Recherche 'ro...' : 455 mots trouvés
Page 7 : de roudennad (301) à roulal (350) :- roudennad
- roudennañroudennañ
v. tr. d.
(1) Rayer, marquer de raies.
●(1732) GReg 778a. Raïer, marquer des raies, tr. «roudenna. pr. et.»
●(1872) ROU 38. roudenna, tr. «tracer des barres.»
(2) Marquer, indiquer, écrire.
●(1893) IAI 201. roudennet en deuz just ha just petra zo pec'hed bian pe bec'hed bras.
(3) Sillonner, marquer de raies plus ou moins profondes.
●(1906) KANngalon Genver 21. P'e guir an dour, en eur goueza a veradou, zo deuet a benn da roudenna eun dra ken kalet. ●(1925) BUAZmadeg 213. eur mean roudennet mad gant ar beradou dour a oa koezet warnan.
►sens fig.
●(1935) BREI 426/4a. saonennou niverus o roudennan dremm karet hon Bro Breiz.
(4) Faire une raie (dans les cheveux).
●(1911) BUAZperrot 118. bleo a c'hellont da roudenna.
(5) Marquer.
●(1911) BUAZperrot 698. Maxim a reas roudenna divesker ar merzer gant an houarn ruz.
- roudennerroudenner
m. -ion Dessinateur.
●(1900) KEBR 60. Eur roudenner, tr. « Un dessinateur » ●Ar roudennerien, tr. « Les dessinateurs ».
- roudennetroudennet
adj.
(1) Marqué d'une empreinte.
●(1896) GMB 584. pet[it] tréc[orois] (…) roudienet marqué d'une empreinte.
(2) Marqué d'une ligne, d'un trait, etc.
●(1889) ISV 422. Un all hag en doa a veac'h an doare euz a eun den; bras ha cre evel eur marc'h, lijer evel eur c'haz, hag he vizach roudennet oll e guer, ruz ha glaz.
- rouderrouder
m. –ion
(1) Routier.
●(1732) GReg 833a. Routier, qui sait bien les routes, tr. «Roudèr. p. roudéryen.»
(2) Rouder kozh : vieux routier.
●(1732) GReg 833a. Vieux routier, qui a une longue expérience de son art ; qui en sait long, tr. «Roudèr coz. p. roudéryen goz.»
(3) Loman-rouder : pilote routier.
●(1732) GReg 723b. Pilote routier, tr. «Loman rouder.» ●833a. Pilote routier, tr. «Loman roudèr. p. lomaned roudéryen.»
- RoudouallegRoudoualleg
n. de l. Roudouallec.
(1) Roudoualleg.
●(1876) BJM 157. Setu perac e reas missionou er bloaz-se e Gourin, e Conk-Kerne, e Melven, e Ploughernevel, e Poullaouen, e Roudouallec, e Plonevez-ar-Faou. ●(1892) SKG 37. Berc’h am euz vel Roudoualek. ●(18--) OLLI 460. Quimiad Goasset yaouanc paros Roudoualec Eus an eïl class ar Gard mobil.
●(1905) ALMA 70. Roudouallek. ●(1907) BOBL 05 janvier 119/3b. boulonjer en bourk Roudouallek. ●(1961) PETO 8. Azalek Roudoualeg betek ar vilin-boultr.
(2) Devinette.
●(1929) MKRN 168/49. E Roudouallek e oa bet badezet unan disul ha ne oa mab na da dad na da vamm, na da roue, na da Zoue, na d'an diaoul. ●réponse173/49. Eur plac'h.
- roudourroudour
voir roudouz
- roudouz / roudourroudouz / roudour
m.
(1) Gué.
●(vBr.) Clandev (d’après GMB 584). rodoed.
●(1499) Ca 3a. Abeuffriff. g. abeuurer. lat. hoc. vadum / di Jtem vide in roudoez. ●177b. Roudoez. g. legue de leau. ●(1612) Cnf 26b. dré an roudoez ves a vn Riuyer.
