Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 37 : de dianalan-dianalin (1801) à diantan (1850) :- dianalañ / dianaliñdianalañ / dianaliñ
v. intr.
(1) Respirer.
●(c.1718) CHal.ms i. aspirer soufler, tr. «huehein, dianalein.»
●(1857) HTB 91. An hini en deuz roet ar vuez d'oll kement a finv hag a dihalana. ●(1869) FHB 214/39a. en pad pell amser, hep dialana. ●(1896) LZBt Meurzh 38. na grede ket zoken diaelani krenv !
●(1904) DBFV 53a. dihanalein, v. n., tr. «aspirer, respirer.» ●(1907) VBFV.bf 15a. dihanalein, v. n., tr. «respirer.» ●(1910) MAKE 84. ken en deus poan dihalana.
(2) Être à bout de souffle, s'essouffler, perdre haleine.
●(1878) EKG II 191. ne laka ket ac'hanomp da zialana evel-henn o c'haloupat var da lerc'h.
●(1911) BUAZperrot 10. hag a rede ker buhan ma venne dihalana. ●645. beteg ma venne dihalana. ●(1981) ANTR 45. Ar «sœcula…a» a vez dihasted warnañ beteg dialani.
- dianalet
- dianaliñdianaliñ
voir dianalañ
- dianañdianañ
adv. Au moins (forme abrégée de «da vihanañ»).
●(1862) JKS 175. nep seurt poan, pe dihana nebeut anezho. ●361. Pa livirit, pe diana pa selaouit ann oferen. ●(1867) MGK 16. Ma ve, diana, kre hoc'h eskel. ●(1868) KMM xi. En dro-ma diana, grit mad aneza. ●(1870) MBR 68. Kemer dihana, va map, ar pez a weli. ●(1876) TDE.BF 130a. Dihana, diana, adv., tr. «Pour le moins, au moins. Ce mot est une contraction de da vihana.
●(1932) ALMA 145. Var a lavarer, diana...
- dianaou .1dianaou .1
adv.
I. En bas.
●(c.1680) NG 1145-1146. Bihanic dialhué, / Ha ledan diadeneu. ●(c.1718) CHal.ms i. en bas, tr. «en dias, dianneu.»
●(1829) CNG 75. Tan diar-lué, dianneu tan.
●(1904) DBFV 45b. diañneu, adv., tr. «en bas.» ●(1927) GERI.Ern 100. diañneu V[annetais] adv., tr. «en bas.» ●(1962) EGRH I 53. dianaoù adv., tr. « en bas. »
II. Loc. adv.
A. Ouzh dianaou : en contrebas.
●(c.1718) CHal.ms i. contrebas, tr. «doh deguias, doh dianneu, doh d'en dias.»
●(1904) DBFV 45b. doh diañneu, tr. «en contrebas.» ●(1927) GERI.Ern 100. doh diañneu V[annetais] adv., tr. « en contre-bas.»
B. Dre zianaou : par dessous.
●(1744) L'Arm 268a. Par-dessous, tr. «Dré-zianneu.» ●348b. Sapper, tr. «Diffoncein dré zianneu.» ●429a. Colagogue, qui porte la bile par le bas, tr. «Dram a gasse er bile dre zianneu.
●(1927) GERI.Ern 100. dre ziañneu V[annetais] adv., tr. « par dessous.»
C. A-zianaou.
(1) En bas.
●(1732) GReg 793b. Regarder au dessous de soi, tr. «selleiñ a zianéü.»
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 21. liamein men divar a zianneu.
(2) De dessous, d'en bas, par le bas.
●(c.1718) CHal.ms i. que le vent uienne d'en haut, ou d'en bas, il ne m'importe pas, tr. «det en aüel a zerlüe, a zialüé, pé ac en dias, a zianeü ne vern' quet tin.» ●(1732) GReg 900a. User de tabac en supositoire, tr. «Lacqât butum a ziañ naou.»
●(1904) DBFV 15b. a ziañneu, tr. «de dessous.» ●45b. a ziañneu, tr. «d'en bas, par en bas.» ●(1907) VBFV.bf 13b. a ziañneu, tr. «par le bas.» ●(1927) GERI.Ern 100. a ziañneu V[annetais] adv., tr. « par le bas.» ●(1934) BRUS 114. D'en bas, tr. «a ziañneu.»
