Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés
Page 42 : de kazel-kazal (2051) à kazuel (2100) :- kazel / kazalkazel / kazal
f. –où d. divgazel
I.
A. (anatomie)
(1) Aisselle.
●(1499) Ca 33a. Casal. g. esselle. ●(1633) Nom 23a. Grandedalæ : le poil de dessous l'aisselle : an bleu á dindan an casel. ●113a. Cinctus Gabinus, manteau qui par-dessous l'aisselle entortille tout le corps : mantell pehiny á dindan an casel á tortis an corf oll. ●167a. Culcitra subalaris : coussin dessous l'aisselle : coussin dindan an casel.
●(1732) GReg 25a. Aisselle, ceux sous le bras de l'homme, tr. «Cazéll. p. toull an gazéll. Van[netois] Cazal. p. casalyeü. er gazal. p. er hazalyeü.» ●Les deux aisselles, tr. «An diou gazéll. an niou gazéll.» ●464b. Gousset, l'aisselle, tr. «Cazell. p. cazellou, diou-gazell.» ●L'odeur du gousset, tr. «C'huëz cazell.» ●(1744) L'Arm 10b. Aisselle (creux sous le bras), tr. «Casal.. pl, casalieu. f.»
●(1876) BJM 31. adaleg an ilin beteg ar goazel.
●(1979) BRUDn 25/41. Pop hini gemere eur zah ha ranke derhen ’nañ dindan e harzal ha oa ket êzet, me zo sur dit.
(2) Pleg ar gazel : gousset.
●(1499) Ca 33a. gal. le lieu dessoubz lesselle b. pleg an casal.
(3) Toull ar gazel : gousset.
●(1633) Nom 23a. Axilla, ala : aisselle : toull an casel.
B.
(1) Ober kazel da ub. : accompagner qqn.
●(1921) BUFA 112. ean er saù, e ra kazal dehon betag er menati.
(2) =
●(1942) DIHU 374/119. é mant goasket, én diù gazal ag ou andrennad.
II. (architecture)
(1) Aile (d'un édifice).
●(c.1718) CHal.ms i. les ailes d'un batiment, tr. «deu gosté un edific' casalieu un edifiç ur batimant.» ●casal casalieu qui signifie les ailes d'une maison. ●(1732) GReg 22a. Ailes d'un édifice, tr. «Casell. p. casellyou, ur maner.» ●(1744) L'Arm 9b. Aile D'un Bâtiment, tr. «Casale ur Menair.»
●(1927) GERI.Ern 268. kazel, V[annetais] kazal f. pl. iou, tr. «aile d'un édifice.»
(2) Croisillon (de transept).
●(1744) L'Arm 86a. Croisée d'une Eglise, tr. «Cazalieu unn Iliss.»
●(1906-1907) EVENnot 28. (Plougouskant) Da gentan e oa c'hoant d'ober eun iliz hep kazulio, tr. «transepts.» ●(1927) GERI.Ern 268. kazel, V[annetais] kazal f. pl. iou, tr. «transept.» ●(1931) VALL 752a. Transept, tr. «kazel f. pl. iou.» ●(1941) DIHU 362/314. É chapel er gazal deheu éh es ur stern-aotér, arnehon, kizellet er vein, tèr taolen a basion hor Salvér.
III. sens fig. Aile, protection.
●(1909) BOBL 10 avril 225/1a. dindan gazel ar c'houarnamant. ●(1925) FHAB Genver 2. an ugent miliard a gristenien a vevas dindan he c'hazel.
IV.
(1) Ober botoù kazel : voir botoù.
(2) Kemer e votoù e-dan e gazel : voir botoù.
- kazel-gekazel-ge
f. Dindan gazel-ge : sous le charme magique.
●(1868) KTB.ms 15 p 237. Hon zri a oamp dalc'het evel-se indan gazel-gê. ●(1869) KTB.ms 15 p 104. dalc'het aman indan gazel-gae gant ur geant. ●(1884) BUR I 35. Touellet e oa he spered evel pa vije koueet dindan Gazell-Ge. ●(1890) KTB.ms 15 p 4. hon dalc'h indan gazel-gê en tri c'hastell.
●(1902) PIGO I 210. Dindan gazel-Ie. ●(1921) FHAB Du 283. da 'n em denna a-zindan gazel-ye. ●(1924) BILZbubr 41/947. koachet dindan «gazul-gè». ●(1925) BILZ 134. en pehini emañ (...) bac'het, stlejet dindan gazul-gê, an Dukez Anna. ●(1931) VALL 171b. (en mauvaise situation) ; du fait de l'emprise de qqn, tr. «dindan gazelge.»
