Devri

Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés

Page 41 : de diavaeziat (2001) à dibabin (2050) :
  • diavaeziat
    diavaeziat

    adj. Étranger.

    ●(1938) FHAB Genver 4. ar veleien diaveziat a rank tec'hout, ar re all anaout lezennou dizoue 1917.

  • diavaeziñ
    diavaeziñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Exiler.

    ●(1896) HIS 64. penaus émé-ind, é hellehemb ni kañein hur hañenneu sañtél, a pe'n domb diañvézet ag hun bro ?

    ●(1904) DBFV 46a. dianvézein, v. a., tr. «éloigner, exiler (ag é vro, de son pays).»

    (2) Extérioriser.

    ●(1932) BRTG 24. dianvézein é leuiné. ●(1942) DHKN 73. aveit diavézein er garanté berùidant e varè hé halon.

    II. V. pron. réfl. En em ziavaeziñ : aller voir ailleurs.

    ●(1903) MBJJ 244. n'o deuz nemet en em ziavezi eur pennad.

  • diavaezour
    diavaezour

    m. –ion Étranger.

    ●(1499) Ca 60a. Diauaesour in estraing est. ●(c.1500) Cb 61b. Diauasour in Estraing est. ●(1633) Nom 187a. Bellum externum : guerre estrangere : bresel an diauesouryen.

    ●(17--) TE 39. ur forbanét hag un dianvezour.

    ●(1904) DBFV 46a. dianvézour, m. pl. –zerion, tr. «étranger, qui n'est pas de la maison ou du pays.» ●(1910) ISBR i. en dianvézerion. ●(1912) AHBT 86. Karget é Bethléem a zianvézerion. ●(1921) BUFA 96. un dianvézour hag en doé kleuet er sant é predeg. ●(1922) EOVD 147. nen dé ket treuhoalh bout amiabl get en dianvézerion. ●(1942) DHKN 75. Plijadur diaol e gavè en diavézour, goudé bout laeret glanded er plah, é turel hoah ivl ar en tan en doé huéhet en hé halon kredik.

  • diaval
    diaval

    m. (en plt du vent) En e ziaval : au large.

    ●(c.1825-1830) AJC 2313. mes an avel a voa lammet ne diaval, tr. «mais le vent avait tourné au large.»

  • diavali
    diavali

    adj. Sans avarie.

    ●(1872) ROU 75b. C'est moins exposé aux avaries, tr. «Diavalioc'h eo.»

  • diavañs .1
    diavañs .1

    v.

    I. V. intr.

    (1) Reculer.

    ●(1659) SCger 141b. diauanç, tr. «reculer.»

    (2) Avancer, approcher.

    ●(1766) MM 695. diavanç eun nebeut, tr. «Arrive donc !»

    ●(18--) BAG 16. Hag o tiavanç gant e dud, / Evit rei dezan ar zalud. ●(1880) SAB 230. Daoust m'o d-oa aoun, e credsont diavans. (...) e c'hompaignunezet a oa distroed, a ziavansas en dro-man betec ar bez.

    II. V. tr. d. =

    ●(1854) MMM 89. guelet ar grouaduresic santel-se, conduet, dre zaouarn he c'herent devot da Jerusalem, o tiavanç aneso, oc'h o zreïna d'he heul.

  • diavañs .2
    diavañs .2

    adj. Sans profit.

    ●(1575) M 409. A comps rez ho bezaff, haff gouaff diauanç, tr. «Dit nettement qu'ils sont, été et hiver, sans profit.»

  • diavañsiñ
    diavañsiñ

    v. intr. (en plt d'un cheval) Être rétif.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. restif, tr. «mon cheual est restif, tr. «restif é me marh, e leh mont é rauc, mont ara ardran, diauancein ara.»

  • diavantaj .1
    diavantaj .1

    adj.

    (1) (en plt de qqn) Misérable.

    ●(1557) B I 649. Pobl ignorant dihoant diauantaig, tr. «gens ignorants, indolents, sans mérite.» ●790. Lazr glout outraig diauantaig fachus, tr. «ce voleur glouton, ce tyrant cruel et odieux.»

    (2) (en plt de qqc.) Incommode.

    ●(1575) M 2431. O pebez guisquamant : dihoant diauantaig, tr. «Oh ! quel vêtement affreux, incommode.»

  • diavantaj .2
    diavantaj .2

    m. Désavantage.

    ●(17--) EN 1218. ved o diavantag, tr. «pour leur désavantage.»

  • diavelek
    diavelek

    adj. Protégé du vent.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 120. En or e zou muihan én tu diahuéléccan ag en ty.

  • diaveliñ
    diaveliñ

    v. cf. dizaveliñ

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) (marine) Déventer.

    ●(1744) L'Arm 434b. Déventer, tr. «Diàhuélein.»

    ●(1904) DBFV 46. diaùélein, v. a., tr. «déventer (l'A.).»

    (2) Aérer.

    ●(1869) FHB 236/212b. evit gervel ar iaouankiz, touellet gant plijaduresou ar bed, da zont da ziaveli ar pen.

    (3) (vétérinaire) Guérir d'un météorisme.

    ●(1931) BAGA 47. Emañ ar c'hoeñv gant hon ounner. / 'Vit he diavela, moarvat 'z eus eur ger ?

