
●(1977) PBDZ 765. (Douarnenez) diambaras, tr. «qui ne s'embarrasse pas de fardeaux, d'obligations de politesse, de soucis, etc.»
- diambarasiñdiambarasiñ
v.
(1) V. tr. d. Débarrasser.
●(1834) SIM 36. ha pa varv, ne ra nemet diambarassi ar bed.
(2) V. pron. réfl. En em ziambarasiñ : se débarrasser.
●(1834) SIM 152. en em diambarassi ractal eus a Jerom. ●192. evit en em ziambarrassi prima ma zeo possubl, evel dious un amprevan noazus. ●(1854) MMM 89. ar sourciou dioc'h pere ez-it d'en-em diambarassi.
- diambarkiñ
- diambazh
- diambazhetdiambazhet
adj. Devenu hardi.
●(1939) RIBA 73. Er gorig, a pe oè bet diambahet, e ziharp azoh er hleu.
- diamboazh
- diambrenek
- diambreziñdiambreziñ
voir dambreziñ
- diambrougdiambroug
v. tr. d.
(1) Diambroug ub. : venir à la rencontre, au devant de qqn.
●(1857) AVImaheu 28. deuz zén dalhet guet droug-sperèdeu (…) e ziambrougas anehou. ●(1876) TDE.BF 112a. Diambrouk, v. a., tr. «Aller à la rencontre de. Ce verbe ne s'emploi'à l'infinitif.» ●Moñt da ziambrouk eunn den, tr. «aller à la rencontre de quelqu'un.» ●(1905) IVLD 18. e leac'h chom d'he gortoz e savaz en train evit he diambroug.
(2) Mont, etc. da ziambroug ub. : aller, etc. à la rencontre, au devant de qqn.
●(1877) BSA 47. pa veljont, arruet dija tostic da di Joachim, santes Anna he-unan o tont d'ho diambroug. ●(1894) BUZmornik 69. tud kear a redaz holl d'he ziambroug.
●(1905) HFBI 182. an dud sé (…) a zirèdas d'ho diambroug. ●(1915) HBPR 101. Tud goueled Leon oa diredet, a vandennou, d'ho diambroug. ●(1927) GERI.Ern 99. diambroug, mont da ziambroug v. a., tr. «Aller à la rencontre, au devant de.»
(3) par antiph. Accompagner.
●(1659) SCger 103a. ramener, tr. «diambrouc.»
●(1869) FHB 228/149a. bet ouz hen diambroug bete Zant-Briek. ●(1882) BAR 88. an elez deuet var he arbenn d'hen diambroug.
●(1907) FHAB Here 256. en em lakeont en hent evit en diambrouk beteg Wizur. ●(1909) KTLR 175. Deit ganhen, emezhan. Me a zo o vond d'ho tiambroug. ●(1915) HBPR 111. Daouzek «garde-nationale» ho diambrouge. ●175. Ar zoudardet a rankas diambroug anezhan da vond d'he di da chom, zoken, d'he ziwall.
- diambrougadegdiambrougadeg
f. –où Personnes qui vont à la rencontre de.
●(1929) FHAB Ebrel 132. komzet en deus diwar benn Roue, diambrougadeg, ha me 'oar me !
- diamendiamen
adj., adv. & prép.
I. Adj.
A.
(1) Loin, lointain, éloigné.
●(17--) VO 11. ur voyage en hum vantai en dout groeit én ur vro diamèn.
●(1849) LLB 1378. hag e ia d'ur harter diamen. ●(1855) BDE 584. er broyeu diamennan.
●(1900) LZBg 57 blezad-1añ lodenn 29. dilausket hun boé un tamig er hornad doar-men, rag ré ziamén e oé. ●(1904) DBFV 45b. nen dé ket diamén anehon, tr. «il n'est pas loin.» ●(1906) HIVL 89. él léhieu diamén. ●(1907) BSPD I 316. n'hellent ket anehé kredein e hellé un dén gobér é zameurans én ul léh ken diamen. ●(1910) ISBR 41. Liés mat eùé, doh éleih a venatieu, e vezé lojelleu diaménoh d'er ré e fallé dehé biùein ou unan. ●(1913) HIVR 12. én ur léh diamen ha disafar. ●(1940) DIHU 345/33. ur gér diamen ar er méz.
(2) Qui n'est pas à portée.
●(1732) GReg 185a. Qui n'est pas à la commodité, à la bienséance, tr. «Van[netois] Diamein.» ●(1744) L'Arm 30b. Qui n'est pas à sa bienséance, tr. «Diameine ou Diamène.»
●(1904) DBFV 45b. diamen, adj., tr. «qui n'est pas bien placé, incommode.»
(3) (en plt d'un lieu) Difficile d'accès, éloigné.
