Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés
Page 35 : de karv-volant (1701) à kas-digas-2 (1750) :- karv-volantkarv-volant
m. (entomologie) Cerf-volant, lucane.
●(1633) Nom 48b. Scarabæus Lucanicus, taurus, cognutus est, auem idcirco, ceruum volantem, vulgò nuncupant : cerf volant : caru volant.
- karvan .1karvan .1
f. –où
I. (anatomie)
(1) Mâchoire.
●(1499) Ca 33a. Caruan aneual. g. la machouere.
●(1732) GReg 588b. Machoire, tr. «Ouessant : carvan. p. carvanou.»
(2) Gencive.
●(1732) GReg 454a. Gencive, tr. «Carvann. p. carvannou. carvenn. p. carvennou.»
II. (technique)
(1) Ensoupleau.
●(1499) Ca 32b. Caruan an guiader. cest vng istrument de texier en quoy on len volope le drap en texent. ●(c.1500) Cb 35b. galli. enuelopper le drap en texent. b. treiff oar an caruan.
●(1732) GReg 925a. Les trois ensoubles, tr. «An teyr charvan.»
●(1869) HTC 78. Troad he lans a ioa heñvel ous carvan eur guiader.
(2) Rod-karvan : ensouple.
●(c.1500) Cb 35b. g. cest linstrument en quoy on enuelope le fil. b. rot caruan.
- karvan .2
- karvan-galonkarvan-galon
f. Poitrinière du métier à tisser.
●(1905) FHAB Gwengolo/Here 151. Dindan ar garvan galon e ma ar garvan lien.
- karvan-lienkarvan-lien
f. Pièce (?) du métier à tisser.
●(1905) FHAB Gwengolo/Here 151. Dindan ar garvan-galon e ma ar garvan lien.
- karvan-neud
- karvanad
- karvanatakarvanata
v. tr. d. Souffleter.
●(1876) TDE.BF 325a. Karvanata, v. a., tr. «Souffleter, donner un coup sur la joue.»
- karvanekkarvanek
adj. Qui a une grosse mâchoire.
●(1876) TDE.BF 325a. Karvanek, adj., tr. «Qui a une grrosse mâchoire.»
- karvegkarveg
m. –ed (entomologie) Sauterelle.
●(1732) GReg 849a. Saurelle, ou Langouste, ou locuste, petit insecte à six piez, volant et sautillant qui gâte les blez, & les herbes, tr. «Van[netois] carvecg. p. carvedéü, carviguéü.» ●(1752) PEll 127. [Vennetois] Carwec & Carwes, Sauterelle. Alias Carw-raden, qui veut dire proprement cerf de fougere. Pl. Kirwi-raden.
- karvet
- karvezkarvez
f. –ed
I. (zoologie)
(1) Biche (qui a déja été mère).
●(1633) Nom 31a. Ceruus, cerua : cerf, & vne biche : cærf, caro, hac vn carues, vn eizec (lire : eizes). ●33a. Ibex : vne espece de cheureul : vn speçc á yourch pe carfues.
●(1659) SCger 14b. biche, tr. «carués.» ●(1716) PEll.ms 196. Carvés, tr. «biche.» ●(c.1718) CHal.ms i. biche, tr. «herés, carués.» ●(1732) GReg 93a. Biche, femelle du cerf, qui n'a point de bois sur la tête, tr. «Carvès. p. carvesed. qervès.» ● (1752) BS 558. ur garves peini a deue bemdez.
●(1867) MGK 96. Eur c'haro / hag eur garvez enn he gichen. ●(1889) CDB 233. Le mot biche en breton, c'est karvez, ou heiez pour une biche qui n'est pas mère encore.
(2) Sauterelle.
●(c.1718) CHal.ms iv. sauterelle, tr. «h/carués, caruigueu, saillerés, saillerezet, caruet ur c'haruet, caruedeu.» ●(1752) PEll 127. [Vennetois] Carwec & Carwes, Sauterelle. Alias Carw-raden, qui veut dire proprement cerf de fougere. Pl. Kirwi-raden.
II. (en plt de qqn) péjor. Putain.
●(1919) DBFVsup 25b. garsalen (B[as] v[annetais].), une élégante. – ailleurs, karuéz.
