Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 55 : de groel (2701) à gronner-2 (2750) :- groel
- groeñvgroeñv
s. Support de chandelle.
●(1919) DBFVsup 11a. brif (Kervignac), tr. «bâton fendu pour recevoir une chandelle. – Ailleurs, krouib (Lang[uidic], groeñù (fr. griffe ?).»
- groggrog
m. –où (alimentation) Grog.
●(1916) LILH 4 a C'hwevrer. Enep d'er grip é ma ret um zerhel tuem mat, pas ivet nitra iein ha kemér grogeu. ●(1993) MARV xii 19. (Kawan) Ha me h a d'ober deo eur «grog», unan hag a stago warnoh.
- grognalgrognal
v. intr.
I. (en plt des animaux)
(1) Grogner.
●(1659) SCger 64a. gronder, tr. «grognal.» ●152a. grongnal, tr. «gronder.» ●(1732) GReg 474b. Grogner, parlant des pourceaux, tr. «groignal. pr. groignet.» ●(1744) L'Arm 178b. Grogner, parlant des cochons, tr. «Grognale.»
●(1910) EGBT 43. ar vuoc'h a vlej, ar porc'hel a c'hrogn.
(2) =
●(1902) PIGO I 174. Ar blei a grogaz da c'hrognal. ●(1907) PERS 170. da c'hrognal evel eun ours.
II. (en plt de qqn) Grogner, grommeler.
●(1659) SCger 64a. grommeler, tr. «groign.»
●(1894) BUZmornik 173. kaer en devoue he goaz grougnal ha skandalat. ●294. ober a rea dioc'htu hag heb grougnal kement tra a veze lavaret d'ezhi.
●(1926) FHAB Du 434. e vezo kavet abeg da c'hrounial !
- grognamantgrognamant
m. –où Grognement.
●(1633) Nom 216a. Grunnitus, suum est, stridor suis : grognement : grouingnamant, dochal eguis vn guys.
- grognellatgrognellat
v. intr. Grogner, grommeler.
●(1982) PBLS 626. (Langoned) grognelad, tr. «grogner, grommeler.»
- grogner
- grognon
- grognonal / grognonat / grognoniñgrognonal / grognonat / grognoniñ
v. intr. Grogner.
●(1744) L'Arm 178b. Grogner, parlant des cochons, tr. «Grognonnein.»
●(1856) VNA 183. je ne pense qu'à mon ventre ; je grogne sans cesse quand il est vide, tr. «ne mès chonge meit a me hov ; me hrognon dalmad a pe vé goulihue.»
●(1903) EGBV 24. grognonal, grognonein, tr. «grogner, murmurer». ●25. er pen moh e hrognon. ●(1907) VBFV.fb 49b. grogner, tr. «grognonat.» ●63a. marmotter, tr. «grouignonat.» ●(1912) BUEV 71. de hrognonat èl un ours.
- grognonañ / grognoniñgrognonañ / grognoniñ
v.
I. V. tr. d. Faire cotonner un drap.
●(1732) GReg 438a. Friser, rendre crépu, inegal, faire cotonner un drap, tr. «Groignoñni. groignoñna. ppr. groignoñnet.»
II. V. intr.
(1) Friser naturellement.
●(1876) TDE.BF 254b. Grognoni, v. n., tr. «Friser naturellement, parlant des cheveux.»
(2) Boulocher.
- grognonatgrognonat
voir grognonal
- grognonekgrognonek
adj. Cotonneux (en prlt d’un drap).
●(1732) GReg 438a. Drap frisé comme il faut, tr. «Mezer groignoñnecq.» ●467b. Drap couvert de grains, comme l'est la ratine, la futaine à grains d'orge, &c., tr. «Mezer groignonnecq.»
●(1876) TDE.BF 254b. Grognonek, adj., tr. «Cotonneux, parlant du drap.»
●(1890) MOA 189b. Cotonneux, adj. Partie cotonneuse du drap, tr. «grognoun, subs. m. – grognounek, adj.»
- grognonenngrognonenn
f. –où, grognon Bouloche.
●(1732) GReg 467b. Grain, parlant du drap cotonné, tr. «Groignoñnen. p. groignon.»
