Devri

Recherche 'kou...' : 462 mots trouvés

Page 5 : de koulmenn (201) à koumoulin (250) :
  • koulmenn
    koulmenn

    f. –ed (ornithologie) Colombe.

    ●(1821) SST 60. edan limage ur glommen.

  • koulmet
    koulmet

    adj. Noué.

    ●(c.1500) Cb 50a. noues / ou enlaces. coulmet.

    ●(1849) LLB 1056. boteu ler nehué klomet ged ur seien.

  • koulmez
    koulmez

    f. –ed (ornithologie) Colombe femelle.

    ●(1499) Ca 48a. [coulm] Jdem hec columba / e / b. coulmes.

  • koulmidigezh
    koulmidigezh

    f. Enlacement.

    ●(c.1500) Cb 50a. g. neuement ou enlacement. br. coulmidiguez.

  • koulmus
    koulmus

    adj. Noueux.

    ●(c.1500) Cb 50a. g. plain de las / ou de neux. b. coulmus.

    ●(1732) GReg 661b. Noueux, euse, plein de neus, tr. «Coulmus. coad coulmus.»

  • koulomer
    koulomer

    m. –ioù Colombier.

    ●(1732) GReg 181a. Colombier, tr. «Van[netois] colomér. clomér pp. yeü.» ●(17--) VO 66. Hé zi e zou batissét èl ur h'lommer.

    ●(1876) TDE.BF 359a. Kolomer, s. m. V[annetais], tr. «Colombier.»

  • koulouch .1
    koulouch .1

    adj. Caressant, qui aime les calins.

    ●(1931) VALL 97b. Caressant, tr. «V[annetais] koulouch.»

  • koulouch .2
    koulouch .2

    m. enfant.

    (1) Petit chéri.

    ●(1919) DBFVsup 42a. koulouch é dad, tr. «l'enfant préféré de son père.» ●(1931) VALL 585b. enfant préféré, tr. «koulouch (de son père e dad).» ●(1967) BRUD 26-27/23. Ma faotr bihan ez out-te, ma zamm krennard, hañ, koulouchig-me !

    (2) Enfant calin.

    ●(1919) DBFVsup 42a. koulouch, v., tr. «celui qui recherche les caresses.» ●(1931) VALL 91b. Calin, tr. «V[annetais] koulouch.»

    (3) Ober e goulouch : chercher des câlins.

    ●(1974) SKOL 56/12. kement hag ober e goulouch.

  • koulouchal / koulouchiñ
    koulouchal / koulouchiñ

    v.

    (1) V. tr. d. Câliner, cajoler.

    ●(1919) DBFVsup 42a. koulouchein, koulouchal, v., tr. «cajoler.» ●(1931) VALL 91b. Caliner, tr. «koulouchal, koulouchein V[annetais].» ●121b. Choyer, tr. «koulouchein V[annetais].»

    (2) V. intr. Chercher des câlins.

    ●(1919) DBFVsup 42a. koulouchein, koulouchal, v., tr. «rechercher les caresses.»

  • kouloucherezh
    kouloucherezh

    m. Dorlotement, câlinerie.

    ●(1973) LIMO 26 mai. hemb kouloucherèh él breman.

  • koulourdr
    koulourdr

    coll. (botanique) Courges.

    ●(c.1500) Cb 50a-b. le lieu ou croissent les cocumbres. bri. an lech ma cresq coulourd.

  • koulourdrenn
    koulourdrenn

    f. –où

    (1) (botanique) Courge.

    ●(1499) Ca 48b. Coulourden. g. cocumbre. ●(c.1500) Cb 50a. Coulourdenn. g. cocumbre. ●(1633) Nom 68b. Pirum cucurbitinum : poire de sarteau, ou de campane : peren á vez eguis vn coulourdren. ●82b. Cucurbita ventricosa : courge : coulourdræn. ●Cucurbita anguina, oblonga : coulourdræn hu (lire : hir).

    ●(1659) SCger 18b. calabace, tr. «coulourdren.» ●33b. courge, tr. «coulourdren.» ●138b. coulourdren, tr. «courge.» ●(1732) GReg 225a. Courge, plante rampante, qui est de la nature des citrouilles, tr. «Coulourdrenn. p. coulourdrennou.»

    (2) Koulourdrenn-voc'h : courge sauvage.

    ●(1732) GReg 225a. Courge sauvage, tr. «coulourdrenn-moc'h.»

    (3) Calebasse, gourde.

    ●(1732) GReg 130b. Calebasse, courge vidée & sechée, tr. «Coulourdreñ. p. coulourdrennou.»

    ●(1866) FHB 86/266a. Ar belec a voa ganthan eur goulourdren, ha dour enhi.

  • koulourdrennad
    koulourdrennad

    f. –où Contenu d'une calebasse.

    ●(1732) GReg 130b. Plein une calebasse de vin, tr. «Ur goulourdrennad güin. p. coulourdrennadou-güin.»

  • koulsaat
    koulsaat

    v. intr. Arriver plus tôt.

    ●(1919) DBFVsup 42a. koursat, v. tr. «se faire ou arriver plus tôt.» ●(1934) BRUS 46. Arriver plus tôt, tr. «koursat.» ●127. Faire plus tôt, tr. «koursat.»