- Karvez
- karvig
- karvig-brug
- karvig-kaner
- karvken
- karzañkarzañ
v. tr. d. =
●(1958) BRUD 4/16. Ar mor (...) o karza war an aot gwenn bezin glaourenneg. ●57. Karza : heja-diheja, dastum evel teil.
- karzantkarzant
adv. Vite.
●(1924) NFLO. aller vite. karzant ez a.
- karzellkarzell
f. –où (agriculture)
(1) Râtelier.
●(1732) GReg 784b. Ratelier, tr. «Van[netois ) garzell. p. éü.» ●Manger du foin au ratelier, tr. «Van[netois] débreiñ foënn ag er garzell, ou, es er garzell.» ●(1752) PEll 330. Garzell, [Ven[netois] Ratelier.
●(1903) EGBV 50. karzel, f. pl. eu, tr. «râtelier.» ●(1907) VBFV.bf 37b. karzel, f. pl. leu, tr. «râtelier, claie.» ●(1931) VALL 624b. Râtelier, tr. «karzell V[annetais] f.»
(2) Ridelle.
●(1931) VALL 624b. Râtelier, tr. «karzell V[annetais] f. (et ridelle de charrette).» ●(1934) BRUS 281. Une ridelle, tr. «ur garzel –lieu.»
- karzell-garrkarzell-garr
f. karzelloù-karr Ridelle de charrette.
●(1907) VBFV.bf 37b. karzel-kar, f. pl. leu-kar, tr. «ridelle de charrette.»
- karzennkarzenn
voir kardenn
- karzhkarzh
I. Coll. Raclures, ordures.
●(1752) PEll 126. Cars, tr. «Raclûre, ordures & immondices que l'on ôte de ce qui les a contractées. Sing. Carzen, une ordure, un peu d'immondice.»
●(1876) TDE.BF 325a. Karz, s. m., tr. «Ordure, immondice. Ce mot qui paraît être le radical de karza, nettoyer, n'est pas usité, que je sache.»
II. M.
(1) Nettoyage.
●(1962) EGRH I 27. karzh m., tr. « nettoyage. »
(2) Ordure, raclure, immondices.
●(1962) EGRH I 27. karzh m., tr. « ordure, raclure, immondices. »
- karzh-dent
- karzhadegkarzhadeg
f. –où Curage en commun.
●(1985) AMRZ 99. Peurvuia e veze great ar garzadeg-se pa veze fall an amzer.
- karzhadennkarzhadenn
f. –où
(1) Ober karzhadenn : procéder au curage.
●(1867) FHB 130/204b. en em lakaad da ober karzaden, palarad.
(2) Résultat de curage.
●(1926) FHAB Mae 191. ar garzadenn a vezo taolet war an teil pe implijet evel ludu-melen, rak ludu-melen eo, e gwirionez. ●(1935) FHAB Gwengolo 264. ar pell hag al lostennachou a vezo devet er garzadenn genta a vo graet warlerc'h an eost.
- karzhadur
- karzhadurezhkarzhadurezh
f. Curage, action de curer.
●(1931) VALL 177a. Curage, action de curer ; sens plus général, tr. «karzadurez f.»
- karzhañkarzhañ
v.
I. V. intr.
(1) Décamper.
●(1868) FHB 203/373b. ar Zaozon o karza arog Rohan.
(2) Filer.
●(1962) BAHE 31/26. e weler o «karzhañ» ar re a vez mall warneze.
II. V. tr. d.
(1) Débarrasser (un endroit de ce qui y est indésirable).
●(1752) PEll 126. par tout on dit Carza, nettoyer, purifier, racler. (…) M. Roussel m'a appris que Carza signifie aussi sauter.
●(1870) FHB 266/37b. dont a benn da garza ar vro euz al laëroun a voal-gass anezhi. ●(1877) EKG I 143. Red eo dign karza ar vro euz an orinn dud-se. ●(1894) BUZmornik 240. da garza he eskopti euz a fals kredennou ann heretiked. ●257. evit karza ann Iliz euz ar c'hredennou faoz-se. ●300. evit karza ar vro euz ann heretiked. ●376. karza ar vro euz ann dud divadez.
●(1906) KANngalon Meurzh 52. karza ar relijion euz ar sorc'hennou-ze.
(2) Curer, vider.