●(1908) FHAB Meurzh 83. diskenn a eure eta er ster, dres el leac’h m’edo ar roudous. ●(1911) BUAZperrot 433. ne welet na pont na roudouz ebed ken. ●(1921) GRSA 365. Ne gavamb bag erbet, rodu erbet. ●(1927) GERI.Ern 521. roudouz f. L[éon], tr. «Gué.» ●(1927) GERI.Ern 521. roudour m., tr. «Gué.» ●(1934) BRUS 182. Un gué, tr. «ur rodu.»
(2) Cours d’eau, ruisseau.
●(1955) STBJ 173. Da heul ar ganfarted-se, e vezemp alïes o pesketa siliou er rodo a ya, dre zindan pont an hent-bras, d’en em deurel er mor. Int eo a zeskas deomp ober bagou bihan gant tammou spoue a gavemp war ar raskenn. Lakaat a reemp redadeier bagou war ar poulladou dour zall pe war ar rodo, dindan ar pont. ●(1962) GERV 3. eur rodo a gammigelle war-bouez nebeud ac’hane. ●(1978) BRUDn 19/10. Ar foenn da drei da zeha, da vernia, da rastellad, da garga barz ar hirri, asamblez gand ar re vraz, c’hoari kentoh eged labour e-kreiz ar c’hoarz ha farsadennou ar baotred yaouank, o souba, hervez ar giz, reor ar merhed e dour ar rodo. ●15. Rodo, rodeier : ster en eur foenneg, gwaz. (Roudour ?).
- roueroue
[mbr roe (1 syllabe), vcorn gurhemin ruif gl. edictum, ruy gl. rex & curun ruy gl. diadema, mcorn ruy, mgall rwyf < ? lat rēgem ? (Delamarre 261, LEIA R-25, Campanile 91)]
M. –ed, rouaned, rouanez, rouizion
I.
(1) Roi.
●(14--) N 317-320. Donet breman a perz an roe, tr. «De venir sans retard ; c’est de la part du roi.» ●(14--) Jer.ms 1. Map Doe Roe ploeou, tr. «Fils de Dieu Roi des nations.» ●(c. 1501) Donoet 19-16. qua uadit] Rex, ma tremen an Roe ?, tr. « qua uadit] Rex, où passe le roi ? » ●(1499) Ca 176b. Roe. g. roy. ●(1530) Pm 186 (Tremenuan). doe roe an bet ledan, tr. «Dieu, Roi du vaste monde.» ●(1557) B I 2. Merch dan roé voe hy, tr. «Elle était fille du roi.» ●(1575) M 205- 206. Ho bezaff Duc na Roe, nep ploe ne auoehes / Muyget seruicheryen, pe peuryen diouz Renes, tr. «Tu ne reconnaîtrais pas qu’ils furent duc ou roi en aucun pays, / Plûtot que serviteurs, et tu ne distinguerais pas de ceux-ci des pauvres.» ●(1633) Nom 64b. Murina, nectar, passum : la boisson d’vn Roy : beuraig euit vn Rouè. ●(1650) Nlou 195. Try Roue trauél à pell bro, tr. «Trois rois, par voyage de pays lointain.» ●274. Rouanez hezit, escuit, chenchit hent, tr. «Rois, soyez en paix, vite, changez de route.» ●428. Rouanez try diouz Orient, tr. «Des rois, trois venus d’Orient.»
●(1659) SCger 106b. Roy, tr. «Roue, p. Rouanet.» ●169b. Roue p. Rouanet, tr. «Roy.» ●(c.1687) VEach 17. Ar Roué memes à impligeas é daou dourn Royal euit remui ar mein diuar ar cauarnse, pe en hini, euel mauoé digoret é guelsont vr scleryen bras, dré moyen vr lamp ardant allumet dirac ar Relegou sacrsé, antrasé à crescas meürbet an eston ames an oll assistantet. ●(1732) GReg 267a. De par le Roi, tr. «A-berz ar Rouë. (Van[netois] a-berh er Roë.).» ●826b. Roi, Prince qui a un roïaume, tr. «Rouë. Roë. pp. Roüanez, Roanez, Roëed.» ●(1792) HS 11. Ne mèss quet conzet eüé à ol er ré enn dèss commandet d'er bobl à Israël. De betra reign ur roll ag er Rouïon é dèss bet ? ●31. Er Rouanné ag er broyeu-hont.