- kazel-ha-kazelkazel-ha-kazel
adv. Bras dessus, bras dessous.
●(1962) EGRH I 29. kazel-ha-kazel adv., tr. « bras dessus, bras dessous. »
- kazel-ouzh-kazel
- kazelekkazelek
voir kazeliek
- kazelerkazeler
m. –ion Homme qui marche bras dessus bras dessous avec une femme.
●(1938) CDFi 7 mai. kazellour Rozen bet brokus a hed an deiz.
- kazelerezhkazelerezh
m. –ioù Action d'aller bras dessus, bras dessous.
●(1856) GRD 160. hoarieu deourn, gesteu, bouffonereaheu, cazalereaheu méhus ha lous. ●cazalereah étré pautred ha merhèd youanq.
- kazelet
- kazeliadkazeliad
f. –où
(1) Ce que l'on peut porter, tenir sous l'aisselle.
●(1659) SCger 136a. caseliat, tr. «plein l'aisselle.» ●(1732) GReg 25a. Ce qu'on peut tenir, ou porter sous l'aisselle, tr. «Cazéllyad. p. cazéllyadou.» ●(1744) L'Arm 10b. Ce qu'on peut porter sous l'aisselle, tr. «Casaliatt.. adeu ; caseliatt.. adeu. f.»
●(1895) FOV 238. ur gazaliad plous.
●(1911) BUAZperrot 140. eur gazailhad foen. ●(1912) BUAZpermoal 147. eur c'hazeilhad foen.
(2) Ur gazeliad hent : un bout de chemin.
●(1732) GReg 160a. Quelque peu moins de deux lieuës de chemin, s'appelle dans la Haute Cornouaille, & dans le bas Vannetois. Ur gaselyad hend.
- kazeliañ / kazeliat / kazeliiñkazeliañ / kazeliat / kazeliiñ
v.
I. V. tr. d.
A. Kazeliañ ub.
(1) Aller bras dessus, bras dessous avec qqn.
●(1870) FHB 306/354a. canfardet o cazelia itronezet.
●(1906) BOBL 03 février 72/2f. Kazelli a ra ar plac'h iaouank.
(2) Aider qqn à marcher en le soutenant par les aisselles.
●(1872) ROU 73b. Conduire en appuyant l'aisselle, tr. «Cazela (cazeilla).»
●(1905) IVLD 45. ne c'helle ket zoken poeza var he divesker pa veze he zud o kazelia anezhi.
(3) Prendre, porter sous l'aissele, sous le bras.
●(1931) VALL 17b. porter ainsi [sous l'aisselle], soutenir par le bras, tr. «kazelia.»
B. sens fig. =
●(1925) FHAB Genver 2. Fellout a ra deoc'h (…) kazelia ho sempladurez dindan reolenn eur gouent ?
II. V. tr. i. Kazeliañ gant ub.
(1) Aller bras dessus, bras dessous avec qqn.
●(1841) IDH 28. cazalein guet-hou, hum zivertissein guet-hou.
●(1939) RIBA 31. un eutru koh e zéliè kazaliein geti.
(2) Aider qqn à marcher en le soutenant par les aisselles.
●(1935) DIHU 283/206. Bout e zo unan hag en des karget kement m'en dé ret de zeu gansort kazaliein geton hag en dougein gozik.
III. V. intr. Aller bras dessus, bras dessous.
●(1907) VBFV.bf 38a. kazaliat, –ein, v. n., tr. «aller bras dessus, bras dessous.»
- kazeliatkazeliat
voir kazeliañ
- kazeliek / kazelekkazeliek / kazelek
adj.
I. (en plt de qqn) Qui est carré des épaules.
●(1957) ADBr lxiv 4/465. (An Ospital-Kammfroud) Kazelleg : adj. formé sur kazell : carré d'épaule. – S'emploie aussi pour caractériser une fourche en U par opposition à une fourche en V : ar 'forh-se a zo mad tre da garga teil er harr, kalz re gazelleg eo avad evit dougen kolo.
II. (ameublement)
(1) Kador kazeliek : fauteuil.
●(1744) L'Arm 154a. Fauteuil, tr. «Cadoair-cazaliêc.»
(2) Bank kazeliek : banc à dossier.
●(1988) TIEZ II 222. Le banc à dossier existe également : bank-kazeleg, bank-kein ou keinog.
- kazelietkazeliet
adj.
(1) Bras-dessus, bras-dessous.