●(1904) DBFV 45b. diamen, adj., tr. «(lieu) éloigné.» ●(1921) BUFA 122. Er léh-sé e blijé bras d'er sant, rak me oé diamén, goleit a goed ha karget a rehér.
B. sens fig. Bezañ diamen gant ub. : être de parenté éloignée.
●(1904) DBFV 45b. ne omb ket diamén get hon, tr. «nous sommes proches parents.»
II. Adv. Éloigné.
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 121. èl m'hum gavent diamén.
●(1986) LIMO 07 mars. Diés é bet miz huavrér de véuein drest oll eid en dud a zianvéz dalhet diamén ged en erh é toull en nor hag er riell en hénteu. ●Dalhet Diamen, tr. «tenus éloignés.»
III. Loc. prép.
(1) Diamen diouzh : loin de, éloigné de.
●(1787) BI 43. bout quen diamenn doh en deure.
●(1919) DBFVsup 14b. diamèn doh, adj., tr. «qui est loin de.»
(2) Diamen da : invisible à.
●(1825) COSp 89. éma Doué é, guet un dorn diamèn d'hun squienndeu, en dès ean crouéet.
- diamended
- diamezekdiamezek
adj.
(1) Adj. Loin de tout, isolé, solitaire.
●(1868) FHB 171/117b. an ty a zo diamezec bras.
●(1903) MSLp xii 280. enn diamezeka hentchou «dans les chemins les plus déserts» (Comb.), Mil. ms. cf. Gloss., 155.
(2) Loc. prép. Diamezek diouzh : loin de, éloigné de.
●(1839) BSI 23. Un diaezamant vras a voa dezi beza qen diamezecq dioc'h an dour.
- diamoederezhdiamoederezh
m. Action de faire cesser (qqn) d'être stupide.
●(1939) RIBA 155. Diamoèdereh tri hemenér moén.
- diamoedet
- diamoediñ
- diamontdiamont
adv. [empl. comme épith.] (Vent) qui vient de l'est, d'amont.
●(1953) LLMM 43/17. Un aezennig diamont o douge.
- diamors
- diamouezdiamouez
interj. =
●(1912) FHAB Du 348. «Holla diamouez, holla diamouez, bremañ eo koulz deomp lavaret ar bater diouz ar mintin. ●Sell Mari ! diamouez ! ouz ar werc'hez a zo e doug ar bloaz dindan ar gwall amzer, lavaromp eur bater evit ma vezo gwarantet hi hag he mabig. ●Diamouez, bolontez Doue eo, hag evel-se e rankomp bezañ kontant. ●349. Diamouez Jeanton, greomp un ehanig amañ e bord ar wenodenn. ●Diamouez, deomp d'ar gêr.
- diamour
- diampardiampar
adj. (en plt d'animaux attachés en couple) Séparés.
●(1909) BROU 222. (Eusa) Diámpar, tr. «Se dit de deux moutons qui ont cassé leur corde et ont repris séparément leur liberté. Pendant l'été les moutons sont attachés deux à deux.» ●(1962) EGRH I 53. diampar a., tr. « séparé (Eusa, en ur gomz eus an deñved). »
- diampartdiampart
adj. Maladroit.
- diampartaat
- diampech .1diampech .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) (en plt d'un membre) Débarrassé, libre.
●(1846) BAZ 4. e santas libr ha diampech he zivesker.
●(1923) ADML 115. gand an dourn a jom diampech, rak gand an dourn all e ran en em starda ouz eur pennad-gwern.
(2) Qui peut bouger ses membres.
●(1905) KANngalon Ebrel 374. eur plac'h iaouank diazezet, n'oa bet morse diampej, memes pa'z euaz var an douar.
(3) (peinture) =
●(1951) BLBR 41-42/2. Seul vui eo diempech al liviou implijet ha seul êsoc'h a-ze e c'hello eun arzour dornet mat, tresa eur gaer a daolenn.
(4) Sans être blessé, en bonne santé.
●(1935) NOME 123. Ken da se e teuy ar gazeg c'hell diampech en-dro.
(5) En bon état.
●(1943) VKST Mae/Mezheven 273. Eun delwenn bennak a chomas diempech a-zilerc'h an dispac'herien evel hini ar Werc'hez kunv, harpet ouz penn an iliz, o vousc'hoarzin ouz ar bardonerien a zeu betek ar feunteun.
(6) Qui a du temps libre, du loisir.
●(1659) SCger 38b. deloisir, tr. «diampech.»
II. Adv.
(1) Sans obstacle.
●(1650) Nlou 277. Mary dyampeyg à Iez en Egypt, tr. «Marie alla sans obstacle en Égypte.»
(2) Vite, rapidement.