●(1821) SST 66. a drebi er rouyet bet en disterran ag er fidelet. ●(1849) LLB 572. Ar ou zron er Rouané ged er spont e semplas. ●1608. Eurusoh eid ur roué ar é dron. ●(1896) GMB 579. à Sarzeau rui, f. ruañnies, rouañnies.
●(1905) HFBI 410. ar rouichen Prussian. ●(1907) VBFV.bf 66a. roué, m. pl. rouañné, rouéed, tr. «roi.»
(2) Bezañ roue war : être roi de.
●(17--) ST 26. Hag e viot, em plas, roue war ar zaozon, tr. «et vous me succèderez comme roi des Anglais.»
II. [locutions nominales]
A. (religion)
(1) Roue an tron : le roi du ciel.
●(14--) N 1913-1914. Dre gourchemenn Doe guir roen tron / Gant ma bourdon ho estonaff, tr. «Par l'ordre de Dieu vrai roi du ciel / De mon bâton je les assommerai.»
●(1530) Pm 39 (Tremenuan). An palm dalet quemeret ioae / A dylem (variante : dylen) roen tron dreizoff me, tr. «Prenez la palme, réjouissez-vous / Que le roi du ciel envoie par moi.» ●66. doe guir roe an tron, tr. «Dieu le vrai Roi du Ciel.»
(2) Roue an deñvalijenn : surnom du diable.
●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 61. Deut oa heur roue an denvalijen.
(3) Roue an drugarez : surnom de Dieu.
●(1935) SARO 22. en em erbedi, holl asamblez, ouz Roue an drugarez.
(4) Gouel ar Rouanez : épiphanie, fête des rois.
●(1612) Cnf 65b. da gouel an Rouanez, (alias) gouel an Stereñ. ●(1633) Nom 226a. Epiphania, regalia : le iour des Rois : gouel pe dez an Rouanez.
●(1727) HB 442. an eil sul var lerc'h Gouel ar Rouanez.
●(1907) VBFV.bf 66b. gouil er rouéed, tr. «Epiphanie.» ●(1911) BUAZperrot 94. e tlie tremen deiz Gouel ar Rouaned.
►absol.
●(1821) SST 31. en eil Sul arlerh er Rouyet.
B. (pathologie) Droug-ar-roue : écrouelles.
●(1633) Nom 263b. Struma, choeras : escrouelle : drouc an roue.
●(1896) GMB 579. écrouelles (...) pet[it] tréc[orois] droug ar roue.
●(1911) BUAZperrot 432. goasket oa ivez gant droug ar roue en he gouzoug. ●(1912) MMPM 55. eur vreac'h seized ha taget gant droug ar Roue.
C. (botanique) Louzaouenn-droug-ar-roue : scrofulaire noueuse.
●(1933) OALD 45/215. Louzaouenn drouk ar roue, tr. «Scrafulaire (lire : scrofulaire) noueuse.»
D. (zoologie)
(1) Roue an ivignen : vive.
●(1973) ICTB II p. 400 R-350. (Kleder) Vive, tr. «roue-an-ivignenn, roueed-an-ivignenn.»
(2) Roue ar gwenan : roi des abeilles (hapax de traduction, i.e. La reine des abeilles ; voir gwenan).
●(1838) OVD 106. Roué er gùéren ne sortie quet ag é ruchen, bet que ne huéle ol é sujité tolpet tro-ha-tro dehou.
E. (astronomie) An Tri Roue : le baudrier d'Orion.
●(1848) SAA 23. Henvel a rêr Con[s]tellation eur vandennat steret hac a zeblant ober eur gompagnunez e-unan, evel constellation Orion, hanvet an tri roué, hac en pehini, eb ma n’em doueter, a zo dec-ha-pêvar-ugeuent stéréden. ●(1855) FUB 66. Da c'hoel Mikel, da c'houlou dé, / Ar (lire : ann) Tri-Roué vé er c'hreiz dé, tr. «A la Saint-Michel, au point du jour, / La constellation des Trois Rois paraît au midi. ●(1878) SVE § 802. Da c'houel Mikel, da c'houlou de, / Ann Tri Roue vez er c'hreiz-de, tr. «A la Saint-Michel, au point du jour, Les Trois Rois paraissent au midi.» ●(1886) IVO 12. Awechou gand eurvad he zellou a starde / War an teir stereden galvet an tri roue; / Pe war an Ours-Vihan, Sirius, an Ours-Vraz, / War ar C'haor, an Dragon, al Léon ha Pegaz.