  • koulskoude
    koulskoude

    adv. Cependant.

    ●(1621) Mc 56. Milliguet em eux, hac en em fachet ouz ma hentez, hep caffout couls goudé nep desir ez arruise nep fortun ganté.

    ●(1732) GReg 144b. Cepandant, néanmoins, toute fois, tr. «Gouscoude. couscoude. coulscoude.»

    ●(1894) BUZmornik 234. Ann Urs-ma a zo striz meurbed, ha goulskoude ec'h en em skignaz buhan.

    ●(1902) PIGO I 196. An ti na oa ket pell, ha koulskoude, n'o devoa ket a fin d'ober kildroenno. ●(1909) FHAB Even 182. ne leverchont grik goulskoude. ●(1911) SKRS II 33. Lezet e oue koulzkoude da vont beteg ennhan eur belek.

  • koultr
    koultr

    m. (agriculture)

    (1) Coutre. cf. kaoutr

    ●(1499) Ca 48b. Coultr. g. coultre de charrue.

    ●(1732) GReg 228a. Coutre, instrument de charruë, tr. «Coultr. p. coultrou.»

    (2) Kontell-goultr : coutre.

    ●(1732) GReg 228a. Coutre, instrument de charruë, tr. «contell-goultr.»

  • koultrenn
    koultrenn

    f. –où

    (1) Branche.

    ●(1936) IVGA 224. ur c'hrañvazadig koultrennou pin.

    (2) sens fig. Kaout koultrenn : avoir du cran.

    ●(1947) YNVL 28. N'em eus ket aon fogasiñ, me ! Me 'm eus koultrenn, me !

  • koultret
    koultret

    adj. (Lit) souple. cf. akoutret

    ●(1936) IVGA 290. astennet atao a-c'houen e gein war e wele koultret mat.

  • koultron
    koultron

    m. –où Goudron.

    ●(1732) GReg 452a. Gaudron, ou goudron, tr. «Van[netois] couiltron.» ●(1744) L'Arm 31b. Bitume, tr. «Couiltron.. couiltronneu. m.» ●170b. Gaudron, tr. «Coultron.»

    ●(1876) TDE.BF 367a. Kouiltron, s. m. V[annetais], adj. tr. «Goudron.»

    ●(1931) VALL 339a. Goudron, tr. «kouiltron, koultron V[annetais].» ●(1934) BRUS 282. Du goudron, tr. «goueltron.»

  • koultronek
    koultronek

    adj. Goudronné.

    ●(1876) TDE.BF 367a. Kouiltronek, adj. V[annetais], tr. «Goudronné.»

  • koultroniñ
    koultroniñ

    v. tr. d. Goudronner.

    ●(1732) GReg 452a. Gaudronner, enduire un Vaisseau de gaudron, tr. «Van[netois] couiltronneiñ.» ●(1744) L'Arm 170b. Gaudronner, tr. «Couiltronnein.»

    ●(1876) TDE.BF 367a. Kouiltronein, v. a. V[annetais], tr. «Goudronner ; pl. kouiltronet.»

  • koulz .1
    koulz .1

    adv. & conj.

    I. Adv.

    A.

    (1) Aussi bon, aussi bien.

    ●(1499) Ca 48b. Coulous. g. tant bon vide in mat.

    ●(1659) SCger 122b. il vaut autant iouer que dormir, tr. «couls eo c'hoari euel cousquet.»

    ●(1855) TOB 2. Celui-ci est tout aussi bon, meilleur même, tr. «He-man a zo ker kouls all, koulsoc'h zo-ken.»

    (2) Bien, bon.

    ●(1710) IN I 429. peguer couls bennâc e c'halle beza. ●(17--) CT Acte II 959. O doue, coulset mestres hon boa ni rancontret ! tr. «Oh ! Dieu, la bonne maîtresse que nous avions rencontrée !»

    ●(1911) BUAZperrot 151. kenteliou eun tad, n'eus forz pegen koulz e vezint. ●(1936) LZBl Du/Kerzu 435. an dud yaouank-se, a anzave outo, n'eus ket c'hoaz keit-se, o devoa debret kig tud, ha da glask digarez, a lavare gant ur mousc'hoarz : «O Tad, ar c'hig-se oa ker kouls !!!» ●(1923) KNOL 81. Hag an holl dudou keiz-se a jomme mantret o welet peger koulz e c'helle ar sorser lenn en o buhez.

    (3) Presque.

    ●(1915) HBPR 79. ne vije koulz den o selaou ar prezeger.

    B. [en locution]

    (1) Koulz pe well =

    ●(1866) FHB 53/6a. o vrus-cana coulz pe vell, eur c'houblat benag euz eur c'hantic.

    ●(1925) BUAZmadeg 636. ambrega an armou koulz pe vell, hag ar brinsed euz he renk.

    (2) Bezañ koulz da = ken barrek da vezañ.

    ●(1939) MGGD 25. met te, Levenez garet, a zo koulz da waz hag an hini gouesta eus va mibien.

    (3) Koulz tra : autant.

