Devri

Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés

Page 38 : de kastiz-2 (1851) à katarus (1900) :
  • kastiz .2
    kastiz .2

    m./f. –où

    (1) Action de corriger.

    (1659) SCger 23a. chastiment, tr. «casti.» ●(1732) GReg 157b. Chatiment, tr. «Castiz. p. castizou. Van[netois] casty. p. .» ●214a. Correction, l'action de corriger, tr. «castiz. p. castizou

    (1876) TDE.BF 326a. Kastiz, s. m., tr. «Châtiment, punition en général, mortification du corps, terme de dévotion ; pl. ou

    (1920) FHAB C'hwevrer 250. e tanzeont kastiz d'on broiou ni. ●(1921) LZBl Du 206. ar re vad digoll euz ho foaniou, ar re fall, kastiz evit ho goall oberou.

    (2) Correction, punition.

    (1650) Nlou 96. Dyfflas voe an casty, tr. «Le châtiment fut cruel.»

    (1732) GReg 214b. Correction, punition, tr. «Castiz. p. castizou

    (1862) JKS 221. eur malloz hag eur c'hastiz. ●(1866) SEV vi. eur gastiz spountuz ha c'houero-meurbed.

    (1907) AVKA 25. n'eo ket c'hoaz tost heur ar gasti. ●(1933) MMPA 157. Evite da veza e kreiz ar c'hasti, an eneou-man a zo eneou santel.

    (3) Douleur, souffrance.

    (1530) J p. 38b. Guelet ho guyr mab, hep abry / Ouz mervell en croas gant casty, tr. «que vous vissiez votre propre fils, sans soutien, / mourir sur la croix dans les souffrances.» ●(1575) M 1741-1742. Ho dou peur dilaouen, ha couen gant enoe, / Dan maru las gant casty, ho barnas y diuoe, tr. «Eux deux très sévèrement et durement, avec peine, / A la mort terrible avec souffrance il les condamna, certes.»

    (4) An teir gwalenn a gastiz : les trois fléaux de Dieu.

    (18--) SAQ I 228. An teir walen a gastiz : ar gernez, ar vosen hag ar brezel.

  • kastizamant
    kastizamant

    f./m. –où Châtiment.

    (1732) GReg 214b. Correction, punition, tr. «castizamand. p. castizamanchou.» ●(1790) Ismar 67. er yuneu diavis hac er hastimanteu raï rust n'en dint quet agréét guet Doué.

    (1874) FHB 479/68a. eur gastizamant euz ho zorfejou. ●(1883) MIL 185. Eun den (…) a resevas raktal kastizamant.

  • kastizañ / kastiziñ
    kastizañ / kastiziñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Châtier, punir (qqn).

    (1499) Ca 33b. Castiaff. g. chastier. ●(c.1500) Cb 36a. Castizaff. gall. chastier. ●65b. [disciplin] disciplio / as. ac. g. discipliner / ou corriger / ou bastre. b. disciplinaff / castizaff. ●(1575) M 1979. An tan ma ne aues (lire : anes), nedeu da vn moeson / Ez casty pep heny, tr. «Ce feu et son supplice, ce n'est pas d'une seule façon / Qu'il châtie chacun.» ●(1612) Cnf.epist 18. castizet gant ho Prelladet. ●(1612) Cnf 33b. corrigaff ha castizaff ho bugale.

    (1659) SCger 23a. chastier, tr. «castiza.» ●77b. mater, tr. «castiza.» ●(1732) GReg 157b. Chatier, tr. «Castiza. pr. castizet. Van[netois] Castyeiñ.» ●(1790) MG 177. ou hastiein sterd.

    (1824) BAM 254. Ne dleer quet eta castiza bugale dre humor, dre gassouni ha dre egas. ●(1891) MAA 24. ho c'hastiza euz ho fallagriachou.