- grognonerezh
- grognoniñ .1grognoniñ .1
voir grognonal
- grognoniñ .2grognoniñ .2
voir grognonañ
- grognus
- grogoliañgrogoliañ
v. tr. d. (pathologie) Gargariser.
●(1932) OALD 39/331. ober eur palastr tomm gand eun dournad deliou frigaset, ha grogolia ho kenou gand an dour bervet warni.
- groilh
- groilhañgroilhañ
v.
I. V. intr.
(1) Se fêler.
●(1752) PEll 378. Groilla, tr. «se fendre avec éclat.»
●(1876) TDE.BF 254b. grollia, v. n., tr. «Se fêler, parlant d'une cloche.»
(2) S'érailler.
●(1876) TDE.BF 254b. grollia, v. n., tr. «s'enrouer, parlant d'un chantre, d'un chanteur.»
II. V. tr. d. Fendre.
●(1752) PEll 378. Groilla, tr. «Fendre avec bruit.»
- groilhenn
- groilhetgroilhet
adj.
(1) Fendu, fêlé.
●(1869) TDE.FB 393b. La cloche est fêlée, tr. «grolliet eo ar c'hloc'h.» ●395a. La cloche est fendue, tr. «grolliet eo ar c'hloc'h.» ●(1876) TDE.BF 254b. grolliet, adj. et participe, tr. «Fêlé, parlant d'une cloche.»
●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 35. (Skrignag) Ar maen-mañ a zo groilhet, anez e oa bet mat da ober eur gellann.
(2) sens fig. (en plt de la voix, d'un son) Éraillé, cassé.
●(1876) TDE.BF 254b. grolliet, adj. et participe, tr. «rauque, parlant de la voix.» ●(1877) FHB (3e série) 4/30b. he vouez a ioa groillet oll divar ar guin.
(3) fam. (en plt d'un chantre) Bezañ groilhet e gloc'h : être enrhumé.
●(1869) TDE.FB 339a. Le chantre est enrhumé, tr. «ar c'hiniad a zo grolliet he c'hloc'h, Fam.»
- groll .1groll .1
f. –ed
(1) Truie qui a des porcelets.
●(1732) GReg 943b. Truïe qui a de petits cochons, tr. «groll. ur c'hroll. ar c'hroll. p. grolled.» ●(1744) L'Arm 174b. Gore, tr. «Grolle.. létt.»
●(1876) TDE.BF 254b. Groll, s. V[annetais] T[régor] C[ornouaille], tr. «Truie qui a des petits.»
(2) Femme de forte poitrine débraillée.
●(1744) L'Arm 174b. On nomme, Grolle, une personne du Sexe, qui a de la gorge & ne la couvre pas modestement. ●175b. Gourgandine, tr. «Grolle : Gaste.» ●311b. Prostituée, tr. «Grolle.. létt. f.»
●(1876) TDE.BF 254b. Groll, s. V[annetais] T[régor] C[ornouaille], tr. «par extension, femme qui se débraille des seins, prostituée.»
●(1931) VALL 298b. Femme ; débraillée, tr. «groll.»
- groll .2groll .2
f. –où (sport)
(1) Balle du jeu de crosse.
●(1732) GReg 237b. La balle du crossement, tr. «groll. p. grollou.»
●(1876) TDE.BF 254b. Groll, s. f., tr. «La balle qui sert au jeu de la crosse ; pl. ou.»
●(1931) VALL 173a. la balle du jeu de crosse, tr. «groll m.»
(2) Foetañ groll : jouer à la crosse.
●(1732) GReg 237b. Crosser, jouer à la crosse, tr. «fouëtta groll.»
- grollañ
- grom .1
- grom .2
- gromañ / gromiñgromañ / gromiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Gourmer.
●(1732) GReg 464b. Gourmer un cheval, tr. «Gromma ur marc'h. pr. grommet.»
●(1876) TDE.BF 254b. Gromma, v. a., tr. «Mettre la gourmette à un cheval.»
(2) sens fig. Malmener.