►[empl. comme épith.]
●(1744) L'Arm 430b. Cotron, tr. «Cotillon à zianneu. m.»
- dianaou .2dianaou .2
m. Partie basse, bas.
●(c.1718) CHal.ms i. Le bas de la uille, tr. «en dianneu a guer, en dias quer.» ●(1744) L'Arm 27a. Le bas, tr. «Enn dianneu.»
●(1904) DBFV 45b. diañneu, m., tr. «bas, partie basse.» ●(1927) GERI.Ern 100. diañneu V[annetais] m., tr. «(Le) bas.» ●(1962) EGRH I 53. dianaoù m., tr. « bas. »
- dianaoudegezhdianaoudegezh
f. Ingratitude.
●(1659) SCger 69b. ingratitude, tr. «dianaudeguez.»
●(1877) BSA 257. ma'z eo an dianaoudegez tech fall an douar, an anaoudegez vad eo vertuz ar baradoz. ●(18--) SAQ I 279. trei a reomp he vadoberou en he enep. Pebeuz dianaoudegez !
●(1902) MBKJ 65. an dianaoudegez hag an drubarderez. ●(1911) BUAZperrot 195. bezomp anaoudek atô ; an dianaoudegez a zo eun dra ken divalo !
- dianaoudekdianaoudek
adj.
(1) Qui ne connaît pas (son métier, etc.), ignorant.
●(1893) IAI 95. eun den dianaoudek euz he garg.
●(1907) PERS 71. Abalamour ma oa ken dianaoudeg he barezioniz var ho deveriou kristen. ●183. hen ken dianaoudeg hag heb iec'het. ●(1927) GERI.Ern 114. dianaoudek, tr. «ignorant.»
(2) Ingrat.
●(1659) SCger 69b. ingrat, tr. «dianaoudec.» ●(1710) IN I 131. ez omp estrainch dianaoudec.
●(1806) JOS 10. Da veza bet quen disounch a quen dianaoudec. ●(1889) SFA 312. Breman em euz mez ha keuz o veza bet kenn dianaoudek enn ho kenver. ●(18--) SAQ I 147. Dianaoudek e kever Doue.
- dianaoutdianaout
voir dianavezout
- dianat
- dianav .1
- dianav .2
- dianavez
- dianavezetdianavezet
adj.
(1) Inconnu.
●(1575) M 2190. Pe diuers loeznet goez, ha diaznauezet, tr. «Ou diverses bêtes sauvages et inconnues.»
●(1659) SCger 69a. inconnu, tr. «dianauezet.»
●(1859) MMN 80. Eun den dianavezet a deu er vro. ●(1877) BSA 88. eur japel dianavezet.
●(1925) FHAB Mae 188. tra dianavezet n'hell ket beza karet.
(2) Méconnu.
●(1900) MSJO 209. pegen kuzet eo bet Jesus, pegen dianavezet gant an dud. ●212. en em blijomp o veva dianavezet.
- dianavezout / dianavout / dianaoutdianavezout / dianavout / dianaout
v.
I. V. tr. d.
(1) Méconnaître, ne pas connaître.
●(c.1500) Cb 20a. [aznaout] Jtem dinosco / scis / g. decongnoistre. b. diaznauout. ●(1521) Cc. [aznaout] Jtem disnoco cis. g. decognoistre. b. diaznaout.
●(1659) SCger 78b. mesconnoistre, tr. «dianaout, p. dianauezet.»
●(1860) BAL 22. ur c'heuz braz am euz em c'halon, o veza ma em euz dianavezed ho madelez eb fin. ●(1866) BOM 4. Bete goud n'ho zianvefenn. ●(1877) BSA 50. gragez ar bed a zianav ar joaiou guirion. ●(1880) SAB 25. ar misteriou ne c'heller ket o dianaout eb risca mont da goll.
(2) Ne pas reconnaître.
●(1860) BAL 268. grit na vezo nicun ebed ahanomp dall avoalh da zianaout ahanoc'h evel ar Juzevien.