    (1913) HIVR 34. de gastiein en treitour. ●(1921) PGAZ 59. hag aoun am euz na veac'h kastizet gant Doue. ●(1925) VINV 59. hur hastiein én arben a béhed hur hetan tad. ●(1928) FHAB Meurzh 119. an Aotrou Doue a oar gopraat ha kastiza e vugale. ●(1935) BREI 389/2c. an tadou hag ar mammou ha na gastizont ket o bugale.

    (2) Punir (un crime, etc.).

    (1902) PIGO I 51. evit kastizan e dorfed. ●(1927) KANNkerzevod 12/5. da gastïa ar pec'hed-se.

    (3) (religion) Macérer, mortifier.

    (1659) SCger 75a. MAcerer, tr. «castiza.» ●(1732) GReg 588a. macerer son corps, tr. «Castiza e gorf gand pinigennou eoullecq.» ●(17--) EN 1672. me gastiou ma horf gand peb sort crueldet / eb damantin dar boain, balamour dam fehed, tr. «je châtierai mon corps avec toute sorte de cruauté, / sans me plaindre de la peine à cause de mon péché.»

    (1838) OVD 186. er yune (…) e gastie er hicg. ●187. Er yune hag el labour e gastie er horve. ●190. David (…) e yunas hag e gastias é gorve é peb fæçon. ●(1893) IAI 81. Ouspenn ma zoa poellus e kever an dribi hag an eva, e kastize e gorf dre ar binijen. ●(1894) BUZmornik 296. ec'h en em voazaz abred da gastiza he gorf.

    II. V. intr. Maigrir.

    (1659) SCger 75a. maigrir, tr. «castiza

    (1878) EKG II 303. Ne ket hep souez ive-ta ma kastizent bemdez.

    (1929) MKRN 178. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Kastiet… Amaigri. Kastiet en deus a nevez-zo.

    III. V. pron. réfl. En em gastizañ : se châtier.

    (17--) EN 1753. ma soufro piningen, a ma nem gastio, tr. «qu'il souffre pénitence et pour qu'il se châtie.»

    (1838) OVD 144. Me lare ehué én hum gastiamb én ur fæçon pourfitaploh dre ur glahar tranquille ha dalhable a hur fauteu. ●189. hum gastiein a gourceu. ●(1866) SEV 189. hep na ve ezomm d'iin d'en em gastiza. ●(18--) SAQ II 320. en em gastiza hon unan.

  • kastizer
    kastizer

    m. –ion Correcteur.

    (1732) GReg 214a. Correcteur, qui corrige, tr. «castizer. p. castizéryen

  • kastizerez
    kastizerez

    f. –ed Correctrice.

    (1732) GReg 214b. Correctrice, celle qui corrige, tr. «castizerès. p. ed

  • kastizet
    kastizet

    adj. Amaigri.

    (1576) Cath p. 18. peheny a estime a vihe castizet ha tourmantet dre an iunou, tr. «elle qui, pensait-il, devait être amaigrie et malade par suite des jeûnes.»

  • kaston
    kaston

    m. (agriculture) =

    (2002) MVAHU 120. (An Uhelgoad) A chaque charrue, il y avait cinq hommes. Un qui tenait les mancherons, un autre, dit Päotr ar chaston, qui avec cet outil spécial qu'était ar haston aidait à manœuvrer la charrue, lorsque, c'était fréquent, il fallait reculer, à cause d'un caillou ou d'une souche qui avait fait sortir le soc hors du sol.

  • kastonadez
    kastonadez

    f. (alimentation) Cassonade.

    (1732) GReg 139a. Cassonade, ou castonade, sucre non rafiné, tr. «Castounadès

    (1876) TDE.BF 326b. Kastounadez, s. f., tr. «Cassonade, sucre non épuré.»

  • kastor
    kastor

    m. –ed

    (1) (zoologie) Castor.

    (1499) Ca 33b. Castor. g. idem. cest vne beste.