●(1934) BRUS 102. Bras-dessus bras dessous, tr. «kazaliet.»
(2) Bout kazelet gant ub. : être tenu par qqn bras-dessus, bras-dessous.
●(1856) GRD 136. Hum bligein é caquettal doh er bautrèd hag é vout cazaliet guet-hai.
●(1931) GUBI 73. Chetu hi plom é tonet / Kazaliet get hé fried.
- kazeliiñkazeliiñ
voir kazeliañ
- kazenikazeni
s. = (?) Son content (?).
●(1971) LIMO 20 février. En ur zansal é gazeni. ●E gazeni, tr. «sa satisfaction.»
- kazerligkazerlig
m. = (?).
●(1866) FHB 57/40b. eur c'hazerlik bennag, emichans, en devezo bremaic ar vadelez da rei he votez din. Evelse pa eo digoret an tan, em eus discaret brassa cazerlik a voa dirazhon.
- kazet .1
- kazet .2kazet .2
voir kazout
- kazetennkazetenn
f. –où Journal.
●(1732) GReg 452b. gazette, tr. «Gazettenn. p. gazettennou.»
●(1868) FHB 168/89b. Ne velez ket pebez cazeten so gantha o lenn ? ●(1870) FHB 263/11b. ar c'hazetennou eskoptieg (feuilles diocésaines). ●(1872) ROU 72a. va bloaz cazetenn a zo var an echu.
●(1900) MSJO 140. Ar c'hazetennou o deus kontet an distruj a reas an tan-goal-se. ●(1902) PIGO I 186. eur pakad kazetenno. ●(1906) KANngalon Genver 7. ar c'hazetennou mad. ●(1942) LANB 5. kazetenn sizuniek ar vro.
- kazetenner / kazetennourkazetenner / kazetennour
m. –ion Journaliste.
●(1732) GReg 452b. Gazettier, tr. «Gazettenner. p. gazettennéryen.»
●(1907) KANngalon Gwengolo 493. eur c'hazetenner a skrive er gazeten difeiz Tiempo. ●(1914) DFBP 193a. journaliste, tr. «Gazetenner.» ●(1920) MVRO 33/1a. d'ar c'hazetennerien deut d'e gistioni. ●(1962) EGRH I 29. kazetennour m. -ien, tr. « journaliste. »
- kazetennerezh
- kazetennourkazetennour
voir kazetenner
- kazhkazh
m. & adv. kizhier
I. M.
(1) Chat.
●(1499) Ca 34a. Caz. g. chat. ●petit chaton. b. cazic bihan. ●(1633) Nom 33a. Felis : vn chat : vn quaz, caz, mitou. ●269b. Cæsius : qui a les yeux de chat : vnan en deues daoulagat caz. ●(1647) Am 729. Biscoaz a coz caz coun, tr. «Jamais de vieux chat (ne naissent) des chiens. »
●(1659) SCger 23a. chat, tr. «caz, p. quizier.» ●136a. caz, quicher, tr. «chat.» ●(1732) GReg 156b. Chat, animal domestique, tr. «Qaz. p. qizier. (Van[netois] qah. p. qihér.» ●Petit chat, tr. «Qazicq. p. qizyerigou. Van[netois] qahicq. p. qihérigueü.»
●(1838) CGK 5. oll guicher ar vro-man. ●(1857) CBF 99. Ar c'haz en deuz tizet eur pikol raz, tr. «Le chat a attrapé un grot rat.»
●(1908) PIGO II 15. Hola ! Itien, 'm eus aon oc'h bet fete en marc'had ar c'hijer ? ●(1929) MKRN 88. keier du. ●(1982) PPBA 25. (Argol) «chats» se dit kercher.
(2) Labous, kochon kazh : petit chat.
●(1732) GReg 156b. Petit chat, tr. «Van[netois] lapous cah. cochoñ cah. p. laboused cah, cochonned cah.»
●(1856) VNA 23. un petit Chat, tr. «ur Hochon-cah.»
(3) Tad-kazh : matou.
●(c.1718) CHal.ms i. chat entier, tr. «tat cah, marcou, tar gah.»
(4) Tarv-kazh : matou.
●(c.1718) CHal.ms i. chat entier, tr. «tat cah, marcou, tar gah.»
(5) Toull-kazh : chatière.
●(c.1718) CHal.ms i. chatiere, tr. «toul cah.» ●(1732) GReg 157b. Chattiere, tr. «Toull-qaz. p. toullou-qaz, toullou-qizyer. Van[netois] toull-qah. p. toulleü-qah, toulleü-qihér.»