●(c.1825-1830) AJC 5800-5801. on enemied epouanted a harme hac a redé / cried a voa dimb antren en tier evid o groman, tr. «...pour les chatouiller.» ●(18--) SBI II 206. Hac hen commans da c'hromman ar paour kès milinèr, tr. «Et lui de commencer à secouer le pauvre cher meunier.»
(3) Heurter (des coudes, etc.).
●(1919) KZVr 356 - 28/12/19. gromma, tr. «heurter (des coudes, etc.).»
(4) Rouspéter.
●(1977) PBDZ 198. (Douarnenez) gromiñ, tr. «rouspéter.»
II. V. pron. réci. En em c'hromañ : se confronter.
●(c.1825-1830) AJC 3736. neuse ne ellemb quen en em hroman, tr. «Alors, nous ne pouvions plus nous confronter.»
- gromellat
- gromeller
- grond-grond-
voir gront-
- grondin .1
- grondin .2grondin .2
s. -ed (ichtyonymie) Grondin (Local. Houat & Hœdic).
●(1850) HHO 71. Grondins, Trigla cuculus & Trigla gurnadus, tr. « Grondeignet. »
- groñjgroñj
f. –où
I. (anatomie)
(1) Menton.
●(1633) Nom 19b. Mentum : menton : helguez, grouing.
●(1659) SCger 78b. menton, tr. «gronch.» ●152a. grouch, tr. «menton.» ●(1710) IN I 194. mar bez tennet toutafæt ar varo eus ar c'hroinch hac ar bleo eus ar pen. ●(1732) GReg 615b. Menton, tr. «groiñch. p. ou.»
●(1838) CGK 12. He gronc'h (lire : gronch), en furm d'eur vaz dotu. ●(1876) TDE.BF 254a. Groñch, s. m. T[régor] C[ornouaille], tr. «Menton.» ●(1883) MIL 150. Eun espes rebech so dindan he c'hronch. ●(1895) GMB 293. pet[it] Trég[uier] groñch, menton.
●(1900) KEBR 16. Ar c’hronch, tr. « Le menton ». ●(1902) PIGO I 176. he dent hag he c'hronch. ●(1983) PABE 134. (Berrien) groñj, tr. «menton.»
(2) Groin.
●(1659) SCger 64a. groin, tr. «gronch.»
●(1876) TDE.BF 254a. Groñch, s. m. T[régor] C[ornouaille], tr. «groin des pourceaux.»
(3) Groñch hinkin : menton en galoche.
●(1876) TDE.BF 291a. Groñch hinkin, tr. «menton de galoche.»
II. Chas (d'une aiguille).
●(1940) SAV 18/20. kement ha groñch (kroz) eur spilhenn. ●(1955) STBJ 31. ken bihan ha groñch eur spilhenn. ●223. groñch eur spilhenn : kros.
- groñjad
- groñjañ / groñjiñgroñjañ / groñjiñ
v. intr. S'accouder.
●(1732) GReg 9a. S'accouder.. S'appuyer sur les coudes, tr. «Groingea. pr. Groinget. Van[netois] Gronjein. pr. Gronjet.»
- groñjeggroñjeg
m. groñjeion Homme qui a un grand menton.
●(1732) GReg 615b. Un homme qui a un grand menton, tr. «groiñchecq. p. éyen.»
- groñjekgroñjek
adj. Qui a un grand menton.
●(1876) TDE.BF 254a. Groñchek, adj., tr. «Qui a un grand menton.»
- groñjetgroñjet
adj.
(1) Accoudé.
●(1927) FHAB Gouere 141. Eun dimezell yaouank gronchet (1) war unan eus ar prenecher, dremmou brao, koantik ha kunv d'ezi. (1) gronchet, e galleg appuyée, penchée. ●(1938) CDFi 23 avril. Gruncha 'reas war gwele Herve. ●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 269. kronchet = accoudé négligemment, affalé. ●(1955) STBJ 95. eun daolig hir a oa groñchet outi moused-all. ●123. groñchet atô ouz ar prenestr. ●(1958) BRUD 3/24. Azezet war an diou vardell aneañ pe groñchet outo da zelled ouz an dour.
(2) par ext. Courbé, appuyé.
