Recherche 'ro...' : 455 mots trouvés
Page 6 : de rontenn (251) à roudenn-gi (300) :- rontenn
- ronter
- roñvoalroñvoal
s. (pêche) Haveneau.
●(1979) VSDZ 56. (Douarnenez) setu vie graet sinadoù gant ar roñvoal, tr. (p. 220) «on faisait des signaux au bateau à l'aide du haveneau.»
- RoparzhRoparzh
n. pr. Robert.
●(1952) LLMM 32-33/70. Klevet eo bet nevez ganeoc'h moarvat eus an Aotrou Roparz e Vaneg Ruz.
- rordrord
m. –où Grosse et longue corde.
●(1879) ERNsup 166. rord, grosse corde, Lanr[odec], Trév[érec] ; ne se dit à St-M[ayeux] que dans rord milin, grand câble pour soulever la meule d'un moulin.
●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. rord, tr. «grosse corde.» ●(1927) GERI.Ern 520. rord, tr. «grosse corde.» ●(c.1930) VALLtreg 2175. Rord : dans le pays de Guingamp rord est synonyme de fard, corde qui sert à amarrer des fardeaux sur une charrette – Rord, plur. –o et –aou. subs. masc. longue corde pour retenir les charretées de foin, de gerbes, etc... Stardan ar rordaou a vank c'hoaz. (Goelo et Pit-Trég.) Even. (voir fun, tortis.) ●rord, grosse corde. ●(1931) VALL 154b. Grosse corde, tr. «C[ornouaille] rord. m.» ●426a. Lien de la charge de la charrette, tr. «rord m. T[régor] C[ornouaille].»
- rordañrordañ
v. tr. d.
(1) Lier, fixer (une charge) avec une grosse corde.
●(1879) ERNsup 166. A L[an]r[odec], rordañ eur garg, lier une charge avec de grosses cordes (korden(n)añ, avec des petites, Trév. korden(n)iñ.
●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. rorda, tr. «fixer par cette corde.» ●(1927) GERI.Ern 520. rordañ, tr. «lier (une charge) avec de grosses cordes.» ●(c.1930) VALLtreg 2175. rorda, fixer avec cette corde. Biler. ●(1931) VALL 154b. lier (une charge) avec une grosse corde, tr. «rorda.»
(2) Frapper fort.
●(1905) BOBL 08 juillet 42/3d. Eun neubeud kristenien a zaillaz gantan, hag a rordaz anezan a daoliou dorn hag a daoliou baz. ●(1906) BOBL 15 décembre 116/1a. evel ar marc'h sioul pa ve rordet re. ●(1907) BOBL 29 juin 144/3c. o deuz rordet a daoliou Guichard ha Geoffroy. ●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. rorda, tr. «frapper fort.» ●(1927) GERI.Ern 520. rordañ, tr. «frapper fortement, battre (T[régor]).» ●(c.1930) VALLtreg 2175. rorda, frapper fort. Biler. Rordo, rordan : et Rhordo (Hte-Corn.) = rouer de coups. ●- Rordan, verb. act. battre fort, sans pitié, rouer de coups, littéralent battre avec une corde. ●Me am euz rordet an aneval-ze (Goelo. P[et]it‑Trég[uier].) Even. ●Pevar o rordan unan a doliou treid 'barz an douv (Besc[on]d). ●(1931) VALL 61a. Battre, tr. «rorda(ñ) T[régor] C[ornouaille] fam[ilier].» ●154b. rorda, tr. «donner une raclée.»
(3) Parler sans cesse, à tort et à travers.
●(1899) BSEc xxxvii 155. Dalher rhordo (Rhordo, frapper à coups redoublés et ici parler), tr. «Ne pas cesser de parler, parler à tort et à travers.»
●(c.1930) VALLtreg 2175. Rordo, rordan : et Rhordo (H[au]te-Corn[ouaille]) = au fig. ne pas cesser de parler. ●(1927) GERI.Ern 520. rordo h[aute] C[ornouaille], tr. «dégoiser, parler sans s'arrêter.»
- roskrosk
coll. (botanique) Petit houx, fragon.
●(1978) PBPP 2.2/472. (Plougouskant) ar rosk 'vez bouloù ruz warne, tr. «il y a des boules rouges sur le petit houx.»
- RoskañvelRoskañvel
n. de l. Roscanvel.
(1) Roskañvel.
●(1788) HEB 338. Roscanvel ha Camaret, c'hui so amezeyen.
●(1865) FHB 18/139a. An Tad Maneur a roaz c’hoaz goude-ze misionou e Roscanvel, Hanvec, Sant-Thomas-Landerne, e Logonna, e Berrien, Scrignac, Benodet, Sant-Rioual hag en oll garteriou ze e reaz eur vad dispar. ●(1879) BMN 323. Mari Treut, euz a Roscanvel. ●(1890) MOA 25b. Roscanvel.
●(1905) ALMA 66. Roscanvel. ●(1931) FHAB C'houevrer 48. Kanet e voent da genta e Krozon, Kameled ha Roskanvel. ●(1943) FHAB Mezeven 309. Diwar beg Roscañvel lies ouspenn kant gwern.
(2) Nom de famille.
●(1970) NFBT 248 N° 1949. Roscanval.
(3) [Toponymie locale]
●(1869) FHB 216/53b. E gouelet rad Brest, e troas ar bek douar hanvet gour-enezen kelern.
- RoskoRosko
n. de l. Roscoff.
I. Rosko.
●(1689) DOctrinal 192. pehini à chome en enet (sic) baz visavis da Bourg Rosgo. ●(1732) GReg 778a. Grosse raie, de l'ange, ou gros guillou. Travancq. raë bras. raë calet. (burlesquement, turbodenn lostecq. turbodenn Roscoou, turbodenn Poullan. ●829b. Rosgoñ. Un ebad-Douë eo guëllet penaus ez eo servichet-mad an autrou Douë ê Rosgoñ. ●(17--) FG II 246. re e anavesan ar buès a Rosco / neblich quet d'am speret, mignon, quenavezo. ●248. ag oc'h eul hoc'h exempl atto / e ancounac'haign Rosco.
