Devri

Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés

Page 41 : de kaver-1 (2001) à kazekenn-goad (2050) :
  • kaver .1
    kaver .1

    m. –ion Celui qui trouve.

    (1499) Ca 29b. g. troueur. b. caffer.

    (1878) SVE 355. Ar roerig, / Ar c'haverig, tr. «Qui donne peu / Reçoit peu.»

    (1905) BOBL 27 mai 36/3f. Ar gaverien a vo hanvet. Rekompaz a vo. ●(1939) RIBA 139. Mil skouid e oè grateit d'er havour.

  • kaver .2
    kaver .2

    m. –ion Celui qui creuse.

    (1732) GReg 234a. Celui qui creuse, tr. «caver. p. yen

  • kaverez
    kaverez

    f. –ed Trouveuse.

    (1499) Ca 29b. g. troueresse. b. cafferes.

  • kavet
    kavet

    adj. Trouvé.

    (1499) Ca 29b. g. trouez. b. caffet. ●g. chose tronee (lire : trouee). b. tra caffet.

    (1911) BUAZperrot 323. Gouel ar Groaz kavet.

  • kaviad
    kaviad

    m. –où Contenu d'une cave.

    (1931) VALL 102b. plein la cave (de vin, etc.), tr. «kaoiad, kaviad m.»

  • kaviar
    kaviar

    s. Caviar.

    (1955) VBRU 34. ha kaviar sof-kont ha marc’hadmat a-walc’h, kaviar ruz, melen, louet ha du, ar saourusañ hini diouzh klevout ar re lipous. ●(1959) BRUD 7/17. Hag e-leh yod kerh e vez awechou d’an hini a gar, kaviar, a zo, na muioh na nebeutoh, viou pesked esturjon.

  • kavidigezh
    kavidigezh

    f. Découverte, trouvaille.

    (c.1500) Cb 32b. g. trouence. b. caffidiguez.

    (1931) VALL 189b. Découverte, tr. «kavidigez f.»

  • kavilhasion
    kavilhasion

    f. Tromperie.

    (1499) Ca 34a. Cauillation. g. decepuance. ●56a. cauillacion.

  • kaviñ
    kaviñ

    voir kavañ

  • kavlec'h
    kavlec'h

    m. –ioù Répertoire.

    (1732) GReg 807a. Repertoire, tr. «caf-lec'h. ur c'hafflec'h

  • kavourzet
    kavourzet

    adj. =

    (1957) BRUD 1/106. Nehet he spered ouz ma gweled kavourzet ha dizavar, e klaske ma 'fried gouzoud petra a oa c'hoarvezet ganin.

  • kavout
    kavout

    v. & prép.

    I. V. tr. d.

    (1) Trouver.

    (1499) Ca 29b. Caffeut. g. trouer. ●(c.1500) Cb 32b. Caffeur. g. trouer. ●(c. 1501) Donoet 2-4. brezonec, ez quiffir ennaff, tr. « le breton, où l’on trouvera » ●(1521) Cc [caffout]. Caffout. g. trouuer. ●(1612) Cnf 44a. Nep à caff archant, pé traezou arall.

    (2) Trouver, rencontrer.

    (1792) BD 1214-1215. quement aguiffin voar ma hent, tr. «Tous ceux que je trouverai sur mon chemin.»

    (1889) SKG 22. Kavet o peuz ho ten ! tr. «tu as trouvé ton maître !»

    (3) (sens figuré) Considérer, juger.

    ●(14--) Ab inscription. An materi a studiaff, pe prederaf a cafaf garu / Goude hon holl fet en bet man, divez peb vnan eu an maru. « Le sujet que j’étudie, quand je le médite, je le trouve dur : / Après toute notre carrière en ce monde, la fin de chacun est la mort. » ●(1532) Pmof 6. onest en he quifis ha jolis a visaig, tr. « Je la trouvai honnête, et jolie de visage »

    ►absol.

    (1911) BUAZperrot 774. kement hini a glask a gav.

    ►[empl. comme subst.] Trouvaille, découverte.

    (c.1825-1830) AJC 192. eur haved cair on eus groet, tr. «nous avons fait une belle découverte.»

    (3) [devant une sub.] Trouver que, penser.

    (1612) Cnf.epist 8. ez caffaff ez descuez cleramant an trasé.

    (4) Dont diouzh kavout : venir de.

    (1988) TOKO 29. Diou pe deit (lire : deir) o tond deuz kad peb penn.

    II. V. pron. En em gavout.

    A. V. pron. réfl.

    (1) Réussir.

    (1905) BOBL 08 juillet 42/1a. kër am euz bet klask ma zu, na oan ket vid 'n em gaout da zistaga eun heur da skriva d'am c'homper koz. ●(1931) FHAB Meurzh 107. Ne dalv ket ar boan d'it klask beza va mab kaer ! n'en em gavi biken. ●(1932) FHAB Mezheven 237. graet em eus en doare m'oa merket, ha n'oun ket en em gavet ! ●(1958) BRUD 3/8. ne helle ket en em gaoud da lakaad ar pennou kalet a baotred lezennou distrantell an doare-skriva.

    (2) Guérir.

    (1934) KOMA 69. meur a hini a vez klanv hag a en em gav adarre. ●(1936) BREI 458/4a. 'N em gaout a reio dizale, war a lavar ar medisin.

    (3) Être fier de soi.

    (1767) ISpour 190. Ne ver roc, calet, revaite, meit rac ma hum gaver un dra-bennac. ●(17--) VO 40. Remerquét em boai neoah en hum gavai un dra-benac.