(6) [avec lénition interjective] Gazh ! : interjection pour chasser les chats.
●(1876) TDE.BF 225a. Gaz ! Interjection pour chasser le chat.
B.
(1) Taol lagad kazh =
●(1942) DHKN 66. én ur vonet trema en nor, a gil, hag é soubein, get ur guenhoarh aveit er vam hag un taol lagad-kah aveit er plah.
(2) sens fig. Un malin.
●(1909) DIHU 52/348. A! Pipi Latira, Pipi Latira, emé er porhér santél, a Vreih ama ? Ur braù a gah ! Ur haer a sah chistr ! Petra e glasket hui ? ●(1939) RIBA 96. Più benak en em-denn ker braù get en diaol e zo ur braù a gah !
II. [en locution]
A. (zoologie)
(1) Evn-kazh : chat-huant.
●(1879) ERNsup 153. eün-kas (oiseau-chat), chat-huant, T[ré]v[érec], St-Clet.
●(1931) VALL 360b. Hibou, tr. «evn-kaz T[régor] m.»
(2) Penn-kazh : hibou.
●(1924) SBED 41. Soñnen hirvoudus er pen-kah. ●(1970) GSBG 81. (Groe) penn-kazh, tr. «hibou. (litt. tête de chat).»
(3) Kaouenn-gazh =
●(1902) PIGO I 223. ma vije klevet a-bell eur gaouen-gaz oc'h huanadi.
(4) Kaouenn-lagad-kazh =
●(1903) EGBV 132. Er gohann lagad kah.
(5) Teod-kazh : petite sole.
●(1977) PBDZ 574. (Douarnenez) an teodoù-kazh, tr. «les ‘langues de chat', petites soles.»
B. (botanique)
(1) Ment-kazh-ki : herbe aux chats.
●(1933) OALD 45/213. Ment-kaz-ki, tr. «Herbe aux chats.»
(2) Louzaouenn ar c'hazh : herbe aux chats.
●(1732) GReg 491b. L'herbe au chat, l'ortie roïale, tr. «lousaouënn ar c'haz.»
●(1933) OALD 45/213. Louzaouaen ar c'haz, tr. «Herbe aux chats.»
(3) Pav-kazh =
●(1923) DIHU 146/312. hadet enta séradel pe paù-kah.
C.
(1) Lost-kazh : cirrus.
●(1931) VALL 501b. cirrus, tr. «lost-kaz m. pl. lostou-kizier.»
(2) Pav-kazh : souche noueuse.
●(1938) DIHU 321/44. én dro de zeu pe tri tam paù-kah derù é loskein ar en uéled. ●golo. paù-kah : souche noueuse. ●(1942) DHKN ii. ur skod benak pé un tam paù-kah kalet.
(3) Pénis.
●(1997) HYZH 209/27b. Pénis, tr. «pidenn, kazh, c'hwitell (gerioù luc'haj dizonest) (T[regor]).»
III. Loc. interj.
(1) Kroc'hen ma c'hazh !
●(1964) KTMR 16. Krohen va haz, te a zo eun ibill avad. ●(1970) BHAF 152. Ha neuze, krohenn ma haz, Breiz d'ar Vretoned ! ●(1972) LLMM 150/36. Kroc'hen ma c'hazh, emon-me, piv a skriv din eus ken pell ?
(2) Dampret e vo kroc'hen ma c'hazh !
●(1964) LLMM 107/420. Dampret e vo kroc'hen ma c'hazh ! Chas hudur divergont ! Staoterien villiget !
(3) Daonet e vo kroc'hen ma c'hazh !
●(1942) SAV 25/17. Daonet 'vo kroc'hen va c'haz ! N'in ket da 'n em stlabezi dirazi war va daoulin da c'houlenn pardon, nann mar karan.
(4) Fri ar c'hazh e-touez an dienn !
●(1929) CDFi 19 janvier. «Gwelloc'h eo beza kiger eget leue !» Satordellik ! Fri ar c'haz e touez an dien !
(5) Fri ar c'hazh e sac'h ar farz !
●(1929) SVBV 94. Satordallig, va ! Fri ar c'haz e sac'h ar fars ! emezoun-me d'in va-unan.
(6) Lost ar c'hazh er sac'had farz !
●(1929) CDFi 16 fevrier. ô ! satordellik ! Lost ar c'haz er zac'had farz !