●(1834) KKK 50. é kever Kastel-Paol, éma Roskoff. ●336. ével er Roskoff hag é Plougastel. ●(1847) FVR 196. seiz deiz goude e kemeront Roskoff. ●(1857) CBF 132. Rosgon. ●(18--) MILg 98. Petra zo a nevez e Rosko / ma sounn ar c’hleier tro war dro ? ●169. p’oan me var chaussel a rosko / me a vel ma dous koant eno. ●(1864) GBI II 174. Leusko tri zenn kanon er mor, / Ken a greno 'r gêr a Roskor (rime en or). ●(1865) FHB 22/172a. Labourat a eure ive e Roscof, en Enez-Vaz hag e Landerne. ●(1869) TDE.FB xixb. Rosgoun. ●(1877) EKG I 143. Lod ac'hanomp a ieaz euz a Gastel dre hent Plouenan, lod-all dre hent Rosko ha Santec. ●(1878) SVE 958. Goulennit gant potret Rosko / Ped favenn 'ia da ober nao. ●(1883) MIL 125. Douara a reas e Rosko. ●(1890) MOA 25b. Rosgoun. ●25b. Rosgo. ●(c. 1890) CFB 43b. Rosko.
●(1905) ALMA II. e Rosko. ●(1905) BOBL 19 août 48/3a. ar Gendalc’herien a ielo da bourmenn bete Rosko. ●(1910) ISBR 76. n’hellas ket miret a rein d’er sant é donézon doareu Rosko ha Kastel-Paul. ●(1923) FHAB Genver 22. Pors Roskô a oa gwechall muioc’h war du ar c’huz-heol, e goueled pleg-vor an Aber, gwaskedet e tu ar gornaoueg gant beg-douar Perc’haridy. Al leac’h-se a zo anavezet c’hoaz hirio dindan an hano a Roskô-Goz. ●(1924) FHAB C'hwevrer 55. da zont eus Goueled Kerne da laerez Rosko. ●(1927) GERI.Ern 522. Rozgoun. ●Rozgo. ●(1927) CONS 360. Ha Rosko ? ●(1928) FHAB Genver/23. henvel mat eo ouz hini Roskov. ●(1930) ANTO 19. rak ne oa ket hep anavezout paotred Rozgo. ●(193-) OLLI 60. Ar Gorsedd en Rosko 1934.
II.
(1) (ichtyonymie).
●(1732) GReg 778a. Grosse raie, de l'ange, ou gros guillou. Travancq. raë bras. raë calet. (burlesquement, turbodenn lostecq. turbodenn Roscoou, turbodenn Poullan.
(2) Appellation de toile.
●(1799) CAm 67. Anciennement Roscoff faisait passer une grande quantité de toiles en Espagne : on les nommait Roscone. Morlaix s'est emparé de cette branche de commerce.
(3) Dicton.
●(1834) KKK 50. hag en tu deou, é kever Kastel-Paol, éma Roskoff pehini a chalver Liorz al Louzou gégin euz ar finister.
(4) Étymologie populaire.
●(1844) FOB 41note. Ros-goff, tr. « butte du forgeron. »
(5) Dicton.
●(1878) SVE 958. Goulennit gant potret Rosko / Ped favenn 'ia da ober nao.
●(1900-1901) MELU 94. Goulennit gant potret Rosco / Pet faven ya da ober no.
●(2003) TRMOR 31. Goulennit gant paotred Rosko / Pet favenn a ya da ober nav.
(6) Proverbe.
●(1912) MELU 11/367 [= Milin]. Marc'hadour ougnon ar Roskoad / Zo laer hag efer, map kouls ha tad.
●(2003) TRMOR 32. Marc'hadour ognon ar Roskoad / A zo laer hag ever, koulz mab ha tad.
(7) Proverbe.
●(1923) FHAB Ebrel 4/128. N'eus (ket) par e Breiz-Izel da bôtred Roskô !
(8) Devise.
●(2003) TRMOR 33. Rosko / Ha reiñ ha skeiñ atav.
III. (blason populaire) Voir Joni.
IV. [Toponymie locale]
●(1732) GReg 88a. Coz-ty-bargued. (lieu à l’abri au bout du quai à Roscoff). ●331a. aber Rosco-goz. ●(17--) FG I 13. war rec'hier Blaoskoum. ●(17--) FG II 62. Un deis eta ma zedon var bord ar mor, me gret zévoae var reÿer Blaoscoûn pa velis sortial eveus ar mor, un dén a barissas din huel bras. ●240. ne ellan quet padout ho vont bembdes goulou / voar banc Costibarguet, da glevet Pratmelou / ho gaouiall. ●242. neubeut hem zoucian, monët d'ha Braterou.. / eti-r'-c'hillek cæuvr, da rinsa boutaillou. ●244. pignet voar mén ar c'heust, gölenna ar counabr. ●278. Vn dervës ma edon quer scuis eveus va labour, em boa eur c'hoant bras da gousquet; è sortiis eus va zi, ag e quimeris ent Blaoscouñ.
●(1877) EKGI 17. Ni a zo en em glevet gand eur vag froderez a zo hirio e Pors-ar-Bescond, e tal Santez-Barba-Rosko, hag a dle mont, e berr, en he hent varzu Bro-Zaoz.
