Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 41 : de diavaeziat (2001) à dibabin (2050) :- diavaeziatdiavaeziat
adj. Étranger.
●(1938) FHAB Genver 4. ar veleien diaveziat a rank tec'hout, ar re all anaout lezennou dizoue 1917.
- diavaeziñdiavaeziñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Exiler.
●(1896) HIS 64. penaus émé-ind, é hellehemb ni kañein hur hañenneu sañtél, a pe'n domb diañvézet ag hun bro ?
●(1904) DBFV 46a. dianvézein, v. a., tr. «éloigner, exiler (ag é vro, de son pays).»
(2) Extérioriser.
●(1932) BRTG 24. dianvézein é leuiné. ●(1942) DHKN 73. aveit diavézein er garanté berùidant e varè hé halon.
II. V. pron. réfl. En em ziavaeziñ : aller voir ailleurs.
●(1903) MBJJ 244. n'o deuz nemet en em ziavezi eur pennad.
- diavaezourdiavaezour
m. –ion Étranger.
●(1499) Ca 60a. Diauaesour in estraing est. ●(c.1500) Cb 61b. Diauasour in Estraing est. ●(1633) Nom 187a. Bellum externum : guerre estrangere : bresel an diauesouryen.
●(17--) TE 39. ur forbanét hag un dianvezour.
●(1904) DBFV 46a. dianvézour, m. pl. –zerion, tr. «étranger, qui n'est pas de la maison ou du pays.» ●(1910) ISBR i. en dianvézerion. ●(1912) AHBT 86. Karget é Bethléem a zianvézerion. ●(1921) BUFA 96. un dianvézour hag en doé kleuet er sant é predeg. ●(1922) EOVD 147. nen dé ket treuhoalh bout amiabl get en dianvézerion. ●(1942) DHKN 75. Plijadur diaol e gavè en diavézour, goudé bout laeret glanded er plah, é turel hoah ivl ar en tan en doé huéhet en hé halon kredik.
- diavaldiaval
m. (en plt du vent) En e ziaval : au large.
●(c.1825-1830) AJC 2313. mes an avel a voa lammet ne diaval, tr. «mais le vent avait tourné au large.»
- diavali
- diavañs .1diavañs .1
v.
I. V. intr.
(1) Reculer.
●(1659) SCger 141b. diauanç, tr. «reculer.»
(2) Avancer, approcher.
●(1766) MM 695. diavanç eun nebeut, tr. «Arrive donc !»
●(18--) BAG 16. Hag o tiavanç gant e dud, / Evit rei dezan ar zalud. ●(1880) SAB 230. Daoust m'o d-oa aoun, e credsont diavans. (...) e c'hompaignunezet a oa distroed, a ziavansas en dro-man betec ar bez.
II. V. tr. d. =
●(1854) MMM 89. guelet ar grouaduresic santel-se, conduet, dre zaouarn he c'herent devot da Jerusalem, o tiavanç aneso, oc'h o zreïna d'he heul.
- diavañs .2diavañs .2
adj. Sans profit.
●(1575) M 409. A comps rez ho bezaff, haff gouaff diauanç, tr. «Dit nettement qu'ils sont, été et hiver, sans profit.»
- diavañsiñdiavañsiñ
v. intr. (en plt d'un cheval) Être rétif.
●(c.1718) CHal.ms iii. restif, tr. «mon cheual est restif, tr. «restif é me marh, e leh mont é rauc, mont ara ardran, diauancein ara.»
- diavantaj .1diavantaj .1
adj.
(1) (en plt de qqn) Misérable.
●(1557) B I 649. Pobl ignorant dihoant diauantaig, tr. «gens ignorants, indolents, sans mérite.» ●790. Lazr glout outraig diauantaig fachus, tr. «ce voleur glouton, ce tyrant cruel et odieux.»
(2) (en plt de qqc.) Incommode.
●(1575) M 2431. O pebez guisquamant : dihoant diauantaig, tr. «Oh ! quel vêtement affreux, incommode.»
- diavantaj .2
- diavelekdiavelek
adj. Protégé du vent.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 120. En or e zou muihan én tu diahuéléccan ag en ty.
- diaveliñdiaveliñ
v. cf. dizaveliñ
I. V. tr. d.
A.
(1) (marine) Déventer.
●(1744) L'Arm 434b. Déventer, tr. «Diàhuélein.»
●(1904) DBFV 46. diaùélein, v. a., tr. «déventer (l'A.).»
(2) Aérer.
●(1869) FHB 236/212b. evit gervel ar iaouankiz, touellet gant plijaduresou ar bed, da zont da ziaveli ar pen.