    ●(1877) FHB (3e série) 26/210b. Coulz tra e deomp neuze devi eun tam butun. ●(18--) SAQ I 260. koulz tra eo d'in mervel.

    ●(1915) HBPR 183. Koulz tra deoc'h, kas aneho ho diou ganeoc'h. ●(1923) KNOL 311. Kouls tra d'in mont d'he c'herc'hat. ●(1977) PBDZ 1091. (Douarnenez) kouzl tra din mont da weler, tr. «autant que j'aille voir.»

    (4) Koulz all : aussi bien.

    ●(1907) AVKA 68. Ar pez a ra an Tad, ar Mab en gra koulz-all. ●132. koulz-all, neb am deb, an evo bue drehon. ●271. Koulz-all e kemeras an hanab da fin ar pred. ●276. Pa gredet en Doue, kredet koulz-all enon... ●(1915) HBPR 92. Koulz all, emezhan, ni fell d'eomp er barrez-ma, kaout digor hon iliz ha derc'hel d'hor beleien. ●(1923) AAKE 60. Ne vezo ket dizentet ouzit. Malloz koulz all d'an hini a glaskfe ober ! ●88. Ne c'hellen ket, koulz all, lezel anezan da zistrei da Lez an Even. ●96. Da vadou a vezo lezet ganez ivez, hen toui a ran koulz all ! ●(1931) VALL 47b. aussi bien, d'autre part, tr. «kouls all.» ●534. d'autre part, d'ailleurs, tr. «kouls-all.» ●(1936) PRBD 41. Kouls all, tud zo hag a ve uhel an dour enno, evel a ve lavaret, skuilh a reont daelou evit an disterra tra. Tener int. ●(1949) KROB 18-19/12. Kouls all, ma embannomp ar ganaouenn-mañ, n'eo ket abalamour m'he defe talvoudegez…

    (5) Pratiquement.

    ●(1909) TOJA 38. Koulz hag achu 'oant pa oan deuet ac'hane. ●(1926) FHAB Meurzh 98. Goude ma oa koulz ha sur da zont da vat. ●(1933) IVGV 42. a drugare Doue, he c'havo e-berr koulz ha pare.

    (6) Koulz ha : aussi bien que.

    ●(1710) IN I 64. me hac'h abandon couls ha da oll bompou.

    ●(1829) HBM 5. evel m'er gouzoc'h coulz ha me.

    ●(1925) FHAB Mae 195. kempenna ma c'hell e ra, koulz ha me, gand an nebeut hon eus. ●(1927) TSPY 25. me gantifi ac'hanoc'h da gavout d'ho merc'h eur pried koulz ha me.

    (7) Koulz lavarout : pour ainsi dire.

    ●(1857) CBF 48. Brema e ouzoun va c'hentel, he gouzout a rann dreist penn va biz, koulz lavaret, tr. «Maintenant je sais ma leçon, je la sais sur le bout du doigt, à bien dire.» ●(1870) MBR x. Ar galleg-ze, klevit, a zo gweach eilgeriet, koulz lavaret, oc'h ar brezouneg.

    ●(1903) MBJJ 236. mont a ra war rauk kazi hep sevel na disken, hag a-stlej, koulz laret. ●(1910) MAKE 79. rag e kear n'eus, kouls lavaret, nemet lipouzerien. ●(1911) SKRS II 70. entana ac'hanomp koulz lavaret gant tan he garantez. ●(1936) LVPR 91. An drailhou gwez-se, na dalvezont, kouls lavaret netra.

    II. Loc. conj. Koulz ha pa : comme si.

    ●(1783) BV 1342. e comeran hardison couls ha pa uen quapap. ●(17--) SP III 1138. E qemeran hardisson couls a pa ven capabl / Abeurs an Actoret da ho trugarecat, tr. «je prends la hardiesse, comme si j'en étais capable, / de vous remercier de la part des acteurs.»

    ●(1911) RIBR 41. oc'h harpa e vreac'h war [e ?] skoaz koulz ha pa vije bet eur mignon d'ezan. ●63. Dont a reas eus ar gador-goves, evel ma teu ar gristenien, koulz ha pa ne vije bet netra nevez ebet. ●(1914) MAEV 120. koulz ha pa vije bet eur fagoden.

  • koulz .2
    koulz .2

    m. E goulz : son équivalent.

    ●(1905) ALLO 21. Rak n'eus den fin n'en deus e goulz. ●(1923) FHAB Du 434. ne'z eus den fin n'en deus e goulz !

  • koulz .3
    koulz .3

    m., adv. & prép. –où

    I. M.

    (1) Moment de.

    ●(1621) Mc i. heuryou, ha coursou endeiz. ●60. pep cours an dez.

    ●(c.1680) NG 1621. Goudé coursë gospereu. ●(1732) GReg 911a. Temps, ou tems, tr. «Van[netois] cours.» ●Le tems passé, tr. «ar c'hours trémenet.» ●911b. Le tems présent, tr. «ar c'hours-mâ. Van[netois] er hours man.» ●Le tems à venir, tr. «ar c'hours a zeu.»

    ●(1856) GRD 331. dré bep cours én dé.