●(1923) FHAB Genver 1/22. Pors Roskô a oa gwechall muioc'h war du ar c'huz-heol, e goueled pleg-vor an Aber, gwaskedet e tu ar gornaoueg gant beg-douar Perc'haridy. Al leac'h-se a zo anavezet c'hoaz hirio dindan an hano a Roskô-Goz. ●23. ez eo gwechall eur c'hastell-krenv hag a read anezan Kastel ar Blaoskon. ●Ebrel 4/125. E Rosko, e porz ar Baskoun, e kichen Santez Barba, eo e pignas an A. de la Marche. ●127. adalek Santez Barba diazezet ker koantik ha tra war he roc'h, a-zioc'h ar porz-mor, betek Perc'haridy, an Aber ha Landivinec.
- RoskoadRoskoad
m. Habitant de Roscoff.
●(1877) EKG I 150. eur Roskoad iaouank em c'hichenn, a dorraz he benn outhan gant eun taol krok. ●(1878) EKG ii 300. Eur Santegad pe eur Roskoad bennag. ●(1890) MOA 25b. rosgoad (m), rosgoadez (f) ; pl. rosgoiz.
●(1912) MELU 11/367. Marc'hadour ougnon ar Roskoad / Zo laer hag efer, map kouls ha tad. ●(1923) FHAB C'houvrer 2/56. daouzek Roskoad. ●(1927) GERI.Ern 522. rozgoad, f. ez pl. -oïz. ●(1986) PTGN 39. En eur dremen dirag paotred ar gwiriou e krog ar Roskoad da hoari Fanch ar peul.
- Roskoadenn
- Roskoadez
- RoskoizRoskoiz
pl. Habitants de Roscoff.
●(1732) GReg 829b. Rosgonad. p. Rosgoñis.
●(1865) MBFt 136. Eur marc’hadour euz kastellin hag e gonsort a bren digant Roskoviz eur valikinad a 300 artichoden. ●(1870) FHB 292/248a. Roscoiz ha Plougoulmiz a dle ober ar memes tra. ●(1890) MOA 25b. rosgoad (m), rosgoadez (f) ; pl. rosgoiz.
●(1907) BOBL 13 juillet 146/1b. Et da c’houlen ze digant Roskoïz. ●(1923) FHAB Genver 24. Roskoiz. ●C'houvrer 2/52. Roskoiz a c'hellas eta ober hervez o goulen. ●(1927) GERI.Ern 522. rozgoad, f. ez pl. -oïz. ●(1930) ANTO 20. Ha ni hon daou ha d'hon heul Rozgoiz da gemer pep a lipadenn. ●(1964) CAIR 143b. Rosgoiz.
●(2000) TPBR 296. Roskoiz moc'h / Laou ouzh o c'horf / Laou ouzh o c'hein / kement ha kerreg mein.
- Roskoualc'hRoskoualc'h
n. de l. Ar Roskoualc’h (Trédrez-Locquémeau)
●(1970) TDBP I 37. Pa vezer war veg ar Roskoualh e weler an dud en traoñ ken bihan ha fubu (c'hwibu).
- Rosloc'henRosloc'hen
n. de l. Rosnoën.
(1) Rosloc’hen.
●(1865) FHB 9/69b. E parrez Roslohen. ●70a. Cetu penos e reomp ol e Roslohen. ●34/272b. An Aotrou Diquelou, vikel e Rosnoen. ●(1890) MOA 25b. Rosloc’henn, - Rosloenn.
●(1927) GERI.Ern 522. Roslo(c'h)enn. ●(1974) ISHV 6. dre Rosloc’han betek ar vourc’h kozh. ●(1995) LMBR 99. Rosloc’han.
(2) [Toponymie locale]
●(1974) ISHV 6. an dorgenn a ya war uhelaat adalek Terenez. ●(1995) LMBR 99. treizh Terenez e Rosloc’han.
- rosmanirosmani
s. (botanique) Romarin.
●(1848) SBI I 148. eun âle a rosmani, tr. «une avenue (bordée) de romarin.»
- RospezhRospezh
n. de l. Rospez.
I. Rospezh.
●(17--) CSdogmael 43a. En parrouz Rospez intentet, / eman he chapel batiset.
●(1925) ARVG 3/68. kêr Lanuon a tilammas warni eur bagad tud diwar ar maez, meur a vil anê, eus Rospez, Kemperven, Langoat, Koatreven, Berbet, Prat, Kavan, Trezeni, Mantallot, Kamlez, hag a veur a lec'h all. ●(1933) BREI 323/4c. D'abarde, e voe redet bro da welet mêreriou dalc'het mat; Rospez, Koatreven, Trezeni o deus meur a hini hag a dalv beza gwelet. ●(1970) BHAF 47. Peogwir em-eus komzet euz kreh Rozpez.
II.
(1) Dicton.
●(1970) BHAF 10. Person Rozpez / 'Zo eur gogez.
(2)
●(1970) BHAF 46. E keit-se, e oa krapet meur a grennard hag a Yann-Gouer yaouank er gwez ha klevet e vezent o youhal : "E Rozpez ez eo c'houezet an tan pell 'zo... An deiz na vo ket holen kraz e reor ar re-ze!... Fidam, tud Tonkedeg eo frank ar hoad gante... Lanvezêgiz a zo bepred ken tañgn, n'o deus lakaet, emichañs, nemed lann en o berniou, re sklaer ha re sonn eo ar flamm... O hola, Kawaniz a zo ganti, med tud Vear, divalo evel m'eo ar hoz Kernevaded kov rouz-se, ne vez gwelet hoaz nemed unan euz o zantadou..."
III. (blason populaire) Voir skrap .2.
IV. [Toponymie locale]
●(17--) CSdogmael 43c. En kichen maner a Kernon / Eun hanter leo deus Lannuon.
●(c.1920) (2000) TPBR 180. A zo graet d'ur bouc'hig bihan na demeus a Blasenn-Grenn, / Lakeet war ur jeu c'hilhoù gant Ujen Riwalen.