    B. sens fig.

    (1) Donner (un coup).

    ●(1732) GReg 115b. Il lui a donné un soufflet à tour de bras, tr. «ur bouguennad èn deus diavelet dioutañ.» ●879a-b. Donner un soufflet, tr. «diaveli ur javedad diouc'h ur re.»

    ●(1870) MBR 234. Hag hen diaveli gant-hi eur javedad. ●254. diaveli gant-han eur palfad.

    ●(1905) HFBI 470. Ac ar sergent-sé a diavéli unan ganën gant é zorn plad, divar gostes va figur.

    (2) Lever un sortilège.

    ●(1732) GReg 877a. Lever le sort, tr. «Diavela. pr. diavelet.»

    II. V. intr.

    (1) Faire des vents, flatuler.

    ●(1957) BLBR 102/15. Diaveli. Lezel avel dre ar penn adreñv. Setu eur gazeg klañv gant ar gwentr. «Gwelloh ez a, komans a ra diaveli.»

    (2) Roter.

    ●(1986) HYZH 167-168/35. (Pontekroaz) Diaveliñ : « ober bekez », roter.

  • diavelouer
    diavelouer

    m. Paravent.

    ●(1876) TDE.BF 114b. Diavelouer, s. m., tr. «Paravent.»

  • diavenañ
    diavenañ

    v. tr. d. Démantibuler.

    ●(1732) GReg 263a. Demantibuler, rompre la machoire, ou la mandibule, tr. «Diavena. pr. diavenet.»

    ●(1876) TDE.BF 114b. Diavena, v. n. (anc.), tr. «Rompre la mâchoire.»

  • diaveure / diavle
    diaveure / diavle

    adv. Jamais.

    ●(1732) GReg 507a. Jamais, par raport au tems présent, tr. «H[aute] Cor[nouaille] diavlé.» ●(1738) GGreg 163-164. Jamais, (pour le tems présent) ne pred : nep tro ; guëch e-bed : (H[aute] Cor[nouaille] diavlé.»

    ●(1876) TDE.BF 114b. Diavle, adv. C[ornouaille], tr. «Jamais, ppar rapport au présent.» ●(1895) GMB 46. diavlé (...) de di et avre, aujourd'hui. (...) une négation devait accompagner ce mot diavlé, comme ses synonymes.

    ●(1931) VALL 404a. Jamais, tr. «diavle C[ornouaille].»

  • diaviz
    diaviz

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) (en plt de qqn) Mal avisé, imprudent.

    ●(1659) SCger 116a. temeraire, tr. «diauis.» ●(1792) BD 2486. Diauis vo niny dam lesen na gredo, tr. «Celui qui ne croira pas à ma loi sera insensé.» ●(17--) TE 2. er-ré ingrad ha diavis erhoalh.

    ●(1838) CGK 22. Meur a Blahic qués diavis. ●(1872) ROU 80a. Sans déférence, tr. «diaviz.» ●89a. Pour la soustraire à la curiosité indiscrète du public, tr. «da viret na vize gveled gant curiuzenned diaviz.» ●(1880) SAB 48. unan eus an dud saouzaned, eus an dud diaviz-se, (…) ne reas man ebed, stoui ebed p'edo ar beleg o lavaret : Et Verbum caro factum est. ●(18--) GBI II 392. Mari 'r Moal n'ê ket diavis, tr. «Marie Le Moal n'est pas mal avisée !»

    ●(1904) DBFV 16b. ur bam é d'oh bout ken diaviz, tr. «votre imprudence m'étonne.» ●46b. diavis, adj., tr. «étourdi, écervelé, impertient, imprudent, téméraire, maladroit.» ●(1906) HIVL 84. Er préfet e oé fin ha sontil. En eskob ne oé ket diaviz naket. ●(1910) EGBT 157a. diavis, tr. «mal avisé, imprudent.» ●(1955) VBRU 83. Diaviz e vefe neb a glaskfe kontell ha paner d'ormella goude m'eo tremenet ar mareaj. ●(1957) ADBr lxiv 4/452. (An Ospital-Kammfroud) Diaviz : adj. – Irréfléchi, peu prévenant : un den diaviz.

    (2) Niais.

    ●(1659) SCger 83b. niais, tr. «diauis.»

    (3) (en plt d'une action, de paroles) = (?) Imprudent, inconsidéré (?).

    ●(1790) Ismar 67. er yuneu diavis hac er hastimanteu raï rust n'en dint quet agréét guet Doué. ●80. guet ou honseilleu diavis e ra mui a zroug eid a vad.

    ●(18--) PEN 92/26. a zo dastumet en Paris / a balamour d'eun toll diavis.

    II. Adv. Étourdiment, imprudemment.

    ●(1876) TDE.BF 114b. Diaviz, adv., tr. «imprudemment, indiscrètement.»

    ●(1904) DBFV 46b. diavis, adv., tr. «étourdiment.»

  • diavizamant
    diavizamant

    m. Mégarde, indavertance.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. mesgarde, tr. «fari, diauïsemant.»

    ●(1876) TDE.BF 114b. Diavizamañt, s. m. V[annetais], tr. «Inadvertance.»