    (1953) BLBR 60/8. An den yaouank, eas awalc'h, a zo troet «d'en em gavout», evel ma lavar ar c'herne. ●(1955) STBJ 20. N'en em gave ket kalz Yeunig ar Gow, e c'hellit kredi. ●199. Da vare ma yaouankiz, eta, ec'h en em gave kalz re Bleiben. ●(1977) PBDZ 905. (Douarnenez) n'en em gave ket anezhañ, tr. «il n'était pas fier.»

    (4) En em gavout gant : être fier de.

    (1792) HS 93. Red-é laret ur guir d'er-ré reforçet e gleüou conze ag enn treu-menn. Samson ne oai quet gloriuss guet é nerh ; ha lod e hum gave guet hou nerh.

    (5) S'arranger, bien aller.

    (1927) LZBt Genver 15. Lakaet eta ho fians en Jezus, hag an treou 'n em gavo.

    (6) Arriver, se produire.

    (1866) SEV 162. Evel en devoa lavaret ar zant-ma en em gavaz.

    (1906) KANngalon Mae 106. an dra-ze n'en em gavo ket !... ●(1907) KANngalon Gwengolo 485. Den ne c'hell gouzkoude gouzout petra 'n em gavo. ●(1911) BUAZperrot 632. En em gaout a reas e dro.

    (7) Se rencontrer.

    (1903) MBJJ 59. er oazien en em gav enni a-gevred daou dour, dour ar mor Tyrenien ha dour ar mor Yonien.

    (8) Tomber (date).

    (1919) BSUF 23. Merher er ludu hum gavé en trenoz.

    (9) Se trouver (dans tel ou tel endroit).

    (1821) SST v. instrugein er boble ér lehieu me hum gaveint.

    (1911) SKRS II 32. Da ziveza, kristenien, n'euz forz peleac'h en em gavit, dalc'hit sonj mad emaoc'h e Doue hag ema Doue ennoc'h.

    (10) Se retrouver (dans tel ou tel endroit).

    (1957) BRUD 2/44. Koulskoude, dre ma tostae ouz al leh m’e-nevoa gwelet an hoh-gouez, n’en em gave ket re hag e teue keuz dezañ da veza grêt e bôtr faro.

    (11) Se rassembler.

    (1530) Pm 114. Pan viont emguaffet ha guisquet o armou, tr. «Quand ils se furent rassemblés et couverts de leurs armes.»

    (12) S’assembler.

    (1633) Nom 245b-246a. Confluentes : confluant, ou l’assemblement de deux riuieres : an assamblesoun á diu riffier pa en em queffont assambles.

    (13) Se comporter.

    (c.1500) Cb 88a. g. franciser / ou soy auoir en maniere de franczois. b. francezaff enem caffout e manier frances. ●101b. g. soy auoir en maniere de femme. b. enem caffout euel gruec.

    B. V. pron. réci. En em gavout gant ub. : se rencontrer.

    (1926) FHAB Meurzh 96. Pelec'h ez out en em gavet ganto ?

    III. V. intr.

    (1) Kavout bras : être indigné, offusqué.

    (1879) BMN 55. Braz e cavas eta clevet Michel o lavaret : ne oa tamm ebed galvet d'ar stad a vuez-se.

    (1953) BLBR 65/golo 2. Darn a gav bras e ve kaset d'ezo eur paper arc'hant.

    (2) Diouzh ma ri e kavi =

    (1970) BHAF 312. Amzer az po evelse da brederia ha diouz ma ri e kavi.

    IV. V. imper.

    (1) Kavout gant : penser.

    (1790) MG 137. me gavai gueneign é rèn men devær.

    (2) Kavout da : penser, croire.

    (18--) AID 10. Mes chetu hi ari, a gaf din, voar aman, tr. «Mais la voilà qui arrive, je crois, ici.»

    V. Prép. Da-gavout : vers.

    (1913) HIVR 18. Konomor e daulas nezen ur sel da gavet Guéned.

    VI.

    (1) Kavout e varchoù da ub. : voir marchoù.

    (2) Kavout e bleg : voir pleg.

    (3) Kavout an tu war ub. : voir tu.

    (4) Kavout ur pezh : voir pezh.

    (5) Kavout fas koad : voir fas.

    (6) Kavout tres e zorn àr ub. : voir dorn.

  • Kawan
    Kawan

    n. de l. Cavan.

    I. Kawan.

    (1763) BA 2. demeus â eur Sant martir so hanvet garan / pehini â so patron er barous â Cavan.

    (1847) FVR 49. ez eaz war du Kavan, Tonkedek ha Plouaret. ●(1848) GBI I 96. Personn Cavan a lavare / En he gador pa sermone. ●(1851) PENgwerin6 32. likit kleïer Cavan da sonn. ●(18--) PENgwerin9 97. digasset da cavan gant Pradis. ●(1866) BURflem 35. En kreiz Kaouen ha Kaouennek, / Plunet hag ive Tonkedek, / Skabel an Diaoul, burzud ar vro. ●(1886) ARN 44. Evel e pardon Kawan, lec'h na ve debet nemet krampoez ha fao.

    (1924) ARVG Ebrel 84. bet eur pennad er skol gant e eontr, person Kavan. ●(1925) ARVG 3/68. kêr Lanuon a tilammas warni eur bagad tud diwar ar maez, meur a vil anê, eus Rospez, Kemperven, Langoat, Koatreven, Berbet, Prat, Kavan, Trezeni, Mantallot, Kamlez, hag a veur a lec'h all. ●(1935) BREI 422/4b. o chom e Kavan. ●(1951) ECLA 298/2. Kawan bouji.

    (2002) TEBOT 145. Kaje tout ho peus c'hwi klevet / Ar maleur bras 'zo tremenet / En barzh an Prad 'kichen Kawan / Un torfed deus an teruplañ. ●106b. Kawan Prad ha Mantallod / Kemperven, Trogeri / Ar Roc'h, Hengoad / Pleuzal ha Pomerid Jodi.