- RospordenRosporden
n. de l. Rosporden.
(1) Rosporden.
●(1855) FUB 86. Ann hini Rosporden tôker. ●(1865) FHB 2/16a. D’ar merc’her 15, Rosporden, da 9 heur. ●(1867) BBZ III 262. Enn deveziou meur-larje, e ker a Rosporden. ●(1869) TDE.FB 238a. ened Rosporden. ●(1878) SVE 965. Personn Rosporden a zo toker. ●(1889) SKG 7. Kerkent hag ar zao-heol, oll ruiou Skaer a gorn / Gant oingn-ha-oingn Boulik ha bombard dal Rosporn, tr. «Dès le lever du soleil, toutes les rues de Scaër retentissent des sons du biniou (du oingn ha oingn) de Boulig et de l'aveugle de Rosporden.» ●(1890) MOA 25b. Rosporden.
●(19--) (1985) GIRAU 50 [= OLLI. 448]. Ma fell deoc'h gouzout breman piou neuz he c'hompozet / Mont ha rann d'esplika deoc'h ha sur ha komprenfet / Rosporden ma c'hanton, Elliant ma fares / Ma fell deoc'h gouzout ma hano me zo Benoit Frances. ●(1905) ALMA 18. e Rosporden, an aotr. Meur. ●(1905) KBSA 72. Goude beza lavaret kenavezo da sant Kaourintin e tigouezomp e Rosporden. ●(1906) BOBL 07 avril 81/3c. An niveradek. – En Rosporden e oa 312 ti ha 2197 a dud er bloavez 1901. ●(1913) DUINe 268. War beg eur méné bihan, Kichenic Rosporden. ●(1927) KANNkerzevod 14/9. Youenn a oa eun den da zapaturi «da gomandi» memez a lare e wreg, ne oa ket barz Rosporden daou egiz d’ean… ●(1927) CONS 361. Rosporden. ●(1931) FHAB C'houevrer 51. Eus Gwengamp, an Tad Maner a zistroas da eskopti Kemper, a brezegas e Glomel, e Elliant, Sant-Yvi, Lok-Maria-an-Hent, Rosporden, ha da c'houde ez eas de vision Kastel-Paol. ●(1971) LLMM 149/405. Aet on dre fazi war hent Rosporden e-lec'h mont da dapout hini Konk.
(2) Dicton.
●(1855) FUB 86. Person Pond-En a zô kérer, / Ann hini Rosporden tôker, / Ann hini Trévou boutouer. ●(1878) SVE 965. Personn Rosporden a zo toker.
(3) [Toponymie locale]
●(1996) GESI 201. Komzet e vez ivez eus Lenn Rosporden.
- rost .1
- rost .2rost .2
m. –où Rôti.
I.
●(14--) Jer 463. Goude rostou ha boedou mat, ha beru ha soup…, tr. « Après les rôtis et les bons aliments, et le bouillon et la soupe... » ●(1499) Ca 177a. Rost. g. idem. ●(1633) Nom 60a. Caro assa, daps assaria : rosty : rost.
●(1659) SCger 106b. le rost, tr. «ar rost.» ●(1732) GReg 830b. Roti, rôt, viande rôtie, tr. «Rost.»
II. Bezañ c'hwezh ar rost : voir c'hwezh.
- rost .3rost .3
s. (agriculture) = (?).
●(1964) BAHE 38/35. Ur peurvan en douar kraz, daoust d'ar frejoù bras a vez kemeret gantañ, a-benn Gouel Yann, da vihanañ ar bloavezioù – sec'hor, – ne vez mui ennañ nemet rost.
- rostadurrostadur
m. (cuisine) Rôtissage, action de rôtir.
●(1732) GReg 830b. Action de rôtir, tr. «Rostadur.»
- rostañ / rostiñrostañ / rostiñ
v. tr. d.
(1) (cuisine) Rôtir.
●(1499) Ca 177a. Rostaff. g. rostir.
●(1659) SCger 106b. rostir, tr. «rosta.» ●169b. rosta, tr. «rostir.» ●(1732) GReg 830b. Rotir, tr. «Rosta. pr. rostet. Van[netois] rosteiñ.» ●Rôtisserie, tr. «Rostérez. lec'h pe èn hiny ez rostér qicq da verza.» ●(1744) L'Arm 455b. Marmitier ; chez le Roi, Hatier ; Rotisseur, tr. «Queguinourr de resaidein ; lacad er bir ha rostein, er hic. : Rostour.. terion. m.»
(2) Fumer.
●(1895) FOV 262. E ten é yalh butum eit rostein ur bimpa.
●(1927) GERI.Ern 520. rostein, tr. «fumer (une pipe).»
(3) (en plt du feu) Brûler (du bois, etc.).
►absol.
●(1732) GReg 473b. Griller, faire rôtir sur le gril, tr. «rosta var ar c'hrilh.»
●(1878) EKG II 56. ne glevemp nemed an tan o rosta, an treustou o sklakal, an toennou o koueza enn ho foull…
(4) par antiph. (en plt de la gelée) Brûler.
●(1869) FHB 208/416a. an ed a zao re laouen hag ez euz aoun na deufe scorn d'he rosta.
- Rosteneg
- roster
- rosterezh
- rostet .1rostet .1
adj. Rôti.
●(c.1500) Cb 89a. [fritur] Jtem hec frixa / xe. g. charbonnee. b. quic rostet oar an grill. ●(1633) Nom 57a. Panis escharites : pain rosty sur le gril : bara rostet voar an gril, tosten. ●60b. Caro tosta : brasée, charbonnée, charbonade : carbounades, quic rostet aovr (lire : voar) an glaou.
●(1732) GReg 152a. Chapon rôti, tr. «Caboun rostet.» ●(17--) EN 136. eun noan rosted, tr. «agneau rôti.»
