Devri

Recherche 'si...' : 452 mots trouvés

Page 5 : de simbol (201) à sinaeg (250) :
  • simbol
    simbol

    m./f. Symbole.

    ●(1499) Ca 185b. Simbol. g. simbole.

    ●(1790) MG 36. Chetui er péh e zeliamb credein ar en eihvèd articl ag er Simbol.

    ●(1847) FVR 152. Kredi ’rann a greiz kalon hag anzavout ive / Sembol vraz ann Ebestel, hag ar seiz sakr goude.

  • simbolenn
    simbolenn

    f.

    (1) Symbole.

    ●(1824) BAM 248. er Sembolen euz an Ebestel. ●(1834) APD 3. Evel ur symbolen eo. ●(1835) AMV 189. Symbolen an Ebestel. ●(1866) HSH 106. Symbolen an ebestel.

    (2) Symbole, objet de punition scolaire contre l'emploi de la langue bretonne.

    ●(1928) KANNgwital 308/182. Neuze Sant Erwan n'en dije ket roet ar simbolenn din !… Sur aoualc'h, ne blije ket dezhan ive ar c'hatekiz gallek !

  • simfoniañ
    simfoniañ

    v. intr. (musique) Jouer une symphonie.

    ●(c.1500) Cb (d’après GMB 627). Simphoniaff «jouer de symphonie»

  • Simforian
    Simforian

    n. pr. Symphorien.

    ●(1499) Ca 185b. Simphorian / cest propre nom.

  • simiad
    simiad

    m. simidi Portefaix.

    ●(1931) VALL 576b. Portefaix, tr. «simiad pl. ed, simidi (île de Batz).» ●(1944) DGBD 169. hanter-kant pe dri-ugent lur evel ma vezer boas da reiñ d’ar simmidi.

  • simiadañ
    simiadañ

    v. tr. d. Porter à dos d'homme.

    ●(1876) TDE.BF 566a. simiada, v. n., tr. «B[atz] Porter le blé à dos des champs à la maison. Les chevaux sont rares à l'île de Batz.»

  • simijoù
    simijoù

    plur. Simagrées.

    ●(1914) FHAB Eost 240. An itroun her c'harie kalz abalamour ma rea an aneval a bep seurt simijou.

  • similh
    similh

    m. –où

    (1) Remède de bonne femme.

    ●(1872) ROU 100a. Remède de bonne femme, simill ; simillou. Ounnez a voar meur a zimill. ●(1876) TDE.BF 566a. Simill (les L mouillés), s. m., tr. «Remède de bonne femme ; pl. ou.» ●(1890) MOA 436a. Celle-là connaît bien des remèdes, tr. «hounnez a oar meur a zimill.»

    (2) Façons, manières.

    ●(1872) ROU 87b. Grimaces, tr. «simill, simillou.»

    ●(1931) VALL 345a. Grimace ; façons, manières, tr. «similhou L[éon].»

  • similhañ
    similhañ

    v. tr. d. Soigner.

    ●(1982) LLMM 210/31. N'he doa ket [ar vuoc'h] gwentloù bras hag al leue oa prest da vervel pa oa deut war an douar, un hanter eur bet o similhañ anezhañ e bep seurt stumm.

  • similherezh
    similherezh

    m.

    (1) Remède de bonne femme.

    ●(1872) ROU 100a. Remède de bonne femme, tr. «simillerez.» ●(1889) ISV 172. hag e voue great pep seurt simillerez evit clasc renta dezhi ar guelet.

    (2) Sorcellerie.

    ●(1870) FHB 284/178b. An den-ze a ioa sorser, pe mar kirit eur furlukin a rea simillerez. ●(1873) FHB 463/368a. ober neuziou ha simillerez. ●(1874) FHB 510/317a. laket em euz enhan kement simillerez a ouzon.

    ●(1914) MAEV 115. Pa oa deuet da veza den a-walc'h, en em lakeas da ober similherez, ha tud ar c'harter o doa aon razan her galve sorser Lannedern.

    (3) Superstitions.

    ●(1879) BMN 169. Setu ama darn euz ar superstisionou pe simillerez a rene d'ar mare var bro Breiz-Izel.