    (1869) FHB 207/408a. En Amerik ez euz eul loen a rer castor anezhan. (...) Ar c'hastor so eur mansoner euz ar re genta. (...) Ar c'hastored eo a veze bet o labourat epad an noz.

    (2) Fourrure de castor.

    (1856) VNA 53. un Chapeau de Castor, tr. «un Toq-Castor

    (1909) KTLR 32. Var gern he benn oa eun tok kastor.

  • kastorin
    kastorin

    s. Castorin.

    (1849) LLB 1049. ou lavreg kastorin.

  • kastr
    kastr

    m.

    (1) Aiguillon d'insecte.

    (1895) GMB 255. kast, aiguillon d'abeille, kastañ, piquer, mots usités en petit Tréguier.

    (1931) VALL 16a. Aiguillon d'insecte, tr. «kastr T[régor] m.»

    (2) (religion) Kastr ar c'hig : l'aiguillon de la chair.

    (1867) BUE 102. n'en doa biskoaz ar belek santel pleget da gastr ar c'hik.

    (3) (anatomie) Verge, pénis.

    (1931) VALL 778a. Verge (anat.), tr. «kastr T[régor] m. »

  • kastr-ejen
    kastr-ejen

    m. Nerf de bœuf.

    (1659) SCger 136a. castregen, tr. «nerf de bœuf.» ●(1732) GReg 655a. Nerf de bœuf, tr. «castregenn. p. castregenned

    (1876) TDE.BF 326b. Kastr-ejenn, s. m., tr. «Nerf de bœuf.»

  • kastrad
    kastrad

    m. –où Coup de nerf de bœuf.

    (1931) VALL 494a. coup de nerf de bœuf, tr. «kastrad m. »

  • kastrañ
    kastrañ

    v. tr. d. Piquer.

    (1895) GMB 255. kast, aiguillon d'abeille, kastañ, piquer, mots usités en petit Tréguier.

    (1931) VALL 561a. Piquer en parl. d'une abeille, etc, tr. «kastra(ñ) T[régor].»

  • kastreenn
    kastreenn

    f. = (?) Vaurien (?).

    (1964) LLMM 102/16. ur gastreen a zen n'eo ken.

  • kastreg .1
    kastreg .1

    m. –ed (ichtyonymie) Petite vieille, crénilabre, courlazeau Symphodus melops.

    (1922) BUBR 22/324. ha da besketa, diwar ar c’herreg, eur c’hastreg pe eur wrac’hig-koz bennak.

  • kastreg .2
    kastreg .2

    f. -ed, –eien Garnement.

    (1931) VALL 331a. Garnement, tr. «kastreg pl. -ed, –eien

  • kastregenn
    kastregenn

    voir kastreenn

  • kastrein
    kastrein

    adj. (en plt d'un animal) Maigre.

    (1965) BAHE 46/49. kastrein(ek) = treut (ul loen).

  • kastrenn
    kastrenn

    s. Nerf de bœuf.

    (1732) GReg 655a. Nerf de bœuf, tr. «castrenn. p. castrenned, castrennou

  • kastret
    kastret

    adj. Qui a les reins forts.

    (1876) TDE.BF 326b. Kastret, adj. C[ornouaille], tr. «Qui a les reins forts.»

  • kastret-mat
    kastret-mat

    adj. Viril, entier, membré.

    (1633) Nom 272b. Integer : entier, tout frais : vn den antier, fournis á pep læch, castret mat.

    (1732) GReg 594b. Male, viril, vigoureux, tr. «castret-mad

  • kastrigenn
    kastrigenn

    f. –où

    (1) Nerf de bœuf.

    (1744) L'Arm 252a. Nerf de bœuf, tr. «Casstriguenn.. neu. f.»