    II.

    (1) Evel e pardon Kawan, lec’h na vez debret nemet krampouezh ha fav : là où il n’y a rien à manger.

    (1886) ARN 44. Un repas de pardon devenu fameux, c'est celui de Cavan, ou de Bar-Déro encore, dans le voisinage. Evel e pardon Kawan, lec'h na ve debet nemet krampoez ha fao, tr. « comme au pardon de Cavan, où l'on ne mange que des crêpes et des fèves ».

    (2) Blason populaire : Kawan bouji. Cf. HYZH. 244/37.

    (1951) ECLA 298/2. Kawan bouji.

    (3) Dicton.

    (1970) BHAF 10. Glao a ra / Person Kawan 'zo 'n e za(o).

    (4) Dispute.

    (1970) BHAF 46. E keit-se, e oa krapet meur a grennard hag a Yann-Gouer yaouank er gwez ha klevet e vezent o youhal : « E Rozpez ez eo c'houezet an tan pell 'zo... An deiz na vo ket holen kraz e reor ar re-ze!... Fidam, tud Tonkedeg eo frank ar hoad gante... Lanvezêgiz a zo bepred ken tañgn, n'o deus lakaet, emichañs, nemed lann en o berniou, re sklaer ha re sonn eo ar flamm... O hola, Kawaniz a zo ganti, med tud Vear, divalo evel m'eo ar hoz Kernevaded kov rouz-se, ne vez gwelet hoaz nemed unan euz o zantadou... »

    III. Nom de famille.

    (1970) NFBT 35 N° 259. Cavan.

    IV. [Toponymie locale]

    (2000) TPBR 185. Ki du Pont Delan.

  • Kawaniz
    Kawaniz

    n. pr. pl. Habitants de Cavan.

    (1848) GBI I 96. Orsa eta holl, Cavaniz, / Ur c'hezlo trist en ho iliz ! ●(18--) PENgwerin9 104. ewit ober mez da kawanis.(1889) CDB 114. Ia, evad, eme Tonkediz ; Ni’zo aman, ha Kavaniz, tr. «Oui, sûrement, dirent ceux de Tonquédec ; – nous sommes ici, et ceux de Cavan.»

    (1970) BHAF 46. O hola, Kawaniz a zo ganti, med tud Vear, divalo evel m'eo ar hoz Kernevaded kov rouz-se. ●(1981) (2005) IFTR 89. Tennet eo ar sort gant Plouberiz / Digoueet eo re du da Gawaniz.

  • kaz .1
    kaz .1

    adj. Haïssable.

    (1868) FHB 193/289a. Ha ne ket caz guelet glaourenneien evelse ?

  • kaz .2
    kaz .2

    m./f.

    (1) Haine.

    (1499) Ca 33a. g. hayne. b. cas. ●(c.1500) Cb 36a. gal. plain de haine. b. leun a cas. ●(1530) J p. 178a. Dre afuy bras ha cas Cayphas crez / Annas hastif dre drouc strif a dimez, tr. «à cause de l'envie et de la haine violente de Caïphe le cruel, et d'Anne, poussés par l'esprit de malice, de discorde et d'impudence.»

    (1659) SCger 64b. haine, tr. «cass.» ●(c.1680) NG 153. Cas ha maliseu. ●(1732) GReg 484b. Haine, passion qui nous fait vouloir du mal à autrui, tr. «cas.» ●(1790) Ismar 52. dén ne ouair hac ean-zou é caz pé é caranté Doué. ●74. Discoeit mercheu a garanté d'er-ré e uélehait é caz dohoh.

    (1821) SST 113. hemp cas na yenion doh en nessan. ●(1831) RDU 55. Er-ré e dor er sermant (…) e zou parjur ha faus de Zoué, hac e dèn é gaz.

    (1962) EGRH I 28. kas (haine) a zo ivez gwregel.

    (2) Bezañ e kaz : être haineux, nourrir de la haine.

    (c.1500) Cb 31b. gal. auoir en haine. b. bezaff e cas.

    (1767) ISpour 191. laquat er peah é-mesque er ré e zou é cass. ●(1790) Ismar 8. laquad er peah é mésq er-ré-zou é caz.

    (1897) EST 57. ha jaméz ne vezé / Guélet bredér é kâz en eil doh é guilé, tr. «et jamais on ne les voyait fâché les uns contre les autres.»

    (3) Derc'hel kaz ouzh ub. =

    (1861) BELeu 164. Derhel caz doh unan-benac.

    (4) Kaout kaz ouzh, diouzh udb., ub. : avoir qqc., qqn en haine.

    (1790) MG 301. réd-è m'hur bou caz doh en ol péhedeu marvel. ●(1790) Ismar 74. deliét-è deoh hou pout caz doh er péhet.

    (1894) BUZmornik 227. n'o pezet kaz ouz den hag o pezet truez ouz ar paour.

    (1906-1907) EVENnot 16. (Landreger) Ne c'houllan ket gwelet trutello evese. Kas em me dioute, tr. «haine, malice.» ●(1963) LLMM 99/269. Abaoe-se en devoa kas ouzh ar bed a-bezh evit ar seurt dismegañs.

    (5) Kemer kaz ouzh ub., udb. : prendre qqn, qqc. en haine.

    (1790) MG 311. Hum gonvertissein, e zou quemér caz doh tout er péh e garait. ●(17--) TE 42. Quemènt-ce e ras dehou quemér ur haz quer bras doh Jacob. ●165. JOnathas e oai ingorto a zonnèt (…) de bèn a zouçad er haz en doai quemérét é dad doh David.

    (1831) RDU 157. perac quemér caz doh er péhet milliguet-cé. ●(1838) OVD 140. quemér cas doh er ræson. ●(1856) GRD 176. Defauteu en dud ne zeli quet hou lacat de guemér caz doh-t-hai.