●(1895) GMB 100. tréc[orrois] karzañ, curer. ●(18--) SBI II 216. Ha da garzan ar marchossi tr. «Et de curer l'écurie.»
●(1905) BOBL 28 janvier 19/1a. ober gwele ar c'hlavour ha mond da garza e boud. ●(1990) MARV I 26. (Plouenan) Chob a yoa o karza ar hraou.
(3) absol. Karzhañ dindan (al loened) : changer la litière.
●(1926) FHAB Mae 197. Bep eiz pe bep pemzek dervez eo red eta karza dindanno [ar yer].
III. Karzhañ a ra ar vouch etre... : voir bouch.
- karzhennkarzhenn
f. Raclure, ordure.
●(1752) PEll 126. Cars, Raclûre, ordures & immondices que l'on ôte de ce qui les a contractées. Sing. Carzen, une ordure, un peu d'immondice.
- karzher
- karzherezh
- karzhetkarzhet
adj. Très maigre, étique, décharné.
●(1921) LZBt Here 3. O dremmou disliouet, o izili karzet a ra d'a c'hout ne vo ket hir o bue.
- karzhienkarzhien
m. Monceau d'ordures.
●(1752) PEll 126. Carzien, une quantité, un morceau d'ordures. Ceci est de l'usage de Cornwaille.
- karzhiennkarzhienn
coll. Épluchures (de pommes de terre).
●(1962) EGRH I 27. karzhienn coll., tr. « épluchures (de pommes de terre). » ●37. Evit an avaloù-douar karzhienn pa vezont « kignet » ha kroc’hen pa vezont poazhet hep o c’hignat.
- karzhoù
- karzhprennkarzhprenn
m. –où cf. garzhprenn
(1) Curette.
●(c.1718) CHal.ms i. aiguillon d'un laboureur, tr. «graspen ur c'hraspen.» ●(1732) GReg 155a. La fourchette pour décharger le coutre & le soc, tr. «Carpenn. p. carpennou. casprenn. p. casprennou. carprenn. p. ou.» ●327a. Éguillon pour charruer, longue gaule qui a une pointe de fer, & à l'autre bout une fourchette pour decharger le coutre de la charruë, tr. «carpenn. p. carpennou.» ●(1752) PEll 127. Cars-pren, Petite piéce de bois dont les laboureurs se servent pour nettoyer le soc de leur charruë, qui est entre le soc & le couteau, où la terre s'attache.
●(1897) EST 91. É dorn unan oé ur halpren.
●(1931) VALL 316b. Fourche (…) pour dégager la charrue, tr. «karzprenn m.» ●(1969) LIMO 12 avril. Diskennet dohtu deu él guen / E dorn unan en halpéren, / En dorn en aral er uialen / Aveid kondui en avéien. ●Halpéren, tr. «aiguillon.» ●(1996) CRYK 334. gant ar galpenn, tr. «avec la curette.»
(2) Baguette pour dégager le coutre de la charrue.
●(1962) EGRH I 27. karzhprenn, karprenn m., tr. « baguette pour dégager le coutre de la charrue. » ●(1996) VEXE 159. Un troisième homme marche à côté de la charrue. Il tient à la main un outil appelé «kaspern» qui lui sert, soit à pousser, soit à tirer la charrue vers lui, perpendiculairement à la marche à suivre, de façon à éviter les obstacles ; souches, grosses pierres…
- karzhprennatkarzhprennat
v. intr. Curer (la charrue).
●(1985) AMRZ 288. beza oh heul an alar evid distanka ar gontell pe karz-prennad.
- karzig-dreizkarzig-dreiz
s. (ornithologie) = (?).
●(1915) KZVr 101 - 07/02/15. beufig-lan, tr. «oisoau (lire : oiseau) qui fait son nid dans les buissons d'ajoncs, son œuf est presque semblable à celui du karzig-dreiz (Breuriez-Vreiz).»
- karzoù
- kas .1kas .1
f.
(1) Mont er gas : prendre la fuite, décamper.
●(c.1718) CHal.ms ii. fi allés uous n'estes quune laide, tr. «oet er gass' pellait, oeit qüitt' n'endoch meit ul louzes.» ●(c.1718) CHal.ms iii. Il a plié bagage, tr. «pleguet endés bagag', oeit é quitt', oeit e er gass'.» ●(1744) L'Arm 167a. Fuir, tr. «Monéd ér gasse.»