●(1905) IVLD 26. Da zianaout a rean ep da varo. ●(1923) FHAB Genver 11. an holl, nemed e vamm marteze, a zianavezje anezan !
(3) Reconnaître, distinguer.
●(1904) CDFi août-septembre. Teñval eo c'hoaz an amzer, ha ne c'hellont ket dianaout ar sant ervat. (d'après KBSA 105). ●(1905) BOBL 11 novembre 60/2e. mez penaoz e tinaouin-me (lire : tianaouin) ho preur etre kement all a dud a zo eno ! ●(1906) BOBL 27 janvier 71/2e. e c'helli dianaout ac'hanoun eaz tre. ●(1906) BOBL 10 mars 77/2f. maz out goest da zianaout ac'hanoun e touez ar re all. ●(1906) BOBL 10 mars 77/2f. hi avad a joumo beg he lost war c'horre an dour, hag egiz-se e tianavezi anezhi.
(4) Dianavezout udb. diouzh : reconnaître qqc. à.
●(1911) KANNgwital 103/47. Evel ma tianavezer ar vezen dioc'h ar frouez.
(5) Dianaout udb. diouzh udb. all : distinguer une chose d'une autre.
●(1913) KANNgwital 122/251. kerkent ha ma vezont goest da zianaout bara ar Zakramant euz ar bara ordinal.
(6) Ne pas être reconnaissant de.
●(1866) LZBt Ebrel 126. dianaout an tol-skoa hon deuz bet a-beurz an Otrone.
II. V. pron. réfl. En em zianavezout =
●(1939) KLDZgwal 42. Pa vez unan bennak dibreder a-walc'h diwar e benn e-unan (...) e teu buan, alies d'en em zianavezout (1) e-giz ma lavar Kerneviz. (1) da zireiza. ●(1955) STBJ 163. Pa gavemp (...) merc'hed yaouank dispak o bleo a-zindan koefou striz ha brodet (...) e lavare e oant plac'hed en em zianavezet.
- dianavoutdianavout
voir dianavezout
- diañchañdiañchañ
voir diantañ
- diandelldiandell
voir diantell
- diandellañdiandellañ
v. (agriculture) Défaire les andains.
●(1955) STBJ 222. Diresta foenn : diandella, didaolia.
- diandellatdiandellat
v. tr. i. Diandellat ouzh ub. : cesser d'ennuyer, d'importuner qqn.
●(1939) RIBA 15. Diandellet ha diardeuet dohonn.
- diandondiandon
adj. (en plt d'un lieu) Qui n'est pas pourvu de sources.
●(1903) MBJJ 98. pan eo gwir em euz laret eo diandon ar vro.
- dianeetdianeet
adj. (en plt d’une terre) Dégraissée et délavée par les eaux.
●(c.1718) CHal.ms i. La terre est bien degraissée et delauée par les eaus, tr. «oeit é guet er glaü' en ol druni es en doüar, dizrunet é en doüar ha disolheit guet er glaü'. en doüar a so dianneet ol, ha disolheit guet en deur.»
●(1904) DBFV 45b. diañnéet, part., tr. «(terre) dégraissée, (et délavée par les eaux). (Ch. ms.).»
- dianeiñ
- dianeost
- diangajdiangaj
adj.
I.
(1) (en plt d'une journée) Où il n'est pas prévu de faire qqc.
●(1727) HB 591. ne vez quet great e Offiç, mæs differet vez da un devez all bennâc hac a ve diangaich.
(2) (en plt d'un lieu) Dégagé, libre.
●(1957) ADBr lxiv 4/452. (An Ospital-Kammfroud) Diangaj : adj. – Innocupé, prêt, vide, libre, «dégajé». Douar diangaj. N'eo ket diangaj an hent. ●(1958) BLBR 110/4. An hent a zo kompez ha diangaj. (d'après Kannadig Landi Meurz-Here 1957) ●(1979) VSDZ 15. (Douarnenez) en tu stribourzh ma 't eus c'hoant a vie tout an traoù, setu an tu vabourzh vie atav diangaj, tr. (p. 184) «Tout le matériel se trouvait à tribord ; ainsi babord était totalement libre.»