●(1872) DJL 12. Ne ma ket mui ar ghiz da zoughen bragou-braz, / Na da vont d'ar foariou gronchet var eur penn-baz.
- gronn .1
- gronn .2gronn .2
m.
I. Monceau, amas.
●(1876) TDE.BF 255a. Gronn, s. m. V[annetais] T[régor] C[ornouaille], tr. «Monceau, amas.»
II.
(1) Lakaat ar gronn àr, en-dro da : encercler.
●(1910) ISBR 165. Lakat e hrezant er gronn ar kér. ●(1921) GRSA 327. lakat er gron én dro d'hou kastel. ●(1935) DIHU 284/212. lakat er gronn ar Uengamp. ●(1937) TBBN 6. Jorj e laka er gron ar Garnag.
(2) Terriñ ar gronn =
●(1921) GRSA 328. donet tré a gér aveit torrein er gron.
(3) Ober gronn war udb., ub. =
●(1909) FHAB C'hwevrer 50. n'eo ket ma rafemp gronn war yez ar C'hallaoued, mez hon youl eo e karfe hag ec'h anavezfe ar Vretoned o yez o unan da genta. ●(1909) FHAB Ebrel 118. A-hont, da vihana, emezan, ne vezo ket great a c'hronn varnon.
(4) Stad a c'hronn : état de siège.
●(1847) FVR 349. ar jeneral Michaud, e gward e Pontivi, a ziskleriaz penaoz e lakaje e stad a c'hrounn kement parrez e pehini e vije lazet eur re bennak.
(5) Enveloppe.
●(1744) L'Arm 284a. Pie-mére, tr. «Gronn tosstan de véle er peenn.»
●(1907) VBFV.bf 28b. gron, m. pl. –ñneu, tr. «pièce de toile qui sert à envelopper quelque chose.» ●(1942) DHKN 75. é roegein gron el lihér get he hroched.
- gronn .3
- gronn-aodgronn-aod
m. =
●(1903) MOAO 17. Na dosta ket (...) / ouz grounn-aot ken du ha mouar, tr. «N'approche pas (...) de la grève où pourrit une masse de goémon noir comme la mûre.» ●(1915) KZVr 112 - 25/04/15. A Molène d'après M. Cuillandre : on appelle groun aod les tas de «tali» que l'on met à pourrir pour faire la soude.
- gronn-lin
- gronn-neudgronn-neud
m. Bobine, fusée de fil.
●(1876) TDE.BF 256a. Grounn-neud, s. m., tr. «Le fil placé sur une bobine, sur un fuseau.»
- gronnadgronnad
m. –où
(1) Paquet, amas, groupe.
●(c.1718) CHal.ms ii. floccon, tr. «gronnat, un toupennat.» ●un floccon de laine, tr. «ur peh gloan, ur gronnat gloan.» ●(1732) GReg 420a. Flocon de laine, tr. «Van[netois] gronnad gloan. p. ëu.» ●690b. Paquet, tr. «Van[netois] gronnad. p. ëu.» ●(1744) L'Arm 217a. Liasse, tr. «Gronnat-papérieu.. adeu-papérieu.» ●267a. Paquet, tr. «Gronnatt.. adeu.»
●(1829) CNG 102. E bèn sacret zou curunet / Guet ur gronnat spern hérisset, / E oasquant quer stert ar é bèn / Ma hai en drein bed er vélèn. ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 51. ean (...) e voulgé guet en [dorn] aral ur gronnad treu e oé guet-hou. ●(1890) MOA 115a. Amoncellement, tr. «Grounnad.»
(2) Quantité de.
●(1932) GUTO 41. ur gronnad loñnedigeu dishanval en eil doh égilé. ●(1939) RIBA 5. ur groñnad groagé.
- gronnadur
- gronnañ / gronniñgronnañ / gronniñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Entourer (de linge).
●(1790) MG 184. a pe fal deign er gronnein [me hroaidur]. ●(17--) TE 41. Hi (…) e hronnas é zeourn hag é oug guet crohèn er mènnèt-gavr-hont. ●164. ur paquêttad dillad gronnét guet crohèn.