    (4) Façons, manières.

    ●(1872) ROU 87b. Grimaces, tr. «simillerez.»

  • siminal
    siminal

    f. –ioù Cheminée.

    I.

    ●(1499) Ca 36b. Chiminal. g. chiminee. ●(1612) Cnf 23b. dré an chiminal. ●(1633) Nom 134b. Caminus, spiramentum, fumarium, infumibulum : cheminée : chiminal.

    ●(1659) SCger 24a. cheminée, tr. «cheminal.» ●(1732) GReg 160b. Cheminée, tr. «Ciminal. p. ciminalou. Van[netois] cheminal. p. eü.» ●892b. La cheminée est pleine de suïe il faut la ramonner, tr. «Leun eo ar cimynal a uzyl, redd véz he scarza.» ●944b. Tuïau de cheminée, tr. «Tuellenn ciminal. p. tuellennou.»

    ●(1838) CGK 4. dre ar ciminal. ●(1876) TDE.BF 566a. Toull siminal, tr. «le tuyau de la cheminée.» (T) E. ar Moal jiminal.

    ●(1902) PIGO i 184. ar chiminal hag an doen. ●(1904) DBFV 37a. cheminal, m. pl. eu, ieu, tr. «cheminée.» ●(1906) KANngalon Genver 15. Me rai aman eur sanaill, hag eur siminal. ●(1909) NOAR i. ar skabell wella e kougn ar siminal. ●(1925) IZID 8. Ou cheminal é vogedein adrest ou zi. ●(1984) HYZH 154-155/25. ar brini louet-se a rae o neizhioù war ar chimiler.

    II. (Blason populaire) : Chiminaloù Langoad (surnom des habitants de Langoat).

    ●(1951) ECLA 298/2. Chiminaloù Langoad.

    ●(2005) HYZH 244/38. Chiminaloù Langoad.

    III.

    (1) Du evel ur siminal : très noir.

    ●(1902) PIGO I 149 . En kroug euz derven an Displeg, maro ha du evel eur chiminal.

    (2) Bezañ ar siminal war e benn : être délogé.

    ●(19--) NFLO (L). Délogé (sans demeure) je suis délogé, tr. Loeiz ar Floc'h «ar siminal 'zo war va fenn.»

    (3) Bezañ moged kamm o sevel a-zioc'h e siminal : voir moged.

  • siminaler
    siminaler

    m. –ion Fumiste.

    ●(1914) DFBP 151a. fumiste, tr. «Chiminaler.»

  • siminalerezh
    siminalerezh

    f. Fumisterie.

    ●(1914) DFBP 151a. fumisterie, tr. «Chiminalërez.»

  • simirakloù
    simirakloù

    plur. Simagrées.

    ●(1959) BRUD 10/72. En ur gana e ree beb seurt simiraklou a lakae an dud da hoarzin.

  • simmañ
    simmañ

    v. Grimper.

    ●(1942) VALLsup 89a. Grimper, tr. «simma L[éon].»

  • simmer
    simmer

    m. –ion Grimpeur.

    ●(1942) VALLsup 89b. simmer, tr. «grimpeur.»

  • simmiad
    simmiad

    voir simiad

  • Simon
    Simon

    n. pr. Simon.

    ●(1499) Ca 185b. Simon. idem.

  • simoni
    simoni

    f. (religion) Simonie.

    ●(1499) Ca 185b. Simoni. g. simonie. ●(1612) Cnf 1b. an casyou (…) à vsur, ha symoni, ha casyou arall heuelep dezo. ●66a. chadennou ves à simony, à sacrileig.

  • simonieg
    simonieg

    m. Simoniaque.

    ●(1950) ANTK 56. n'oa anezhañ nemet ur simonieg divezh.

  • simoniezh
    simoniezh

    f. (religion) Simonie.

    ●(1824) BAM 346. ar simoniach, hac a bep seurt crimou.

    ●(1969) BAHE 62/56. ar sakrilaj anvet simoniezh.

  • simoul
    simoul

    voir semoul

  • simpat
    simpat

    v. tr. d. = (?) Grimper (?).