IV. Loc. adv. A-bazoù-kazh : sans bruit.
●(1974) YABA 21.09. mé de voned ar é lerh a bazeu kah. ●(1974) LIMO 21 septembre. A bazeu kah, tr. «à pas de chat.»
V.
(1) ... evel ur c'hazh foetet : honteux.
●(1825-1830) AJC 5352 (Go) J. Conan. Hac en guelis o partian ne dou blec evel eur has foeted, tr. F. Favereau «Et je le vis partir plié en deux comme un chien battu.» ●5707. Egamarad pa voelas a jes quid evel eur has foeted, tr. F. Favereau «Son ami, voyant cela, s'en alla tel un chien battu.»
●(1912) RVUm 317 (Gu). Kouion èl ur hah foetet, tr. P. ar Gov «Honteux comme un chat fouetté.»
(2) Lijer evel ur c'hazh : très léger.
●(1889) ISV 422 (L) G. Morvan. Un all hag en doa a veac'h an doare euz a eun den; bras ha cre evel eur marc'h, lijer evel eur c'haz, hag he vizach roudennet oll e guer, ruz ha glaz.
(3) Laer evel ur c'hazh : très voleur.
●(1942) VALLsup 176 (Ki). Très voleur, tr. F. Vallée «laer evel eur c'haz (Drezen).»
(4) Sklaer evel e revr ur c'hazh du : très sombre.
●(1970) BHAF 169 (T) E. ar Barzhig. C'hwi a wel eun dra bennag ? O ya 'vat, ken sklaer hag e reor eur haz du !
(5) Bezañ dall e gazh : ne rien voir (y compris au figuré).
●(1920) FHAB Gwengolo 448. Noz eo d'ezi ha dall he c'haz ! ●(1924) FHAB Eost 288 (T) *Breizadig. An nep n'anavez ket an dud a zo enno, a zo evel ma lavarer, dall mat e gaz. ●(1942) VALLsup 11 (T). A quia, tr. F. Vallée «aet dall e gaz T[régor] fam.» ●33. Je n'y vois pas clair (au fig. dans cette affaire, etc.), tr. «dall emañ va c'haz fam.»
(6) Dont ar c'hazh (da, d'ar) razh : en venir aux actes.
●(1763) SE 39 (Li) C.-M. le Laé. Roët e setanç ivit beza crouget, / Pa zeuas ar c'haz d'ar raz nedoa potanç ebet, tr. G. Esnault «Sentence ayant été rendue contre un quidam, qu'il fût pendu, quand le chat vint au rat, il n'y avait nulle part une potence.»
●(1878) SVE 536. Pa vez deut ar c'haz d'ar raz ne ouzont ober netra, tr. L.-F. Salvet «Quand le chat arrive près du rat, ils ne savent rien faire. (Quand l'occasion se présente, ne pas en profiter.)»
●(1912) MELU XI 342. Pa c'hey ar c'haz da raz, tr. E. Ernault «Quand le chat deviendra rat, quand il faudra compter (M. Berthou.» ●(1931) VALL 8. Maintenant on en vient aux actes, tr. F. Vallée «bremañ e teu ar c'haz d'ar raz fam.» ●(1938) FHAB Gwengolo 197 L. B.. Klevet hor beus bet ive lavaret e vije, er bloa-man, eur bloa kernez ! Ha padal, p'eo deuet ar c'haz da raz, hon eus gwelet ez eus bet eur bloaveziad greun, eus ar seurt ne vez ket gwelet alies. ●(1952) LLMM 31/58 (Ki-Douarnenez). Deut ar c'hazh da razh, tr. P. Denez «en fin de compte...» Eñ lavare oa pinvidik; met pa eo deut ar c'hazh da razh, ne oa ket tra. ●(1957) BRUD 2/43 (K) Y. ar Gow. Med, evel eur halz euz ar fougaserien, ne oa ket Yann euz ar re zisponta pa deue ar haz da raz, hag e chome da dermal a-dreñv e harz-spern e leh redeg da gerhad e fuzul. ●(1957) AMAH 221 (T) *Jarl Priel. Hogen pa zeuas ar c'hazh da razh e weljomp un ti a vent vat hag a venne, dre bizoni (sic) pe leziregezh e berc'henn, kouezhañ en e boull. ●(1976) LLMM 177/255 (K) Y. ar Gow. Ha koulskoude, pa veze deuet ar c'hazh da razh, e kleved e veze bet flastret soudarded an Tzar. ●(1978) BZEN 59 (Li-Plougernev). Aze doa bet ur reünion ganta, hag ez ea mat, brav. Met deut ar c'hazh da razh ! E oant bravoc'h en traon egit war-laez c'hoazh.