(3) (vétérinaire) Guérir d'un météorisme.
●(1931) BAGA 47. Emañ ar c'hoeñv gant hon ounner. / 'Vit he diavela, moarvat 'z eus eur ger ?
B. sens fig.
(1) Donner (un coup).
●(1732) GReg 115b. Il lui a donné un soufflet à tour de bras, tr. «ur bouguennad èn deus diavelet dioutañ.» ●879a-b. Donner un soufflet, tr. «diaveli ur javedad diouc'h ur re.»
●(1870) MBR 234. Hag hen diaveli gant-hi eur javedad. ●254. diaveli gant-han eur palfad.
●(1905) HFBI 470. Ac ar sergent-sé a diavéli unan ganën gant é zorn plad, divar gostes va figur.
(2) Lever un sortilège.
●(1732) GReg 877a. Lever le sort, tr. «Diavela. pr. diavelet.»
II. V. intr.
(1) Faire des vents, flatuler.
●(1957) BLBR 102/15. Diaveli. Lezel avel dre ar penn adreñv. Setu eur gazeg klañv gant ar gwentr. «Gwelloh ez a, komans a ra diaveli.»
(2) Roter.
●(1986) HYZH 167-168/35. (Pontekroaz) Diaveliñ : « ober bekez », roter.
- diavelouer
- diavenañ
- diaveure / diavlediaveure / diavle
adv. Jamais.
●(1732) GReg 507a. Jamais, par raport au tems présent, tr. «H[aute] Cor[nouaille] diavlé.» ●(1738) GGreg 163-164. Jamais, (pour le tems présent) ne pred : nep tro ; guëch e-bed : (H[aute] Cor[nouaille] diavlé.»
●(1876) TDE.BF 114b. Diavle, adv. C[ornouaille], tr. «Jamais, ppar rapport au présent.» ●(1895) GMB 46. diavlé (...) de di et avre, aujourd'hui. (...) une négation devait accompagner ce mot diavlé, comme ses synonymes.
●(1931) VALL 404a. Jamais, tr. «diavle C[ornouaille].»
- diavizdiaviz
adj.
I. Attr./Épith.
(1) (en plt de qqn) Mal avisé, imprudent.
●(1659) SCger 116a. temeraire, tr. «diauis.» ●(1792) BD 2486. Diauis vo niny dam lesen na gredo, tr. «Celui qui ne croira pas à ma loi sera insensé.» ●(17--) TE 2. er-ré ingrad ha diavis erhoalh.
●(1838) CGK 22. Meur a Blahic qués diavis. ●(1872) ROU 80a. Sans déférence, tr. «diaviz.» ●89a. Pour la soustraire à la curiosité indiscrète du public, tr. «da viret na vize gveled gant curiuzenned diaviz.» ●(1880) SAB 48. unan eus an dud saouzaned, eus an dud diaviz-se, (…) ne reas man ebed, stoui ebed p'edo ar beleg o lavaret : Et Verbum caro factum est. ●(18--) GBI II 392. Mari 'r Moal n'ê ket diavis, tr. «Marie Le Moal n'est pas mal avisée !»
●(1904) DBFV 16b. ur bam é d'oh bout ken diaviz, tr. «votre imprudence m'étonne.» ●46b. diavis, adj., tr. «étourdi, écervelé, impertient, imprudent, téméraire, maladroit.» ●(1906) HIVL 84. Er préfet e oé fin ha sontil. En eskob ne oé ket diaviz naket. ●(1910) EGBT 157a. diavis, tr. «mal avisé, imprudent.» ●(1955) VBRU 83. Diaviz e vefe neb a glaskfe kontell ha paner d'ormella goude m'eo tremenet ar mareaj. ●(1957) ADBr lxiv 4/452. (An Ospital-Kammfroud) Diaviz : adj. – Irréfléchi, peu prévenant : un den diaviz.
(2) Niais.
●(1659) SCger 83b. niais, tr. «diauis.»
(3) (en plt d'une action, de paroles) = (?) Imprudent, inconsidéré (?).
●(1790) Ismar 67. er yuneu diavis hac er hastimanteu raï rust n'en dint quet agréét guet Doué. ●80. guet ou honseilleu diavis e ra mui a zroug eid a vad.
●(18--) PEN 92/26. a zo dastumet en Paris / a balamour d'eun toll diavis.
II. Adv. Étourdiment, imprudemment.
●(1876) TDE.BF 114b. Diaviz, adv., tr. «imprudemment, indiscrètement.»
●(1904) DBFV 46b. diavis, adv., tr. «étourdiment.»