●(18--) GBI I 210. Mar kanfe 'r c'habon rostet 'zo aze war ar plad, tr. «Si chantait le chapon rôti que voilà sur ce plat.»
●(1925) FHAB C'hwevrer 50. eur bastellad kig leue rostet.
►[empl. comme subst.] C'hwezh ar rostet : odeur de grillé.
●(1909) NOAR 30. c'houez ar rostet a zo oc'h da heul.
- rostet .2rostet .2
adj. Pleurnichard.
●(1982) MABL II 33. (Lesneven) Hennezh 'ioa rostet. ●84. ur bugel rostet : atav o klemm pe o leñvañ.
- rostiñrostiñ
voir rostañ
- RostrenennRostrenenn
n. de l. Rostrenen.
(1) Rostrenenn.
●(1732) GReg 81a. Barounès Rostreen. ar varounès a Rostrezen. an ytroun ar varoñnès eus a Ros-drezèn. ●371b. Stalonad ed, musul Rostrên. ●547a. Ur joëntrer Rust ha vaillant a vouë bet an autrou Pezrès eus a Rostrezen. ur stourmer terrupl a yoa bet an autrou eusa Rostrenen henvet Pezrès. ●830a. rostreen. rostren. ●830a. Rostrenen. (Van. Rostrenan. rostranen. Er bloaz c'huec'h cant try ha pèvar-uguent Rioüallon autrou eus a Rosdrenen a yoa cambrelan, pe an eil Officér, dindan Alan an hirr Rouë a vreyz-Arvoricq. ●(1775) HEneu 36/14a. à zoh costé rostrernein ur meliner yuvanc. ●(c.1790) SD 109. Ar général a Brigad Danican d'an habitantet dimeus distrigou Rostrenen, Loudeac ha Guengamp.
●(1825-1830) AJC 6661. hac arhoas emean ehage da rostern. ●(1827-1829) VSA 1702. surtoud eur seigneur a voa er vro anved baron rosternan. ●(1827-1829) VSA 1755. baron rostern a laras dar voan deud guenin alese. ●(1847) FVR 347. Bellivet, Rostrenn. ●(1850) PENgwerin8 89. ebars hen Kgreit trevelin ag hen parous Rostren / enan zo pevarzek kant ha pevarzek ouspen. ●(1857) CBF 132. Rostrenn. ●(1863) ST 6. Lamball, ar C’hoz-Varc’had, Rostrenen, Kemperle. ●(1865) FHB 13/98a. Ilis an Itron-Varia Rostrenen. ●(1865) FHB 15/115a. ar sonj ous an de caer ma eo bet digaset da ilis Rostren. ●(1867) TELrem 8. Kanet ’m euz Rosdren ha Bulat. ●(1867) BUE 119. Sant Ervoan a deuaz da c’houd e oa gwe ar re gaeran e koajo Rostren.
●(1905) ALMA 67. Rostrenen. ●(1910) EGBT 180b. Rostren. ●(1912) MMKE 103. Kentan e tigoueas d’in gwelet ma ferlezenn / ’Oa en pardon Hanter-est, ’barz ar gêr a Rostrenn. ●(1912) BUAZpermoal 915. Dont a raed da Zant-Karre betek eus Brest, Skaer, Rostren, Laruen, Pleuzal. ●(1924) EGRT 38. Eur wech 'renkas war hent Rostren / Goulenn goudor ouz o bandenn. ●(1925) ARVG Kerzu 273. Rostrenn. ●(1927) GERI.Ern 522. Rostren. ●(1935) BREI 422/4a. bannielou (...) hini vras Rostren ha hini Gronwel. ●(1995) LMBR 29. e-harz kastell Rostrenenn, ez eus ur bod draen.
●(2002) TEBOT 41b. Kentañ ma tegouezhas din / Gwelout ma ferlezenn / 'Oa da bardon Hanter-Eost / 'Barzh ar gêr a Rostren.
(2) Voir Fisel.
(3) (blason populaire) Fougeerien Rostrenenn.
●(2016) TELGR (29.07.2016) [52a] (Daniel Giraudon). Fougeerien Rostrenn, tr. « Les vantards de Rostrenen ».
(4) Nom de famille.
●(1970) NFBT 250 N° 1964. Rostren.
(5) [Toponymie locale]
●(1732) GReg 547a. campostal, nom de la maison des Messieurs du Quelennec, agréablement située à la porte de Rostrenen.
●(1912) MMKE 64. « Kroaz ar Botan », lein ar roz vras. ●(1933) BREI 323/2d. Augel, rener bras Kampostal.
- rostusrostus
adj. (Vent) qui brûle, dessèche.
●(1727) HB 302. ar c'hasarc'h, ar reo, al luc'het, hac an avelou rostus.
- rotalrotal
v. (politique) = (?) Faire campagne électorale (?).
●(1872) GAM 26. N'oc'h ket bet e Gnisseny (lire : Guisseny), hag, e leac'h all o rotal, o kesta mouesiou ?
- rotel
- rotennadrotennad
f. –où Amorce.
●(c.1718) CHal.ms iv. traisnée une longue amorce de poudre, tr. «un émorch' peudr', ur rotenat peudr'.»
- rotin
- rotiñrotiñ
voir roltiñ
- rouadennrouadenn
f. –où = (?) Cris (?).
●(1870) FHB 267/43. biskoaz peon, da rok ma vije, da ziez ma vije he breon, ne laoskaz kriadennou, rouadennou ker skiltruz.
- roualek
- rouan .1rouan .1
adj. (en plt de la robe d'un animal)
(1) Rouan.
●(1872) GAM 6. bleizi koz ha rouan, eur pechad mouèn var ho chouk. ●(1890) MOA 135b. Bai-brun, Couleur d'un cheval, tr. «marc'h rouan.» ●(18--) GBI II 82. un inkane rouan, tr. «une haquenée rouan.»