II. (en plt de qqn)
(1) Qui n'est pas demandé en mariage.
●(18--) RGE 41. Cetu amàn ur plac'h yaouanq, / (...) / A zo diangach a bep lec'h.
(2) Détaché (des biens matériels).
●(1732) GReg 279b. Une homme detaché de toutes choses, tr. «Un dèn diangaich. ur galoun diangaich.» ●(1752) BS 669. ne gonsist quet o veza dibourvez eus a vadou ar bed, mæs o caout ar galon diangaich diout-o.
(3) Bezañ diangaj a, udb., diouzh udb. =
●(1710) IN I (prefaç) i. nep so pell ha diangaich diouz ar c'homerç hac ar sourci eus ar bed. ●(1727) HB 195. beza diangaich diouz ar Bed.
●(1846) DGG 218. tud diangach a briedelez. ●(1847) MDM 1. diangaich dioud ho labourou ordinal.
►sans compl.
●(1847) MDM 195. ar pez epken a zere oud eun den diangaich.
- diangajiñdiangajiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Libérer, dégager.
●(17--) SP II 72. Hac e diangagi deus a dy ar Roue, tr. «et le faire sortir de la maison du roi.»
●(1847) MDM 237. e ranker diangaji he benn d'ann hini klan.
●(1904) DBFV 45b. diangagein, v. a., tr. «dégager (l'A.).» ●(1957) ADBr lxiv 4/452. (An Ospital-Kammfroud) Il existe aussi diangajet, part. passé de diangaji, débarrasser, libérer.
(2) Diangajiñ ub. eus e gomz : rendre sa parole à qqn.
●(c.1718) CHal.ms iii. Ie lui ai rendu sa parole, tr. «memes en diangaget és é goms.»
II. V. pron. réfl. En em ziangajiñ : se désengager.
●(1710) IN I (prefaç) i. d'en em ziangagi ha da bellaat diouto.
- diangraviñdiangraviñ
v. tr. d. = cf. (?) grazu- (?).
●(1732) GReg 258b. Degrader quelqu'un de la prêtrise, tr. «diañgraui ur re. pr. diañgravet.»
- diank .1diank .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Diank a, diouzh : libre, dégagé de.
●(14--) N 253. Maz vizimp franc, dianc diouz pep anquen, tr. «Pour que nous soyons libres et dégagés de tout souci.» ●(1575) M 3183. Eno cuyt franc dianc à pep ancquen, tr. «Là affranchi, libre, dégagé de toute peine.»
(2) Égaré.
●(1876) TDE.BF 112b. Diañk, adj., tr. «Egaré, ou perdu pour un temps, hors de son chemin, parlant des gens, des bêtes et des choses.» ●(1884) SAQ I 9. c'houi gueach all eveldon-me hirio, a c'houlenne ho mab diank.
●(1927) GERI.Ern 99. diank adj., tr. «Egaré.»
(3) Bezañ diank : faire défaut, être manquant.
●(1877) BSA 123. Unan ebken a ioa dianc, ar c'habiten en devoa goapeat santes Anna.
●(1923) AAKE 7. N'eo ket keneut 'zo diank er vro-man. ●(1927) GERI.Ern 99. diank adj., tr. «absent (qui manque).» ●(1958) BLBR 114/2. Peb tra, koulz lavared, a oa diank, ar hig, ar bara, ar sukr a veze tailhet.
(4) Bezañ diank da ub. : faire défaut, manquer à qqn.
●(1870) MBR 334. Petra zo diank d'id, Kristof ? tr. «Que te manque-t-il, Christophe ?» ●(1880) SAB 142. Na voelit ket. Petra zo dianc deoc'h ?
●(1923) AAKE 12. Kement-se a ra d'in sonjal eus diank d'eomp c'hoaz eun dra red. ●(1927) GERI.Ern 99-100. petra a zo diank d'eoc'h ? tr. «qu'est-ce qui vous manque ?» ●(1929) FHAB Février 1924 - texte parfois différent)">LAPK 7. hor bro Frans a-bez, hag hon eskopti zoken, a zo diank d'ezo beleien.
(5) Ober diank da ub. : faire défaut, manquer à qqn.
●(1929) FHAB Eost 314. Netra ne rae diank d'ezo.