●(1931) VALL 323. Prendre la fuite, tr. F. Vallée «V[annetais] monet ér gas.»
(2) Er gas ! : décampez !
●(c.1718) CHal.ms ii. haut le pied, tr. «queret hou-s-hent, diblacet bean, irgas.»
(3) Bountañ ub. er gas : faire décamper qqn.
●(1907) VBFV.fb 36a. enfoncer, tr. «turel d'en dias, boutein ér gas.» ●41a. exterminer, tr. «boutein ér gas.»
(4) Kouezhañ, treiñ, mont e kas :
●(1925) BILZ 123 (T) F. al Lay. Ha peurliesa ar piladegou, ar c'hannadegou a droe en kas. ●135. ar zent koz a zo aet o brud e kas. ●134. Breman, pôtr kêz, eme Bipi an Drask, ar zent-ze a zo koueet e kas : maro int marteze !... ●165. Aet an enklask en kas. ●252. koueza e kas : mond da netra (FL), êt e kas : êt da netra, echuet.
(5) Reiñ kas da : envoyer promener.
●(1978) PBPP 2.2/279 (T-Plougouskant). Honnezh he doa roet kas da hennezh, tr. J. le Du «elle l'avait envoyer promener !»
- kas .2kas .2
m. & adv.
I. M.
A.
(1) Vitesse.
●(1935) CDFi 2 novembre. kemend a gas a oa gantan.
(2) Courant (de l'eau).
●(1825/30) AJC 5065. ar gas deus an dour am delche voar var. ●(1870) FHB 284/182a. ar ster-ma a zo kass gan he dour.
●(1909) KTLR 184. an dour oa kas ganthan.
(3) Envoi.
●(1732) GReg 357a. Envoi, action d'envoyer, tr. «Caçz.»
●(1907) VBFV.bf 37b. kas, m. pl. eu, tr. «envoi.»
(4) Agitation.
●(1732) GReg 20a. Agitation, tr. «Caçz.»
●(1907) VBFV.bf 37b. kas, m. pl. eu, tr. «agitation.»
(5) Poursuite.
●(1870) FHB 284/182a. kass a voa var he lerc'h.
(6) Circulation (du sang).
●(1931) VALL 124b. Circulation (du sang), tr. «kas (ar gwad).»
B. [en locution]
(1) Lakaat kas en udb. : activer qqc.
●(1872) ROU 72b. Activer, tr. «Lacaat cass en un dra.» ●(1890) MOA 105a. Activer, tr. «lakaat kas enn eunn dra.»
(2) Lakaat kas war e gorf : se démener.
●(1872) ROU 80b. Se démener, tr. «lacaat cass var e gorf.»
(3) Reiñ kas da : activer.
●(1880) SAB 48. mercou all da rei lans, da rei cass d'ar spered betec menez Calvar.
(4) Kas ar galon : le battement du cœur.
●(c.1718) CHal.ms i. Le battement de poulsç, tr. «cass' er galon, es er goüaïet.»
II. Adv. A-gas.
(1) Avec force.
●(1868) FHB 157/3a. an erc'h divar beg an duchen-ze a goez avechou a dolzennou. An dolzenn a goez a gass, a ia var gresk dre ma tisken.
●(1928) LEAN 61. a gas e sarre hag e tigore an noriou. ●(1957) ADBr lxiv 4/445. A-gas : adv. – Violemment, très fort : strinka a-gas.
(2) Vite, rapidement.
●(1872) ROU 88a. Pa z-ân ez ân a gass, ha pa chouman e chouman a blass. ●99a. Rapidement, tr. «A gass.» ●(1880) SAB 92. grit ma z-aimp a gass, a fo, gant erder.
●(1927) FHAB Genver 3. a-gas ez a an dud ebarz.
(3) Impétueusement.
●(1872) ROU 71a. A-gass, tr. «impétueusement.»
●(1913) KZVr 25 - 24/08/13. A-gas, tr. «impétueusement. L[éon].» ●(1928) LEAN 105. e lec'h mont a lamm, a gas evel gwechall, oa breman poellus, he oberou a oa reizet mat.