    (1922) EOVD 150. Keméret kaz neoah doh en anjuli e hues groeit de galon madelehus en Eutru Doué. ●(1924) LZMR 28. Eur c'has spontus e oa deuet da gemer ouz Kaou.

    (6) Kemer ub. e kaz : prendre qqn en haine.

    (17--) TE 63. ean ou heméras é caz guet jalousi.

    (1921) BUFA 19. Hui e vou keméret é kaz a gaust d'ein.

    (7) Ober kaz da ub. : détester.

    (1906) HIVL 165. Kaz e hré dehou er guélet. ●(1935) BREI 416/2c. Kaz a ra d'an den, kenvroïz ker, trei e spered diwar labouriou talvoudusoc'h.

    (8) Bout kaz gant ub. : détester.

    (17--) TE 5. péhani e oai caz guet-ou gùélèt dihue inean innoçant.

    (c.1802-1825) APS 109. ha mé, cas é guenein bout peur.

    (1919) BUBR 8/209. Ar sonj-ze a zo kaz ganin.

    (9) Kaz ar marv : haine mortelle.

    (1860) BAL 62. pardoned d'an ini em oa cas ar maro outa ! ●211. o d-oa kemered cas ar maro outi.

    (10) Lakaat kaz : semer la haine.

    (1855) BDE 47. Ne huès-hui laqueit caz, disput, dré hou caeuyér, dré hou raportereah ?

    (11) Bout e-dan gaz ub. : être haï par qqn.

    (1831) RDU 220. hé oai anemis dehou, hac édan é gaz.

    (12) Dre gaz : haineusement.

    (c.1500) Cb 36a. g. hayneusement. b. dre cas.

  • kaz .3
    kaz .3

    s. & conj. –ioù

    I. S.

    A.

    (1) Cas.

    (1530) J p. 95b. goret an cas ne gallas dif, tr. DEBm 298 « me préserver de ce crime. » ●tr. L. Fleuriot (DGVB 198b) « littéralement "aider à ce fait il ne put", "il ne put aider en cette affaire". » ●179a. Pan duy an dez an pez a dellezas / Diouz an compas ez vezo an cas tasset, tr. «je ferai (…) la part, la juste part qu'ils auront méritée.» ●(1575) M 1740. Consideret ho cas, diouz an compas bras voe, tr. «Leur cas fut considéré en toute justice.» ●(1576) H 49. An casou reseruet dan Escop, pe a re ne ell quet an beleg simpl absoluifu mar enorm int. Nemet en cas a necessite. ●(1580) G 196. maz eo goelvann clevet an cas, tr. «Que c'est navrant d'entendre la chose.» ●(1612) Cnf 1b. lesell à greomp à costez an casyou difficil. ●(1650) Nlou 22. Ne fallas pas dan cas astut, / Hep ober brut, he saludas, tr. «il ne faillit pas à l'affaire ; humblement, sans faire d'éclat, il la salua.»

    (2) Cas grammatical.

    (1499) Ca 33a. Cas. g. cas sicomme nominatif genetif et caetera. ●(c.1500) Cb. g. nom qui a cinq cas disemblables en vng mesme nombre. b. vn guer en deueux pemp cas dihauall. ●(c.1500) Cb 35b. g. cest nom qui a deux cas dissemblablez. si comme tabi / tabo. b. differant e dou cas.

    B. [en locution]

    (1) Ober kaz a : faire cas de (qqc., qqn).

    (c.1680) NG 455-456. er goual dud, / Na rant cas a pehou. ●477-478. Ne rant cas a guerhou / Hou enefueu de Satan. ●528-530. map-din (…) / Ne ra cas a pehin. ●(1732) GReg 138b. Il ne fait point cas de moi, tr. «Ne ra cas ac'hanoun. ne ra cas e-bed ac'hanoun. ne ra qet a gas ac'hanon-me.» ●(1790) MG 385. ne rait quet paut a gas a hanan. (1792) BD 5386. te na res cas erbet, tr. «toi tu n'en fais pas cas.» ●(17--) EN 2330. me ne ran qued a gas diues da fachury, tr. «je ne fais pas cas de ta fâcherie.» ●(17--) TE 70. un isprit dallét ne ra mui cas a nitra.

    (1821) SST iii. Ne rer mui cas a zisquein lezen Doué. ●(1860) BAL 180. an nebeud a gaz a ree eus a c'hloar an douar.

    (1910-1915) CTPV I 188. ne hran ket kas, tr. «peu m'importe.» ●(1913) THJE 39. ne hran ket kaz ag er péh e arriùou get en aral. ●(1916) KANNlandunvez 59/424. Epad m’edo ar stourmad en he voasa, en deuz intentet ouz tud c’hlazet aleiz hag great kas anezho var an adrenv.

    (2) Reiñ kaz : faire cas.

    (1792) BD 1639. ne roan quet a gas peguement da souffrin.

    (3) N'eus kaz / N'eus ket a gaz : qu'importe.

    (1659) SCger 68b. il n'importe, tr. «ne deus quet a gas.» ●(17--) BMa 670. Nen deus cas pe dre caer pe dre ac, tr. «Peu importe que ce soit de gré ou de force.»

    (1803) MQG 14. Hoguen, te, Baillic luch, a renco deomp sermon / Drouill-drast he meuleudi, n'eus cas e pez feçon. ●(1827/29) VSA 1352. ne voa quas pif a vige, tr. «qui que ce fut.» ●(1857) HTB 91. N'eus kaz peger sklabeet ha dismantet a vo eskern ha ludu an dud varo. ●(1860) BAL 47. n'eus caz peini gant ma z-aïn d'ar Baradoz. ●263. n'euz caz pe lavaro an dud. ●(1865) LZBt Gouere 32. N'euz kaz piou a gavoint. ●(1880) SAB 34. n'ez caz pegen nebeud.