II. Adv. Sans faute, sans manquer.
●(17--) ST 378. Grit diank ho tever, tr. «Faites votre devoir sans faiblesse.»
- diank .2diank .2
m.
(1) Kaout diank diouzh ub. : regretter de ne pas avoir qqc.
●(1895) GMB 160. on dit à St Clet, en petit Tréguier, beañ 'ma diañk dutañ, tr. «je ne l'avais pas, je le regrettais.»
●(1927) GERI.Ern 100. diank m., tr. «besoin, regret (diouz de).
(2) Échappatoire, issue.
●(14--) N 80. Me eo hep dianc an ancou, tr. «Je suis la Mort inévitable.» ●(1530) J p. 12a. Ez vez taulet dre pechet couuetis / Da biruif stang hep dianc e languis / Nep e pep guys dre coantis na pris quet, tr. «est précipité, à cause du péché d'avarice, pour bouillir comprimé, sans issue, en langueur, quiconque ne se soucie point (…).» ●(1575) M 274. hep dyanc, tr. «sans pouvoir s'échapper.»
- diank .3diank .3
voir diankañ
- diankadelldiankadell
f. Essoufflement.
●(1906) DIHU 14/242. En diankadel en doé kroget enné. ●DIHU 14/golo v. Diankadel = essoufflement.
- diankadenn
- diankajoùdiankajoù
plur.
(1) Besoins.
●(1911) BUAZperrot 84. ar paour en deus kement a ziankachou. ●583. An darn vihana eus e vadou a zalc'he evit diankachou e di. ●(1912) MMPM 126. Leandr a ïoa o vont da brena he ziankachou gant ar gwenneïen en doa espernet.
(2) Prenañ diankajoù : faire les courses, les commissions.
●(1911) BUAZperrot 342. da brena diankachou an ti. ●583. An darn vihana eus e vadou a zalc'he evit diankachou e di. ●(1920) AMJV 46. Ar plac'h a iea (…) da brena bemdez an diankachou d'ar c'houvi.
●(1926) FHAB Du 434. prena o diankachou ha merka o dispignou.
(3) Ce dont on a besoin.
●(1876) TDE.BF 112b. Diañkachou, s. pL m., tr. «Menus objets d'une boutique d'épicier à l'usage des ménages.»
●(1911) BUAZperrot 788. epad m'edod o klask an diankachou-ze e kear. ●(1927) GERI.Ern 100. diankachou pl., tr. «menus objets qu'il faut dans le ménage.»
- diankañ / diankiñ / diankdiankañ / diankiñ / diank
v.
I. V. tr. d. Égarer.
●(1659) SCger 48ab egarer, tr. «dianca.» ●141b. dianc, tr. «egarer.»
●(1876) TDE.BF 112b. Diañka, v. a., tr. «Egarer ou perdre pour un temps.»
●(1904) DBFV 45b. diankein, v. a., tr. «égarer.»
II. V. intr.
(1) S'échapper.
●(1499) Ca 60a. Dianc. g. desueer. ●(1575) M 2138. Pedre ho deffe lanc, da dianc à ancquen, tr. «Par quoi ils auraient moyen de se délivrer de peine.»
(2) Échapper (à).
●(1530) Pm 163. Coz na ioanc ne dianco, tr. «Vieux ni jeune n'échappera.» ●(1575) M 103. Den coz, na den Iaouanc, ne dianc é langour, tr. «Vieillard ni jeune homme n'échappe à sa blessure.»
(3) Diankañ digant ub. : échapper à qqn, à sa surveillance.
●(1727) HB 63. pa ziancas he map diganti en Templ e spaç a dri dez.
●(1945) GPRV 50. trede kleze a geuz ar Werc'hez Glorius Vari a voe pa ziankas he mab diganti.
(4) Diankañ diwar e labour : manquer, être absent au travail.
●(1913) KANNgwital 122/227. Neubeut e teskint, ma tiankont alies divar ho labour.
(5) Fournir, suffire à un travail.
●(1904) DBFV 45b. diankein, v. n., tr. «fournir, suffire à un travail.»
- diankedoù
- dianken .1dianken .1
adj. Sans angoisse, serein.