- diavizamant
- diavizded
- diavizet
- diavlamdiavlam
adj. Sans blâme.
●(1530) J 120b. Ha da lignez yvez tout da fez voe, / Az accusas en bras, me a gra soez ; / Na gallaf tam, en diablam, da amouez, tr. «tes proches, ta race à l'unanimité, ont porté contre toi une grave accusation qui m'étonne, et je ne puis, sans blâme, te relâcher.»
- diavlediavle
voir diaveure
- diavouiñ
- diawel
- diaweled
- diaweloutdiawelout
v. tr. d. Prévoir, anticiper.
●(1927) GERI.Ern 101. diawelet, diawelout, v. a., tr. «voir par avance, prévoir, juger par anticipation.»
- diazdiaz
m., adv. & prép.
I. M.
A.
(1) Base, partie basse.
●(1580) G 195. knech ha dyes (lire : dyas), tr. «en bas et en haut.»
●(c.1718) CHal.ms i. Le bas de la uille, tr. «en dianneu a guer, en dias quer.» ●(1732) GReg 81b. Le bas, l'enbas. (Parlant d'une maison), tr. «an diaz. Van[netois] en dihaz. en dias.»
●(1849) LLB 2147-2148. Nameit rahein er peudr ha sewel er grusten / E gousi en dias ag er goeren.
●(1904) DBFV 46b. dias, gias, hias, m., tr. «bas.» ●en dias kér, tr. «le bas de la ville.» ●(1927) GERI.Ern 101. diaz V[annetais] m., tr. «(Le) bas, partie inférieure.»
(2) (argot de Pont-l'Abbé) Bas.
●(1960) LLMM 82/360. Langaj-chon ar vilajenn gran. Diaz = Traoñ.
B. Pl. Diazoù : parie basse du pays Fañch. Voir Fañch.
II. Loc. adv.
(1) En diaz : en bas.
●(1659) SCger 13a. en bas, tr. «en diaz.» ●(1732) GReg 81b. En bas, à bas, tr. «eñ diaz. Van[netois] En dihas.»
(2) D'an diaz : en bas.
●(1744) L'Arm 26b. En bas, tr. «D'enn guiass.» ●(1790) MG 335. pe gouéhehai d'er guêas, ean e chairrehai ur goal-lamm. ●343. hac é héhèn-mé ésprès ar lein un tour eit hum durel d'er guêas.
●(1861) BSJ 7. ha taulet en tampl d'en gueas. ●52. Hum daulet d'en gueas a vamen.
●(1904) DBFV 46b. d'en dias, d'er gias, d'er hias, tr. «en bas.» ●(1907) BSPD I 75. azé é ma bet staget doh er groéz èl é Vestr adorabl, mes é ben d'er hias. ●(1925) SFKH 10. Uisant en Toseg e zichen d'en dias.
III. Loc. prép.
(1) En diaz a : en bas de.
●(1919) BSUF 29. Én diaz a blasen er Liseu.
(2) D'an diaz a : en bas de.
●(1790) MG 378. saillein prest d'er guêas a men gulé.
- diazenn
- diazet
- diazez .1diazez .1
adj.
I. (en plt de qqn)
(1) (en plt de qqn) Mûr.
●(1752) BS 566. En amser ma edo c'hoas crouadur (...) e ree pep-tra gant un ær poset ha parfet, evel pa vise bet un den diasez.
●(1867) MGK 62. Ann den diazez hag an diou intanvez. ●(1872) GAM 44. ann dud iaouank diazez a gaset da loueda da Gonli. ●(1874) FHB 515/356a. groagez, intanvezet, goazet diazez, tud koz.
●(1927) GERI.Ern 101. diaze(z) adj., tr. «(homme) mûr.»
(2) Oad diazez : âge mûr.
●(1867) MGK 62. Eunn den war eunn oad diazez.
●(1912) MMPM 49. hon oad diazez hag hor c'hozni.
II. (en plt de qqc.)
(1) Bara diazez : pain rassis.
●(1732) GReg 685b. Pain rassis, tr. «Bara diasez.»
●(1857) CBF 11. Bara diazez, tr. «Pain rassis.»
●(1927) GERI.Ern 101. diaze(z) adj., tr. «(pain) rassis.»
(2) Maen-diazez : pierre de base.
●(1633) Nom 139b. Coria : bauches : an meïn diasez, an meïn quentaf.
●(1905) KANngalon Du 534. Penaoz sevel an ti pa ne vez ket mein diazez evit founti anezhan ? ●(1911) SKRS II 167. mean-diazez an holl vertuziou all.
(3) Lezenn diazez : constitution.
