Devri

Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés

Page 38 : de kastiz-2 (1851) à katarus (1900) :
  • kastiz .2
    kastiz .2

    m./f. –où

    (1) Action de corriger.

    ●(1659) SCger 23a. chastiment, tr. «casti.» ●(1732) GReg 157b. Chatiment, tr. «Castiz. p. castizou. Van[netois] casty. p. eü.» ●214a. Correction, l'action de corriger, tr. «castiz. p. castizou.»

    ●(1876) TDE.BF 326a. Kastiz, s. m., tr. «Châtiment, punition en général, mortification du corps, terme de dévotion ; pl. ou.»

    ●(1920) FHAB C'hwevrer 250. e tanzeont kastiz d'on broiou ni. ●(1921) LZBl Du 206. ar re vad digoll euz ho foaniou, ar re fall, kastiz evit ho goall oberou.

    (2) Correction, punition.

    ●(1650) Nlou 96. Dyfflas voe an casty, tr. «Le châtiment fut cruel.»

    ●(1732) GReg 214b. Correction, punition, tr. «Castiz. p. castizou.»

    ●(1862) JKS 221. eur malloz hag eur c'hastiz. ●(1866) SEV vi. eur gastiz spountuz ha c'houero-meurbed.

    ●(1907) AVKA 25. n'eo ket c'hoaz tost heur ar gasti. ●(1933) MMPA 157. Evite da veza e kreiz ar c'hasti, an eneou-man a zo eneou santel.

    (3) Douleur, souffrance.

    ●(1530) J p. 38b. Guelet ho guyr mab, hep abry / Ouz mervell en croas gant casty, tr. «que vous vissiez votre propre fils, sans soutien, / mourir sur la croix dans les souffrances.» ●(1575) M 1741-1742. Ho dou peur dilaouen, ha couen gant enoe, / Dan maru las gant casty, ho barnas y diuoe, tr. «Eux deux très sévèrement et durement, avec peine, / A la mort terrible avec souffrance il les condamna, certes.»

    (4) An teir gwalenn a gastiz : les trois fléaux de Dieu.

    ●(18--) SAQ I 228. An teir walen a gastiz : ar gernez, ar vosen hag ar brezel.

  • kastizamant
    kastizamant

    f./m. –où Châtiment.

    ●(1732) GReg 214b. Correction, punition, tr. «castizamand. p. castizamanchou.» ●(1790) Ismar 67. er yuneu diavis hac er hastimanteu raï rust n'en dint quet agréét guet Doué.

    ●(1874) FHB 479/68a. eur gastizamant euz ho zorfejou. ●(1883) MIL 185. Eun den (…) a resevas raktal kastizamant.

  • kastizañ / kastiziñ
    kastizañ / kastiziñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Châtier, punir (qqn).

    ●(1499) Ca 33b. Castiaff. g. chastier. ●(c.1500) Cb 36a. Castizaff. gall. chastier. ●65b. [disciplin] disciplio / as. ac. g. discipliner / ou corriger / ou bastre. b. disciplinaff / castizaff. ●(1575) M 1979. An tan ma ne aues (lire : anes), nedeu da vn moeson / Ez casty pep heny, tr. «Ce feu et son supplice, ce n'est pas d'une seule façon / Qu'il châtie chacun.» ●(1612) Cnf.epist 18. castizet gant ho Prelladet. ●(1612) Cnf 33b. corrigaff ha castizaff ho bugale.

    ●(1659) SCger 23a. chastier, tr. «castiza.» ●77b. mater, tr. «castiza.» ●(1732) GReg 157b. Chatier, tr. «Castiza. pr. castizet. Van[netois] Castyeiñ.» ●(1790) MG 177. ou hastiein sterd.

    ●(1824) BAM 254. Ne dleer quet eta castiza bugale dre humor, dre gassouni ha dre egas. ●(1891) MAA 24. ho c'hastiza euz ho fallagriachou.