- kas .3
- kas .4kas .4
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Envoyer.
●(1499) Ca 29a. Cacc. g. deboutter.
●(1732) GReg 357a. Envoier, tr. «Caçz. pr. caçzet.»
●(1862) BSH 65. Me ya da gas liser.
►absol.
●(17--) EN 460. nin sou prest dond da vid, da gas, a da gerhad, tr. «nous sommes prêts à venir chercher, envoyer er quérir.»
(2) Amener, conduire.
●(1621) Mc 90. an pechet en quecc en quals à miserabiliteou all.
●(1659) SCger 29a. conduire, tr. «cacç.» ●(c.1680) NG 330-332. Vt steren guen ha scler / Ou hassas bet el leh / Ma houe gannet hun Saluer. ●651. Ha casset a ty de ty. ●1545. Nezé er cassezant bedic ty Caiphas.
●(1849) LLB 499. kas er seud d'el lanneu.
(3) Chasser, expulser.
●(1499) Ca 29a. Cacc. g. deboutter.
(4) Emporter.
●(17--) EN 991. quas guenin an dou bechad lien, tr. «emporter les deux paquets de toiles.»
●(1821) SST 142. en diaul he gasset guetou. ●(1886) SBI I 42. Cass ganthan livr ha cartouren, tr. «Emportant livre et quateron.»
(5) Passer (du temps).
●(1880) SAB 24. E scol ar bed en dëun, e casser calz amzer o studia disteraziou. ●168. Ho polontez eo e cassfenn va buez er bed-man var c'hed eus an eurusdet-se.
●(1906) KPSA xxi. Ar goazed a gase kalz amzer en hostaleriou. ●(1912) BUEV 39. en herradig amzer en doé kaset én un ti benak. ●(1929) FHAB Eost 315. bernia danvez ha dre-ze gallout korfata ha kas o amzer er c'hoariou.
(6) Mener (une vie)
●(c.1680) NG 235. Herué er vuhé e cassehemp.
(7) Apprendre (à qqn).
●(1909) KTLR 21. M'ho kaso da doui. Ne ve ket touet ama, emechans.
(8) Rendre, faire devenir.
●(1927) KANNkerzevod 7/10. mat nemet da gas an dud da biz.
(9) Inciter, pousser.
●(1792) BD 4620. ar rese am quesse da bechin nos ha de, tr. «Ce sont ceux-là qui me poussaient à pécher nuit et jour.»
(10) Kas trouz : faire du bruit.
●(1907) VBFV.bf 37b. kas trouz, tr. «faire du bruit, murmurer.»
(11) Kas trouz da ub. : réprimander.
●(1939) RIBA 13. É amezegion e gasè trouz dehon aveit el lakat de gemér ur voéz.
(12) Manier, employer.
●(1856) GRD 155. cass en adoué hag er hourhèd.
B. [en locution]
(1) Kas da vat : mener à bien.
●(1909) BOBL 31 juillet 240/1a-b. e c'heller lavaret penaoz o deuz kaset o mennoz da vad. ●(1912) BUEV 16. d'en oed a nandek vlé, Jean-Mari e hellas érfin kas de vat er chonj en doé groeit. ●23. Mes Doué e houi guel aveit-omb penaus hum gemér aveit kas pep tra da vad. ●(1920) MVRO 21/1a. Evit kas da vad hon menoz.
(2) Kas da benn : mener à bien.
●(1876) TDE.BF 325b. Kas da benn, v. a., tr. «Achever, accomplir, mener à bonne fin.» ●(1882) BAR 192. Setu perag e cassaz he labour da benn.
●(1957) AMAH 113. Deut on da Varsovia da gas da benn ur gefridi a-bouez evit ar Volcheviked. ●(1963) LLMM 99/265. abalamour ma virent outañ kas da benn ul labour boulc’het gant kement a verv.
(3) Kas da bennvat : faire aboutir.
●(1963) BAHE 35/6. Ma sikouro kas da bennvat ar gelennadurezh a gaver e Lizher-Meur ar Pibien.
(4) Kas e daol da vat, da benn : réussir son coup.
●(1939) MGGD 38. petra a vije ret prienti hag ober evit kas an taol da vat. ●43. laouen-bras da veza kaset e daol da benn. ●72. heñ e-unan ne oa ket barrek da gas an taol da benn.