    ●(1904) DBFV 46b. diavizamant, m. pl. eu, tr. «inadvertance, méprise, mégarde.»

  • diavizded
    diavizded

    f. Imprudence.

    ●(1790) MG 384. ur goalgonz achapét (...) dré ziavistæd. ●(17--) VO 29. punissein men dissourciage ha en diavistæt.

    ●(1862) BSH 58. Piou a ouffe cavet eur sort diavisted.

  • diavizet
    diavizet

    adj. Imprudent.

    ●(c.1802-1825) APS 151. liès é hon diaviset assès.

    ●(1921) BUFA 153. Pen diavizet, e laras hi get imur. ●163. Gorteit, gorteit, dén diavizet.

  • diavlam
    diavlam

    adj. Sans blâme.

    ●(1530) J 120b. Ha da lignez yvez tout da fez voe, / Az accusas en bras, me a gra soez ; / Na gallaf tam, en diablam, da amouez, tr. «tes proches, ta race à l'unanimité, ont porté contre toi une grave accusation qui m'étonne, et je ne puis, sans blâme, te relâcher.»

  • diavle
    diavle

    voir diaveure

  • diavouiñ
    diavouiñ

    v. tr. d. Désavouer.

    ●(1904) DBFV 46a. diaouéein, v. a., tr. «désavouer.»

  • diawel
    diawel

    m.

    (1) Prévision.

    ●(1927) GERI.Ern 101. diawel m., tr. «Prévision, vue des choses futures.»

    (2) Perception passive.

    ●(1927) GERI.Ern 101. V[annetais] diaùel, tr. «perception passive.»

  • diaweled
    diaweled

    m. Prévision.

    ●(1927) GERI.Ern 101. diaweled m., tr. «Prévision, vue des choses futures.»

  • diawelout
    diawelout

    v. tr. d. Prévoir, anticiper.

    ●(1927) GERI.Ern 101. diawelet, diawelout, v. a., tr. «voir par avance, prévoir, juger par anticipation.»

  • diaz
    diaz

    m., adv. & prép.

    I. M.

    A.

    (1) Base, partie basse.

    ●(1580) G 195. knech ha dyes (lire : dyas), tr. «en bas et en haut.»

    ●(c.1718) CHal.ms i. Le bas de la uille, tr. «en dianneu a guer, en dias quer.» ●(1732) GReg 81b. Le bas, l'enbas. (Parlant d'une maison), tr. «an diaz. Van[netois] en dihaz. en dias.»

    ●(1849) LLB 2147-2148. Nameit rahein er peudr ha sewel er grusten / E gousi en dias ag er goeren.

    ●(1904) DBFV 46b. dias, gias, hias, m., tr. «bas.» ●en dias kér, tr. «le bas de la ville.» ●(1927) GERI.Ern 101. diaz V[annetais] m., tr. «(Le) bas, partie inférieure.»

    (2) (argot de Pont-l'Abbé) Bas.

    ●(1960) LLMM 82/360. Langaj-chon ar vilajenn gran. Diaz = Traoñ.

    B. Pl. Diazoù : parie basse du pays Fañch. Voir Fañch.

    II. Loc. adv.

    (1) En diaz : en bas.

    ●(1659) SCger 13a. en bas, tr. «en diaz.» ●(1732) GReg 81b. En bas, à bas, tr. «eñ diaz. Van[netois] En dihas.»

    (2) D'an diaz : en bas.

    ●(1744) L'Arm 26b. En bas, tr. «D'enn guiass.» ●(1790) MG 335. pe gouéhehai d'er guêas, ean e chairrehai ur goal-lamm. ●343. hac é héhèn-mé ésprès ar lein un tour eit hum durel d'er guêas.

    ●(1861) BSJ 7. ha taulet en tampl d'en gueas. ●52. Hum daulet d'en gueas a vamen.

    ●(1904) DBFV 46b. d'en dias, d'er gias, d'er hias, tr. «en bas.» ●(1907) BSPD I 75. azé é ma bet staget doh er groéz èl é Vestr adorabl, mes é ben d'er hias. ●(1925) SFKH 10. Uisant en Toseg e zichen d'en dias.

    III. Loc. prép.

    (1) En diaz a : en bas de.

    ●(1919) BSUF 29. Én diaz a blasen er Liseu.

    (2) D'an diaz a : en bas de.

    ●(1790) MG 378. saillein prest d'er guêas a men gulé.

  • diazenn
    diazenn

    f. –où Vallon.

    ●(c.1718) CHal.ms i. coulée, tr. «ur stanquen, ur stanc, stanqueu, diazen diazenneu.» ●(c.1718) CHal.ms iv. vn vallon, tr. «ur stanc, un diazen.»

    ●(1904) DBFV 47a. diazen, f. pl. –enneu, tr. «vallon, coulée. (Ch. ms.).»

  • diazet
    diazet

    adj. (en plt du vin) Rassis, reposé.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. du vin rassis, tr. «güin diazet.»

  • diazez .1
    diazez .1

    adj.

    I. (en plt de qqn)

    (1) (en plt de qqn) Mûr.

    ●(1752) BS 566. En amser ma edo c'hoas crouadur (...) e ree pep-tra gant un ær poset ha parfet, evel pa vise bet un den diasez.