●(1948) LLMM 8/86. Da c'houel Mikael da c'houloù-deiz. E vez an tri Roue er c'hreisteiz. ●(1955) STBJ 165. Anavezout a ree anoiou meur a steredenn hag e lavare : Gwelet a ran ar C'harr, ar Yar hag an Tri Roue : / Tomm 'vo an heol arc'hoaz, mar plij gant Doue.
III.
(1) Bout kontant evel ur roue : être très heureux. Cf. heureux comme un roi.
●(1790) MG 65 (G) I. Marion. P'em behai quemènt-aral, me vehai coutant èl ur Roué. ●276. Reit teign-mé ur prèd èl hennéh Sul-Vasq, ha me rescond teoh en hum gavein coutant èl ur Rouannès. ●383. Ha me hum gav bermen coutant èl ur Rouannès.
(2) Na vezañ ar roue e gar : le roi ne sera pas leur cousin.
●(1936) FHAB Mezheven 206 (L) M.-A. Abgrall. E feac'h, a lavaras an tad, evit breman avat ne vezo ket ar roue kar d'ezo ! kement a lorc'h a zo enno, me a zo sur, evel ma ho pije roet d'ezo peb a gant skoed.
(3) Mont da zebriñ bara ar roue : voir bara.
- rouedroued
f. –où
I.
(1) Filet, panneau de chasse, rets.
●(1499) Ca 108a. Hanter roet. g. demy rays. ●176b. Roet. g. rays. ●(c.1500) Cb. Seulen / al's. roed. g. vne raiz / ou filet. l. hec sagena / ne. ●(1633) Nom 174b. Plagæ : filé ou rets de chasse : filennou, pe rouegou an emolch. ●174b-175a. Tendicula, nebula, nebulosum rere : rets qu'on tend en l'air : rouegou á vez stinnet en ær.
●(1659) SCger 57b. filet pour prendre les oiseaux, tr. «rouet.» ●71b. lacet a prendre oyseaux, tr. «rouet. p. geou.» ●105a. rets, tr. «rouet, p. rouegeou.» ●169b. rouet p. rouegeou, tr. «rets.» ●117a. tendre aux oiseaux, tr. «asten rouegeou da &c.» ●(1732) GReg 413a. Filet, reseau pour prendre du poisson, tr. «Rouëd. p. rouëjou, rouëdou.» ●Tendre des filets, tr. «antel rouëjou.»
●(1836) FLF 13. Ar leon a chommas luyet er rouejou. ●(1838) OVD 172. haval doh ur rud e stalér eit attrape einèd.
●(1904) BOBL 10 décembre 12/3b. eur brakonier, o stign rouejou d'ar c'honifled. ●(1922) EOVD 254. hanval doh en éned dalhet ér roedeu.
(2) Filet de pêche.
●(1633) Nom 173b. Rete, cassis : rets à pescher : rouet pesquetaff. ●174a. Sagena : vne seine, vne traine : vr roüet bras da pesquetaff.
●(1818) HJC 73. hint e atrapas quement à besquet, ma hroèguai ou rouid. ●(1855) BDE 326. me daulou me rudeu. ●(1861) BSJ 79. péré e oé guet Zébédé, ou zad, é stalein ou rouédeu.» ●(1856) VNA 25. ses Filets, tr. «é Rudeu.»
●(1907) AVKA 49. tôl ho rouejo en dour. ●war ho kir, me dôlo ma roued. ●(1913) AVIE 60. ind e zalhas un nivér ken bras a besked ma roengé er rouedeu geté. ●(1952) LLMM 32-33/134. (Douarnenez) ur fard rouejoù, an niver rouedoù a zo ret da bep martolod da vont gant ar sardin, pe gant ar brilli, h.a. (...) An holl fardoù asamblez a ra ur stumm. ●(1954) BGUE 31/13. Pen dé tennet, er ru 'zo lan. ●(1979) VSDZ 90. (Douarnenez) gant ar roeñvoù vie moien da staliañ ar roued aze brav, tr. (p. 254) «nous pouvions donc, en manœuvrant avec les avirons, mouiller le filet correctement.»