    ●(1868) FHB 182/206b. E voat oc'h achui, ha, dipa dapa, kenta veljomp, eun doare pillouaer (...) o simpad ar skalierou.

  • simpl
    simpl

    adj. Simple.

    (1) Simple.

    ●(1499) Ca 185b. Simpl. g. simple. ●(1633) Nom 166a. Lucerna simplex : chandelle à simple mesche : goulaouën ez deffe poulchat simpl, moan.

    ●(1659) SCger 111a. simple, tr. «simpl.»

    ●(1856) VNA 168. la vie simple et honnête, tr. «er vuhégueah simpl hac honest.»

    (2) (religion) Gouel simpl : fête simple.

    ●(1874) POG vii. Ar Goueliou zimb eo ar re ziveza euz ar Goueliou, hag ann Oferen e defe enn-ho, teir Orezon d’ann nebeuta.

  • simplded
    simplded

    f. Simplicité.

    ●(1499) Ca 185b. Simpldet g simplesse.

  • simplisite
    simplisite

    f. Simplicité.

    ●(1659) SCger 111a. simplicité, tr. «item.»

  • simuc'h
    simuc'h

    m. Essoufflement.

    ●(1931) VALL 273a. Essoufflement, tr. «simuc'h m.»

  • simuc'hiñ
    simuc'hiñ

    v. intr. Essouffler.

    ●(1931) VALL 273a. Essouffler, tr. «simuc'hi verbe neutre.»

  • simud
    simud

    m. Mutisme.

    ●(1732) GReg 645b. État de celui, ou de celle qui est muette, tr. «simud.» ●Les filles ne sont pas communément muettes, tr. «ar simud ne dausta nemeur ouc'h maoües.»

    ●(1876) TDE.BF 566b. Simud, s. m., tr. «Etat de celui qui est muet.»

  • simudadur
    simudadur

    m. Mutisme.

    ●(1732) GReg 645b. État de celui, ou de celle qui est muette, tr. «simudadur.»

  • simudañ / simudiñ
    simudañ / simudiñ

    v.

    I. V. intr.

    A. (en plt de qqn)

    (1) Devenir muet.

    ●(1732) GReg 645b. Devenir muet, tr. «Simuda. pr. simudet.»

    ●(1860) BAL 3-4. Ne leverer ket deoc'h choum da zouezi, evel da zumudi, eb ober van ebed mui eus netra o sonjal er maro. ●(1876) TDE.BF 566b. Simuda, simudi, v. n., tr. «devenir muet par suite de frayeur ou de maladie.»

    (2) Faire le sournois.

    ●(1872) ROU 104a. Faire le sournois, tr. «simudi.»

    (3) Attraper froid, grelotter de froid.

    ●(1942) VALLsup 82b. grelotter de froid, tr. «simudi L[eon] (prononcé chimudi Perrot).» ●(1973) HYZH 89-90-91/53. chimudi(ñ) v. pp. chimudet. «chom da chimudi», chom da bakañ anoued M.G. Plodiern (1934).

    (4) Simudiñ gant =

    ●(1938) WDAP 2/124. (Pleiben) Chumudi, verb, Kemerout eun doare lent, kaezik ha dister. Skouer : Abaoe ma'z eo maro o zud emañ ar vugale-se o chumudi gant an dienez.

    B. (en plt de végétation) Dépérir.

    ●(1942) VALLsup 174a. Végéter, dépérir, en parl. des plantes, tr. «simudi L[éon] prononcé semeudi : Ar yeot ne reont nemet semeudi (Perrot), prop. devenir muet.»

    II. V. tr. d.

    (1) Rendre muet.

    ●(1732) GReg 645b. rendre muet, tr. «Simuda. pr. simudet.»

    ●(1876) TDE.BF 566b. Simuda, simudi, v. a., tr. «Rendre muet par suite de frayeur ou de maladie.»

    (2) Murmurer, prononcer de manière incompréhensible.