(7) Na fiziañ lost e gazh en ub. : ne pas avoir confiance.
●(1978) PBPP 2.1/185 (T-Plougouskant). Ne fizfen ket lost ma c'hazh ennañ, tr. J. le Du «je ne lui confierais pas la queue de mont chat /je n'ai aucune confiance en lui/»
(8) Tennañ ar c'hazh a-zindan ar gwele : tirer les vers du nez.
●(1909) FHAB Here 310 *Laouig Beg ar Spins. Lan barboellik ne vele tamm he doa lakeat Barba en he fenn tenna ar c'haz eus a zindan ar gwele, pe mar kirit tenna digantan kement a c'hoantea kuzat.
(9) Kas e gazh d'ar gêr da ub. : rendre la pareille.
●(1907) FHAB Gwengolo 220 J.-B. Martin. Tol moged da skleraat eun tammig va spered ma kasin e gas d'ar ger da baotr e nados.
(10) Kas ar c'hazh gantañ : déménager sans rien dire.
●(1732) GReg 262a. Deloger sans trompette, sans bruit, tr. G. Rostrenenn «caçz ar c'has gand-hâ.»
●(1874) FHB 482/89a (L) G. Morvan. Meur a vech, lenner, oc'h eus clevet lavaret e voa eat an hen ma'n hen kuit euz al leac'h ma 'leac'h, hag en doa caset ar c'has ganthan, da lavaret eo e voa eat kuit ep lavaret na kenavezo, na de mad, na nos vad da zen. ●(1896) MELu VIII 118 (Go-Kerfot). Ed e i c'has gañti, ou kesed i deus i c'has gañti, tr. E. Ernault «Elle a emporté son chat (elle a déménagé sans rien dire, sans en parler à ses voisines.)»
●(1909) FHAB Gwengolo 285 (L) F. P. An deputeed a votaz eneb d'ezan hag ez eaz d'ar gear... o kas ar c'has gantan. ●(1912) RVUm 206 (Gu). Kaset en des er hah getou, tr. P. ar Gov «Il a emporté le chat.» ●(1978) PBPP 2.2/282 (T-Plougouskant). Aet e oa ar c'hazh ganeoc'h en deiz all, tr. J. le Du «l'autre jour, vous êtes parti comme un voleur /sans dire au revoir; lit. vous avez emporté le chat/»
(11) Treitour evel kazh : traitre.
●(18--) MIL.ms (d’après MELU XI 405). Treitour evel kas, tr. E. Ernault «Traître comme chat.»
(12) Ober e gazh gleb : faire son hypocrite.
●(1955) VBRU 9 (T) *Jarl Priel. Hogen, e-keit ha ma vezent oc'h ober o c'hazh gleb en-dro din... ●138. Kerse eo ganin, emezon en ur c'hoari va c'hazh gleb. ●(1957) AMAH 135 (T) *Jarl Priel. Ne gleven digantañ nemet «mon cher ami» pe «mon vieux copain de Mailly» met kaer en devoa ober e gazh gleb e ouien fraez mat n'en devoa nemet kas evidon. ●(1968) LOLE 104 (T) *Roc'h Vur. Barnet e oan en-araog (...) ha ze a zo kaoz ez eo fellet ganin chom hep ober ma haz gleb.
(13) Dont evel e lost d'ar c'hazh :
●(1935) NOME 25 (Ki) J. Riou. (Lomig) Nemet dont a ra ganeoc'h ho kwerz diwar-benn Nomenoe ? (Perig) Dont a ra evel e lost d'ar c'hazh ; ne vo ket savet, avat, diwar-benn Nomenoe.
(14) Bezañ mat da lakaat dindan lost ar c'hazh : être nul et sans valeur.
●(1957) AMAH 170 (T) *Jarl Priel. Ur c'haer a vilhed glas (...) disheñvel krenn diouzh ar pilhennoù lous ha flaerius a-vremañ, mat da lakaat dindan lost ar c'hazh.
(15) Kas ar c'hazh d'ur pennc'hêr arall : faire la lessive.
●(1919) DBFVsup 36 (G). Kas er hah d'ur penhér aral (B[as] v[annetais], tr. E. Ernault «faire lessive.»
(16) Treiñ ar c'hazh dre e lost : faire un travail sans valeur ; être fainéant. Cf. treiñ ar c’hi dre e lost.
●(1936) IVGA 58 (Ki) Y. Drezen. Dreist-holl pa n'eus ket da heul muioc'h a c'hounid eget o troi ar c'haz dre al lost. ●304. Kement a c'hounezfes o troi lost ar c'haz.