    ●(1867) MGK 62. Ann den diazez hag an diou intanvez. ●(1872) GAM 44. ann dud iaouank diazez a gaset da loueda da Gonli. ●(1874) FHB 515/356a. groagez, intanvezet, goazet diazez, tud koz.

    ●(1927) GERI.Ern 101. diaze(z) adj., tr. «(homme) mûr.»

    (2) Oad diazez : âge mûr.

    ●(1867) MGK 62. Eunn den war eunn oad diazez.

    ●(1912) MMPM 49. hon oad diazez hag hor c'hozni.

    II. (en plt de qqc.)

    (1) Bara diazez : pain rassis.

    ●(1732) GReg 685b. Pain rassis, tr. «Bara diasez.»

    ●(1857) CBF 11. Bara diazez, tr. «Pain rassis.»

    ●(1927) GERI.Ern 101. diaze(z) adj., tr. «(pain) rassis.»

    (2) Maen-diazez : pierre de base.

    ●(1633) Nom 139b. Coria : bauches : an meïn diasez, an meïn quentaf.

    ●(1905) KANngalon Du 534. Penaoz sevel an ti pa ne vez ket mein diazez evit founti anezhan ? ●(1911) SKRS II 167. mean-diazez an holl vertuziou all.

    (3) Lezenn diazez : constitution.

    ●(1941) ARVR 28/3e. adkempenn lezenn-diazez ar vro.

  • diazez .2
    diazez .2

    m. –où

    I.

    A.

    (1) Base, assiette, fondement, assise.

    ●(1633) Nom 137b-138a. Opus isodomum : quand les assiettes de pierres sont de mesme hauteur : pa vez an diasez ves, an mein á vr memes vhelder. ●138a. Puluinus : l'assiette de l'œuure : an diasez an œufr.

    ●(1732) GReg 82a. Base, soûtien & fondement de tout corps, tr. «Diasez.» ●(1744) L'Arm 359. Situation, tr. «Azé : Diazé : Assætte.»

    ●(1904) DBFV 46b. diazé, m., tr. «assises, établissement, action de placer.» ●(1907) AVKA 253. sellet eta pebez mein, ha kaera labour ! Ar re-all a lo[r]c'he e diazeo ledan, hag ar c'hempenn kaer, graet gant ar profo. ●(1927) GERI.Ern 101. diaze(z) m., tr. «assise, base.»

    (2) Place, endroit où se met qqc.

    ●(1557) B I 246. pa on eux ehaffn (variante : ehafn) a danfuez / Ny ho lacay cuit (variante : euit) quent try dez / En o diasez da bezaff, tr. «puisque nous avons assez de matériaux, nous les mettrons en place avant trois jours d'ici».

    (3) Ober e ziazez : s'établir.

    ●(1962) GERV 99. Er c'horn-bro-se (...) e rajont o diazez.

    (4) Ober diazez dindan udb. : servir de base à qqc.

    ●(1925) FHAB Mae 162. distroadet gevier zo keit 'zo oc'h ober diazez dindano.

    B. sens fig. Base, fondement.

    ●(1862) JKS.lam 27. Senti a zo diazez ar peoc'h.

    ●(1981) ANTR 194. Diazez bevañs Yann Gouer eo ar c’hig moh.

    II. Service (à table), ensemble de mets servis en même temps.

    ●(1867) BBZ 239. Benn ar c'henta diaze, tr. «Au tour de danse qui suivit le premier service.»

    ●(1908) FHAB Gwengolo 275. Kreiz deiz !... ar c'henta diazez... ●276. An diazez a bad eun heur, div heur. ●(1939) MGGD 84. tri diazez bemdez. ●(1955) STBJ 210. Etre an daou ziazez e veze dañs. ●222. diazez : taoliad-veuziou, «service», e galleg. ●(1957) BRUD 1/105. pounner a-walh ma divesker war-lerh an abadennou-dañs stank am-oa grêt etre an daou ziazez.

    III.

    (1) (fisc) Assiette (des impôts).

    ●(1909) BOBL 20 février 217/1a. An diazez nevez euz ar c'hargou a zizammo al leveou dindan 500 skoed, hag a wasko muioc'h var ar fortuniou en tu-all da seiz hag eiz mil lur leve. ●(1925) BUAZmadeg 255. Guelet a reer alies kalz dislealdet, e diazez an taillou, hag er rollou.

    (2) Siège (social).

    ●(1909) BOBL 23 octobre 252/3a. An diazez deuz ar syndicat a zo en parrez Trabrian.

  • diazezamant
    diazezamant

    m. Établissement.

    ●(1854) PSA I 178. en diazéemant ag er religion a grechéneah.

  • diazezañ / diazeziñ
    diazezañ / diazeziñ

    v.

    I. V. intr.

    (1) S'effondrer.

    ●(1929) FHAB Genver 24. Met pa vez teuzet re a holen e c'hell toullou bras chom a-zindan hag an douar a ziazez awechou en eur ober kalz a zroug.

    (2) Convenir, correspondre.

    ●(1872) ROU 72. Ce couvercle s'adapte bien, tr. «cloz e tiazez ar golo var ar pod.» ●85a. Elle pose à faux, tr. «ne ziazez ket mad.»