    (1904) DBFV 124a. kastrigen, f. pl. –enneu, tr. «nerf de bœuf (l'A.).» ●(1907) VBFV.bf 38a. kastrigen, f. pl. neu, tr. «nerf de bœuf.» ●(1907) BSPD I 638. er goarnour oeit é kounar, e hras dihusk er santéz hag hi foettal get ur gastrigen. ●(1907) BSPD II 98. Skoeit e oé bet a dauleu bah ha get kastrigenneu. ●168. kastregéneu plom.

    (2) (marine) Aiguillot inférieur du gouvernail.

    (1978) ARVA I 42. l'aiguillot inférieur du gouvernail, ou gastrigenn.

  • kastrigennad
    kastrigennad

    f. –où Coup de nerf de bœuf.

    (1931) VALL 494a. coup de nerf de bœuf, tr. «kastrad m., et V[annetais] kastrigennad f. »

  • kastrigenniñ
    kastrigenniñ

    v. Frapper à coups de nerf de bœuf.

    (1962) EGRH I 28. kastrigenniñ v., tr. « frapper à coups de nerf de bœuf (Ern.). »

  • kastrilhesa
    kastrilhesa

    v. Récolter, chercher des groseilles. Kas da gastrilhesa : envoyer promener.

    (1877) FHB (3e série) 15(2)/121b (L) *Mik an Dourdu. Hennez en dije dizec'het ac'hanon ma n'em bije ket he gasset da gastrillessa. ●(1877) FHB (3e série) 28/222b (L) *Jakez ar Velchenneg. Ar jezuisted da foar an tri mil ; ar seurezed da gastrillessa !

  • kastrilhez
    kastrilhez

    coll. cf. kastilhez

    I. (botanique)

    (1) Groseilles.

    (1924) BILZbubr 39/865. darn (…) a guntuilhe hag a zebre spezard, kastrilhez da c'hortoz ar per.

    (2005) SEBEJ 175. (Ar Yeuc'h) quelques groseilles à grappes que nous appelions kastrillez.

    (2) Kastrilhez-du : Cassis.

    (1955) STBJ 206. maskou kastrilhez du, bet e glec'h e-barz odivi kreñv evit ober «cassis» pe boeson dous.

    II. sens fig. Ober kastrilhez : faire des histoires.

    (1992) MDKA 65. Bremañ-zouden pa arruo eben, eh a d'ober kastrillez, barreg da damall ahanon c'hoaz.

    III.

    (1) Klask kastrilhez ouzh ub. : chercher la bagarre.

    (1927) TSPY 42 (L) L. ar Floc'h. Gwella peus da ober eo kenderc'hel kentoc'h eget mout (lenn : mont) da glask kastrilhez ouz lonkerien o zizun. ●(1959) BRUD 7/26 (L) F. Inizan. Perag sorohad dezo ha mond da glask kastrilhez diouto ? ●(1986) PTGN 20 (L) *Tad Medar. Ar Zaozon a goustas kér d'o lèr beza deuet da glask kastrillez ouz paotred Rosko.

    (2) Klask kastrilhez ouzh ub. : chercher des noises.

    (19--) LPPN (Poullaouen) 908 (K). Klask kastrilhes diou(zh)in, me chercher des noises (& B. faire des avances).

    (3) Klask kastrilhez ouzh ub. : faire des avances.

    (19--) LPPN (Poullaouen) 908 (K). Klask kastrilhes diou(zh)in, me chercher des noises (& B. faire des avances).

    (4) Goulenn kastrilhez digant un halegenn : demander l’impossible.

    (1972) SKVT I 114 (Ki) Y. Drezen. Evit an deskadurezh, feiz ! arabat goulenn kastrilhez digant un halegenn.

    (5) Mont e spered da gastrilhez : perdre l’esprit.

    (1993) MARV xii 19 (T-Kawan). Erru eo eet ho spered da gastrillez (…) Tro-lavar a zinifi «eet da zod».

  • kastrilhezañ
    kastrilhezañ

    v. intr. Chercher des histoires.

    (1935) ALMA 165. ha mar d'oc'h deut aman da gastrilleza, ez oc'h kouezet fall.