●(1876) TDE.BF 113a. Diañken, adj., tr. «Sans chagrin, sans affliction.»
●(1907) PERS 364. ar c'halonou a zo dianken. ●(1912) MMPM 124. bezomp dianken. ●(1912) MMKE 29. hen o ren dianken d'al levenez. ●64. Me a fell d'in mont dianken / D'an Nenv. ●(1962) EGRH I 53. dianken a., tr. « sans souci. »
- dianken .2
- diankenatdiankenat
voir diankeniañ
- diankeniañ / diankenat
- dianketdianket
adj.
(1) Égaré.
●(1854) MMM 52. ur beachour, dianqet e creis eun denvaligen vras.
►sens fig.
●(1866) FHB 97/358b. An den eurus Ian discalceat a beder dreist oll evit caout an traou dianket.
●(1902) MBKJ 185. va danvadez dianket. ●(1907) PERS 108. an diveza danvad dianket. ●(1910) MBJL 55. e vreudeur dianket.
(2) =
●(1868) FHB 167/86a. Eun abardaesvez eta en em gavent dianket divar ho hent.
(3) [empl. comme subst.] An dianket : l'égaré.
●(1909) BLYA 136. Distro an dianket. ●(1910) MAKE 102. Yan ne gave na roud na tres ebet eus an dianket. ●111. hag e reas eur frikou d'an dianket.
- diankiñdiankiñ
voir diankañ
- diankrañ
- dianne
- diannezdiannez
adj. Sans meubles.
●(1659) SCger 141b. diannez, tr. «qui n'est meublé.» ●(1732) GReg 257b. Degarni, ie, sans garniture, sans meubles, tr. «diannèz.» ●264a. Demeublé, ée, qui n'est pas meublé, maison ou chambre sans meuble, tr. «diannèz.»
●(1876) TDE.BF 113a. Diannez, adj., tr. «Sans meubles, non meublé, démeublé.»
- diannezadeg
- diannezañ / dianneziñdiannezañ / dianneziñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Expulser, chasser (qqn).
●(1530) J 189a. Ma amour ayoa ouz gouruez / E hunan glan en creis an bez / So quent an dez diannhezet, tr. «Mon amour ? Il était là, tout seul, couché dans cette tombe qu'on a ouverte avant le jour.» ●(1580) G 263-264. Ny yvez so dyanhezet / gant an Sauson dyresonet, tr. «Nous sommes aussi expulsés / Par les Saxons sans raison.»
(2) Démeubler.
●(1659) SCger 42a. demeubler, tr. «dianneza.» ●141b. dianneza, tr. «desameubler.» ●(1732) GReg 257b. Degarnir, tr. «diannèza. pr. diannèzet.» ●264a. Demeubler, tr. «Diannèza. pr. diannèzet.»
●(1876) TDE.BF 113a. Dianneza, v. a., tr. «Enlever les meubles.» ●(1890) MOA 239b. Enlever meubles de, tr. «dianneza eunn ti.»
II. V. pron. réfl. En em zianneziñ : se dépourvoir. (?) cf. dienez (?).
●(1931) GWAL 136-137/426. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Diannezi : dibourveza. Da sk. : en em ziannezet eo evit rei an dra-se d'in.
- diannezet
- dianneziñdianneziñ
voir diannezañ
- dianouediñdianouediñ
v. intr.
(1) Désenrhumer.
●(1732) GReg 274a. Desenrumer, tr. «Van[netois] diannoedeiñ. pr. et.»
●(1904) DBFV 45b. dianeouidein, dianouidein, dianoédein, dianeoédein, v. a. et n., tr. «désenrhumer.»
(2) Dégourdir (de l'eau).
●(1904) DBFV 45b. dianeouidein, dianouidein, dianoédein, dianeoédein, v. a. et n., tr. «échauffer un peu.» ●(1907) VBFV.fb 27b. dégourdir, tr. «dianeouidein.» ●33b. échauffer, tr. «dianeouidein.»
- diantañdiantañ
v. intr. Creuser une tranchée.
●(1962) EGRH I 53. diañchañ v., tr. « creuser une tranchée (pour l’eau, p. ex.). »