    ●(1908) PIGO II 26. arru eo koulz meren. ●(1932) BRTG 74. érauk kourz en adlein.

    (2) Koulz zo bet / Bet zo koulz : fut un temps.

    ●(1913) FHAB Meurzh 87. Koulz zo bet hag eur Breizad hag en devije grêt eur seurt goulen en devije lakêt iho ar vro ar e lerc'h. ●(1933) ALBR 16. Er C'hreiste, koulz 'zo bet, ouspenn 5.000 bugel (...) a veze kelennet. ●(1935) BREI 438/2b. Bet zo koulz ive hag e oa hudur stad ar micherour.

    (3) Koulz zo : à un moment (précis).

    ●(1894) BUZmornik 897. Koulz a zo, Dom Mikeal Nobletz (...) a roaz da anaout petr' vije ann Tad Maner.

    (4) [sans art.] A-raok koulz : avant que ce ne soit le moment.

    ●(1907) AVKA 116. na vet ket, araog koulz, nec'het gan na petra larfet na penaoz en larfet.

    (5) En e goulz : en son temps.

    ●(1907) AVKA 3. abalamour n'et eus ket kredet ma c'homzo hag a deuio da wir en ho c'houlz.

    II. Adv.

    A.

    (1) Tôt.

    ●(17--) VO 3. en darn muyan e laqua termén hag e gred é vou cource assès dehai hum gonvertissein a pe veint coh.

    ●(1908) NIKO 53. é ha kuit ré gours… ●(1936) DIHU 296/19. Nen don ket ré gours dija. ●(1940) DIHU 348/87. kours eroalh. ●(1941) DIHU 361/287. kours pé devéhat.

    (2) Temps.

    ●(1659) SCger 116b. il est temps d'estudier, tr. «cours eo studia.»

    ●(1855) BDE 762. p'en dé hoah cours.

    B. Loc. adv.

    (1) Da bep koulz : à tout moment, à tout propos.

    ●(1744) L'Arm 36a. A tout bout de champ, tr. «De bep-course.» ●(1790) MG 56. é taibrein èl-ce de bep-cource. ●(17--) TE 335. ur scuir d'en tadeu ha mameu d'éhuéhad de bep-cource doh ou bugale.

    ●(1838) OVD 202. é jugein hun nessan de bep cource. ●(1849) LLB 115. Neteit hi de beb kours. ●(1879) GDI 70. de douïein de bep courç.

    ●(1907) BSPD I 252. De bep kours é oé digor é di d'er voiajerion. ●(1919) BSUF 1. de bep kours hag é peb amzér. ●(1974) YABA 27.04. skarein ou fas get un hoarhig de bep kourz. ●(1974) YABA 04.05. distag ur begadig galleg de bep kourz.

    (2) Koulsoc'h eget koulz : (il est) plus que temps.

    ●(1950) LLMM 23/32. A-hend-all koulzoc'h eget koulz ec'h eo dit gouzout war be du treiñ.

    (3) Pe da goulz : quand.

    ●(c.1825/30 AJC 222. evid ma bean jouanc ehon pedagouls eo dleed bean segred. ●(c.1827/29) VSA 726. penos a ped a gouls na petra a sou arived. ●(1896) GMB 468. on dit à Tressignaux n'oñn ket pe dë gouls, je ne sais quand.

    (4) Er c'houlzoù-se : à cette époque.

    ●(1866) LZBt Ebrel 116. Er c'houlzo-ze, e oa an Otro Neron kuzet enn eunn ti distro.

    ●(1907) AVKA 13. Er c'houlzo-ze, e teuas, aberz Sezar-Aogust, urz da sellet ped a dud an evoa en e oll rouantelez.

    (5) Koulz pe goulz : à un moment ou un autre.

    ●(1912) BUAZpermoal 919. koulz pe goulz epad miz mae. ●(1928) BREI 61/1a. grêt e vo diouz hen ober, koulz pe goulz.

    (6) Koulzoù a veze : à certains moments.

    ●(1907) AVKA 66. Rak koulzo vije e tiskenne ael Doue er oaz.

    (7) A-goulzoù : de temps en temps.

    ●(1732) GReg 911b. De tems en tems, tr. «Van[netois] a gourséü.»

    ●(1838) OVD 189. hum gastiein a gourceu guet rai a rustoni.

    ●(1906) HIVL 167. Guélet e vé én hou [er perhinded] a gourseu, betag mil a ré klan. ●(1907) VBFV.bf 43b. a gourseu, tr. «de temps en temps.»

    (8) Koulz pe ziwezhat : tôt ou tard.

    ●(1896) HIS 61. kèr e oé gout penaus en devehé, kours pé devéhat, chuéhet en Eutru Doué.

    (9) E koulz : de bonne heure.

    ●(1790) Ismar 68. de gastiein ou horv ha d'en usein é cource.

    ●(1907) VBFV.bf 43b. é kours, tr. «de bonne heure.»

    (10) E koulz : à temps.

    ●(1732) GReg 911b. A tems, au tems qu'il faut, tr. «ê cours.» ●Arriver à tems, tr. «arruout ê cours.»

    (11) E koulz brav : en temps voulu.