II. [espèces de filets]
(1) Roued-tro : filet tournant.
●(1944) GWAL 165/309. (Ar Gelveneg) Ar seulenn a vez anvet amañ sen ; ar sen bras pe roued-stlej, abeg da gement a rendaeloù e-touez ar besketaerien, a anver a-wechoù roued-tro.
(2) Roued stank : filet à mailles étroites.
●(1925) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 103. Saïg Jelvest a rê ar besketerez, a-hed an ôd, gant rouejou stank : drag pe zein. ●104. rouejou stank, filets aux mailles plus sérrées.
(3) Roued voull : filet à mailles larges.
●(1925) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 103-105. da stigna e gerden higennou hag e rouejou boull (1) evit pesketa siliou, rêed ha retoned, mor c'histi, travanked, legistri, girvi-mor. ●(1) Filet aux mailles très larges, par opposition à rouejou stank, filets aux mailles plus serrées.
(4) Roued balc'h =
●(1904) KZVr 355 - 25/08/04. Roued balc'h, eur sort roued a laosker en dour, d'ar pesk d'en em baka ennan anezan e-unan. (Notenn kaset da Vilin gant eur mignon d'ezan). ●(1914) KZVr 67 - 21/06/14. roued balc'h, tr. «filet qu'on laisse quelques temps dans l'eau et où le poisson se prend de lui-même, correspondant de Milin.»
(5) Roued amailh : filet trémail.
●(1944) GWAL 165/308-309. (Ar Gelveneg) Bez' ez eus ivez rouedoù amilh pe tremailh (tri mailh : tri lagad ?) ; ur roued amilh a zo ouzh hec'h ober tri fallennad roued kenstur, disheñvel o lagadoù ; gantañ e taper gwrac'hed, leoñveged, kranked ha krestenneged all dreist-holl. ●(1957) BRUD 2/84. (Gwaien) o tresa eur roued amilh. ●86. Roued amilh : e galleg : filet trémail. ●(1978) MOFO 35. Ar rouijou amilh lesanvet rouijou aour neus groet e fortun, tr. «les filets de trémail.»
(6) Roued-vouilh =
●(1952) LLMM 34/48. (Douarnenez) Rouejou mouilh : rouejoù sardin troc'het etre daou, a vez mouilhet er fesoù, e-pad an noz, da dapout pesked bihan d'ober kaoteriad.
(7) Roued don : filet dérivant pélagique.
●(1952) LLMM 34/48. (Douarnenez) Rouejoù don : rouejoù, livet e malakof du pe ruz, a vez lakaet en driv e-pad an noz, en don ; peskerezh driv don a reer neuze.
(8) Roued-tenn : seine.
●(1907) VBFV.bf 66b. rouedten, f., tr. «seine.»
III. sens fig.
(1) Rets.
●(1727) HB 540. ar rouejou eus ann Drouc-speret.
●(1876) BJM 28. lassou ha rouejou an Diaoul.
(2) Da vare ar rouedoù : entre chien et loup.
●(1659) SCger 25a-b. entre chien & loup, tr. «dar mare, ar rouegeou.» ●70b. iour faillant, entre iour & nuit, tr. «dar mare ar rouegeou.» ●(1732) GReg 164b. Entre chien & loup, sur la brune, tr. «da vare ar roüegeou.» ●413a. Le temps de tendre les filets, tr. «Mare ar rouëjou.» ●546a. Entre jour é nuit, tr. «da vare ar rouëjou.»
(3) Mare-roued =
●(1872) FHB 404/310a. boaz en he genta amzer da stigna lasou, da vont d'ar mare roued, hag atao n'en devoa ket brasoc'h plijadur eget mont da c'hadona ha da lapineta. (…) ne ket me a zo boas da veza da ziveza er mare roued.
IV. Kouezhañ e rouedoù ub. : être pris par qqun. Cf. tomber dans les rets de qqun.
●(1910) MAKE 112 E. Crocq. Hep dale ar paour kez Truilhennig a gouezas en he rouejou !...