●(1941) ARVR 28/3e. adkempenn lezenn-diazez ar vro.
- diazez .2diazez .2
m. –où
I.
A.
(1) Base, assiette, fondement, assise.
●(1633) Nom 137b-138a. Opus isodomum : quand les assiettes de pierres sont de mesme hauteur : pa vez an diasez ves, an mein á vr memes vhelder. ●138a. Puluinus : l'assiette de l'œuure : an diasez an œufr.
●(1732) GReg 82a. Base, soûtien & fondement de tout corps, tr. «Diasez.» ●(1744) L'Arm 359. Situation, tr. «Azé : Diazé : Assætte.»
●(1904) DBFV 46b. diazé, m., tr. «assises, établissement, action de placer.» ●(1907) AVKA 253. sellet eta pebez mein, ha kaera labour ! Ar re-all a lo[r]c'he e diazeo ledan, hag ar c'hempenn kaer, graet gant ar profo. ●(1927) GERI.Ern 101. diaze(z) m., tr. «assise, base.»
(2) Place, endroit où se met qqc.
●(1557) B I 246. pa on eux ehaffn (variante : ehafn) a danfuez / Ny ho lacay cuit (variante : euit) quent try dez / En o diasez da bezaff, tr. «puisque nous avons assez de matériaux, nous les mettrons en place avant trois jours d'ici».
(3) Ober e ziazez : s'établir.
●(1962) GERV 99. Er c'horn-bro-se (...) e rajont o diazez.
(4) Ober diazez dindan udb. : servir de base à qqc.
●(1925) FHAB Mae 162. distroadet gevier zo keit 'zo oc'h ober diazez dindano.
B. sens fig. Base, fondement.
●(1862) JKS.lam 27. Senti a zo diazez ar peoc'h.
●(1981) ANTR 194. Diazez bevañs Yann Gouer eo ar c’hig moh.
II. Service (à table), ensemble de mets servis en même temps.
●(1867) BBZ 239. Benn ar c'henta diaze, tr. «Au tour de danse qui suivit le premier service.»
●(1908) FHAB Gwengolo 275. Kreiz deiz !... ar c'henta diazez... ●276. An diazez a bad eun heur, div heur. ●(1939) MGGD 84. tri diazez bemdez. ●(1955) STBJ 210. Etre an daou ziazez e veze dañs. ●222. diazez : taoliad-veuziou, «service», e galleg. ●(1957) BRUD 1/105. pounner a-walh ma divesker war-lerh an abadennou-dañs stank am-oa grêt etre an daou ziazez.
III.
(1) (fisc) Assiette (des impôts).
●(1909) BOBL 20 février 217/1a. An diazez nevez euz ar c'hargou a zizammo al leveou dindan 500 skoed, hag a wasko muioc'h var ar fortuniou en tu-all da seiz hag eiz mil lur leve. ●(1925) BUAZmadeg 255. Guelet a reer alies kalz dislealdet, e diazez an taillou, hag er rollou.
(2) Siège (social).
●(1909) BOBL 23 octobre 252/3a. An diazez deuz ar syndicat a zo en parrez Trabrian.
- diazezamant
- diazezañ / diazeziñdiazezañ / diazeziñ
v.
I. V. intr.
(1) S'effondrer.
●(1929) FHAB Genver 24. Met pa vez teuzet re a holen e c'hell toullou bras chom a-zindan hag an douar a ziazez awechou en eur ober kalz a zroug.
(2) Convenir, correspondre.
●(1872) ROU 72. Ce couvercle s'adapte bien, tr. «cloz e tiazez ar golo var ar pod.» ●85a. Elle pose à faux, tr. «ne ziazez ket mad.»
(3) Rassir.
●(1732) GReg 808b. Reposer, rasseoir, parlant des liqueurs, tr. «Diaseza. pr. diasezet. (Van[netois] diaseeiñ.»
●(1904) DBFV 46b. diazéein, v. n., tr. «devenir rassis.» ●(1927) GERI.Ern 101. diazéein, tr. «devenir rassis.»
(4) S'établir, s'établir.
●(1959) LLMM 77/398. ne fell ket din diazezañ e New York.
(5) Se tasser, s'affaisser.
●(1927) GERI.Ern 101. diazeza v. n., tr. «baisser, diminuer, se tasser.» ●(1958) BRUD 3/14. ar bern kolo a zo diazezet gwall vuan er bloaz-mañ.
(6) Reposer.
●(c.1718) CHal.ms iii. cette poutre ne doit pas poser sur mon pignon, tr. «en trest man ne zeliquet diasseein ar me fignon»
(7) Diazezañ war : se fonder sur.