    ●(c.1825/30) AJC 2985. hac arif en couls vraf, tr. «Et nous arrivâmes en temps voulu.»

    (12) Da bezh koulz : à quel moment.

    ●(1821) SST 45. de beh course ag en dé.

    (13) E koulz hag en amzer : au bon moment.

    ●(1963) LLMM 99/268. a rank klask en koulz hag en amzer an tu d' en em ziwall diouzh an Dispac'h.

    III. Loc. prép.

    (1) Da goulz : au moment de.

    ●(1913) DIHU 94/250. de gours er pred.

    (2) Da goulzoù : aux environs de.

    ●(1934) MAAZ 167. De gourzieu en Nédeleg.

    IV. Erruout krak ha d’ar c’houlz : voir krak .1.

  • koulz-bloaz
    koulz-bloaz

    m. Saison.

    ●(1931) VALL 671b. Saison, tr. «koulz (-bloaz) m.»

  • koulz-ha-koulz
    koulz-ha-koulz

    adv. De temps en temps.

    ●(1902) PIGO I 158. koulz ha koulz e eve eur banne.

  • koulzad
    koulzad

    m. & adv. –où

    I. M.

    (1) Moment.

    ●(1921) GRSA 251. D'er hourzad-sé é saù en aùél. ●(1937) TBBN 65. en ur hoursad ma spurmanté doh audeu Breih bagadeu Normanded.

    (2) Ur c'houlzad : quelque temps.

    ●(1897) EST 75. Mar dalhér ur hoursad de vâlein avaleu, tr. «Si l'on continue quelque temps à moudre des pommes.»

    II. Adv. A-goulzadoù : de temps en temps.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. Il souffre beaucoup de temps en temp d'une Vieille blessure, tr. «a Coursadeu poeniet é bras guet ur blessadur coh.» ●(1732) GReg 911b. De tems en tems, tr. «Van[netois] a goursadéü.»

    ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 33. haval-vezé memb a gourçadeu doh un dén en devoé collet aquêrh é bèn. ●(1854) PSA II 222. ha mar da d'é spered neoah achap guet-hou a gourçadeu.

    ●(1907) VBFV.bf 43b. a goursadeu, tr. «de temps en temps.» ●(1931) GUBI 226. Mes ur sonj a velkoni / E za d'ein a goursadeu.

  • koumanant
    koumanant

    m./f. –où

    I.

    (1) Contrat, marché.

    ●(1499) Ca 48b. Coumanant. g. couuenance. l. hoc pactum / tii. ●(c.1500) Cb 50b. Coumanant. g. couuenance / ou louage. l. hoc pactum / cti. ●(1575) M 462. Homan so comanant, dyhoant da auantur, tr. «C'est une destinée peu enviable que ton sort.»

    (2) Ober koumanant : passer un contrat.

    ●(c.1500) Cb 50b. ga. faire / ou receuoir couuenances. b. ober coumanant.

    (3) Dizober koumanant : rompre un contrat.

    ●(c.1500) Cb 50b. g. rumpre couuenances. b. disober commanant.

    II. (domaine du travail salarié)

    (1) Paye, salaire, gages.

    ●(1659) SCger 61a. gage recompense, tr. «commanant.» ●107b. salaire, tr. «commanant.» ●(1732) GReg 444b. Gage, salaire de serviteur, tr. «Coumanand.» ●863b. Le salaire des serviteurs & servantes, tr. «coumanand.»

    ●(1879) BMN 243. ne doa ken commanant nemed he boed. ●(1894) BUZmornik 441. gant ma vezint paet mad, gant m'o devezo koumanant vraz !

    ●(1900) KEBR 9. Koumanant ar mevel, tr. « Les gages du domestique ». ●(1908) BOBL 29 août 192/1a. Loeiz ar Floc'h a lavar eo kkresket paë an dud a labour : ar c'houmananchou ne greskont ket evit poueza oc'h an dispignou a gresk a bep tu. ●(1911) BUAZperrot 354. ar vistri-skol, gounezet gant e skouer ne weljont mui en o labour eur boan hag a c'houlenn koumanant, mes eul labour hag a ra plijadur da Zoue ha vad d'ar paour. ●(1964) BRUD 17/5. Pegeit zo n'am-eus ket pêet da goumanant dit, Laouig ? ●(1955) STBJ 201. Ês e oa kavout tud da labourat (...) evit nebeut a goumanant.

    (2) Foar ar c'houmanantoù : foire où se gagent les ouvriers agricoles.

    ●(2005) SEBEJ 34. (Ar Yeuc'h) les moins bons, pour être embauchés, devaient se rendre à la foire au gages foar ar homenanchou.

    (3) Ober koumanant, e goumamant : se gager.

    ●(1732) GReg 444b. Faire ses gages, tr. «Ober coumanand. ober e goumanand.»

    ●(1943) FHAB Gwengolo/Here 350. (Skaer) Staget hoc'h eus ho kole ? Gwerza hoc'h eus graet ? Eur c'hole gwerzet a veze staget ouz eur ruilhenn hag ar perc'henn aes d'ezan mont da vale. E foar ar begou evit goulenn gant eur mevel ha graet en deveze koumanant, ha foar en deveze graet e veze goulennet outañ : Staget ho peus ho kole ?