(5) Kas anezhi : faire la fête.
●(1952) LLMM 31/58. (Douarnenez) kas anezhi, tr. «faire la noce.»
(6) Kas en-dro : faire fonctionner, animer.
●(1877) EKG I 237. enebi ouc'h ar re a gase an traou enn dro er vro.
●(1903) MBJJ 31. eun traouilh houarn kaset endro gant ar vapeur. ●(1909) KTLR 93. lorc'h ha fouge a gemeraz o velet e vedo he unan, o kas en dro oll dud ar maner. ●(1933) MMPA 98. kas endro ar c'harr-neza. ●(1970) BHAF 223. Ya, ar stek e-noa da gas ar stal endro.
(7) Kas da goll : mener à sa perte.
●(1911) BUAZperrot 676. an dud, eur braz anezo, a gas da goll o ene.
(8) Kas da get : anéantir.
●(1876) TDE.BF 325b. Kas da get, v. a. V[annetais], tr. «Anéantir, dissiper.»
●(1942) DRAN 94. Troadegiez ha kanoliez ar C’hallaoued, er c’hornad, o (sic) zo bet tost kaset da get gant an tokarnou plat.
(9) Kas da netra : anéantir.
●(1876) TDE.BF 325b. Kas da netra, v. a., tr. «Anéantir, dissiper follement.»
(10) Kas dent : faire ses dents (bébés).
●(1968) BAHE 57/49. peogwir e kase dent, an nebeutañ tra dezhañ 'oa ober taolioù esae ganto ! ●53. e kase dent : kaout dent ; donet da vezañ brasoc'h o komz eus ur bugel.
(11) Kas d'ar bed all : envoyer dans l'autre monde.
●(1878) EKG II 150. oc'h euz kaset d'ar bed-all unan-bennag euz ar pilpouzed panen-ze.
(12) An eil da gas egile : l'un dans l'autre.
●(1908) FHAB Gwengolo 261. beb bloaz, an eil da gass egile, tost da 6,000 famill. ●(1920) MVRO 59/1a. 72 er Franz, an eil da gas egile.
(13) Kas ub. war e giz : renvoyer qqn.
●(1732) GReg 805b. Renvoïer au lieu d'où on étoit venu, tr. «Caçz var e guiz.»
II. V. tr. i.
(1) Kas da ub. : réprimander.
●(1912) DIHU 81/37. Mar manké deu vlank hembkin é vezé kaset dehon épad er suhun abéh.
(2) Kas a-enep ub., udb. : combattre qqn, qqc.
●(18--) SAQ II 4. Er c'hazetennou e kaser eneb d'hezan.
●(1936) LVPR 78. Ar vistri-skol a gav, atao, an tu, eun devez pe zevez, da gas eneb al lezenn gristen. ●(1936) PRBD 93. E lavaren bremaik, e zo kals tud o kas eneb lezenn ar Govesion.
(3) Kas war ub. : combattre qqn par la médisance.
●(1915) HBPR 222. Ar vistri-skol, dreist oll, a gase var ar veleien goasoc'h eget biskoas.
(4) Kas war ub. : rechercher, poursuivre qqn pour le persécuter.
●(1847) FVR 268. eur miz bennak goude, e oa a nevez ar c'has war ar veleien.
(5) Kas war/àr-lerc’h ub. : combattre qqn par la médisance.
●(1870) FHB 284/182a. ar fallakr-ze a zo attao o kass war lerc'h ar veleyen.
●(1929) DIHU 212/224. Soéhetoh é berpet Logunéhiz ha kas e hrant start arlerh Elen.
(6) Kas war-lerc’h : poursuivre, chasser.
●(1967) BAHE 53/61. hag ivez ar chas o harzhal en tiegezhioù diwar-dro, ha neuze ul louarn o kas war-lerc’h ar c’honikled.
III. V. intr.
(1) Lez da gas : laisse couler, tomber, courir.
●(1914) MAEV 188. lez da gas, emon-me, mar gellan en em denna kempen ac'halen, m'em bezo traou da gonta divezatoc'h ! ●(1923) KNOL 296. Oh ! lez da gas. Ama ez eus diou fusuilh garget, eme Ian. ●(1947) BIKA 54. Lez da gas, Jakez !