●(1924) FHAB Ebrel 147. ar vioc'h rouan. ●(1926) FHAB Genver 24. me gred e ri eur gazegik vrao, rak digor out en a-raok koulz hag en a-drenv (…) gwir vreizadez out ivez gant da liou rouan.
(2) par erreur Isabelle.
●(1931) VALL 402a. Isabeau, isabelle (…) de couleur, tr. «rouan.»
- rouan .2
- rouanez .1rouanez .1
f. –ed
I.
(1) Reine.
●(1499) Ca 177b. Rouanes. g. royne. ●(1505) Vc 13. Pidomp (e)vyt Anna Roanez, tr. «Prions pour Anne Reine.» ●(1530) Pm 88 (Tremenuan). Glan roanes cazres (variante : cazrez) plesant, tr. «Pure reine, belle, agréable.» ●(1576) Cath p. 16. an eil itron oar lerch an rouanes, tr. «la seconde dame après la reine.» ●(1650) Nlou 110. Rouanes an Tensor, cosquor, enoromp, tr. «honorons en cœur la reine du trésor.»
●(1659) SCger 102b. Reine, tr. «Rouanez.» ●169b. Rouanés, tr. «Reyne.» ●(c.1680) NG 219. mamm Doué ha rouanes. ●998. (Mar)y er Rouannez. ●(1732) GReg 797a. Reine, souveraine, tr. «Roüanès. p. roüanesed.»
●(1878) EKG II 73. eur Rouanez ker mad. ●(1896) GMB 579. à Sarzeau rui, f. ruañnies, rouañnies.
●(1911) BUAZperrot 163. eur rouanez vat.
►sens fig.
●(1933) MMPA 75. An izelegez eo rouanez ar vertuziou kristen.
(2) (religion) Rouanez an neñv, ar gwerc'hezed : la Vierge Marie.
●(1905) KANngalon Here 514. Rouanez an env ne reaz ket skouarn vouzar. ●(1907) PERS 92. goulen digant Rouanez ar guerc'hezed.
II. (zoologie) Reine.
●(1849) LLB 1740. Tro ha tro d'ou Rouanez. ●1754. Er rouanezed ind memb e zispriz en danjer.
III. (botanique)
(1) Pervenche.
●(1732) GReg 715b. Pervenche, plante que les Coirs appellent, amadou, tr. «Ar Roüanès.»
●(1879) BLE 17. Pervenche. (Vinca. L.) Rouanez.
(2) Clématite.
●(1879) BLE 332. Clématite des haies (C. vitalba) Rouanez.
(3) Rouanez-ar-foenneg : reine des prés, fausse spirée Spirea ulmaria.
●(1879) BLE 332. Spirée ulmaire. (S. ulmaria) Rouanez ar foennek. – Reine des prés.
- rouanez .2rouanez .2
plur. roue
- rouantelezhrouantelezh
f. –ioù
I.
(1) Royaume.
●(1499) Ca 177b. Rouantelez. g. reaulme. ●(1530) Pm 57 (Tremenuan). Pe aroeantelez, tr. «De quel royaume.» ●282. Deut huy ryal ma bugalez / Dam roantelez an guez man, tr. «Venez réellement, mes enfants, / Dans mon royaume, cette fois-ci.» ●(1576) Cath p. 23. domiua (lire : domina) a fell diff a gry em roantelez, tr. «je veux que tu domines dans mon royaume.» ●(1633) Nom 228a. Regnum : Royaume, regne : Rouantelez.
●(1659) SCger 106b. Royaume, tr. «Rouantelez.» ●169b. rouantelez, tr. «Royaume.» ●(c.1680) NG 1109. Ranteleh Lucifer. ●(1732) GReg 440b. Ville frontiere, tr. «Kær var marz ar rouantélez.» ●827a. Roiaume, tr. «Roüantélez. p. roüantelézyou. roüantélez. p. roüantelezou. Van[netois] roanteleh. p. roanteléheü.» ●(1783) BV 1189. da den beou nemerdon er rouantelles man.
●(1849) LLB 151. Sawet hou ranteleh é kreiz hur haloneu. ●(1857) HTB 166-167. Prestik goude (...) a haddistroas Tigran d'he rouantelez. ●(1893) IAI 127. Ar Franz a yoa dreist ar rouanteleziou all, dre'n abek da sant Loeiz.
●(1907) AVKA 57. A bep ma kresko rouantelez Jesus er bed. ●(1911) BUAZperrot 172. e rouantelez Napl.
(2) (religion) Rouantelezh an neñv(où) : le royaume des cieux.
●(1818) HJC 26. rouanteleah en nian.
●(1907) AVKA 260. Neuze en Rouantelez an envo e vo digoueo evel hini an deg gwerc'hez.
II. sens fig.
(1) Rouantelezh ar morhoc'hed/pesked : la mer.
●(1889) ISV 343. pa varve unan bennag, eleac'h he lacat en douar, en eur bez, evel rer e leac'h all, pe he zisken divar ar planken evel ma reomp-ni avechou e rouantelez ar moroc'het. ●(1937) FHAB C'hwevrer 54. alies e veze kann ha brezel a-uz da rouantelez ar pesked.
(2) Rouantelezh ar gozed : sous terre.
●(1936) CDFi 15 février. emaout o vont da gas ac'hanoun da rouantelez ar gozed. ●(1940) DIHU 343/15. de gas en dud de roanteleh er goëd !
III.
(1) Kas ub. da rouantelezh ar gozed : voir goz.
(2) Bezañ e rouantelezh ar gozed : voir goz.
- rouantelezhizrouantelezhiz
plur. Habitants d'un royaume.
●(1872) ROU 59. Le caractère national français est généreux, tr. «caracter rouanteleziz Frans a zo jeneruz.»