    (4) Bezañ e koumanant gant ub. : être aux gages de qqn. comme serviteur.

    ●(1732) GReg 444b. Etre aux gages de quelqu'un en qualité de serviteur, ou de servante, tr. «Beza ê coumanand gad ur re.»

    (5) Ober koumanant ouzh ub. : engager qqn.

    ●(1906) BOBL C'hwevrer. C'hoant am eus e rafec'h koumanant ouzin, mar plij ganeoc'h. (d'après KBSA 184).

    (6) Terriñ e goumanant : rompre son engagement.

    ●(1955) STBJ 179. hag e klaskent digareziou da c'houlenn o c'hont ha da derri o c'houmanant.

    III. (domaine agricole)

    (1) Ferme, convenant.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 114). Commanant pe quemaes (louage). ●(1499) Ca 48b. Item vulgariter dicitur hec conuenancia / e. g. conuenance. b. comanant pe quemaes.

    ●(1659) SCger 74a. loier, tr. «commanant.» ●138a. commanant, tr. «louage.»

    ●(1849) LLB 82. guèlat ur gommenand. ●(1857) CBF 87. gouzout a ra ma ve re ger he goumanand ne zeufe ket he c'hoel Mikeal d'ar gear na digan-en na digant den, tr. «il sait que si sa ferme était d'un prix trop élevé, il ne serait payé, à la Saint-Michel, ni par moi ni par aucun.» ●(1863) GBI I 252. Reï 'reur d'ez-hi seiz komanant, tr. «On lui donne sept métairies.» ●258. Ann dibab a deir gomanant, tr. «Avec une au choix de trois fermes.»

    ●(1912) MMPM 69. eur goumanant ker vraz. ●(1931) GUBI 88. Etal Pondi m'em es ur gomenand. ●(1934) BRUS 278. Un domaine, tr. «ur gomenand –eu, f.»

    (2) (droit) Tenue, tenure.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 114). Commanant pe quemaes (louage). ●(1499) Ca 48b. g. conuenance. b. comanant pe quemaes.

    ●(1732) GReg 772a. Dans l'usement de Quevaise la tenuë est au mineur ; & à défaut d'enfant mâle, la tenuë va au Seigneur, tr. «E douar Qævæs ar goumanant a aparchant ouc'h ar map yaouancqâ ; ha defaut map, ez a d'an Autrou.» ●915a. Tenuë, ou tenure, ou tenement, terme de coutume, tr. «Commanand. p. commananchou.»

    ●(1863) GBI i 424. Pe goll ar gwir ar gomanant, tr. « Ou perdre nos droits sur le convenant (note Luzel : « Ferme à domaine congéable ») » ●430. Komanantjou ’walc’h ’zo er vro, tr. «Assez de convenants sont dans le pays.»

    (3) Koumanant ar c'huzh-heol : (?) prison (?).

    ●(1996) GRVE 40. Petra ? gand an tagnouz a zo o chom en komanant ar Huz-heol ?

    IV. Abonnement à un organe de presse, à l’électricité, à un théâtre, etc.

    ●(1914) DFBP 2b. abonnement, tr. «Koumanant.» ●(1920) FHAB Genver 193. adnevezi, ar c'hentan ar gwellan, o c'houmanantou. ●(1931) VALL 3a. Abonnement, tr. «koumanant m. (et f. L[eon]), pl. –ñchou.» ●(1934) BRUS 289. Un abonnement, tr. «ur gomenant, f.»

  • koumanant-eost
    koumanant-eost

    m. Engagement pour la moisson.

    ●(1869) FHB 239/240b. An tad en devoa great comanad eost.

    ●(1982) TIEZ I 114. des tâcherons qui peuvent aussi devenir des journaliers agricoles le temps des grands travaux (c'est le kommand eost).

  • koumanant-noz
    koumanant-noz

    m./f.

    (1) Déménagement clandestin.

    ●(1942) VALLsup 49b. Déménagement clandestin, tr. «koumanant-noz m. ; kaset ganemp kuit eul lodenn eus hon loened ha barrek da gas c’hoaz dre goumanant-noz… (Garrec).»

    (2) Ober koumanant noz : déménager à la cloche de bois.

    ●(1977) TDBP II 275. Klevet em-oa lavared o-devoa greet koumanant-noz e Treduder, tr. « j'avais entendu dire qu'ils avaient déménagé à la cloche de bois, à Tréduder ».

  • koumanantad
    koumanantad

    m. –ed, –idi

    (1) Locataire.

    ●(1931) VALL 430a. Locataire, tr. «koumanantad pl. –ted, –tidi.»

    (2) Abonné.

    ●(1931) VALL 2a. Abonné, tr. «koumanantad pl. –tidi.»

  • koumanantañ
    koumanantañ

    voir koumanantiñ

  • koumananter / koumanantour
    koumananter / koumanantour

    m. –ion

    (1) Personne qui s'engage.

    ●(1869) FHB 241/256b. Evit an eost ema ar c'his dre Vreiz-oll da gemeret, pa gaver, comanancherien. (...) gant sicour an dornerezet, n'eus ket a izom kement a gomanancherien eost.