    ●(1913) HIVR 34. de gastiein en treitour. ●(1921) PGAZ 59. hag aoun am euz na veac'h kastizet gant Doue. ●(1925) VINV 59. hur hastiein én arben a béhed hur hetan tad. ●(1928) FHAB Meurzh 119. an Aotrou Doue a oar gopraat ha kastiza e vugale. ●(1935) BREI 389/2c. an tadou hag ar mammou ha na gastizont ket o bugale.

    (2) Punir (un crime, etc.).

    ●(1902) PIGO I 51. evit kastizan e dorfed. ●(1927) KANNkerzevod 12/5. da gastïa ar pec'hed-se.

    (3) (religion) Macérer, mortifier.

    ●(1659) SCger 75a. MAcerer, tr. «castiza.» ●(1732) GReg 588a. macerer son corps, tr. «Castiza e gorf gand pinigennou eoullecq.» ●(17--) EN 1672. me gastiou ma horf gand peb sort crueldet / eb damantin dar boain, balamour dam fehed, tr. «je châtierai mon corps avec toute sorte de cruauté, / sans me plaindre de la peine à cause de mon péché.»

    ●(1838) OVD 186. er yune (…) e gastie er hicg. ●187. Er yune hag el labour e gastie er horve. ●190. David (…) e yunas hag e gastias é gorve é peb fæçon. ●(1893) IAI 81. Ouspenn ma zoa poellus e kever an dribi hag an eva, e kastize e gorf dre ar binijen. ●(1894) BUZmornik 296. ec'h en em voazaz abred da gastiza he gorf.

    II. V. intr. Maigrir.

    ●(1659) SCger 75a. maigrir, tr. «castiza.»

    ●(1878) EKG II 303. Ne ket hep souez ive-ta ma kastizent bemdez.

    ●(1929) MKRN 178. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Kastiet… Amaigri. Kastiet en deus a nevez-zo.

    III. V. pron. réfl. En em gastizañ : se châtier.

    ●(17--) EN 1753. ma soufro piningen, a ma nem gastio, tr. «qu'il souffre pénitence et pour qu'il se châtie.»

    ●(1838) OVD 144. Me lare ehué én hum gastiamb én ur fæçon pourfitaploh dre ur glahar tranquille ha dalhable a hur fauteu. ●189. hum gastiein a gourceu. ●(1866) SEV 189. hep na ve ezomm d'iin d'en em gastiza. ●(18--) SAQ II 320. en em gastiza hon unan.

  • kastizer
    kastizer

    m. –ion Correcteur.

    ●(1732) GReg 214a. Correcteur, qui corrige, tr. «castizer. p. castizéryen.»

  • kastizerez
    kastizerez

    f. –ed Correctrice.

    ●(1732) GReg 214b. Correctrice, celle qui corrige, tr. «castizerès. p. ed.»

  • kastizet
    kastizet

    adj. Amaigri.

    ●(1576) Cath p. 18. peheny a estime a vihe castizet ha tourmantet dre an iunou, tr. «elle qui, pensait-il, devait être amaigrie et malade par suite des jeûnes.»

  • kaston
    kaston

    m. (agriculture) =

    ●(2002) MVAHU 120. (An Uhelgoad) A chaque charrue, il y avait cinq hommes. Un qui tenait les mancherons, un autre, dit Päotr ar chaston, qui avec cet outil spécial qu'était ar haston aidait à manœuvrer la charrue, lorsque, c'était fréquent, il fallait reculer, à cause d'un caillou ou d'une souche qui avait fait sortir le soc hors du sol.

  • kastonadez
    kastonadez

    f. (alimentation) Cassonade.

    ●(1732) GReg 139a. Cassonade, ou castonade, sucre non rafiné, tr. «Castounadès.»

    ●(1876) TDE.BF 326b. Kastounadez, s. f., tr. «Cassonade, sucre non épuré.»

  • kastor
    kastor

    m. –ed

    (1) (zoologie) Castor.

    ●(1499) Ca 33b. Castor. g. idem. cest vne beste.