●(1732) GReg 424b. Se fonder, faire fond sur quelque chose, tr. «diaseza var &c.»
(8) Diazezañ ouzh ub. : convenir à qqn.
●(1557) B I 441. Ouz it un pas ne diasez / Prezec oar ho stat, tr. «Cela ne te convient point du tout de parler de leur fait.»
II. V. tr. d.
A.
(1) Établir.
●(1633) Nom 192a-b. Castra metari, ponere : camper, asseoir le camp : campiff, diasezaff an camp.
●(1744) L'Arm 160b. Fonder Etablir, tr. «Dïazéein.» ●(17--) TE 21. Doué (…) e gommanças a nezè diazéein er fondæson ag ur Guær santel.
●(1854) PSA II 117. én ur ziazéein enta er fondæzon ag é Ilis ar en doar. ●(1877) BSA 48. eiz cant vloaz goude ma oa diazezet ar gear a Roum. ●90. Eno hor boa dija lakeat diazeza eun niver bras a ilizou.
●(1904) DBFV 46b. diazéein, v. a., tr. «établir, fonder.» ●(1927) GERI.Ern 101. diazeza v. a., tr. «fonder, établir.»
(2) Faire les fondations.
●(1732) GReg 424a. Cette maison est fondée sur pilotis, tr. «an ty-hont a so diazezet var biloichou.»
●(1928) LEAN 51. Evit diazeza mat eun ti, e ranket toulla doun, ha seul uheloc'h e savet eun ti, seul dounoc'h e tleer e ziazeza.
(3) Installer, mettre en place.
●(1659) SCger 95a. poser, tr. «diasseza.» ●(1732) GReg 721b. Tendre des pieges, tr. «diaseza peichou.»
(4) Diazezañ ar maen kentañ : poser la première pierre.
●(1847) FVR 234. Ann Eskop Richard du Poirier, a ziazezaz ar mean kenta anezhi.
●(1929) FHAB Ebrel 125. An A. Coetlogon a ziazezas mean kenta ar mogeriou nevez d'an 21 a viz ebrel 1678.
B. (en plt de la nourriture, des repas)
(1) Digérer.
●(1921) GRSA 259. ur voéz é tiazéein hé fred. ●(1924) ZAMA 79. da ziazeza, da hismori e gofad bara. ●92. evit diazeza he c'horfad peuri. ●(1927) GERI.Ern 101. V[annetais] diazé, diazéein, tr. «digérer.»
(2) Servir.
●(1732) GReg 863a. Servir sur table, tr. «Diaseza var an daul.»
C. par ext.
(1) Cuver (son vin).
●(1877) FHB (3e série) 7/56a. Eur mesvier (...) a ioa oc'h ober cofig-rouz var gae Montroulez, o tiazeza he gorfad odivi.
(2) (en plt d'un chagrin) Digérer.
●(1936) DIHU 306/181. Met Sidoni ne ziazéè ket hé zorrad chif.
(3) Asseoir (l'impôt).
●(1732) GReg 56a. Asseoir une Taille, une Taxe, &c. tr. «Diaseza un taçz, un tell, ur roll.» ●(1752) BS 267. pa vez o tiasea ar c'hargou publiq.
●(1839) BEScrom 235. Pihue-benac e falle dehou bihuein dibéh ha bout qùitte a restituein eit er réral, e zelie, pe vé é tiazéein en droèdeu publiq, derhel er balance én é zourne. ●(1894) BUZmornik 286. karget da ziazeza ann taillou.
●(1925) BUAZmadeg 255. an neb a zo o tiazeza an taillou na dle sellet nag ouz kar, nag ouz enebour.
(4) Mettre, poser (les pieds).
●(1857) HTB 134. e taoler pled pelec'h diazei an treid.
(5) Établir, argumenter.
●(1921) GRSA 394. Hag er ré-man goulen eùé en nozeh aveit diazéein ou respont.
(6) Diazezañ war : fonder sur.
●(1732) GReg 424b. Sur quoi fondez-vous vôtre demande, tr. «Pe var dra ez diasezit-hu ho coulenn.»
III. V. pron. réfl. En em ziazezañ : s'affaisser.
●(1904) DBFV 46b-47a. hum ziazéein, tr. «s'affaisser.»
- diazezerdiazezer
m. –ion
(1) Fondateur.
●(1909) FHAB Here 293. Doue an diazezer bras. ●(1911) BUAZperrot 82. Diazezour Urz Leaned I. V. a Drugarez. ●101. Diazezour Manati Kamaldul.