    ●(1995) BRYV v 50. (Milizag) Ar vevelien all a oa gwechall eo ar gomanañcherien.

    (2) Abonné.

    ●(1914) DFBP 2b. abonné, tr. «Koumananter.» ●(1920) FHAB Genver 193. Pedi reomp hon c'houmananterien da adnevezi, ar c'hentan ar gwellan, o c'houmanantou. ●(1937) DIHU Ebrel 241. N’é ket 16 komenandour nebetoh e oulennen é nivéren Kerzu, met 100 lénnour muioh.

  • koumanantiñ / koumanantañ
    koumanantiñ / koumanantañ

    v.

    I. V. intr.

    (1) S'engager, être aux gages de qqn comme serviteur.

    ●(1659) SCger 138a. commananta, tr. «seruir.» ●(1732) GReg 444b. Servir à gage, tr. «Coumananta. pr. coumanantet.»

    ●(1870) FHB 308/373a. Bez' emaï o servicha, pe o coummanancha egis ma leverer e Kerne.

    ●(1955) STBJ 53. Ha setu penôs e teuas ma maeronez da di ma zud, gant ar zoñj evelato da vont da goumananta adarre pa vijen brasoc'hik. ●68. o tevezia pe o koumananta e tiegeziou ar vro. ●69. Pa veze skuiz ar re-mañ o koumananta e ti ma zad, e c'houlennent o c'hont.

    (2) Koumanantiñ gant ub. : être aux gages de qqn. comme serviteur.

    ●(1732) GReg 444b. Etre aux gages de quelqu'un en qualité de serviteur, ou de servante, tr. «coumananta gand ur re-bennac.»

    ●(1931) VALL 326b. se mettre aux gages de, tr. «koumananta gant.»

    (3) S'abonner.

    ●(1914) DFBP 2b. s'abonner, tr. «Koumananti.» ●(1931) VALL 3a. S'abonner, tr. «koumananti.» ●(1934) BRUS 43. s'abonner, tr. «komenandein.»

    II. V. tr. d.

    (1) Abonner.

    ●(1931) VALL 3a. Abonner, tr. «koumananta.» ●(1934) BRUS 43. Abonner, tr. «komenandein.»

    (2) Koumanantiñ un atant da ub. : donner, louer une ferme en fermage à qqn.

    ●(1906) CDFi octobre. An dud a zo deuet ganto eus an enezenn a zo koumanantet bep a atant d'ezo. (d'après KBSA 130).

    III. V. pron. réfl. En em goumanantiñ : s'abonner.

    ●(1928) DIHU 199/11. a vremen e hellér um gomenandein.

  • koumanantour
    koumanantour

    voir koumananter

  • koumbant
    koumbant

    m. –où

    (1) (en plt d'une plante) Nœud (dans un paille, etc.).

    ●(1633) Nom 76b. Geniculum, articulus : le nœud : an coulm, an coumbant, an guez en (lire : guezen).

    ●(1732) GReg 655b. Neu de tuïau de blé, de roseau, de cannes, tr. «coumband. p. coumbanchou.»

    (2) (en plt d'un cheval) = (?) cf. kombod (?).

    ●(1986) HYZH 169/79. (Pontekroaz) Kammbojoù ; « rikañ diwar e gammbojoù » : (un cheval) fléchit sur sa patte (à l'arrière du genou » ; « dislañset 'n eus graet war e gammbojoù » (vient du gaulois, ne vient pas de kombod).

  • koumin
    koumin

    m. (botanique) Cumin.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 114). Commin, coumin, cumin. ●(1499) Ca 40b. Comin. g. idem. ●(1633) Nom 73a. Cuminum : cumin : coummin. ●82b. Cuminuù satiuum : cumin : coummin.

    ●(1732) GReg 240b. Cumin, plante, tr. «Coumin.»

    ●(1913) AVIE 267. Hui e bé en déaug ar er mant, ar en aniz, ar er humin. ●(1931) VALL 176b. Cumin, tr. «koumin m.»

  • koumm
    koumm

    m. –où (domaine maritime) Vague.

    ●(1876) TDE.BF 367b. Koumm, s. m., tr. «Vague de la mer ; pl. ou.»

  • koumm-mor
    koumm-mor

    m. (domaine maritime) Vague.

    ●(1877) EKG I 99. var gern ar c'hoummou-mor.

  • koummad
    koummad

    m. –où Flot.

    ●(1931) VALL 79a. Flot, tr. «koummad m.»

  • koummañ
    koummañ

    v. intr. (domaine maritime) Se former en vague.

    ●(1931) VALL 770a. (se) former en vague, tr. «koumma.»

  • koummek
    koummek

    adj. Houleux.

    ●(1876) TDE.BF 367b. Koummek, adj., tr. «Qui prdouit des vagues, houleux, parlant de la mer.»

  • koummenn
    koummenn

    f. –où (domaine maritime) Vague.

    ●(1930) DIHU 227/65. goumenneu er mor-kornog. ●(1931) DIHU 425/356 (Iwan an Diberder). Goumen erbet d’hur seùel pé d’hur luskellat.

  • koumoul .1
    koumoul .1

    coll.