    ●(1936) LVPR 94. Ar bugel a chimudas (1) eun dra benag etre e zent. (1) chimudi : murmurer, dire quelque chose sans se faire comprendre. ●(1936) PRBD 127-128. pa ve digoret ar vichet warno, e chimudont, e c'hrosmolont eun dra bennag.

  • simudet
    simudet

    adj. Devenu muet.

    ●(14--) N 666. Mazoas dre burzut symudet, tr. «Si bien que tu étais par miracle devenu muet.»

    ●(1876) TDE.BF 566b. Simudet, adj. et participe. Eunn den simudet, tr. «un homme devenu muet, un muet.»

  • simudik
    simudik

    adj. Emprunté, timide.

    ●(1938) WDAP 2/124. (Pleiben) Chumudik, hano gwan, Kaout eun doare lent, kaezik ha dister. Skouer : Chumudik eo evel eun den o klask an aluzenn ha ne gred ket mont war wel d'an holl. ●(1955) STBJ 107. n'eo ket souezus am c'havas chumudik. ●221. chumudik : simudet, kaezik. ●(1973) HYZH 89-90-91/53. chimudik adj. : anouedik (Plodiern), rividik (Kastell-Nevez).

  • simudiñ
    simudiñ

    voir simudañ

  • simuliñ
    simuliñ

    v. tr. d. Simuler.

    ●(c.1500) Cb (d’après GMB 627). Simuliff (feindre, simuler).

  • sin .1
    sin .1

    adj. = (?).

    ●(1909) FHAB Meurzh 90. Hag al linseriou wardro, ioa great gant brouan sin.

  • sin .2
    sin .2

    adj. Frais.

    ●(1936) IVGA 267. eur boufadenn avel sin. ●(1941) SAV 19/36. Sioul ha sen e oa ar mor.

  • sin .3
    sin .3

    m. & prép. –où

    I. M.

    (1) Signe.

    ●(1499) Ca 185b. Sin. g. signe. ●(1612) Cnf 14a. ha ma n'en deuzr ober an tra-sé eo syn n'en deo quet à guir galon contrit, nac attrit. ●(1633) Nom 217b. Sidera : astres, signes au ciel : astrou, sinou en euff.

    ●(1659) SCger 77a. marque, tr. «sin.» ●110b. signe, tr. «sign.» ●(1732) GReg 867a. Signe, tr. «Syn. p. synou. sygn. p. sygnou.»

    (2) Sin ar groaz : signe de la croix.

    ●(14--) N 1123. Gret sin an croas dre guir boas hac a stat. ●(1576) Cath 5. hac ez sem gouarnissas gant sign an croas, tr. «et se munit du signe de la croix.»

    ●(1825) COSp 318. Er Belêg e ra signeu croès ar en hosti. ●(1869) FHB 226/133a. ober sin ar groaz war-n-ezi gan ar gontel.

    ●(1929) MKRN 23. Paotred Skaer ha Guiskri oc'h ober zin ar groaz, tr. «des gars de Scaër et de Guiscriff faire le signe de la croix.»

    (3) Signe, présage.

    ●(c.1680) NG 5. En huehuet sign a varuë. ●1560. signeu cruel merbet.

    (4) Ober sin (da) : faire semblant (de).

    ●(c.1825-1830) AJC 1483. Ober sin a voelan hac a beb sord ardo. ●2492. o hober sin da vervel.

    ●(1903) MBJJ 253. c’hoant d’ê d’ober eun dra, ha n’eo ket d’ober sin. ●(1912) BUAZpermoal 650. Jozef a reas sin da jacha war e skouarn. ●(1957) AMAH 139. Beogal spontus a rae ar Morian-mañ en ur ober sin da floupañ drailhennoù kig kriz degaset dezhañ war veg ur forc'h. ●(1970) BHAF 311. red eo lavared n’e-noa ket greet sin da larda. ●(1976) BAHE 91/10b. Mont a reas ar paour-kaezh plac’h war ar boeson-gaoc’h, ha n’eo ket ober sin, me lar deoc’h…

    (5) Signal.

    ●(1659) SCger 110b. signal, tr. «sign.»

    (6) Signature.

    ●(1732) GReg 867a. Signature, tr. «Syn. p. synou. sygn. p/ sygnou. Van[netois] syn. p. synéü.»