●(1650) Nlou 430. Iesus hac é mam dyampeig, / Tech direbeig en Egypt, tr. «que Jésus et sa mère, sans manque, / avaient à fuir sans reproche en Égypte.»
●(1741) RO 278. Da ober diampich da uont dar normandy. ●(17--) EN 1546. a groed [prim] dianpech, ma mou guin da efan, tr. «et dépéchez-vous vite que j'aie du vin à boire.»
- diampech .2diampech .2
m. –où Ober e ziampech(où) : faire de son mieux, faire diligence.
●(1728) Resurrection 1204. Greomp hon diampech couscoude da vonnet. ●1828. Orso sca ma sut quer groet diampech. ●(1741) RO 283. Groeomp on diampich otronne me ô ped. ●(1792) BD 3529. na ouffet quet ober caeroch diampech, tr. «On ne pourrait faire plus belle diligence.» ●(17--) CCn 185-186. groet o tiampicho / euit o distrugean. ●1824. groeomp on diampich euit o ynteri, tr. «faison diligence pour les enterrer.» ●(17--) SP II 637-638. lavaret emeus dean / Ober e diampech, tr. «je lui ai dit / de faire diligence.» ●(17--) CT Acte I 238. dober ho tiampech evit donet quene, tr. «de vous mettre en mesure de venir avec moi.»
- diampech .3diampech .3
voir diampechañ
- diampechañ / diampechdiampechañ / diampech
v.
I. V. tr. d.
(1) Délivrer.
●(1499) Ca 63a. Diliuaraff (…) vide in diampechaff cest tout vng. ●(c.1500) Cb 64b. Diliuuraff (…) vide in diampeschaff cest tout vng.
●(1792) BD 372. men as diampecho hac adoro da naon, tr. «Je te délivrerai et apaiserai ta faim.»
(2) Débarrasser (une table, etc.).
●(1659) SCger 42b. depescher le pays d'vn larron, tr. «diampech ar bro eus vr laër.» ●141b. diampech, tr. «desencombrer.»
●(1732) GReg 245b. Debarasser, ôter de dessus une table, une chambre, &c. ce qui y embarasse, & y empêche la propreté, tr. «Diampeich. pr. diampeichet.»
(3) Délivrer (une femme enceinte).
●(1741) RO 562. Me y à breman souden da diampichan se.
II. V. intr. Se dépêcher.
●(1741) RO 287. Diampichomp eta quent mahario an nos.
●(1862) BSH 64. N'arrêtet en peb lec'h, m'ho ped diampeichet.
- diampezadur
- diampezañ / diampeziñ
- diampezer
- diampezet
- diampeziñdiampeziñ
voir diampezañ
- diampled
- diampoezon
- diampoezoniñdiampoezoniñ
v. tr. d. Désinfecter.
●(1732) GReg 275b. Desinfecter, ôter l'infection d'un lieu, tr. «Diampoësoni ul leac'h.»
- diamzerdiamzer
adv. Longtemps.
●(1869) FHB 234/196a. da vihana neubeud [a dud] a voa, n'ez euz ket c'hoaz goall diamzer.
- diamzeret / dizamzeriet
- diamzeriñdiamzeriñ
v. intr.
(1) Être usé ou détérioré par l'usage.
●(1876) TDE.BF 112b. Diamzeri, v. n., tr. «Peu ou pas usité. Être usé ou détérioré par l'usage.»
(2) Se démoder.
●(1904) ARPA 189. Grit m'ho pezo ilc'hier ne ziamzeront ket. ●(1962) EGRH I 53. diamzeriñ v., tr. « passer de mode ; ne plus correspondre à son temps. »
(3) (en plt du temps qui passe) Passer.
●(1876) TDE.BF 112b. Diamzeri, v. n., tr. «Peu ou pas usité. Être hors de saison.»
●(1932) BRTG 122. Diamzérein e hrè aveiton kourz er briedeleh.
- dianadiñ
- dianafdianaf
adj. Sans tache, sans souillure, pur.
●(1530) Pm 197. Glan dianaff, tr. «Pure et sans tache.» ●(1575) M 490. beuaff dyanaff, tr. «vivre sans faute.» ●690. da bout glan dianaff, tr. «pour être pur, sans tache.» ●878. A faut he miret glan, dan Roe man dianaff, tr. «Faute de la garder pure à ce roi, sans reproche.» ●(1580) G 13. Loman Fragan glan dyanaf, tr. «Ici, Fragan pur, sans tache.»
- dianal
- dianaladenndianaladenn
f. Respiration.
●(1852) MML 32-33. ar pes a eo an dic'heladen dan den, Mari a dle bean d'ar c'hristen : lemmet an aelen digant an den, hep dale e coll ar vue.