    (4) Dre gaz =

    (1557) B I 341-342. an Princet bras / Heb caux nac abec ha dre cas / A pourchaczas gant diblasdet / Ef fize seder quemeret, tr. «les grands princes, sans cause ni motif, firent en sorte, dans leur haine cruelle, / Qu'il fût saisi.»

    II. Loc. conj.

    (1) E kaz ma : au cas où.

    (1732) GReg 138b. Le cas avenant que, au cas que, en cas de, tr. «ê cas ma.» ●(1792) BD 2493. en cas na ouffent quet, tr. «dans le cas où ils ne le sauraient pas.»

    (1857) LVH 60. É caz mar dehai de hennen nezé refus ag er gobér.

    (2) E ken kaz ma : au cas où.

    (1710) IN I 176. e quen cas ma teue un dra bennâc a vanite d'hon illigat. ●(1732) GReg 138b. Le cas avenant que, au cas que, en cas de, tr. «ê qeñ-cas ma.» ●En cas que cela arrive, tr. «ê qeñ-cas ma harrué qemen-ze.»

    (1878) EKG II 67. da rein dourn d'ezho e ken kaz ma teufent da enebi. ●170. kelennit-hen e ken-kaz ma teufe da fazia var he hent. ●269. e ken kaz me defe va c'hoar Mari c'hoant da vont a enep he ger.

  • kaz .4
    kaz .4

    s. Mont da gaz =

    (1918) LZBt Gouere 14. Ar gouel bras ac'h eas da gaz.

  • kaz .5
    kaz .5

    m. –où (habillement)

    (1) Corps de jupe.

    (1907) VBFV.fb 23b. corps de jupe, tr. «kaz, m. (pl. eu).»

    (2) Corsage.

    (1919) DBFVsup 37b. kaz, m. pl. eu, tr. «corsage (Locmar[iaquer]).»

  • kazakenn
    kazakenn

    f. –où (habillement) Casaque.

    (1633) Nom 112a. Gallica palla : casacque : casecquen.

    (1732) GReg 138b. Casaque, manteau à manches, tr. «Casacqenn. p. casaqennou.» ●(1744) L'Arm 46b. Casaque, tr. «Casaqueenn.. neu. f.» ●372b. Surtout, tr. «Casaquênn.. neu. f.» ●423a. Brandebourg, tr. «Cazaquænn. f.»

    (1857) LVH 157. meid ur gasaquennig gùen ar ou armage.

  • kazal
    kazal

    voir kazel

  • kazarc'h
    kazarc'h

    coll. (météorologie)

    (1) Grêle.

    (14--) N 876. Gant an quaserch so, tr. «Avec la grêle qu’il y a.» ●(1633) Nom 221b. Grando : gresle : casarh.

    (1659) SCger 63b. gresle, tr. «cazarc’h.» ●136a. cazarc’h, tr. «gresle.» ●(1727) HB 302. ar c’hasarc’h, ar reo, al luc’het, hac an avelou rostus. ●(1732) GReg 471b. Greler, tomber de la grêle, tr. «ober cazarc’h.» ●Il grêle, il tombe de la grêle, tr. «Cazarc’h a ra.»

    (1857) CBF 3. Kazarc’h a ra, tr. «Il grèle.» ●(1866) FHB 73/167a. ar c’hazarc’h o deus distrujet an daou fars eus an ed. ●(1869) HTC 52. eur barr-cazarc’h spountuz. ●(1889) ISV 454. Cazerc’h a guez ’vel bolodou. ●(1894) BUZmornik 70. eur barr-kazarc’h spountuz.

    (1905) KANngalon Du 540. eur barr kazerc’h. ●(1909) KTLR 75. epad ma rea karnaj, er meaz, avel hag ar c’hazarc’h. ●(1929) SVBV 114. kazarc’h o koueza hag an teol war dôenn ar soudarti o vrevi dindano. ●(1929) FHAB Meurzh 116. kazerc’h a rae.

    (2) Kanetenn gazarc’h : gros grêlon.

    (1978) BRUDn 19/19. Pemp munut goude, setu o koueza kanetennou kazarh, a dorr an toennou, ar gwér, gand eur zafar skrijuz !

    (3) sens fig.

    (1790-1794) PC i 230. cazarch boulou rus on enemiet.

  • kazarc'henn
    kazarc'henn

    f. –où, kazarc'h (météorologie) Grêlon.

    (1868) FHB 177/167b. Cavet ez eus cazerc'hennou hag a boueze eun anter lur.

    (1931) VALL 344a. Grêle, tr. «kazarc'h col. sgf. kazarc'henn, grain de grêle,grêlon.»

  • kazarc'het
    kazarc'het

    adj. Abîmé, haché par la grêle, grêlé.

    (1732) GReg 471b. Les blez sont grêlez, tr. «Cazarc'het eo an edou.»

    (1890) MOA 100b. Le froment a été abîmé par la grêle, tr. «kazarc'het eo beta r guiniz.»

  • kazarc'hiñ
    kazarc'hiñ

    v.

    (1) V. impers. Tomber de la grêle.

    (1732) GReg 471b. Greler, tomber de la grêle, tr. «Cazarc'hi. pr. cazarc'het

    (2) V. tr. d. Gâter par la grêle.

    (1732) GReg 471b. Greler, gâter par la grêle, tr. «Cazarc'hi. pr. cazarc'het

  • kazarc'hus
    kazarc'hus

    adj. (Temps) sujet à la grêle.

    (1732) GReg 471b. Tems sujet à la grêle, tr. «Amser cazarc'hus

    (1876) TDE.BF 327b. Kazarc'huz, kazerc'huz, adj., tr. «Sujet à amener de la grêle, parlant du temps.»