    ●(1869) FHB 207/408a. En Amerik ez euz eul loen a rer castor anezhan. (...) Ar c'hastor so eur mansoner euz ar re genta. (...) Ar c'hastored eo a veze bet o labourat epad an noz.

    (2) Fourrure de castor.

    ●(1856) VNA 53. un Chapeau de Castor, tr. «un Toq-Castor.»

    ●(1909) KTLR 32. Var gern he benn oa eun tok kastor.

  • kastorin
    kastorin

    s. Castorin.

    ●(1849) LLB 1049. ou lavreg kastorin.

  • kastr
    kastr

    m.

    (1) Aiguillon d'insecte.

    ●(1895) GMB 255. kast, aiguillon d'abeille, kastañ, piquer, mots usités en petit Tréguier.

    ●(1931) VALL 16a. Aiguillon d'insecte, tr. «kastr T[régor] m.»

    (2) (religion) Kastr ar c'hig : l'aiguillon de la chair.

    ●(1867) BUE 102. n'en doa biskoaz ar belek santel pleget da gastr ar c'hik.

    (3) (anatomie) Verge, pénis.

    ●(1931) VALL 778a. Verge (anat.), tr. «kastr T[régor] m. »

  • kastr-ejen
    kastr-ejen

    m. Nerf de bœuf.

    ●(1659) SCger 136a. castregen, tr. «nerf de bœuf.» ●(1732) GReg 655a. Nerf de bœuf, tr. «castregenn. p. castregenned.»

    ●(1876) TDE.BF 326b. Kastr-ejenn, s. m., tr. «Nerf de bœuf.»

  • kastrad
    kastrad

    m. –où Coup de nerf de bœuf.

    ●(1931) VALL 494a. coup de nerf de bœuf, tr. «kastrad m. »

  • kastrañ
    kastrañ

    v. tr. d. Piquer.

    ●(1895) GMB 255. kast, aiguillon d'abeille, kastañ, piquer, mots usités en petit Tréguier.

    ●(1931) VALL 561a. Piquer en parl. d'une abeille, etc, tr. «kastra(ñ) T[régor].»

  • kastreenn
    kastreenn

    f. = (?) Vaurien (?).

    ●(1964) LLMM 102/16. ur gastreen a zen n'eo ken.

  • kastreg .1
    kastreg .1

    m. –ed (ichtyonymie) Petite vieille, crénilabre, courlazeau Symphodus melops.

    ●(1922) BUBR 22/324. ha da besketa, diwar ar c’herreg, eur c’hastreg pe eur wrac’hig-koz bennak.

  • kastreg .2
    kastreg .2

    f. -ed, –eien Garnement.

    ●(1931) VALL 331a. Garnement, tr. «kastreg pl. -ed, –eien.»

  • kastregenn
    kastregenn

    voir kastreenn

  • kastrein
    kastrein

    adj. (en plt d'un animal) Maigre.

    ●(1965) BAHE 46/49. kastrein(ek) = treut (ul loen).

  • kastrenn
    kastrenn

    s. Nerf de bœuf.

    ●(1732) GReg 655a. Nerf de bœuf, tr. «castrenn. p. castrenned, castrennou.»

  • kastret
    kastret

    adj. Qui a les reins forts.

    ●(1876) TDE.BF 326b. Kastret, adj. C[ornouaille], tr. «Qui a les reins forts.»

  • kastret-mat
    kastret-mat

    adj. Viril, entier, membré.

    ●(1633) Nom 272b. Integer : entier, tout frais : vn den antier, fournis á pep læch, castret mat.

    ●(1732) GReg 594b. Male, viril, vigoureux, tr. «castret-mad.»

  • kastrigenn
    kastrigenn

    f. –où

    (1) Nerf de bœuf.

    ●(1744) L'Arm 252a. Nerf de bœuf, tr. «Casstriguenn.. neu. f.»