●(1927) GERI.Ern 101. diazezer, tr. «fondateur.» ●(1928) FHAB Mezheven 206. An Aotroned Menez (…) eo a voe diazezourien ar chapel.
(2) Celui qui est chargé d'asseoir (l'impôt).
●(1732) GReg 179b. Collecteur, qui asseoit & leve la Taille, tr. «Diasezer an dell.» ●902a. Celui qui met la taille l'asséeur, tr. «Diasezèr. p. diasezéryen.» ●(1752) BS 266. An Diaseourien a dle ober attantion (...) taxa neubeut unan ep taxa ar re-all.
●(1925) BUAZmadeg 255. An diazezourien a dle lakât evez na c'hellont dizamma unan evit samma eun all, heb ober gaou ouz heman. ●(1927) GERI.Ern 101. diazezer, tr. «répartiteur des contributions.»
- diazezerezdiazezerez
f. –ed Fondatrice.
●(1911) BUAZperrot 194. diazezourez eleiz a ilizou, a hospitaliou hag a vanatiou.
- diazezerezh
- diazezetdiazezet
adj.
I. (en plt de qqc.)
(1) Établi.
●(18--) SAQ I 113. Dija d'ar mare-ze, oa en em skignet bolz steredennuz an Envou, dija an douar a ioa diazezet var he ael.
(2) =
●(1884) BUR I 17. eur bank-labour diazeet fall.
●(1949) KROB 20/14. Evel-se, eul laouer e bilibann er c'hraou a vezo diazezet gwelloc'h.
(3) =
●(1861) BSJ 41. Ag er momand ma oé bet conceuet, donæzoneu er Speréd-Santel e oé diazéet én-hou ; ean-oé er hlid sacret hont, er boquet-hont ag en nean, er vroncen-hont en dès cresquet doh gùen Jessé.
(4) (Pain) rassi.
●(c.1718) CHal.ms iii. pain rassis, tr. «bara diazeet.» ●(17--) TE 93. laquad e rait ré fresq é léh er-ré diazéét [er Baraènneu].
●(1856) VNA 49. du Pain rassis, tr. «Bara diazéet.»
(5) =
●(1908) PIGO II 141. an dosen 'lec'h ma oa diazeet ar c'hastel. ●(1940) DIHU 354/186. héh iliz diazéet é kalon kér, èl ur boket é kreiz ur sklisennad hoarielleu.
(6) (Pierres) posées, assemblées.
●(1633) Nom 139b. Cubilia, coagmenta : perpins : an meïn diasezet.
(7) Tassé, affaissé par l'usure.
●(1905) BOBL 28 octobre 58/1b. e giz arrebeuri nemed eur c'holc'hed truillek ha diazezet.
II. (en plt de qqn)
(1) Dans l'âge mûr.
●(1955) STBJ 82. Ha, koulskoude, e talc'he mat d'e zoñj da gaout eur wreg a-barz ma vije re-ziazezet holl. ●211. un intañvez diazezet.
(2) Célibataire.
●(1869) SAG 254. Ar plac'h yaouank diazezet-ze am-beuz anavezet mad.
●(1905) KANngalon Ebrel 374. eur plac'h iaouank diazezet, n'oa bet morse diampej. ●(1957) BLBR 97/14. «merhed yaouank koz diazezet / ne hoarz mui den ouz o gweled». ●(1977) PBDZ 810. (Douarnenez) ur plac'h yaouank kozh diazezet, tr. «une vieille fille rassise.»
- diazezidigezhdiazezidigezh
f. –ioù Établissement.
●(1923) SKET I 87. Diazezidigez ar seiz strollad war aod ar Goularz hag e bro an Teir stêr.
- diazeziñdiazeziñ
voir diazezañ
- diaziñdiaziñ
v. intr. (en plt du vin) Se rasseoir.
●(c.1718) CHal.ms iii. Il faut laisser rasseoïr ce vin, tr. «red é lezel er guin man, him reposein, him sclerat, him burat, diazein.»
- dibab .1dibab .1
adj.
I Attr./Épith.
(1) (en plt de qqn) Distingué, excellent.
●(1847) MDM 27. mistri-skol dibab. ●(1864) SMM 131. eur vaouez dibap. ●(1872) ROU 81b. Un prédicateur distingué, tr. «Ur prezegeur dibab.» ●(1878) EKG II 91. Var ar pec'hi oant tud dibab.
●(1900) MSJO 214. ar garg dispar-ze en deus roet Doue d'he zervicher dibab.
(2) (en plt de qqc.) Excellent.