- roued-drivroued-driv
f. Filet de dérive.
●(1979) VSDZ 69. (Douarnenez) Aze oa ar brilli gwechall, gant ar rouejoù-driv, tr. (p. 233) «C'est là que l'on pêchait les maquereaux autrefois, avec les filets de dérive.»
- roued-stlejroued-stlej
f. (pêche) Senne, seine.
●(1744) L'Arm 465a. Senner, tr. «Pisqueta gued ur rouétt stleinge.»
- rouedadrouedad
f. –où Contenu d'un filet de pêche.
●(1913) AVIE 353. Ar ou lerh é tennent er rouedad pesked. ●(1979) VSDZ 57. (Douarnenez) peogwir 'tog 'maout e halañ ur roued e-barzh, ar pesked, en ur zont a-raok, a dapez kazimant ur rouedad diouzhtu, tr. (p. 221) «car quand tu relèves et que la sardine continue à venir, tu peux en prendre plein un autre filet en peu de temps.»
- rouedañ
- rouedennrouedenn
f. –où
I. (boucherie, charcuterie)
(1) Crépine.
●(1958) ADBr lxv 4/523. (An Ospital-Kammfroud) Roedenn : n. f. ; pl. : –ennou. Roedem (lire : roedenn) ar pimoh a dalvez da holo ar fourmaj. ●(1978) PBPP 2.1/475. (Plougouskant) rouedenn, tr. «péritoine de porc.»
(2) Fraise.
●(c.1718) CHal.ms ii. fraise de veau, tr. «roeden laï, ur frasen.»
II.
(1) Voile.
●(1854) PSA II 277. betag un dablen a ziar béhani é tenn er rouéden e oé doh hi golein.
(2) Voile (sur les yeux).
●(1792) HS 164. ur rouédènn, èl courhènn unn n'üi. ●(17--) VO 73. Couéhét è er roédèn diar men deulagad.
●(1804) RPF 87. Couéh e-ra à ziar é zeulegat er Roédèn tihue ha tihouél, e-virai doh-t'ou à ùélet é fallanté. ●(1829) CNG 4. er roëden tihue ha tihouel a virai doh t'ou a uélet. ●(1854) PSA I 76. ur rouéden tihue e gouéh a ziar hun deulegad.
(3) Ensemble clairsemé (de gens, etc.).
●(1958) ADBr lxv 4/523. (An Ospital-Kammfroud) Roedenn : n. f. ; pl. : –ennou. ensemble clairsemé : Ne oa nemed eur roedennig tud en overenn, er mintin-mañ.
- rouederroueder
m. –ion (chasse) Fabricant de rets.
●(c.1500) Cb 97b. [gouly] Jdem ou faiseur de rays. b. roedeur / pe goulier.
- roueel
- roueeler
- roueelezh
- roueelouriezh
- roueig
- rouelenn
- roueoniroueoni
f. Règne.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 52. Er buarvèd mis ag en nandecvèd blaiad a rouéoni Minh-Menh. ●56. en uiguêntvèd blaiad a rouéoni Minh-Menh. ●(1854) PSA I 188. é rouéonni n'en devou quet a achimant. ●(1854) PSA II 78. hag er rouéoni ag er bed-men en dès ér fin un achimant. ●(1856) GRD 257. en uiguênd vlai-cé a rouéoni.
- rouesaatrouesaat
v.
I. V. intr.
(1) (en plt des choses, des êtres, des événements, pris individuellement) Devenir plus rare, se faire rare, se raréfier.
●(1864) KLV 37. rouesaat a ra ann ed. ●(1868) KMM 255. Abaoue m'eo stankeed ar gouzout lenn etouez an dud, eo roueseed ar chapeledou en o daouarn. ●(1868) FHB 187/245b. rouesaad a ra ar zent dre ar bed. ●(1893) IAI 109. pa deuas ar Varbared, oa roueseat ar sklavourien.