- rouch
- roudroud
m. & adv. –où
I. M.
A. [sens de route, etc.]
(1) Route.
●(1580) G 370. Map Doe deuscuez an rout dymp, tr. «Le Fils de Dieu nous montre la route.» ●(1530) Pm 241 (Mab Den). Pan chenchy rout, tr. «quand tu changeras de route. »
●(1659) SCger 170a. rout, tr. «chemin.» ●(1710) IN I 401. Daoust pe seurt rout a guemero al Lestr. ●(1732) GReg 832b. Route, chemin, tr. «Roud. p. roudou. Van[netois] roud. p. roudéü.»
(2) Mont en e roud : partir.
●(1659) SCger 170a. et eo en e rout, tr. «il s'en est allé.»
●(1872) ROU 94a. Partez, tr. «It en ho roud.»
●(1911) SKRS II 13. An divroad a ieas neuze en he roud. ●26. Mont a reas prim en he rout.
(3) Ober roud : progresser.
●(1860) BAL 16. ractal ma en em laca un den da glasc midita (…) e teu da ober roud etrezec an Ee. ●(1872) ROU 38. ober roud, tr. «grandir, progresser.»
B. [sens de trace]
(1) Trace.
●(1499) Ca 177b. Rout an troat. l. hec peda / de. ●(c.1500) Cb. Rout an troat. l. hec peda /e. ●g. cest mesure ou pressure du pied. b. rout. ●(1521) Cc [rout]. Rout an troat. g. le pas l. hec peda e. ●(1633) Nom 25b. Vestigium : marche, traçe : an rout, an traçc, an marig.
●(1659) SCger 100b. raie marque, tr. «rout.» ●120a. trace, tr. «rout.» ●(1732) GReg 934b. Trace ; empreinte, vestige, tr. «roud. p. roudou.» ●Suivre les traces de quelqu'un, tr. «qerzet var roudou ur re bennac.» ●(1790) Ismar 32. rontt Treid hun Salvér. ●41. Déh pé en dé quênt, ne oai rontt er bet a hanah.
●(1838) OVD 23. ha ne oé hoah ronte erbet a han-amb. ●(1854) PSA I 172. ne huélér mui ront erbet. ●(1872) ROU 38. Roud, tr. «empreinte, marque, trace.» ●(1878) EKG II 38. roudou bouteier ler-goat.
●(1911) BUAZperrot 77. hag ar goad a zivere eus frailhou e dreid hag e zaouarn a verke e roudou en erc'h. ●(1925) FHAB Mae 186. eo fresk-beo roudou ar Zent enni.
(2) Roud dorn ub. : patte, touche (d'un artiste, etc.).
●(1896) GMB 584. pet[it] tréc[orois] (…) mañ roud i dorn warni on y reconnaît sa main (en parlant, par exemple, d'un dessin d'artiste).
(3) Na roud na rabez : absolument rien.
●(1964) BAHE 40/47. Met dre an tu-mañ na ouie hini ac'hanomp na roud na rabez. ●(1971) BAHE 68/14. Va zadig paour ! Ma teufes en-dro d'ez korn-bro, ne gavfes na roud na rabez. ●(1982) TKRH 136. da heñchañ ar re na ouezent na roud na rabez.
(4) Kignat e roudoù : revenir sur ses traces.
●(1985) LIMO 22 mars. kignat é ruteu, litt. écorcher ses traces, repasser là où l'on est passé naguère.
(5) Derc'hel gant roudoù ub. : suivre qqn à la trace.
●(1925) FHAB Ebrel 154. ar c'hemener, gwisket e plac'h hag e zilhad paket dindan e vrec'h a zalc'has a-ziabell gant roudou ar zoudarded.
C. sens fig.
(1) Exemple à suivre.
●(1659) SCger 170a. rout, tr. «exemple.»
(2) Bale, kerzhout dre, war roudoù ub. : marcher sur les traces de qqn.
●(1867) FHB 143/305a. va map a vezo avoalc'h dezhan mar guell bale dre va roudou ha dre roudou ar re am eus heuliet. ●(1872) ROU 38. War roudou e dad, tr. «sur les traces de son père.» ●(1878) EKG II 216. Ra gendalc'ho ar re a zo breman da vale var roudou ho zud koz ! ●(1894) BUZmornik 103. Pa alier ar gristenien da gerzet var roudou ar zent. ●525. Mes a nebeut a nebeut e savaz c'hoant ganthan da gerzet var ho roudou.
●(1909) NOAR 7. Pedi a ra ac'hanoc'h da renta henor d'ezan dirak an dud o kemeret skouer dioutan, o vale war e roudou. ●(1924) FHAB Kerzu 452. Ministr an dud a vor, o kerzout dre roudou ar ministr Pelletan gwechall, a zo o klask miret ouz ar veleien da vont war-dro ar vartoloded. ●(1953) BLBR 57/1. nevezomp hor promesa da vale war roudou hon tadou.
(3) Heuliañ roudoù ub. : marcher sur les traces de qqn.
●(1924) BILZbubr 37/809. ●(1924) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 13. Ha gras d'ezan na heulio ket roudou e berc'hen ! Grit dioutan, dre ho kelennadurez, ar pez n'eo bet nag e dad nag e vamm.
(4) Dispenn roudoù ub. : marcher sur les traces de qqn.
●(1908) FHAB 199. Dispenn a rea buhan roudou he breur, hag e penn an hent, eb dale, ar memez bez a dlie digemeret o c'horfou. ●(1925) BUAZmadeg 300. Domitilla (...) e leac'h kaout aoun ha krena, ec'h en em zante dispount, ha guest da zispenn ho roudou. ●(1928) BFSA 103. Ho pedi a ran holl, c'houi, va itronezed, da zispenn roudou Hor Salver ha da veva paour eveltan. ●(1931) FHAB 117. Salo e vefe niverus ar gloareged hag ar skolaerien yaouank o kerzet war roudou an A. Mary, dispennet gantan roudou an A. Batany.