  • kazarek
    kazarek

    adj. Meilh-kazarek : mulet de rochers.

    (1876) TDE.BF 447a. Meill-kazarek, s. m., tr. «Mulet de rochers.»

  • kazarn
    kazarn

    f./m. –ioù, –où Caserne.

    (1732) GReg 141b. Casernes, tr. «Cazern. p. cazernou. ar c'hazern. ar gazern

    (1921) PGAZ 84. Eur billet huel en doa tennet dar zort ha dispeg oa bet diouz ar c'hazarn. ●(1924) BILZbubr 37/807. kazarn ar zoudarded. ●(1931) VALL 100a. Caserne, tr. «kazarn m. pl. iou, ou

  • kazarnad / kazarniad
    kazarnad / kazarniad

    m. –où Pleine caserne de.

    (1870) FHB 306/354b. eun den hag a laze eur c'hazerniad tud abez.

    (1931) VALL 100a. contenu d'une caserne, tr. «kazarnad m.»

  • kazarnadur
    kazarnadur

    m. –ioù Casernement.

    (1931) VALL 100a. Casernement, tr. «kazarnadur m.»

  • kazarnañ
    kazarnañ

    v. tr. d. Caserner.

    (1931) VALL 100a. Caserner, tr. «kazarna

  • kazarner
    kazarner

    m. –ion Casernier.

    (1931) VALL 100a. Casernier, tr. «kazarner, kazarnour

  • kazarniad
    kazarniad

    voir kazarnad

  • kazarniañ
    kazarniañ

    v. tr. Mettre en caserne.

    (1962) EGRH I 28. kazarniañ v., tr. « mettre en caserne. »

  • kazarnidigezh
    kazarnidigezh

    f. –ioù Casernement.

    (1931) VALL 100a. Casernement, tr. «kazarnidigez f.»

  • kazaz
    kazaz

    coll. Miettes de chanvre, de lin.

    (1464) Cms [Cazas]. Cazas lin l napta te 2m papiam. ●(1499) Ca 34b. Cazas lin. g. graites. l. napta/te secundum papiam.

  • kazeg
    kazeg

    f. –ed, kazekenned, kezekenned

    I. (zoologie)

    A. (en plt des équidés)

    (1) Jument.

    (1499) Ca 33a. Casec. g. iument. ●(1612) Cnf.epist 17. heuel dan casequennet. ●(1633) Nom 26b. Iumentum : iument : casecq. ●32b. Equa ; iument : casecq. ●321b. Peroriga, vel meliore lectione proriga, aut pruriga : qui garde les iuments, & les laisse saillir pour en auoir de la race : an hiny á mir quesequennet, hac á læs ô marchaff euit caffet an goüen.

    (1659) SCger 71a. iument, tr. «casec p. quesec.» ●136a. casec, pl. quesec, tr. «iument.» ●(1732) GReg 551b. Jument, cavale, tr. «Qasecg. p. qesecqenned (à l'Ile de bas, & à Van[nes] Qasecg. p. qesecg.).» ●(1738) GGreg 41. qasecg, p. qeseqenned, tr. «cavale.»

    (1849) LLB 1194. hou prawan kazeged. ●1239. kazeged é tuemder. ●(1857) CBF 96. Ho kazek e deuz ebeuliet n'euz ket pell, tr. «Votre jument a pouliné il n'y a pas longtemps.» ●(18--) KTB.ms 14 p 81. dilezel he gezegenned.

    (2) Mamm gazeg : poulinère.

    (1868) FHB 153/388a. eur vam gazek euz ar re genta.

    (1913) BOBL 27 septembre 458/2e. kezek estranjour evit hor mammou-kezek.

    ►spécial. Jument suitée.

    (1910) MAKE 51. kaer o doa ar ar mammou-kezeg gervel d'o c'haout ebeulien hag ebeulezed.

    (3) Ur penn kezeg : une jument.

    (1659) SCger 136a. vr pen guesec, tr. «vne iument.»

    B. (ichtyonymie) =

    (1961) BAHE 26/21. daou pe dri anv pesked dastumet e Ploumanac'h : Penndroc'h, Pirono, Moulleg, Tonk, Kazeg, Soner, Kaergenoù !!!

    II. (en plt de qqn) Femme facile.

    (1982) LIMO 13 novembre. «Er plah-man nen dé med ur gazeg». Eid rein de gleùed ne oè ket moiand hé derhel, ken friand e ziskoè boud : ur Vari faoutenn, ur rudellerez !

    III. (en plt de qqc.)

    (1) Pièce du métier à tisser.

    (1732) GReg 925a. Les jumelles, tr. «An diou gasecg

    (1905) FHAB Gwengolo/Here 151. Ar guyader a zo azezet var eun dreujaden goat hannvet kazeg pe skeuzeller.

    (2) Kazeg ar c'hure : eau de vie de fraude.

    (1732) GReg 312a. Eau de vie (de fraude), tr. «Burlesquement. caseq ar c'hure.» ●406b. Fesse-moulin, eau-de-vie en fraude, tr. «casecq ar c'hure

    (3) Charge de goémon qu'on ramène à l'aide du flot.

    (1960) GOGO 562. les meules de goémons sont appelées (…) à Plougastel-Daoulas, kazeg, pl. kazegennou. Kazeg est le nom de la jument. Le sens est «qui chevauche (les flots)». ●(1990) TTRK 91. Kement ha ma chom em soñj e kav din e veze graet ar gazeg eus ar garg vezhin-se.

    IV.

    (1) Pell emañ Yann(ig) diouzh e gazeg : être loin de son compte.