    ●(1904) DBFV 124a. kastrigen, f. pl. –enneu, tr. «nerf de bœuf (l'A.).» ●(1907) VBFV.bf 38a. kastrigen, f. pl. neu, tr. «nerf de bœuf.» ●(1907) BSPD I 638. er goarnour oeit é kounar, e hras dihusk er santéz hag hi foettal get ur gastrigen. ●(1907) BSPD II 98. Skoeit e oé bet a dauleu bah ha get kastrigenneu. ●168. kastregéneu plom.

    (2) (marine) Aiguillot inférieur du gouvernail.

    ●(1978) ARVA I 42. l'aiguillot inférieur du gouvernail, ou gastrigenn.

  • kastrigennad
    kastrigennad

    f. –où Coup de nerf de bœuf.

    ●(1931) VALL 494a. coup de nerf de bœuf, tr. «kastrad m., et V[annetais] kastrigennad f. »

  • kastrigenniñ
    kastrigenniñ

    v. Frapper à coups de nerf de bœuf.

    ●(1962) EGRH I 28. kastrigenniñ v., tr. « frapper à coups de nerf de bœuf (Ern.). »

  • kastrilhesa
    kastrilhesa

    v. Récolter, chercher des groseilles. Kas da gastrilhesa : envoyer promener.

    ●(1877) FHB (3e série) 15(2)/121b (L) *Mik an Dourdu. Hennez en dije dizec'het ac'hanon ma n'em bije ket he gasset da gastrillessa. ●(1877) FHB (3e série) 28/222b (L) *Jakez ar Velchenneg. Ar jezuisted da foar an tri mil ; ar seurezed da gastrillessa !

  • kastrilhez
    kastrilhez

    coll. cf. kastilhez

    I. (botanique)

    (1) Groseilles.

    ●(1924) BILZbubr 39/865. darn (…) a guntuilhe hag a zebre spezard, kastrilhez da c'hortoz ar per.

    ●(2005) SEBEJ 175. (Ar Yeuc'h) quelques groseilles à grappes que nous appelions kastrillez.

    (2) Kastrilhez-du : Cassis.

    ●(1955) STBJ 206. maskou kastrilhez du, bet e glec'h e-barz odivi kreñv evit ober «cassis» pe boeson dous.

    II. sens fig. Ober kastrilhez : faire des histoires.

    ●(1992) MDKA 65. Bremañ-zouden pa arruo eben, eh a d'ober kastrillez, barreg da damall ahanon c'hoaz.

    III.

    (1) Klask kastrilhez ouzh ub. : chercher la bagarre.

    ●(1927) TSPY 42 (L) L. ar Floc'h. Gwella peus da ober eo kenderc'hel kentoc'h eget mout (lenn : mont) da glask kastrilhez ouz lonkerien o zizun. ●(1959) BRUD 7/26 (L) F. Inizan. Perag sorohad dezo ha mond da glask kastrilhez diouto ? ●(1986) PTGN 20 (L) *Tad Medar. Ar Zaozon a goustas kér d'o lèr beza deuet da glask kastrillez ouz paotred Rosko.

    (2) Klask kastrilhez ouzh ub. : chercher des noises.

    ●(19--) LPPN (Poullaouen) 908 (K). Klask kastrilhes diou(zh)in, me chercher des noises (& B. faire des avances).

    (3) Klask kastrilhez ouzh ub. : faire des avances.

    ●(19--) LPPN (Poullaouen) 908 (K). Klask kastrilhes diou(zh)in, me chercher des noises (& B. faire des avances).

    (4) Goulenn kastrilhez digant un halegenn : demander l’impossible.

    ●(1972) SKVT I 114 (Ki) Y. Drezen. Evit an deskadurezh, feiz ! arabat goulenn kastrilhez digant un halegenn.

    (5) Mont e spered da gastrilhez : perdre l’esprit.

    ●(1993) MARV xii 19 (T-Kawan). Erru eo eet ho spered da gastrillez (…) Tro-lavar a zinifi «eet da zod».

  • kastrilhezañ
    kastrilhezañ

    v. intr. Chercher des histoires.

    ●(1935) ALMA 165. ha mar d'oc'h deut aman da gastrilleza, ez oc'h kouezet fall.