(17) Aet eo ar c'hazh gantañ e-lec'h ar mil : il/elle a perdu.
●(1942) VALLsup 132. Il a perdu (la partie), tr. F. Vallée «aet eo ar c'haz gantañ e-lec'h ar mil (allusion au jeu de mil-ha-kaz).» ●(1962) TDBP Ia 91 (T). E-sell e oa d'ober mil hag he-deus greet kaz, tr. J. Gros «elle comptait gagner le gros lot et elle a fait chou-blanc (ses espoirs ont été réduits à néant).»
(18) Sachañ ar c'hazh d'ar gambr : renifler très fort.
●(1984) LPPN 654 (K-Poullaouen). Jechañ ar c'hazh d'ar gamp, tr. F. Favereau «renifler très fort.»
(19) Dont er-maez eus breuriezh ar c'hizhier : voir breuriezh.
(20) Bezañ evel ki ha kazh : voir ki.
(21) Just evel fri ar c'hazh : voir fri.
(22) C'hoari mil ha kazh : voir c'hoari.
(23) Pa gavin un neizh logod e skouarn ar c'hazh : voir neizh.
(24) Klask meskañ yod d’ar c’hizhier : voir yod.
- kazh-banalkazh-banal
m. (zoologie) Genette.
- kazh-gleb
- kazh-haleg
- kazh-ki
- kazh-koadkazh-koad
m.
I.
(1) Piège à souris.
●(1927) GERI.Ern 268. kaz-koad, tr. «souricière (h[aute] C[ornouaille].»
(2) (zoologie) Écureuil.
●(1876) TDE.BF 328a. Kaz-koat, s. m., tr. «Ecureil, animal.» ●(1890) MOA 230a. Écureuil, tr. «Kaz koad m., pl. kizier koad.»
●(1907) VBFV.fb 34a. écureuil, tr. «kah-koed, m. (pl. kéhiér-k.).» ●(1924) ZAMA 13. ar c'hizier-koad o c'hoari en em dapout. ●(1943) FATI 23. Gweñv evel eur c'haz-koad.
II. (Bliv, gwevn) evel ur c'hazh-koad : très vif.
●(1927) FHAB Gouere 142 G. M.. Met ar potr yaouank, bliou egiz eur c'haz-koad a oa lammet d'an traon. ●(1943) FATI 23 (L) *Tad Medar. Gweñv evel eur c'haz-koad, e pigno ouz ar gwez dero.
- kazh-Mae
- kazh-mezv
- kazh-mor
- kazh-nozkazh-noz
m. (ornithologie) Chouette effraie des clochers.
●(1958) BRUD 5/38. Eul labous, eur haz-noz gwenn-kann, o nijal a-uz d'an treuziou !
- kazh-pin
- kazh-podkazh-pod
m. (habillement) Partie de la coiffe d'Arzano.
●(1912) BSAf xxxix 303. Ces rides au lieu de partir de la base, ont aussi rayonné comme un soleil, autour d'un point central : c'est le kac'h-pod – (Cati olla) d'Arzano.
- kazh-prad
- kazh-prennkazh-prenn
m. Piège à rat.
●(1916) KZVr 189 - 15/10/16. Kasprenn, tr. «piège à rats, à souris (Plougerneau, Lannilis et environ – Eus «kaz» ha «prenn» ; eur ger koz eus ar gwella) Loeiz ar Floc'h.
- kazh-raden
- kazh-rouskazh-rous
m. (ichtyonymie) Roussette.
●(1979) VSDZ 94. (Douarnenez) Ar c'hazh-rous, hennezh 'renkez tenniñ ar groc'hen diwar e c'horre, tr. (p. 258) «La roussette, celle-là il te faut l'épiauler.»
- kazhenn
- kazhezkazhez
f. –ed Chatte.
●(1499) Ca 34b. Cazes. g. chate.
●(1659) SCger 23a. chate, tr. «cazés.» ●136a. cazés, tr. «chatte.» ●(1732) GReg 156b. La chate a fait ses petits, tr. «Dozvet he deus ar gazès.» ●(1738) GGreg 41. cazès, p. cazesed, tr. «chate.»
●(1856) VNA 23. une Chatte, tr. «ur Gahès.» ●(1857) CBF 99. Kelinet eo ar giez, ar gazez, tr. «La chienne, la chatte a mis bas.»