  • kastriñ
    kastriñ

    v. tr. d.

    (1) Donner des coups de nerfs de bœufs.

    (1931) VALL 494a. donner des coups de nerfs de bœufs, tr. «kastrein V[annetais].»

    (2) Donner des coups violents.

    (1931) VALL 494a. donner des coups de nerfs de bœufs (par extension des coups violents), tr. «kastrein V[annetais].» ●(1962) EGRH I 28. kastriñ v., tr. « rosser (Ern.). »

  • kastrouilhek
    kastrouilhek

    adj. (météorologie) =

    (1939) DIHU 331/212. Amzér kastrouillek.

  • kastrouziñ
    kastrouziñ

    v. intr. Kas trouz.

    (1969) LIMO 10 mai. Hui e zo ur lapous a gi ! Ne gastrouzet ket kement.

  • kataflam
    kataflam

    m. plais. Cataplasme.

    (1913) KOME 35. 'c'han d'ober eur c'hataflam d'ean. ●(1986) BRUD 98/37. Unan ra kataflam ; eun all a domm tizan.

  • katailh
    katailh

    f.

    (1) Querelle, chamailleries.

    (1969) BAHE 62/25. raktal ec'h echue ar gatailh. ●(1970) BHAF 260. Trouz ha kataill a savas. ●288. Araog e save tammou kataill etreze a-wechou… ●384. Kataill. Trouz, disurz, todillon. «Ar re-mañ a zo kataill gante !» Klevet ganin e Trogeri. ●(1980) VLTH 10. Morse ne veze katailh etrezo.

    (2) Klask katailh ouzh : chercher querelle à.

    (1967) BRUD 26-27/25. Klask a ree an daou bez ifrontet kataill ha kann ouz pephini.

    (3) Tapout katailh gant ub. : prendre une engueulade.

    (1970) BHAF 87. ha trouz ha kataill a dapjom an eil hag egile ive gand or gwragez.

  • katailhat
    katailhat

    v. pron. réfl. En em gatailhat : se chamailler, se quereller.

    (1969) BAHE 62/23. Techet eo ar vugale d'en em gatailhat. ●24. Atav e vezemp oc'h en em gatailhat.

  • katakomboù
    katakomboù

    plur. Catacombes.

    (1911) BUAZperrot 383. e katakombou Sant-Kalist. ●548. dont er meaz eus ar c'hatakombou.

  • katalaneg
    katalaneg

    m. Catalan (langue).

    (1945) KKRS I 6. en e yez c'henidig, ar c'hatalaneg.

  • katalog
    katalog

    m. –où Catalogue.

    (c.1718) CHal.ms i. catalogue, tr. «h/catalogu'.» ●(1790) Ismar 559. Catalog Ag el Livreu Breton e gavér é ti J. M. Galles, Imprimour, é Guénèd. ●560. el Livreu comprênét ér Hatalog.

    (1804) RPF 231. Catalog Ag ol el Livreu Breton e gavér é ti er Vugalé Galles, Impimerion-Livrerion, é Guéned.

  • kataplasm
    kataplasm

    m. –où Cataplasme.

    (1633) Nom 277b. Cataplasma : cataplasme : cataplasm.

    (1929) FHAB Genver 37. Ar c'hataplasmou ivez a vez laket war ar c'hroc'hen ez tomm. Evid ober eur c'hataplasm gant bleud had lin (…).

  • katar .1
    katar .1

    m. –où

    I. (pathologie)

    (1) Catarrhe.

    (1612) Cnf 24b. Nep à gra officc da Iachat caterrou, drouc en dou lagad, pé cleffueiou arall. ●(1633) Nom 258b. Catharrus, distillatio : catharre, distillation des humeurs : catharr, distilation á humeuryou.