  • kastriñ
    kastriñ

    v. tr. d.

    (1) Donner des coups de nerfs de bœufs.

    ●(1931) VALL 494a. donner des coups de nerfs de bœufs, tr. «kastrein V[annetais].»

    (2) Donner des coups violents.

    ●(1931) VALL 494a. donner des coups de nerfs de bœufs (par extension des coups violents), tr. «kastrein V[annetais].» ●(1962) EGRH I 28. kastriñ v., tr. « rosser (Ern.). »

  • kastrouilhek
    kastrouilhek

    adj. (météorologie) =

    ●(1939) DIHU 331/212. Amzér kastrouillek.

  • kastrouziñ
    kastrouziñ

    v. intr. Kas trouz.

    ●(1969) LIMO 10 mai. Hui e zo ur lapous a gi ! Ne gastrouzet ket kement.

  • kataflam
    kataflam

    m. plais. Cataplasme.

    ●(1913) KOME 35. 'c'han d'ober eur c'hataflam d'ean. ●(1986) BRUD 98/37. Unan ra kataflam ; eun all a domm tizan.

  • katailh
    katailh

    f.

    (1) Querelle, chamailleries.

    ●(1969) BAHE 62/25. raktal ec'h echue ar gatailh. ●(1970) BHAF 260. Trouz ha kataill a savas. ●288. Araog e save tammou kataill etreze a-wechou… ●384. Kataill. Trouz, disurz, todillon. «Ar re-mañ a zo kataill gante !» Klevet ganin e Trogeri. ●(1980) VLTH 10. Morse ne veze katailh etrezo.

    (2) Klask katailh ouzh : chercher querelle à.

    ●(1967) BRUD 26-27/25. Klask a ree an daou bez ifrontet kataill ha kann ouz pephini.

    (3) Tapout katailh gant ub. : prendre une engueulade.

    ●(1970) BHAF 87. ha trouz ha kataill a dapjom an eil hag egile ive gand or gwragez.

  • katailhat
    katailhat

    v. pron. réfl. En em gatailhat : se chamailler, se quereller.

    ●(1969) BAHE 62/23. Techet eo ar vugale d'en em gatailhat. ●24. Atav e vezemp oc'h en em gatailhat.

  • katakomboù
    katakomboù

    plur. Catacombes.

    ●(1911) BUAZperrot 383. e katakombou Sant-Kalist. ●548. dont er meaz eus ar c'hatakombou.

  • katalaneg
    katalaneg

    m. Catalan (langue).

    ●(1945) KKRS I 6. en e yez c'henidig, ar c'hatalaneg.

  • katalog
    katalog

    m. –où Catalogue.

    ●(c.1718) CHal.ms i. catalogue, tr. «h/catalogu'.» ●(1790) Ismar 559. Catalog Ag el Livreu Breton e gavér é ti J. M. Galles, Imprimour, é Guénèd. ●560. el Livreu comprênét ér Hatalog.

    ●(1804) RPF 231. Catalog Ag ol el Livreu Breton e gavér é ti er Vugalé Galles, Impimerion-Livrerion, é Guéned.

  • kataplasm
    kataplasm

    m. –où Cataplasme.

    ●(1633) Nom 277b. Cataplasma : cataplasme : cataplasm.

    ●(1929) FHAB Genver 37. Ar c'hataplasmou ivez a vez laket war ar c'hroc'hen ez tomm. Evid ober eur c'hataplasm gant bleud had lin (…).

  • katar .1
    katar .1

    m. –où

    I. (pathologie)

    (1) Catarrhe.

    ●(1612) Cnf 24b. Nep à gra officc da Iachat caterrou, drouc en dou lagad, pé cleffueiou arall. ●(1633) Nom 258b. Catharrus, distillatio : catharre, distillation des humeurs : catharr, distilation á humeuryou.

    ●(1659) SCger 20a. catarre, tr. «catarr.» ●(1732) GReg 139b. Caterre, fluxion, & distillation d'humeur sur le visage, la gorge &c., tr. «Catarr. p. catarrou.»