●(1917) LILH 8 a Veurzh. merhed ieuank, bugalé a zeuzek, 13 vlé memb hag e zo goah eit kahézed. Rah dré-men, léh ma hes sudarded, er loden vrasan doh er merhed ne chonjant meit a viùein doh ou z... ●(1974) TDBP III 206. Hag ar gazez he-devoa graet ur pez mignaoñadenn, tr. « et la chatte avait poussé un grand miaulement »
- kazhunell
- kazikazi
adv. Presque.
●(1621) Mc 95. quasy impossibl. ●(1633) Nom 228b. Peninsula : lieu enuironné presque de tous costez d'eau : læch anuirounet quasi á pep costez gant an dour.
●(1744) L'Arm 303b. Presque, tr. «Quasi : Quasimantt : A-goæss.» ●(1790) Ismar 5. quasi sur. ●(17--) TE 161. quasi bamét.
●(1841) DMB 54. Bamdé kasi me hra d’em zréhour koz / Kannein er huerz a gan kement tréhour, tr. « Presque chaque jour, je prie mon vieux batelier / De me chanter la chanson que sait chaque batelier. » ●(1856) VNA 121. Tu me ferais presque rire, tr. «T'em laquehé quasi de hoarhein.» ●140-141. Ce peuple (…) s'est presque toujours soustrait à la domination des Romains, tr. «Er bobl-zé (…) en dès quasi attàu hum dennet a zan berh er Romæned. ●(1879) BMN 240. ar pez o deveze kazi ato. ●(1888) LTU 19. Enn he holl lizerou kazi. ●(1896) SBW 14. eur c'hrouadur kaji-noaz. ●(18--) SBI II 186. Cazi 'vel ur vuc'h o vresken, tr. «A peu près comme une vache qui s'affole.»
●(1910) MBJL 6. dour-mor endro d'ean pe gazi. ●15. kazi didud. ●18. ha, kazi sur, Eflam ha Goneri. ●(1913) NECH 3. kazi hep paouez. ●(1920) AMJV 80. kasi holl e rejont kement-se.
- kazigamant
- kazik
- kazimantkazimant
adv. Presque.
●(1659) SCger 96b. presque, tr. «quasimant.» ●(1732) GReg 751b. Il est presque mort, tr. «qasimant eo maro.» ●(1744) L'Arm 303b. Presque, tr. «Quasi : Quasimantt : A-goæss.»
●(1925) IZID 13. ne gredan ket / Laret, eit en dihuen, kazimant gir erbet. ●(1984) HYZH 154-155/38. veze ranket lakat daou zervezh kichemant aze hag arabat chom da strobañ c'hoazh.
- KazimodoKazimodo
m. (religion)
(1) Quasimodo.
●(1576) H 53. A dal dez sul an septuagesim pe dez mercher an ludu bede an sul quentafu goude pasch hanuet quasimodo, tr. From Septuagesima Sunday of Ash-Wednesday till the first Sunday after Easter, names Quasi modo. »
●(1732) GReg 769a. Quasimodo, tr. «Disçzul ar C’hasimodo.» ●proverbe. Da sul bleuñvyou, conta’r vyou ; / da sul basq, terri o phennou ; / da sul ar c’hasimodo fricqa ar c’hoz-podou, tr. «au Dimanche des Rameaux, il faut compter les œufs ; au Dimanche de Pâques les manger ; au Dimanche de Quasimodo briser les vieux pots, au jeu qui s’appelle, coz-podicq.»
●(1821) SST 145. Sul Vasq, Sul Quasimodo, sul er Pantecoust.
(2) (plais.) Sul-ar-c’hozhpodoù : Quasimodo. Voir kozh-podig
- kazino
- kazoni
- kazout / kazetkazout / kazet
v. tr. d. Haïr, détester.
●(1499) Ca 33a. Caset. g. hair. ●(1621) Mc 59. caset an pechet.
●(1831) MAI 213. cazout an danç. ●(1872) DJL 48. Gouskoude ne gazan ket an hano a Republik. ●(18--) KTB.ms 14 p 51. Merc'h an oac'h (…) a oa kazet gant he lezvamm.
●(1903) MBJJ 95. Setu perak, ar peurvuian, eo kazet an Turked gant tud ar vro-man. ●(1919) BUBR 4/108. Me ne gazan ket ar Fransizien.
- kazuelkazuel
m. (religion) Casuel.
●(1906) KANngalon Mae 110. Hag aoualc'h o devezo da veva gant ho zamik casuel ? (...) Ar c'hasuel eo ar pez a vez roet evit an enterramanchou hag ar servichou.