    II. Loc. prép. War-sin : sous prétexte.

    ●(17--) Cc 943. voar sin goersan bottoo, tr. «sous prétexte de vendre des souliers.»

    ●(1832) JAC.ms 100. voar sin balé, tr. (GMB 628) «comme pour me promener, sous couleur de promenade.» ●174. voar sin o emprestan, tr. (GMB 628) «sous prétexte de les emprunter.» ●(1868) SBI II 204. War zinn kerc'hed ho c'hezec, e sortijont neuze, tr. «sous prétexte d'aller à la recherche de leurs chevaux, ils sortirent alors.» ●(1880) ANN 97. Oar sin glask he hent mad, tr. «comme pour chercher sa route.»

    ●(1988) TOKO 19. war zin bezañ 'n em dromplet, e tapas gand Job ober eun tamm friko.

  • sin .4
    sin .4

    m. & adv. (droit)

    (1) M. Procuration.

    ●(1942) SAV 23/65. Lavaret e voe d'ezi e oa ret kaout sin (procuration) ar susitourien a-barz renka ar susit (régler la succession).

    (2) Loc. adv. Dindan sin : sous seing privé.

    ●(1938) WDAP 2/125. Sin (Skrid Dindan). Eur skrid pe eun diell n'eo ket bet savet gant eun noter. Skouer : Al lizer-ferm a zo bet graet ganto dindan sin. (Kastellin.) ●(1942) SAV 23/63. Houman a oa bet graet dindan sin (sous signatures privées).

  • sin .5
    sin .5

    m. –ed (ornithologie) Cygne.

    I.

    ●(1499) Ca 37a. Cing. g. cigne. ●(1633) Nom 39a. Cygnus, olor : cygne : cyn.

    ●(1659) SCger 26a. cigne, tr. «cin.» ●(1732) GReg 241b. Cygne, oiseau tout blanc, tr. «Cyn. p. cyned. Van[netois] cygn. p. cygned.» ●Les cygnes de Rouen, de la Seine, tr. «Cyned Roüan, cyned ar Sæna.

    ●(1849) LLBg III 109. el ur sign guen. ●(1876) TDE.BF 566b. Sin, s. m., tr. «Cygne, oiseau ; pl. ed.» ●(1889) ISV 24. evel eur sign, dispag he ziouaskel ganthan.

    (2) Gwenn-sin : très blanc.

    ●(1732) GReg 241b. Blanc comme un cygne, tr. «Guënn-cyn.»

    ●(1910) MBJL 135. eur ouel gwenn-sign.

    II. Gwenn evel ur sin / gwenn sin : très blanc.

    ●(1732) GReg 241b. Blanc comme un cygne, tr. «Guënn-cyn.» ●(1783) BV 3395 (T). Eur uabren guen sing sou disquennet asse.

    ●(1894) BUZmornik 421. He benn, guenn evel eur sin, a ioa goloet a boultrenn.

    ●(1910) MBJL 135. eur ouel gwenn-sign. ●(1910) MBJL 164 (T) Clerc. ac'h ê gwenn sign o gwiskamant penn da benn. ●(1923) FHAB C'hwevrer 63 *Breizadig. Oh ! tud vat, va bleo a zo deut gwenn-sign. ●(1934) ALMA 106. Glaz evel kaol, ha neket kaol eo; gwenn evel sin ha neket sin eo; ruz evel tan ha neket tan eo; du evel pod ha neket pod ?

     

  • sin .6
    sin .6

    m. –où Pleurnichement.

    ●(1931) VALL 567a. Pleurnichement, tr. «sin V[annetais] m.» ●(1934) BRUS 22à. Des pleurnichements, tr. «sineu.»

  • Sina
    Sina

    n. de l. Chine.

    ●(1732) GReg 166a. La Chine, Royaume des Indes, tr. «Cina. Roüantélez Cina.»

    ●(1860) BAL 154. ar zonj eus a vro Sina a ioa doun en e benn.

    ●(1931) VALL 120b. Chine, tr. «bro-Sina, Sina.»