    (3) Rassir.

    ●(1732) GReg 808b. Reposer, rasseoir, parlant des liqueurs, tr. «Diaseza. pr. diasezet. (Van[netois] diaseeiñ.»

    ●(1904) DBFV 46b. diazéein, v. n., tr. «devenir rassis.» ●(1927) GERI.Ern 101. diazéein, tr. «devenir rassis.»

    (4) S'établir, s'établir.

    ●(1959) LLMM 77/398. ne fell ket din diazezañ e New York.

    (5) Se tasser, s'affaisser.

    ●(1927) GERI.Ern 101. diazeza v. n., tr. «baisser, diminuer, se tasser.» ●(1958) BRUD 3/14. ar bern kolo a zo diazezet gwall vuan er bloaz-mañ.

    (6) Reposer.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. cette poutre ne doit pas poser sur mon pignon, tr. «en trest man ne zeliquet diasseein ar me fignon»

    (7) Diazezañ war : se fonder sur.

    ●(1732) GReg 424b. Se fonder, faire fond sur quelque chose, tr. «diaseza var &c.»

    (8) Diazezañ ouzh ub. : convenir à qqn.

    ●(1557) B I 441. Ouz it un pas ne diasez / Prezec oar ho stat, tr. «Cela ne te convient point du tout de parler de leur fait.»

    II. V. tr. d.

    A.

    (1) Établir.

    ●(1633) Nom 192a-b. Castra metari, ponere : camper, asseoir le camp : campiff, diasezaff an camp.

    ●(1744) L'Arm 160b. Fonder Etablir, tr. «Dïazéein.» ●(17--) TE 21. Doué (…) e gommanças a nezè diazéein er fondæson ag ur Guær santel.

    ●(1854) PSA II 117. én ur ziazéein enta er fondæzon ag é Ilis ar en doar. ●(1877) BSA 48. eiz cant vloaz goude ma oa diazezet ar gear a Roum. ●90. Eno hor boa dija lakeat diazeza eun niver bras a ilizou.

    ●(1904) DBFV 46b. diazéein, v. a., tr. «établir, fonder.» ●(1927) GERI.Ern 101. diazeza v. a., tr. «fonder, établir.»

    (2) Faire les fondations.

    ●(1732) GReg 424a. Cette maison est fondée sur pilotis, tr. «an ty-hont a so diazezet var biloichou.»

    ●(1928) LEAN 51. Evit diazeza mat eun ti, e ranket toulla doun, ha seul uheloc'h e savet eun ti, seul dounoc'h e tleer e ziazeza.

    (3) Installer, mettre en place.

    ●(1659) SCger 95a. poser, tr. «diasseza.» ●(1732) GReg 721b. Tendre des pieges, tr. «diaseza peichou.»

    (4) Diazezañ ar maen kentañ : poser la première pierre.

    ●(1847) FVR 234. Ann Eskop Richard du Poirier, a ziazezaz ar mean kenta anezhi.

    ●(1929) FHAB Ebrel 125. An A. Coetlogon a ziazezas mean kenta ar mogeriou nevez d'an 21 a viz ebrel 1678.

    B. (en plt de la nourriture, des repas)

    (1) Digérer.

    ●(1921) GRSA 259. ur voéz é tiazéein hé fred. ●(1924) ZAMA 79. da ziazeza, da hismori e gofad bara. ●92. evit diazeza he c'horfad peuri. ●(1927) GERI.Ern 101. V[annetais] diazé, diazéein, tr. «digérer.»

    (2) Servir.

    ●(1732) GReg 863a. Servir sur table, tr. «Diaseza var an daul.»

    C. par ext.

    (1) Cuver (son vin).

    ●(1877) FHB (3e série) 7/56a. Eur mesvier (...) a ioa oc'h ober cofig-rouz var gae Montroulez, o tiazeza he gorfad odivi.

    (2) (en plt d'un chagrin) Digérer.

    ●(1936) DIHU 306/181. Met Sidoni ne ziazéè ket hé zorrad chif.

    (3) Asseoir (l'impôt).

    ●(1732) GReg 56a. Asseoir une Taille, une Taxe, &c. tr. «Diaseza un taçz, un tell, ur roll.» ●(1752) BS 267. pa vez o tiasea ar c'hargou publiq.

    ●(1839) BEScrom 235. Pihue-benac e falle dehou bihuein dibéh ha bout qùitte a restituein eit er réral, e zelie, pe vé é tiazéein en droèdeu publiq, derhel er balance én é zourne. ●(1894) BUZmornik 286. karget da ziazeza ann taillou.

    ●(1925) BUAZmadeg 255. an neb a zo o tiazeza an taillou na dle sellet nag ouz kar, nag ouz enebour.

    (4) Mettre, poser (les pieds).

    ●(1857) HTB 134. e taoler pled pelec'h diazei an treid.

    (5) Établir, argumenter.

    ●(1921) GRSA 394. Hag er ré-man goulen eùé en nozeh aveit diazéein ou respont.

    (6) Diazezañ war : fonder sur.

    ●(1732) GReg 424b. Sur quoi fondez-vous vôtre demande, tr. «Pe var dra ez diasezit-hu ho coulenn.»