(2) (chasse) Mener, courir après un animal.
●(1902) PIGO I 26. hag hen da gas evel pa vije eur blei en e raog. ●(1962) GERV 50. ar chas a gase kalonek hag a rasailhe hep ehan.
(3) (en plt d'armes à feu) Avoir comme portée de tir.
●(1914) KANNgwital 139/431. e vezo tennet gant eur garabinen Lebel, henvel ouz ar fuzil, nemet ne gas ket ken pell.
(4) Kas war-raok, a-raok : aller, marcher vite.
●(1857) CBF 17. Mall eo d'in kas araok, tr. «Il me faut marcher vite.» ●(1895) GMB 90. pet[it] Trég[uier] kas, kas war rok, tr. «aller vite.»
IV. V. pron. réfl. En em gas : s'éloigner.
●(1727) HB 32. En em gacit diouzin, tud milliguet.
V.
(1) Kas ouzh torgenn : voir torgenn.
(2) Kas kouignoù sant Stefan : voir kouign.
(3) Kas e erv da benn : voir erv.
(4) Kas da Gêrgof : voir Kêr.
(5) Kas da bakañ morilhoned : voir morilhoned.
(6) Kas e garr e-unan : voir karr.
(7) Kas e dog d'ar bern : voir tog.
(8) Kas ar saout da beuriñ en ur park all : voir saout.
(9) Kas ar big da gac'hat : voir pig.
(10) Kas ar freskad da di ub. : voir freskad.
(11) Kas ar c'hazh d'ur pennc'hêr arall : voir kazh.
(12) Kas da welet sant Pêr : voir sant.
(13) Kas sant Pêr da Gerborzh : voir Kerborzh.
(14) Kas an den d'ar bern : voir bern.
(15) Kas ar stal d'an dour : voir dour.
(16) Kas d'ar gornôg : voir kornog.
(17) Kas da chouchañ : voir chouchañ.
(18) Kas war ar c'herzhed : voir kerzhed.
(19) Kas da vale : voir bale.
(20) Kas da ganañ : voir kanañ.
(21) Kas da skrabat : voir skrabat.
(22) Kas da straniñ : voir straniñ.
(23) Kas da gousket : voir kousket.
(24) Kas da sutal : voir sutal.
(25) Kas da sutal brulu : voir brulu.
(26) Kas da dreiñ mein da sec'hañ : voir mein.
(27) Kas da granketa : voir kranketa.
(28) Kas da dalaregeta : voir talaregeta.
(29) Kas da stoupa : voir stoupa.
(30) Kas da faloueta : voir faloueta.
(31) Kas da c'hwileta : voir c'hwileta.
(32) Kas da c'harzhata : voir garzhata.
(33) Kas da vrammañ : voir brammañ.
(34) Kas da geureuka : voir keureuka.
(35) Kas da glask triñchin : voir triñchin.
(36) Kas da c'hwennat panez : voir panez.
(37) Kas da gaolmoc'ha : voir kaolmoc'ha.
(38) Kas da driñchina : voir triñchina.
(39) Kas ba bizmoc'ha : voir pizmoc'ha.
(40) Kas da boura : voir poura.
(41) Kas da beuriñ : voir peuriñ.
(42) Kas da gastrilhesa : voir kastrilhesa.
(43) Kas da vleuta : voir bleuta.
(44) Kas da bolotresa : voir polotresa.
(45) Kas da gac'hat : voir kac'hat.
(46) Kas da bourmen : voir pourmen.
(47) Kas da c'hwitellat : voir c'hwitellat.
(48) Kas da c'hwitellat kioc'hed : voir kioc'h.
(49) Kas da c'hwitellat kioc'hed d'an dour-sav : voir kioc'h.
(50) Kas da c'hwitellat kioc'hed war gribell Menez Are : voir kioc'h.
(51) Kas da c'hwitellat mouilc'hi da Venez Are : voir mouilc'hi.
(52) Kas da sutal brini war Menez ar C'hailhoustr : voir brini.
(53) Kas da zichoual ar brini war Menez Frubi : voir brini.
(54) Kas da lusa da Goad Porzh Duaot : voir lusa.
(55) Kas e kannad da gaout holl diaouloù an ifern : voir kannad.
(56) Kas da dreiñ bili d'an aod : voir bili.