●(1864) SMM 41. grasou a choas, grasou dibap. ●(1879) BMN 46. boed dibab da zibri. ●(1889) SFA 62. boued dibab var daol ho zi. ●(1896) LIZer a bastor 20bis/4. ar c'hras dibab hanvet ar Jubile.
II. Adv. Excellemment.
●(1874) FHB 476/44a. a vouie da gomz ken distagel ha ken dibab.
- dibab .2dibab .2
m. & adv.
I. M.
(1) Tri, sélection.
●(1969) BAHE 62/39. Tri pe bevar dibab a veze graet war ar patatez.
(2) Choix.
●(1862) JKS.lam 41. ar re en deuz great eunn dibab anezho. ●(1863) GBI I 258. Ann dibab a deir gomanant, tr. «Avec une au choix de trois fermes.»
●(1900) KEBR 11. Eun dibab talvoudek, tr. « Un choix avantageux » ●An dibabou talvoudek, tr. « Les choix avantageux ». ●(1927) GERI.Ern 101. dibab m., tr. «choix.» ●(1948) KROB 5/8. an dudi a roas dezo Michael Malone ha Sean Serry, a c'hoarias evito, disul, war o biniou bras, eun dibab eus soniou Iwerzon.
(3) An dibab : le meilleur, l'élite.
●(1869) SAG 50. gant an dibab euz an dud : gant ar Pabet, Eskibien, Beleyen, Menac'h, Dogtored, Generaled var vor a var zouar. ●73-74. Pere eo an dud enorab, ar choaz, an dibab e touezk an dud 'zo bet, a zo breman hag a vezo biken ? ●74. Ma ne deo ket an doare tud-ze an dibab, ne ouzon ket peleac'h mont d'ho c'hlazk.
●(1927) GERI.Ern 101. dibab m., tr. «élite.» ●(1968) LLMM 130/353. a vo kavet ennañ an dibab eus ar pezh a wellañ a zo bet embannet a-raok 1920.
II. Adv.
A. A-zibab.
(1) (en plt de qqn) Parmi les meilleurs, d'élite.
●(1923) LZBt Gwengolo 31. eur plac'h a zibab, d'ei kalon aour ha nan ouve kammed klemm na kulhieri. ●(1924) ARVG Here 225. micherourien a zibab. ●(1935) BREI 428/2a. holl ez int tud a zibab.
(2) (en plt de qqc.) De premier choix, de première qualité.
●(1935) BREI 410/2c. danvez a-zibab da ginnig d'e genvroiz. ●(1935) BREI 439/3c. Lenn ha dibluska pennadou-skrid a zibab.
B. Loc. adv. Diouzh, ouzh an dibab.
(1) (en plt de qqn) Parmi les meilleurs.
●(1862) JKS.lam 71. kalz a dud dioc'h ann dibab, a zo en em dennet gwechall el leac'hiou pell.
●(1904) SKRS I 21. mistri-skol oc'h an dibab. ●(1920) AMJV 55. kristenien dioc'h an dibab. ●65. labourerien dioc'h an dibab. ●(1933) MMPA 170. skrivagnerien ha prezegerien diouz an dibab.
(2) (en plt de qqc.) Excellent.
●(1867) MGK vi. ne oa ket ho kouign dioc'h ann dibab.
●(1906) KANngalon Eost 178. ar grasou dioc'h an dibab a ro d'he bugale.
C. Ag, eus an dibab.
(1) (en plt de qqn) Excellent, d'élite, parmi les meilleurs.
●(1877) BSA 99. eur vam euz an dibab.
●(1904) DBFV 47a. ag en dibab, tr. «de choix, d'élite, excellent, excellement.» ●(1907) KANngalon Mezheven 422. eur gristenez euz an dibab. ●(1911) BUAZperrot 135. eun eskob eus an dibab. ●(1921) GRSA 408. intron kaer ha kristenéz hi eùé ag en dibab.
(2) (en plt de qqc.) Excellent.
●(1905) KANngalon Here 514. burzudou ha grasou euz an dibab. ●(1963) LLMM 99/264. gant aon rak tremen hep gwelout un arvest eus an dibab.
- dibab / dibabañ / dibabiñ .3dibab / dibabañ / dibabiñ .3
v.
I. V. tr. d.
(1) Choisir, sélectionner.
●(1499) Ca 60a. Dibab. g. eslire prandre par election.
●(1659) SCger 25b. choisir, tr. «dibab.»
●(1849) LLB 1019-1020. lod aral a ziar en doar / Ou dibab [en avaleu] ged en dorn, réral e heij er bar. ●(1867) MGK 56. amzer am beuz da zibaba eur goaz. ●(1872) ROU 77b. Choisir, tr. «Dibaba.»