    ●(1838) OVD 223. un tamicg droug pèn, droug dènt, un tamicg catar. ●(1872) ROU 85b. Fluxion, tr. «Catar.» ●(1883) IMP 25. Atao gant remm, gouttou pe gatar pistiget.

    (2) Goitre.

    ●(1941) SAV 20/19. (Pleiben...) Katar, pensac'h, jotorell, gougad ; «goitre» e galleg, Sk. : katar a zo ennañ. Sempl eo aet gant ar c'hatar.

    (3) Croûtes de plaies.

    ●(1982) PBLS 553. (Sant-Servez-Kallag) kater, tr. «croûtes sur des plaies.»

    (4) Folie.

    ●(1931) VALL 310b. Folie, tr. «katar m.»

    II. sens fig. Mont gant ar c'hatar : être capricieux.

    ●(1876) TDE.BF 326b. Moñt gant ar c'hatar, tr. «être capricieux. J'ignore le sens de ce mot katar.»

  • katar .2
    katar .2

    voir katariñ

  • katar-remm
    katar-remm

    m. (pathologie) Humeur.

    ●(1732) GReg 504b. Humeur fixee sur une partie du corps, tr. «Catar-remm.»

  • katarañ
    katarañ

    v. tr. d. Rendre catarrheux.

    ●(1868) FHB 178/172b. al loustoniou, ar vreinadurez-se a zo en ho c'hreiz, a gatar hag a bikouz d'ezo daoulagad ho ene.

  • katarat
    katarat

    s. (pathologie) Cataracte.

    ●(1633) Nom 258a. Suffusio, medicorum vulgus cataractam nominat : cataracte de l'œil : map an lagat, catarat an lagat.

  • katarek
    katarek

    adj. Catarrheux.

    ●(1924) BILZbubr 37/807. touzet evel eur penn katarek.

  • katarelloù
    katarelloù

    plur. = komzoù dibenn.

    ●(1932) BRTG 91. ne hra ket van erbet ag ou hatarelleu.

  • katarenn
    katarenn

    f.

    (1) Croûte d'une plaie.

    ●(1982) PBLS 553. (Sant-Servez-Kallag) ur gaterenn, tr. «une croûte.»

    (2) Crasse.

    ●(1870) FHB 269/58a. eur zoudanennik tano (...) a luie gant ar gataren a ioa outhi.

  • kataret
    kataret

    adj. Retombé en enfance.

    ●(1879) RECe IV 468. l'adj. kataret se dit par extension d'un esprit affaibli, tombé en enfance.

  • Katarin
    Katarin

    n. pr. Catherine.

    ●(1954) BISO.llmm 14. Petra 'zo ganeoc'h er sizhun-mañ, Môn ? a c'houlennas Katarin ar Gall.

  • katariñ / katar
    katariñ / katar

    v. intr.

    (1) Caqueter.

    ●(1919) DBFVsup 37b. katarein (B[as] v[annetais], v. n., tr. «caqueter au pr. et au fig.»

    (2) Jacasser, caqueter, bavarder.

    ●(1932) BRTG 173. Katar e hra er Meillouz, èl ur iar de gourz Malardé.

    (3) S'abalourdir.

    ●(1876) TDE.BF 326b. Katari, v. n., tr. «S'abalourdir.»

    (4) Devenir fou.

    ●(1931) VALL 310b. devenir folie (lire : fou), tr. «katari.»

    (5) Tomber en enfance.

    ●(1931) VALL 310b. devenir folie (lire : fou), tr. «katari (et tomber en enfance).»

  • katarus
    katarus

    adj. (pathologie) Catarrheux.

    ●(1732) GReg 139b. Caterreux, euse, sujet aux fluxions, tr. «Catarrus.» ●(17--) TE 71. burbuad catarus.

    ●(1838) OVD 189. certæn drogueu, catarus hag ahuélêc.

    ●(1962) EGRH I 28. katarus a., tr. « plein d’humeurs. »

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...