●(1818) HJC 365. Hint e gueméras enta er horf ac ir gronnas guet liennage. ●(1855) BDE 291. el lienneu e oé doh er gronnein. ●(1856) VNA 227. les envelopper et les démaillotter, tr. «ou gronnein hac ou divailhurein.»
●(1906) HIVL 74. liéneu de hroñnein er horv. ●(1913) AVIE 337. Ind e gemér enta korv Jézus hag el lién én ul linsél, doh er gronnein get lezeu huek.
(2) Envelopper (de papier).
●(1942) DHKN 70. emé Vonick, én ur hronnein endro el lévrig kaer én é sé papér skanù.
(3) Cerner, assiéger.
●(17--) TE 223. Ean e gassas enta soudardèt de hronnein er Guær.
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 95. un armé a béh a soudardèd eit gronnein Tipasa. ●(1866) FHB 69/130a. da c'hrounna an ti ma voa ar missioner caloneg enha. ●(1891) CLM 7. Ha neaoh ur bobl tud em grôn hag e houlen guet n'ein peb tra.
●(1912) BUAZpermoal 113. ar Zôzon a c'hronnas Roazon. ●(1921) GRSA 329. ou lézel de hronnein er hastel.
(4) Amasser.
●(1659) SCger 152a. gronna, tr. «amasser.» ●(1732) GReg 31b. Amasser du foin ou de la paille, à brassées, tr. «gronna foën, pe colo.»
●(1908) FHAB Mae 140. ne vez ket kavet aour e kear da c'hrounna gant ar rozel. ●(1922) IATA 43. eb arc'hant da c'hrouna e c'heller beza eüruz.
(5) [au passif] Envahir.
●(1867) BUE 88. eunn de ma oa Kervarzin gronnet a bevien.
●(1931) GWAL 136-137/427. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Gronna (grounna) : e galleg : envahir (e-lec'h : entourer, encercler). Da sk. : gronnet eo ar park-mañ gant al louzou fall.
(6) Rassembler, mettre, accueillir.
●(1876) TDE.BF 255a. Gronna, v. a., T[régor] C[ornouaille], tr. «Assembler, réunir, cerner.»
●(1944) EURW I 114. eun deltenn veur (...) a c'heller grounna dek mil a dud enni.
(7) Bout gronnet d'ar c'housked : être gagné par le sommeil.
●(1818) HJC 187. Pierre, ac er hré e oai guet hon, e oai gronnet d'er housquèd.
(8) fig. Envelopper.
●(1844) DMB 4. En éerh a hron en doar èl ul lincér, tr. « La neige enveloppe la terre comme d’un linceul. »
II. V. intr. S'assembler.
●(1928) BFSA 26. E vignoned a c'hronnas (s'assembler) buan en-dro d'ezan.
III. V. pron. réfl. En em c'hronnañ.
(1) S'envelopper.
●(1849) LLB 1717. Neoah hum hronet mat, kemeret manegeu.
●(1901) LZBg 59 blezad-2l lodenn 110. lanjérieu e vé displeget ar er plancheris, ean hum hroñn én-hé. ●(1915) RNDL 128. Hanval doh ur roué gouéù en hum hroñn a vouk, tr. «Pareil à un roi barbare qui s'enveloppe de pourpre.» ●(1982) PBLS 480. (Langoned) en em c'hronnit mad, tr. «habillez vous chaudement.»
(2) S'entortiller.
●(c.1718) CHal.ms i. Le lierre, la vigne le serpent s'entortillent autour des arbres, tr. «en deliau, en Iliau, er c'huin er serpant en him gue' en him dortuill' en him groun' ardrou er güe.»
- gronner .1
- gronner .2gronner .2
m. –ioù Machine agricole de ramassage.
●(1975) UVUD 81. (Plougerne) Ni dlie beha bet freuzet ennez ar c'hae-se. E vehe plantet an arad a-zignan ag benn a'fin oa deut da fouera ganeomp ; setu gant ar grounner dac'houde. E vehe staget ar c'hezeg, daou loan ac'h ar grounner… Eur grounner 'peus bet gwelet da ramañs an ed kentoc'h el leuriou alato ; eun tamm koat ledan, 1 metr 30, 1 m 40 ahe-se.