●(1907) AVKA 74. hag e tibabas etrehe ar re a gavas mad. ●(1927) GERI.Ern 101. dibaba, V[annetais] dibabein v. a., tr. «choisir.» ●(1950) KROB 31-32/16. er c'halatez o tibaba eur guchenn batatez evit koan.
►[empl. comme subst.] Choix.
●(1908) FHAB Eost 232. ober eun dibaba mad.
(2) (cuisine) Préparer à la cuisson, habiller.
●(1659) SCger 52b. eplucher, tr. «dibab.»
●(1962) TDBP II 59. Pa zibabez sardined da boazad, tr. «quand tu prépares des sardines pour les cuire.»
(3) Trier.
●(1659) SCger 121a. trier, tr. «dibab.»
●(1867) MGK 14-15. Ret ve kaout kant ha kant den / 'Vit dibaba kanab ar vro.
●(1904) DBFV 47a. dibabein, v. a., tr. «trier, choisir (les mets, etc.).» ●(1924) ZAMA 204. goude beza bet e-pad eun deveziad gwengolo o tibab avalou-douar. ●(1927) GERI.Ern 101. dibaba, V[annetais] dibabein v. a., tr. «trier.»
►absol.
●(1964) KTMR 36. edom on-daou endro d'ar patatez, unan o tenna hag egile o tibab.
(4) Dibab diouzh : trier de, séparer de.
●(1891) MAA 78. dibaba an eneou dinam diouz an eneou kabluz.
(5) Dibab e hent : choisir le meilleur endroit d'une route en marchant.
●(1896) GMB 679. pet[it] tréc[orois] dibab i hent choisir le meilleur endroit d'une route en marchant.
(6) Dibab e gomzoù =
●(1908) PIGO II 11. e chomas d'ober eun ten-alan ha da zibab e gomzou, 'be 'n em gavje dirak e vestrez.
(7) Dibab ub. da : choisir qqn comme, nommer.
●(1936) BREI 441/3b. en doa dibabet an Ao. Salotti da gardinal.
II. V. pron. réfl. En em zibab.
(1) Se tirer d'affaire, d'une mauvaise situation.
●(1906-1907) EVENnot 9. (Landreger) Hennez oar 'n on dibab, tr. «Se tirer d'affaire, tirer son épingle du jeu.» ●(1906-1907) EVENnot 21. (Sant-Erwan) Savet int bet gantan ken e oan kab da en om dibab, tr. «se tirer d'affaire.» ●(1929) EMPA 16. biken, emezan, ne deuy a-benn da 'n em dibab ac'hano anezan e-unan.
(2) S'arranger, se débrouiller.
●(1879) ERNsup 150. 'n em dibabet 'vel ma karfet, arrangez-vous comme vous voudrez, Trév[érec].
●(1908) PIGO II 141. me a dec'has neuze e-kwit 'pad ma oant oc'h en em dibab. ●(1910) MBJL 58. Dre ma oa diês d'ê en em dibab (an dud kêz n'o devoa beajet gwej ebet). ●60. ober eun dro dre ar gêr vras evit gallout en em dibab enni. ●104. e tle pep-hini en em dibab gwellikan ma c'hallo. ●(1914) KZVr 54 - 15/03/14. al lezen a lar d'an eil ha d'egile : «N em dibabet !»
(3) Quitter (les rangs d'une foule).
●(1910) MBJL 97. Goude m'eo achu salud ar Zakramant, en em dibabomp eus a vesk an engroez.
(4) En em zibab eus : se défaire de (qqn).
●(1857) HTB 128. en em staget outi hag a en em dibabfet euz ho oll enebourien.
(5) En em zibab gant : se débrouiller avec (qque chose).
●(1959) TGPB 125. met an dro-mañ n’en devije gallet den nemedon en em zibab gant trefoedach an Norvegiad deut henoz d’hor bete.
- dibabad
- dibabadoùdibabadoù
plur. iron. An dibabadoù : le meilleur de l'élite.
●(1952) LLMM 32-33/132. (Douarnenez) an dibabadoù eus ar merc'hed, ar pep gwellañ. Alies dre c'hoap.
- dibabañdibabañ
voir dibab .3
- dibabek
- dibaberdibaber
m. –ioù Trieuse.
●(1922) FHAB Meurzh 92. Evit dispartia ar greun teo diouz ar greun moan, ez eus eun dibaber (trieur e galleg) gant tamouesiou a laka da goueza ar greun teo en eul lec'h hag ar greun moan en eul lec'h all.
- dibaberezh
- dibabet
- dibabiñdibabiñ
voir dibab .3