(57) Kas da sutal brulu da Venez Are : voir brulu.
(58) Kas da sutellat brulu war ar Menez Are : voir brulu.
(59) Kas da sutal brulu war ar Menez Bre : voir brulu.
(60) Kas da gaoc'ha da Baris : voir kaoc'ha.
(61) Kas da gaoc'hkezeka : voir kaoc'hkezeka.
(62) Kas da gousket d'an heol : voir heol.
(63) Kas d'an heol : voir heol.
(64) Kas d'e doull : voir toull.
(65) Kas ub. d'e nask : voir nask.
(66) Kas da wriat botoù : voir botoù.
(67) Kas ub. da vaesa : voir maesa.
(68) Kas d'an hent glas : voir hent.
(69) Kas d'ar wedenn : voir gwedenn.
(70) Kas d'ar foar : voir foar.
(71) Kas da foar an diaoul : voir foar.
(72) Kas da foar an ifern : voir foar.
(73) Kas da foar ar c'hwitelloù : voir foar.
(74) Kas e vel da foar sant Laorañs : voir mel.
(75) Kas gant ar grug : voir krug.
(76) Kas gant ar foeltr : voir foeltr.
(77) Kas gant mil mallozh an Aotrou Doue : voir mallozh.
(78) Kas gant ar mil mallozh ma Doue : voir mallozh.
(79) Bezañ kaset d’ar gêr gant e viz bihan : voir kêr.
(80) Kas ub. da grampouesha : voir krampouesha.
(81) C'hoari kas d'ar gêr : voir c'hoari.
(82) Bezañ kaset evel piz er pod : voir piz.
(83) Bezañ kaset betek ar mouch : voir mouch.
(84) Kas da Logunec’h : voir Logunec’h.
- kas .5kas .5
v. [empl. devant un inf.] Tenter, essayer, tâcher.
●(1834-1840) BBZcarn I 126a. ho ia he cass carout carout re ar mechet, tr. « Oh oui à force d’aimer, de trop aimer les filles »
●(1902) PIGO I 48. ar re-man 'zo kas ober eur zod ganin, herve welan. ●155. e talc'h neuze gant e hent kas goût da betra e talveo d'ean ar pennad lêr-ze. ●207. re ankeniet e oa kas gôut petra a dlee c'hoarvezout. ●217. na oant ken kas 'n em dagan. ●(1908) PIGO II 175. ankouaet e oa an dibri hag an evan kas chileo e gomzou. ●(1912) BUAZpermoal 863. ne dleont ket kas gôut petra da respont d'ar varnerien. ●(1964) LLMM 107/434. Nec'het omp hon-daou - eñ abafet o kas kompren hag emaon o wiskañ bonedoù dezhañ, ha me diek da zisklêriañ an traoù dre ar munud. ●(1973) AMED 7. Welet ket piou zo o kas miret d'ar woazed plaka o gwregou !
- kas a-raokkas a-raok
Banne kas a-raok : coup d'alcool fort.
●(1935) BREI 390/2d. (Katel) eur bannac'h kas-arôk, kuit a gafe. (Fifin) Tri vannac'h hini krenv, neuze.
- kas-a-barzhkas-a-barzh
m. Kas-a-barzh (danse de la famille de l’an-dro).
●(1975) Disque Arfolk Kan ha diskan en pays vannetais (Trouzerion) titre de chant. Me merh Janet / D’er Has-Abarh.
- kas-c'hoant
- kas-digas .1kas-digas .1
m. Va-et-vient, allées et venues.
●(1732) GReg 20a. Grande agitation, tr. «Caçz-digaçz.»
●(1857) CBF 55. Petra eo ar c'has-digas a zo a-hont gant ann dud ? tr. «Qu'est-ce que ce va-et-vient que je vois là-bas.» ●(1876) TDE.BF 325b. Kas-digas, s. m., tr. «Agitation dans une maison. allées et venues.»
●(1977) PBDZ 784. (Douarnenez) kas-digas, tr. «trafic, allées et venues.»
- kas-digas .2kas-digas .2
v. tr. d. Pousser çà et là.
●(1732) GReg 20a. Agiter, pousser deça & delà, tr. «caçz-digaçz. pr. Caçzet-ha digaçzet.»