    (1878) SVE 547. Pell eman Iann euz e gazek, tr. L.-F. Salvet «Jean est loin de sa jument. (Etre loin de compte.)»

    (1906) DIHU 10/IV (G) Stevan K.. Hui huél enta é ma hoah pèl Iehann doh é gazeg ! ●(1935) ANTO 32 (T) *Paotr Juluen. Met siouaz pell eman c'hoaz Yann diouz e gazeg. ●(1942) VALLsup 26. Il est loin du but, tr. F. Vallée «pell emañ Yann diouz e gazeg popul.» ●(1955) STBJ 218 (K) Y. ar Gow. Siouaz ! pell eo chomet Yannig diouz e gazek... ●(1970) BHAF 12 (T) E. ar Barzhig. Med pell e oa Yann diouz e gazeg, ne servije ket derhel da zaoubenni...

    (2) Tostaat a ra Yann ouzh e gazeg : approcher du but.

    (1935) ANTO 151 (T) *Paotr Juluen. Krog 'oa, e gwirionez, ar binviou da seni dre ma toulled. Hep-mar e tostae Yann ouzh e gazeg.

    (3) Bezañ kazeg : être ivre.

    (1958) BRUD 4/21 (L) *Mab an Dig. Pa vezan hanter gazeg, o, nag a draou a voud aze e va 'fenn-me ! ●40. Da zeg eur edont oll hanter gazeg. ●(1958) BRUD 5/35 (L) *Mab an Dig. E ti Fañch an Touz e oa savet fachiri etre ar wreg hag an ozah. Evel ma veze aliez, an ozah a oa mezo hag ar wreg a oa kazeg, ar pez en em gave ken aliez all.

    (4) Ober kazeg // bezañ kazeg ganti : revenir bredouille ; échouer.

    (1916) KZVr 190 - 03/11/16. Ober kazeg, tr. «ne pas abattre de quilles en jouant.» ●(1931) VALL 81. Être bredouille, tr. F. Vallée «ober kazeg.» ●624. Il a raté son coup, tr. «kazeg en deus graet fam.» ●(1950) KROB 25/7 (L) J. Seite. Kazeg e oa tonton Paol o tont d'ar gêr, ha kement-se dre ma n'en doa ket diskroget eus hanter-kant lur. ●(1950) KROB 25/14 (L) *Ab Sulio. Diwallit, pe emanoun (lenn : emaoun) kazeg ganti ! ●(1951) BLBR 39-40/15. Petra 'n domenn, emeve, ober kazeg evit ar wech kenta.

    (5) Ober kazeg (e-kreiz / dre-greiz) ar porzh : échouer juste au moment où on va réussir. Cf. ober peñse e-kreiz ar porzh.

    (1857) CBF 124. Ober kazek dre greiz ar porz, tr. « Passer sans toucher les quilles. » [au jeu de quilles] ●(1870) MBR 258 (L) A. Troude. Ar prins koz hag he verc'h, great kazek gant-hi e-kreiz ar porz. ●(1877) FHB (3e série) 13/103a *Torr-e-Benn. Abiou ! a gleiz ! Republikaned eno oc'h euz great cazek dre greiz ar porz.

    (1931) VALL 237. Échouer au port, tr. F. Vallée «ober kazeg dre greiz ar porz fam.» ●576. Échouer au port, tr. «ober kazeg dre greiz ar porz (se dit spécialement d'un coup nul au quilles).» ●(1957) AMAH 176 (T) *Jarl Priel. Div wech diouzhtu e reas kazeg e-kreiz ar porzh pa dostaas ouzh Skol Vroadel ar Sonerezh hag an Displegerezh.

    (6) Chom kazeg : échouer.

    (1958) BLBR 111/6 (L) J. Seite. Dibabet war ar bern e vezer ha da ziwall a zo da jom kazeg.

    (7) Ober kazeg : échouer.

    (1878) SVE 605. C'hoant gant-ho a ra kazek, tr. L.-F. Salvet «Leur désir fait chou-blanc.)» ●(1878) EKG II 122 (L) L. Inisan. An alc'houez kenta a reaz kazek, ne d'ea na ne deue. ●(1890) MOA 190 (L). Manquer son coup (parlant du joueur), tr. J. Moal «ober kazek.» ●228. Il a subi un échec. En style familier on dira : kazeg en deuz great.» ●(18--) SAQ II 167 (L) J. Quéré. «Pe me a raio nao, pe me a raio kazeg, ne raan ket kalz a forz; n'euz netra etre an taoliou, a lavar an hini a zo o c'hoari da fall.

    (1910) BUJA 38 G. Helies. Ia ! galvet e oue ive, mez evel ar re all e reas kazek. ●(1932) DOGA 28 (Ki) J. Riou. An hini a raio kazeg en e dro en do keuz moarvat. ●(1981) ANTR 149 (L) *Tad Medar. Ha setu paked glapez ar pôtr Jakez, greed kazeg gantañ war e drujenn.

    (8) Ober kazeg an u : faire la chaise pour porter qqn.

    (1978) PBPP 2.2/283 (T-Plougouskant). Ober kazeg an u, tr. J. le Du «faire la chaise /porter quelqu'un à deux en faisant un siège de ses mains jointes/»

    (9) Distreiñ penn e gazeg da ub. : détourner qqn de son idée.