    III. V. pron. réfl. En em ziazezañ : s'affaisser.

    ●(1904) DBFV 46b-47a. hum ziazéein, tr. «s'affaisser.»

  • diazezer
    diazezer

    m. –ion

    (1) Fondateur.

    ●(1909) FHAB Here 293. Doue an diazezer bras. ●(1911) BUAZperrot 82. Diazezour Urz Leaned I. V. a Drugarez. ●101. Diazezour Manati Kamaldul.

    ●(1927) GERI.Ern 101. diazezer, tr. «fondateur.» ●(1928) FHAB Mezheven 206. An Aotroned Menez (…) eo a voe diazezourien ar chapel.

    (2) Celui qui est chargé d'asseoir (l'impôt).

    ●(1732) GReg 179b. Collecteur, qui asseoit & leve la Taille, tr. «Diasezer an dell.» ●902a. Celui qui met la taille l'asséeur, tr. «Diasezèr. p. diasezéryen.» ●(1752) BS 266. An Diaseourien a dle ober attantion (...) taxa neubeut unan ep taxa ar re-all.

    ●(1925) BUAZmadeg 255. An diazezourien a dle lakât evez na c'hellont dizamma unan evit samma eun all, heb ober gaou ouz heman. ●(1927) GERI.Ern 101. diazezer, tr. «répartiteur des contributions.»

  • diazezerez
    diazezerez

    f. –ed Fondatrice.

    ●(1911) BUAZperrot 194. diazezourez eleiz a ilizou, a hospitaliou hag a vanatiou.

  • diazezerezh
    diazezerezh

    m. –ioù

    (1) Action d'asseoir (l'impôt).

    ●(1847) MDM 386. diazezerez an taillou.

    (2) Posage, pose.

    ●(1904) DBFV 47a. diazereh, m. pl. eu, tr. «posage, pose.»

  • diazezet
    diazezet

    adj.

    I. (en plt de qqc.)

    (1) Établi.

    ●(18--) SAQ I 113. Dija d'ar mare-ze, oa en em skignet bolz steredennuz an Envou, dija an douar a ioa diazezet var he ael.

    (2) =

    ●(1884) BUR I 17. eur bank-labour diazeet fall.

    ●(1949) KROB 20/14. Evel-se, eul laouer e bilibann er c'hraou a vezo diazezet gwelloc'h.

    (3) =

    ●(1861) BSJ 41. Ag er momand ma oé bet conceuet, donæzoneu er Speréd-Santel e oé diazéet én-hou ; ean-oé er hlid sacret hont, er boquet-hont ag en nean, er vroncen-hont en dès cresquet doh gùen Jessé.

    (4) (Pain) rassi.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. pain rassis, tr. «bara diazeet.» ●(17--) TE 93. laquad e rait ré fresq é léh er-ré diazéét [er Baraènneu].

    ●(1856) VNA 49. du Pain rassis, tr. «Bara diazéet.»

    (5) =

    ●(1908) PIGO II 141. an dosen 'lec'h ma oa diazeet ar c'hastel. ●(1940) DIHU 354/186. héh iliz diazéet é kalon kér, èl ur boket é kreiz ur sklisennad hoarielleu.

    (6) (Pierres) posées, assemblées.

    ●(1633) Nom 139b. Cubilia, coagmenta : perpins : an meïn diasezet.

    (7) Tassé, affaissé par l'usure.

    ●(1905) BOBL 28 octobre 58/1b. e giz arrebeuri nemed eur c'holc'hed truillek ha diazezet.

    II. (en plt de qqn)

    (1) Dans l'âge mûr.

    ●(1955) STBJ 82. Ha, koulskoude, e talc'he mat d'e zoñj da gaout eur wreg a-barz ma vije re-ziazezet holl. ●211. un intañvez diazezet.

    (2) Célibataire.

    ●(1869) SAG 254. Ar plac'h yaouank diazezet-ze am-beuz anavezet mad.

    ●(1905) KANngalon Ebrel 374. eur plac'h iaouank diazezet, n'oa bet morse diampej. ●(1957) BLBR 97/14. «merhed yaouank koz diazezet / ne hoarz mui den ouz o gweled». ●(1977) PBDZ 810. (Douarnenez) ur plac'h yaouank kozh diazezet, tr. «une vieille fille rassise.»

  • diazezidigezh
    diazezidigezh

    f. –ioù Établissement.

    ●(1923) SKET I 87. Diazezidigez ar seiz strollad war aod ar Goularz hag e bro an Teir stêr.

  • diazeziñ
    diazeziñ

    voir diazezañ

  • diaziñ
    diaziñ

    v. intr. (en plt du vin) Se rasseoir.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. Il faut laisser rasseoïr ce vin, tr. «red é lezel er guin man, him reposein, him sclerat, him burat, diazein.»

  • dibab .1
    dibab .1

    adj.

    I Attr./Épith.

    (1) (en plt de qqn) Distingué, excellent.

    ●(1847) MDM 27. mistri-skol dibab. ●(1864) SMM 131. eur vaouez dibap. ●(1872) ROU 81b. Un prédicateur distingué, tr. «Ur prezegeur dibab.» ●(1878) EKG II 91. Var ar pec'hi oant tud dibab.

    ●(1900) MSJO 214. ar garg dispar-ze en deus roet Doue d'he zervicher dibab.