    (1659) SCger 20a. catarre, tr. «catarr.» ●(1732) GReg 139b. Caterre, fluxion, & distillation d'humeur sur le visage, la gorge &c., tr. «Catarr. p. catarrou

    (1838) OVD 223. un tamicg droug pèn, droug dènt, un tamicg catar. ●(1872) ROU 85b. Fluxion, tr. «Catar.» ●(1883) IMP 25. Atao gant remm, gouttou pe gatar pistiget.

    (2) Goitre.

    (1941) SAV 20/19. (Pleiben...) Katar, pensac'h, jotorell, gougad ; «goitre» e galleg, Sk. : katar a zo ennañ. Sempl eo aet gant ar c'hatar.

    (3) Croûtes de plaies.

    (1982) PBLS 553. (Sant-Servez-Kallag) kater, tr. «croûtes sur des plaies.»

    (4) Folie.

    (1931) VALL 310b. Folie, tr. «katar m.»

    II. sens fig. Mont gant ar c'hatar : être capricieux.

    (1876) TDE.BF 326b. Moñt gant ar c'hatar, tr. «être capricieux. J'ignore le sens de ce mot katar

  • katar .2
    katar .2

    voir katariñ

  • katar-remm
    katar-remm

    m. (pathologie) Humeur.

    (1732) GReg 504b. Humeur fixee sur une partie du corps, tr. «Catar-remm

  • katarañ
    katarañ

    v. tr. d. Rendre catarrheux.

    (1868) FHB 178/172b. al loustoniou, ar vreinadurez-se a zo en ho c'hreiz, a gatar hag a bikouz d'ezo daoulagad ho ene.

  • katarat
    katarat

    s. (pathologie) Cataracte.

    (1633) Nom 258a. Suffusio, medicorum vulgus cataractam nominat : cataracte de l'œil : map an lagat, catarat an lagat.

  • katarek
    katarek

    adj. Catarrheux.

    (1924) BILZbubr 37/807. touzet evel eur penn katarek.

  • katarelloù
    katarelloù

    plur. = komzoù dibenn.

    (1932) BRTG 91. ne hra ket van erbet ag ou hatarelleu.

  • katarenn
    katarenn

    f.

    (1) Croûte d'une plaie.

    (1982) PBLS 553. (Sant-Servez-Kallag) ur gaterenn, tr. «une croûte.»

    (2) Crasse.

    (1870) FHB 269/58a. eur zoudanennik tano (...) a luie gant ar gataren a ioa outhi.

  • kataret
    kataret

    adj. Retombé en enfance.

    (1879) RECe IV 468. l'adj. kataret se dit par extension d'un esprit affaibli, tombé en enfance.

  • Katarin
    Katarin

    n. pr. Catherine.

    (1954) BISO.llmm 14. Petra 'zo ganeoc'h er sizhun-mañ, Môn ? a c'houlennas Katarin ar Gall.

  • katariñ / katar
    katariñ / katar

    v. intr.

    (1) Caqueter.

    (1919) DBFVsup 37b. katarein (B[as] v[annetais], v. n., tr. «caqueter au pr. et au fig.»

    (2) Jacasser, caqueter, bavarder.

    (1932) BRTG 173. Katar e hra er Meillouz, èl ur iar de gourz Malardé.

    (3) S'abalourdir.

    (1876) TDE.BF 326b. Katari, v. n., tr. «S'abalourdir.»

    (4) Devenir fou.

    (1931) VALL 310b. devenir folie (lire : fou), tr. «katari

    (5) Tomber en enfance.

    (1931) VALL 310b. devenir folie (lire : fou), tr. «katari (et tomber en enfance).»

  • katarus
    katarus

    adj. (pathologie) Catarrheux.

    (1732) GReg 139b. Caterreux, euse, sujet aux fluxions, tr. «Catarrus.» ●(17--) TE 71. burbuad catarus.

    (1838) OVD 189. certæn drogueu, catarus hag ahuélêc.

    (1962) EGRH I 28. katarus a., tr. « plein d’humeurs. »

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...