    I. (météorologie)

    (1) Nuages.

    ●(1732) GReg 663a. Nuage, vapeur condensée ; nuée épaisse, tr. «coumoulenn. p. coumoulennou, coumoul.» ●Les nuages courent, tr. «Redecq a ra ar c’houmoul.»

    ●(1846) BAZ 711. coumoul ken teo ha ken du. ●(1857) CBF 3. tiz zo gant ar c’hoummoul, tr. «les nuages s’enfuient rapidement.» ●(1870) FHB 300/309b. e tremene coumoul a reset menez Are.

    ●(1904) BMSB 19. adreon ar c’houmoul. ●(1905) BOBL 05 août 46/1b. An traou-ze holl a ziskuez ez euz koumoul er penn-all d’ar oabren, hag ez eus arne en amzer. ●(1909) KTLR 181. Mez ar c’houmoul a jome c’hoaz druz ha teo. ●(1921) GRSA 170. kamoul adrest d’é ben. ●(1929) EMPA 8. Pa doull ar c’houmoul d’ar sav-heol, e vezont o c’houll glao.

    (2) Koumoul-led : stratus.

    ●(1949) KROB 12/14. al loar arc’hant marvlivet, a yeas da guzat a-dreñv eur goumoulenn-led.

    II. Obscurité.

    ●(1659) SCger 138a. commol, tr. «obscurité.»

    III. sens fig.

    (1) Ur goumoulenn : une (jolie) fille.

    ●(1936) IVGA 236. gant va diou goumoulenn hag o muzellou ledan. ●297. c’houi-hoc’h-unan, moereb Mar’-Louiz, hag ho koumoulenn vihan...

    (2) Degas koumoul war dal ub. : inquièter qqun.

    ●(1923) ADML 39. eb na deuffe nag enkrez na jastre ebed, da zigass koumoul var ho zal.

    (3) Choses vaines.

    ●(18--) SAQ i 325. Ia, koumoul, traou netra, holl draou ar bed-ma.

    IV. Tec’hel evel koumoul : s’enfuir.

    ●(1936) BREI 455/2a. An duadennou, ar blonsadennou a dec’h evel koumoul.

  • koumoul .2
    koumoul .2

    adj. Sombre.

    ●(14--) Jer.ms 292. Un toull commoull, tr. Herve Bihan « Un trou sombre.»

  • koumoulañ / koumouliñ
    koumoulañ / koumouliñ

    v. intr. Se couvrir de nuages.

    ●(1862) BBR 164. Pa deu ann env da goumoulla, tr. «Quand viennent les nuages à obscurcir les cieux.» ●(1876) TDE.BF 367b. Koummoula, v. n., tr. «Se couvrir de nuages.» ●(1884) LZBt Meurzh 44. ec'h on o treuzan ar Mor-Du. Evel-se eo hanvet, rag evit-han da vean kaer da welet, e teu gwech ha gwech-all da goumoulin.

  • koumoulek
    koumoulek

    adj.

    I.

    (1) Nuageux, couvert.

    ●(1659) SCger 83a. nebuleux, tr. «commoulec.» ●(1732) GReg 653b. Nebuleux, euse, couvert de nuages, tr. «coumoulecq.» ●Il fait un temps nebuleux, tr. «coumoulecq eo an amser.» ●(1744) L’Arm 251b. Nébuleux, tr. «Coumoulêc.» ●(1790) MG 59. en amzér coumoulêq.

    ●(1838) OVD 207. tihoél ha coumoulêc en amzér. ●(1847) FVR x. ann Env koumoulek. ●(1877) EKG i 100. toenn koummoullek an env.

    (2) Sombre.

    ●(14--) Jer.ms 248. Caffet eu an toull comoullet (lire : comoullec), tr. «Trouvé est le trou sombre.»

    ●(1659) SCger 85a. obscur, tr. «commolec.» ●138a. comolec, tr. «obscur.»

    II. sens fig.

    (1) Sombre.

    ●(1924) BILZbubr 42/974. a-dreuz oabl koumoulek an huvreiou.

    (2) Honteux.

    ●(1744) L’Arm 186b. Honteux, teuse tr. «camolêc.»

  • koumoulenn
    koumoulenn

    f. –où, koumoul

    (1) Nuage.

    ●(1732) GReg 663a. Nuage, vapeur condensée ; nuée épaisse, tr. «coumoulenn. p. coumoulennou, coumoul.»

    ●(1846) BAZ 711. varzu ar goumoulen. ●(1867) FHB 121/131b. ar goumoulen a choume diflach e kreiz ar c'hamp.

    ●(1902) PIGO I 133. koumoulenno du a guze al loar a vare da vare.

    (2) sens fig. Préoccupation.

    ●(1907) PERS 314. morse var he dal an distera koummoullen.

  • koumoulet
    koumoulet

    adj. sens fig. Sombre, préoccupé.

    ●(1902) PIGO I 199. eun tammik koumoulet e dal gant a nec'het e oa e spered. ●(1925) SATR 9. Mona, c'houi, 'vat, eo koumoulet ho spered hirie !

  • koumouliñ
    koumouliñ

    voir koumoulañ

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...