    (2) (en plt de qqc.) Excellent.

    ●(1864) SMM 41. grasou a choas, grasou dibap. ●(1879) BMN 46. boed dibab da zibri. ●(1889) SFA 62. boued dibab var daol ho zi. ●(1896) LIZer a bastor 20bis/4. ar c'hras dibab hanvet ar Jubile.

    II. Adv. Excellemment.

    ●(1874) FHB 476/44a. a vouie da gomz ken distagel ha ken dibab.

  • dibab .2
    dibab .2

    m. & adv.

    I. M.

    (1) Tri, sélection.

    ●(1969) BAHE 62/39. Tri pe bevar dibab a veze graet war ar patatez.

    (2) Choix.

    ●(1862) JKS.lam 41. ar re en deuz great eunn dibab anezho. ●(1863) GBI I 258. Ann dibab a deir gomanant, tr. «Avec une au choix de trois fermes.»

    ●(1900) KEBR 11. Eun dibab talvoudek, tr. « Un choix avantageux » ●An dibabou talvoudek, tr. « Les choix avantageux ». ●(1927) GERI.Ern 101. dibab m., tr. «choix.» ●(1948) KROB 5/8. an dudi a roas dezo Michael Malone ha Sean Serry, a c'hoarias evito, disul, war o biniou bras, eun dibab eus soniou Iwerzon.

    (3) An dibab : le meilleur, l'élite.

    ●(1869) SAG 50. gant an dibab euz an dud : gant ar Pabet, Eskibien, Beleyen, Menac'h, Dogtored, Generaled var vor a var zouar. ●73-74. Pere eo an dud enorab, ar choaz, an dibab e touezk an dud 'zo bet, a zo breman hag a vezo biken ? ●74. Ma ne deo ket an doare tud-ze an dibab, ne ouzon ket peleac'h mont d'ho c'hlazk.

    ●(1927) GERI.Ern 101. dibab m., tr. «élite.» ●(1968) LLMM 130/353. a vo kavet ennañ an dibab eus ar pezh a wellañ a zo bet embannet a-raok 1920.

    II. Adv.

    A. A-zibab.

    (1) (en plt de qqn) Parmi les meilleurs, d'élite.

    ●(1923) LZBt Gwengolo 31. eur plac'h a zibab, d'ei kalon aour ha nan ouve kammed klemm na kulhieri. ●(1924) ARVG Here 225. micherourien a zibab. ●(1935) BREI 428/2a. holl ez int tud a zibab.

    (2) (en plt de qqc.) De premier choix, de première qualité.

    ●(1935) BREI 410/2c. danvez a-zibab da ginnig d'e genvroiz. ●(1935) BREI 439/3c. Lenn ha dibluska pennadou-skrid a zibab.

    B. Loc. adv. Diouzh, ouzh an dibab.

    (1) (en plt de qqn) Parmi les meilleurs.

    ●(1862) JKS.lam 71. kalz a dud dioc'h ann dibab, a zo en em dennet gwechall el leac'hiou pell.

    ●(1904) SKRS I 21. mistri-skol oc'h an dibab. ●(1920) AMJV 55. kristenien dioc'h an dibab. ●65. labourerien dioc'h an dibab. ●(1933) MMPA 170. skrivagnerien ha prezegerien diouz an dibab.

    (2) (en plt de qqc.) Excellent.

    ●(1867) MGK vi. ne oa ket ho kouign dioc'h ann dibab.

    ●(1906) KANngalon Eost 178. ar grasou dioc'h an dibab a ro d'he bugale.

    C. Ag, eus an dibab.

    (1) (en plt de qqn) Excellent, d'élite, parmi les meilleurs.

    ●(1877) BSA 99. eur vam euz an dibab.

    ●(1904) DBFV 47a. ag en dibab, tr. «de choix, d'élite, excellent, excellement.» ●(1907) KANngalon Mezheven 422. eur gristenez euz an dibab. ●(1911) BUAZperrot 135. eun eskob eus an dibab. ●(1921) GRSA 408. intron kaer ha kristenéz hi eùé ag en dibab.

    (2) (en plt de qqc.) Excellent.

    ●(1905) KANngalon Here 514. burzudou ha grasou euz an dibab. ●(1963) LLMM 99/264. gant aon rak tremen hep gwelout un arvest eus an dibab.

  • dibab / dibabañ / dibabiñ .3
    dibab / dibabañ / dibabiñ .3

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Choisir, sélectionner.

    ●(1499) Ca 60a. Dibab. g. eslire prandre par election.

    ●(1659) SCger 25b. choisir, tr. «dibab.»

    ●(1849) LLB 1019-1020. lod aral a ziar en doar / Ou dibab [en avaleu] ged en dorn, réral e heij er bar. ●(1867) MGK 56. amzer am beuz da zibaba eur goaz. ●(1872) ROU 77b. Choisir, tr. «Dibaba.»

    ●(1907) AVKA 74. hag e tibabas etrehe ar re a gavas mad. ●(1927) GERI.Ern 101. dibaba, V[annetais] dibabein v. a., tr. «choisir.» ●(1950) KROB 31-32/16. er c'halatez o tibaba eur guchenn batatez evit koan.