  • Sinaad
    Sinaad

    m. Chinois.

    ●(1867) LZBt Gouere 329. ourgouilluz evel eur chinad mac’h eo.

    ●(1931) VALL 120b. Chinois, tr. «Sinaad pl. –naïz.»

  • sinaat
    sinaat

    adj. Chinois.

    ●(1865) LZBt Gouere 18. eul lestrik marc'hadour chinad. ●(1867) LZBt Gouere 330. ar Mandarin chinad.

  • sinac'h
    sinac'h

    adj.

    (1) Sans appétit.

    ●(1857) CBF 4. Sinac'h oun, tr. «Je n'ai pas d'appétit.» ●(1876) TDE.BF 566b. Sinac'h, adj. Beza sinac'h, tr. «n'avoir pas faim, être dégoûté de nourriture, parlant des personnes et des bêtes malades.»

    ●(1923) LZBt Gwengolo 2. da vea zinac'h dirak eun tam kig brein. ●(1924) LZBt Mezheven 35. Ma 've alies ar memez meuz, ne ver ket muoc'h zinac'h.

    (2) Maigrichon, chétif.

    ●(1867) LZBt Genver 232. ken sinac'h e oa hon c'hatekizerien. ●(1868) FHB 165/68b-69a. eur c'houitouz a vevel, eur mevellik a c'houezek vloaz, pe var an dro ; eur mevellik c'hoaz signac'h.

    (3) (en plt du bétail) Maigre.

    ●(1876) TDE.BF 437b. Ken treud ha ker signach e voa ar zaout. ●(1876) TDE.BF 565b. Signac'h, adj., tr. «maigre, parlant des bestiaux.» ●(1890) MOA 167a-b. Chétif (…) Parlant de bestiaux, tr. «signac'h.»

    (4) (en plt d'une plante) Rabougri.

    ●(1857) CBF 112. Anat eo ann dra-ze hag anez e vent signac'h evel ma'z eus kalz [ar gwez], tr. «Cela est évident et sans cela ils seraient rabougris comme il y en a beaucoup.» ●(1876) TDE.BF 565b. Signac'h, adj., tr. «rabougri, parlant des arbres.» ●(1890) MOA 167a-b. Chétif (…) Parlant d'arbres de végétaux, tr. «signac'h.»

    (5) (en plt des pâturages) Mauvais.

    ●(1876) TDE.BF 565b. Signac'h, adj., tr. «Mauvais, parlant des pâturages.»

    (6) Avare.

    ●(1931) VALL 50b. Avare, tr. «signac'h, sinac'h.»

  • sinac'hañ
    sinac'hañ

    v. intr. Maigrir par manque d'appétit, en plt des bestiaux.

    ●(1931) VALL 439a-b. maigre par manque d'appétit en parlant des bestiaux, tr. «signac'h, sinac'h ; devenir ainsi, tr. «signac'ha, sinac'ha.»

  • sinac'henn
    sinac'henn

    f. Femme avare.

    ●(1931) VALL 50b. femme avare, tr. «si(g)nac'henn).»

  • sinad
    sinad

    m. –où

    (1) Signal.

    ●(1979) VSDZ 56. (Douarnenez) setu vie graet sinadoù gant ar roñvoal, tr. (p. 220) «on faisait des signaux au bateau à l'aide du haveneau.»

    (2) [au plur.] Intersignes.

    ●(1955) BLBR 85/8. Sinadou am eus bet. ●(1957) BRUD 2/41. War he meno e oa ar gridienn-ze sinadou da Lorañsig adarre.

  • sinadurezh
    sinadurezh

    f. Fraîcheur.

    ●(1910) MAKE 9. an disheol hag ar zenadurez. ●(1942) VALLsup 81b. Fraicheur du temps, tr. «senadurez C[ornouaille] f.»

  • sinaeg
    sinaeg

    m. Chinois (langue).

    ●(1928) BREI 58/2a. ne vezo komzet ennan (...) nemet chinaeg. ●(1931) VALL 120b. Chinois ; la langue, tr. «sinaeg m.» ●(1936) BREI 444/2d ar skrivagnerien sinaek.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...