    (1908) FHAB Gwengolo 267 (L) *Laouig Beg ar Spins. Evit kaout digemer var eul lestr e ranki kaout paperiou hag assant da dud; anez-se e vezo distroet buhan penn da gazek did en dro. ●(1909) FHAB Here 311 (L) *Laouig Beg ar Spins. Eun dra divalo benag adarre tennet eus bisac'h ar c'hemener brein. Al lochori bras-se ne oar ober ken. Mes ni velo da zistrei penn e gazeg dezan en drô evit mad. ●(1909) FHAB Du 345 (L) *Laouig Beg ar Spins. Mes me gred eo mall distrei penn o c'hazeg d'ar ganfartet-se en-dro. ●(1910) FHAB Mae 151 *Ioen an Tour Gwenn. Bete neuse ez ea d'an oferen. Alas ! Buhan e oue distroet penn e gazek dezan endro pa gomzas eus mont d'an ilis. ●(19--) NFLO (L). Détourner. d[étoutner] complètement qq'un de son idée, de son opinion, tr. Loeiz ar Floc'h «distrei penn e gazeg da u.b.»

    (10) Kaout santimant ar gazeg kozh :

    (1982) LIMO 13 novembre (G) Job Jaffré. plah yaouank pe moéz én oed, penn heurt, mouherez, ataù prest d’ober un dra ar en tu gin, pe de sonnein kreizté ged he zoul-ar dran, laret e vezè hé en doè «santimant er gazeg gouh 

    (11) Bout sot evel ur gazeg : sot comme une garçonne.

    (17--) CHal.ms ii 104. garçonniere, tr. «ur sah’ pautr’, ur uerh goal daulet d'er bautret, difa’çon el ur pautr’, sod el ur gazec

    (12) Komz brezhoneg evel ur gazeg : voir brezhoneg.

  • kazeg-c'hlas
    kazeg-c'hlas

    f. litt. La mer.

    (1732) GReg 616a. La grande mer, tr. «burlesquement ar gasecq glas

    (1874) FHB 485/119a. da vont da redeg adarre var ar gazek c'hlas. ●(1889) ISV 342. bremaik c'huec'h vloaz hag antercant ma emaoun o verdea var ar gazek c'hlaz...

    (1956) LLMM 58/14. Pell 'zo he deus paouezet ar gazeg c'hlas da winkal hag an eil-gabiten a zo er mare-mañ ouzh ar stur.

  • kazeg-du
    kazeg-du

    f. Locomotive.

    (1904) BOBL 19 novembre 9/3b. en gar Tremaouezan, gazek-du an train 48 a zo diraillet.

  • kazeg-eal
    kazeg-eal

    f. (zoologie) Jument poulinière.

    (1909) BOBL 04 septembre 245/2e. Rak ma mamm 'zo kazek-eal.

  • kazeg-ebeul
    kazeg-ebeul

    f. (zoologie) Jument poulinière.

    (1905) BOBL 02 septembre 50/3d. d'ar gezegenned-eubeul, d'an eubeulien bloa ha daou vloaz. ●(1914) DFBP 256a. poulinière, tr. «Kazek eubeul

  • kazeg-koad
    kazeg-koad

    f.

    (1) (ornithologie) Pivert Picus Viridis.

    (1633) Nom 41a. Picus Martius, turbo : bechebois, espec, pic, piumart : casecq-coat.

    (1659) SCger 136a. casec coat, tr. «piuert.» ●(1732) GReg 720a. Pic, & pic-vert, ou pivert, oiseau, tr. «Qasecq-coad.» ●(1744) L'Arm 283b. Pic-vert, dites, Pivert, Pivier, tr. «Gazêc-coaitt. f. Hébéll-coaitt.»

    (2) Chevalet à supplice.

    (1732) GReg 162b. Chevalet, supplice, tr. «Qasecq-coad. p. qeseqenned-koad

  • kazeg-vezevenn
    kazeg-vezevenn

    f. Manège de chevaux de bois.

    (1896) GMB 415. pet[it] Tréc[orois] kazek-vezeven, tr. «manège, chevaux de bois qui tournent.»

    (1910) EGBT 116. kazeg vezeven, tr. «f. carroussel.» ●(1965) KATR 31. Chomet e oan dirag ar gaviseven da arvesti ouz ebatou ar vugale.

  • kazeg-vor
    kazeg-vor

    f. (ichtyonymie) Chinchard.

  • Kazeg-wenn
    Kazeg-wenn

    f. (astronomie & tradition pop.) Lune.

    (1938) BRHI 187. J'ai lu, quelque part, que les habitants de Molène appellent la lune la Jument Blanche. ●(1997) KLEDEN AR C'HAB. Kanañ nouel / Ar gazeg wenn a zo kouezhet er vouilhenn / Pegomp en enni penn-da-benn.

  • kazeg-zu
    kazeg-zu

    f. fam. Locomotive.

    (1934) BRUS 275. La locomotive, tr. «er gazeg-zu (fam.).»

  • kazegenn
    kazegenn

    f. –où

    (1) Meule (de goémon) récolté au large.

    (1877) FHB (3e série) 2/11b. pa vezes o poulza da gazeken vezinn var aochou Plouneour.

    (1931) VALL 338a. meule de goémon récolté au large, tr. «kazeg (Plougastel) pl. kazegennou

    (2) (habillement) Vêtement qui couvre le buste des femmes.

    (1909) BROU 211. (Eusa) Kazéken, tr. «Vêtement de femme, couvrant extérieurement le buste.» ●(1925) BILZ 151. eun druilhad bugale mic'hiek peg eus he c'hazekenn. ●Kazekenn, tr. «jupon de tous les jours de nos paysannes.» ●(1985) OUIS 222. kazeken.

  • kazegenn-goad / kazekenn-goad
    kazegenn-goad / kazekenn-goad

    f. (ornithologie) Pivert Picus Viridis.

    (1909) BROU 211. (Eusa) Kazéken-goat, tr. «Pivert.»

  • kazegennañ
    kazegennañ

    v. intr. (en plt d'une jument) Demander l'étalon.

    (1909) BROU 211. (Eusa) Kazegénna, tr. «Se dit d'une jument qui demande l'étalon.»

  • kazekenn-goad
    kazekenn-goad

    voir kazegenn-goad

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...