(5) Dispenn roudoù ub. : suivre qqn.
●(1907) AVKA 163. Unan anhe, adaleg ma n-am zantas yac'h, a dispennas e roujo, en eur embann a vouez huel brazder Doue. ●(1914) MAEV 148. Hag an archerien da zispenn e roudou. Ne ket d'ar paz ez ean !
(6) Dispenn e roudoù : revenir sur ses pas.
●(1910) FHAB Mezheven 180. Dont a rejont c'hoaz pemp pe c'houec'h guech all dre o riboulou, mest bep tro e vezent gwall dizet hag e rankent dispenn o roudou.
(7) Gouzout roudoù ub. : connaître les agissements de qqn.
●(1890) MOA 339. Je connais ses menées sourdes (secrètes), tr. «me a oar he roudou.»
(8) Mont en e roud : suivre son cours.
●(1970) BRUD 35-36/147. Dre ma ya en e roud, ar pez-c’hoari a gemer korv ha fetisted.
II. Loc. adv.
(1) Pep roud : de toute façon.
●(1580) G 169. Comset dyf pep rout hep dout quet ho doare, tr. «Parlez-moi de toute façon, sans doute, de votre sort.»
(2) E pep roud : partout.
●(1659) SCger 170a. e pep rout, tr. «partout.»
(3) Nep roud : en aucune façon, aucunement.
●(1557) B I 156. Na flachet nep rout diouty, tr. «ne la quittez point.»
- roud-karr
- roudennroudenn
f. & adv. –où
I. F.
(1) Galerie (de taupes, etc.).
●(1910) MBJL 76. evel eur go en he rouden.
(2) Trace, sentier.
●(1732) GReg 832b. Route, sentier, tr. «Roudenn. p. roudennou. Van[netois] roudeenn. rontenn. pp. éü.»
●(1896) GMB 584. pet[it] tréc[orois] roudien trace, sentier (dans la neige, etc.).
(3) Trace.
●(1659) SCger 169b. rouden, tr. «vestige.»
(4) Marque.
●(1732) GReg 778a. Raie, ligne tirée, marque, tr. «roudenn. p. roudennou.»
●(1911) BUAZperrot 241. ec'h azezas e tal eur puns hag e selle ouz ar roudennou kleuzet gant an amzer er mean-barlen.
(5) Lettre, écrit.
●(1872) GAM 63. Penaoz neuze, pa deu eur rouden euz a Roum, gouzout hag all lizer a zo evel m'eo great gant ar Pab. ●(1874) FHB 477/55b. ar rouden deut gant he vap evit he dri mis diveza, eleac'h ma voa merket he notennou fall ha mad.
●(1906) FHAB Gwengolo/Here 351. Distro d'an eskopti e kavaz eur rouden, skrivet a ziaraog, evit he gass d'al lezvarn.
(6) Extrait (de texte).
●(1900) MSJO 89. Setu ama eur rouden benag eus ar pes a skriv santes Theresa.
(7) (marine) Sillage, houache.
●(1732) GReg 867b. Sillage, la trace du cours d'un vaisseau, tr. «Roudenn ul lestr.»
●(1963) LLMM 99/266. E-keit ma lovee al lestr en ul leuskel war e lerc’h div roudenn arc’hant en dour pounner ha fankek ar stêr.
(8) Tourment.
●(17--) ST 80. Mont a ra mad peb tra, n'am euz bec'h na rouden, tr. «Tout va bien ; je n'ai ni fardeau ni tourment.»
(9) Ligne.
●(1659) SCger 73b. ligne, tr. «rouden.» ●(1732) GReg 934b. Trace, lignes qui marquent le dessein d'un ouvrage, tr. «roudenn. p. roudennou.»
●(1872) ROU 38. roudenn, tr. «ligne.»
●(1923) KTKG 32. dre roudennou an dorn. ●(1955) STBJ 165. Diskouez a ree din Steredenn an Hanter-Noz ha Karront Sant Jakez, ar roudenn lugernus-se, rannet ganti an oabl hag o tiskenn war-zu ar C'hreisteiz.
►sens fig.
●(1911) SKRS II 178. Ar pec'hed-man zo brassoc'h pe vihannoc'h, diouz ma'z ear muioc'h pe nebeutoc'h en tu all d'ar rouden merket gant ar rezoun.
II. Adv. A-roudennoù =
●(1864) KLV 16. Evit skora ive labour ann ostillou, ann hada zo bet great a roudennou.
III.
(1) Mont dreist ar roudenn : excéder, passer les bornes. Cf. mont dreist ar yev.
●(1866) FHB 64/91b (L) Gel Morvan. Etouez al labourerien baour, etouez ar re n'int eat morse dreist ar roudenn e tu ebet, e o e caver an darn vuia eus an dud o deus bevet ouspen cant vloaz. Ouspen en em zivoal evelse da vont dreist ar roudenn e nep fesoun. ●(1872) ROU 76a (L). Il passe les bornes, tr. V. Roudaut «Dreist ar roudenn.» ●(1872) ROU 84 (L). Excéder, tr. V. Roudaut «Mont dreist ar roudenn.» ●(1894) BUZmornik 225. Pa vele unan bennag o vont eunn tammik dreist ar roudenn pe o koueza enn eur faot bennag.
●(1942) VALLsup 98 (L). Il est insolent, il ne garde pas la mesure dans ses propos, tr. F. Vallée «mont a ra dreist ar roudenn. (Perrot).»
(2) Distreiñ d'e roudenn : revenir à son penchant.
●(1942) VALLsup 131. Revenir à son penchant, tr. F. Vallée «distrei d'e roudenn.»
- roudenn-an-heol
- roudenn-gi