    ►[empl. comme subst.] Choix.

    ●(1908) FHAB Eost 232. ober eun dibaba mad.

    (2) (cuisine) Préparer à la cuisson, habiller.

    ●(1659) SCger 52b. eplucher, tr. «dibab.»

    ●(1962) TDBP II 59. Pa zibabez sardined da boazad, tr. «quand tu prépares des sardines pour les cuire.»

    (3) Trier.

    ●(1659) SCger 121a. trier, tr. «dibab.»

    ●(1867) MGK 14-15. Ret ve kaout kant ha kant den / 'Vit dibaba kanab ar vro.

    ●(1904) DBFV 47a. dibabein, v. a., tr. «trier, choisir (les mets, etc.).» ●(1924) ZAMA 204. goude beza bet e-pad eun deveziad gwengolo o tibab avalou-douar. ●(1927) GERI.Ern 101. dibaba, V[annetais] dibabein v. a., tr. «trier.»

    ►absol.

    ●(1964) KTMR 36. edom on-daou endro d'ar patatez, unan o tenna hag egile o tibab.

    (4) Dibab diouzh : trier de, séparer de.

    ●(1891) MAA 78. dibaba an eneou dinam diouz an eneou kabluz.

    (5) Dibab e hent : choisir le meilleur endroit d'une route en marchant.

    ●(1896) GMB 679. pet[it] tréc[orois] dibab i hent choisir le meilleur endroit d'une route en marchant.

    (6) Dibab e gomzoù =

    ●(1908) PIGO II 11. e chomas d'ober eun ten-alan ha da zibab e gomzou, 'be 'n em gavje dirak e vestrez.

    (7) Dibab ub. da : choisir qqn comme, nommer.

    ●(1936) BREI 441/3b. en doa dibabet an Ao. Salotti da gardinal.

    II. V. pron. réfl. En em zibab.

    (1) Se tirer d'affaire, d'une mauvaise situation.

    ●(1906-1907) EVENnot 9. (Landreger) Hennez oar 'n on dibab, tr. «Se tirer d'affaire, tirer son épingle du jeu.» ●(1906-1907) EVENnot 21. (Sant-Erwan) Savet int bet gantan ken e oan kab da en om dibab, tr. «se tirer d'affaire.» ●(1929) EMPA 16. biken, emezan, ne deuy a-benn da 'n em dibab ac'hano anezan e-unan.

    (2) S'arranger, se débrouiller.

    ●(1879) ERNsup 150. 'n em dibabet 'vel ma karfet, arrangez-vous comme vous voudrez, Trév[érec].

    ●(1908) PIGO II 141. me a dec'has neuze e-kwit 'pad ma oant oc'h en em dibab. ●(1910) MBJL 58. Dre ma oa diês d'ê en em dibab (an dud kêz n'o devoa beajet gwej ebet). ●60. ober eun dro dre ar gêr vras evit gallout en em dibab enni. ●104. e tle pep-hini en em dibab gwellikan ma c'hallo. ●(1914) KZVr 54 - 15/03/14. al lezen a lar d'an eil ha d'egile : «N em dibabet !»

    (3) Quitter (les rangs d'une foule).

    ●(1910) MBJL 97. Goude m'eo achu salud ar Zakramant, en em dibabomp eus a vesk an engroez.

    (4) En em zibab eus : se défaire de (qqn).

    ●(1857) HTB 128. en em staget outi hag a en em dibabfet euz ho oll enebourien.

    (5) En em zibab gant : se débrouiller avec (qque chose).

    ●(1959) TGPB 125. met an dro-mañ n’en devije gallet den nemedon en em zibab gant trefoedach an Norvegiad deut henoz d’hor bete.

  • dibabad
    dibabad

    m. dibabidi Élu.

    ●(1949) SIZH.llmm 46. Ar c'hreñvlec'h savet gant an Aotrou evit e Zibabidi.

  • dibabadoù
    dibabadoù

    plur. iron. An dibabadoù : le meilleur de l'élite.

    ●(1952) LLMM 32-33/132. (Douarnenez) an dibabadoù eus ar merc'hed, ar pep gwellañ. Alies dre c'hoap.

  • dibabañ
    dibabañ

    voir dibab .3

  • dibabek
    dibabek

    adj. Éclectique.

    ●(1914) DFBP 107b. eclectique, tr. «Dibabek.»

  • dibaber
    dibaber

    m. –ioù Trieuse.

    ●(1922) FHAB Meurzh 92. Evit dispartia ar greun teo diouz ar greun moan, ez eus eun dibaber (trieur e galleg) gant tamouesiou a laka da goueza ar greun teo en eul lec'h hag ar greun moan en eul lec'h all.

  • dibaberezh
    dibaberezh

    m. Triage.

    ●(1927) GERI.Ern 101. dibaberez m., tr. «triage.»

  • dibabet
    dibabet

    adj.

    (1) Choisi.

    ●(1912) MMPM 6. historiou dibabet.

    (2) (en plt de qqn) Qui s'exprime en termes choisis.

    ●(1872) ROU 82b. Elégant, dans ses paroles, tr. «dibabed en e gomzou, caozeeur dibabed.»

  • dibabiñ
    dibabiñ

    voir dibab .3

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...