●(1906) BOBL 21 juillet 96/3e. ar grignoliou a c'houlanter, hag an edou a zeu da rouesaat var ar marc'hajou. ●(1911) BUAZperrot 829. ar miraklou a rouesaio. ●(1913) FHAB Meurzh 83. Ar birou a fuc'h atao a-dreuz d'an ear, hogen, rouesât a reont. ●(1923) ADML 41. ar gwez a deu da rouessât. ●(1924) FHAB Eost 315. e rouesa ive an tiez. ●(1924) FHAB Février 1924 - texte parfois différent)">LAPK 58. Rouesaat a rae ar veleien ganeomp.
(2) Rouesaat d'ober udb. : faire qqc. moins souvent.
●(1908) FHAB Mezheven 190. ar gouez-frouez o rouesât da rei. ●(1924) FHAB Eost 315. dre ma rouesa an dud d'ober podou, e rouesa ive an tiez. ●(1949) KROB 20/16. rouesaat a raen da vont war dro an Iliz.
(3) Devenir clair.
●(1732) GReg 171b. Devenir clair, tr. «Rouëzzât. pr. roüezzëet.»
(4) = (?) S'amincir (?).
●(1867) FHB 113/70b. An dour tom a laca ar c'hroc'hen da rouesaat, da en em asten.
II. V. tr. d.
A.
(1) Raréfier.
●(1893) IAI 122. Ar seurt brezeliou a yoa stank c'hoaz enn hon touez, hag evit ho rouesâd (…) ec'h embannas koraiz ar roue.
●(1962) GERV 131. [ar priñs] A-nebeudoù e rouesaas e hemolc'hadennoù.
(2) (en plt des choses, des êtres, des événements, pris individuellement) Raréfier.
●(1913) FHAB Meurzh 74. kreski e arme roueseat gant an emgannou. ●(1928) BFSA 140. Induljans ar Borsionkul a roesaio pardonerien Rom ha Jeruzalem.
B. (agriculture)
(1) (en plt de la terre) Ameublir.
●(1857) CBF 105. Rouesaat an douar, tr. «Ameublir la terre.» ●(1866) FHB 78/201a. e ra ar c'hoz hag ar preon guen eur vad vras, dre ma rouesaont an douar ha ma lakeont an ear da vont betek griziou ar plant. ●(1869) FHB 240/247a. teil, mad da rouesaat an douar. ●(1872) ROU 73b. Ameublir la terre, tr. «rouessaat an douar.»
(2) Éclaircir (des plants, etc.).
●(1732) GReg 171b. rendre clair, tr. «Rouëzzât. pr. roüezzëet.»
●(1924) ZAMA 13. evit rouesaat ar paour kêz koad tenval-man. ●(1982) MABL I 78. (Lesneven) rouesaat betarabez.
- rouestigellrouestigell
f. –où Brouillamini.
●(1958) ADBr lxv 4/523. (An Ospital-Kammfroud) Ro(e)stigell : n. f. ; pl. –où. – Désordre, brouillamini. Ar haz bihan a zo bet o hoari gand ar bellenn neud : welfez ar ro(e)stigell e-neus grêt !
- rouestigellañrouestigellañ
v. tr. d. Mêler.
●(1958) ADBr lxv 4/523. (An Ospital-Kammfroud) ro(s)tigella, tr. «mêler, jeter la confusion.»
- rouestlrouestl
m. cf. reustl
(1) Confusion.
●(1659) SCger 17b. brouillerie, tr. «roestou, roestrou.» ●169b. rouestl, tr. «embrouiilement.»
●(1894) BUZmornik 255. E Tourne, e kavaz eur rouestl hag eur freuz braz etouez ar bobl. ●796. eunn herezi nevez hag a lakeaz ar freuz hag ar rouestl epad meur a gant vloaz.
●(1926) FHAB Mae 172. e tirollas war ar Frans gwall-euriou spontus a lakeas reustl ha keflusk e pep lec'h.
(2) Différend.
●(1911) BUAZperrot 457-458. da gompeza ar rouestl a oa savet etre arc'heskopti Dol hag arc'heskopti Tour.
- rouestlañ / rouestliñrouestlañ / rouestliñ
v. cf. reustlañ
I. V. tr. d.
(1) Brouiller, embrouiller.
●(1659) SCger 17b. brouiller, tr. «roesta, roestra.» ●49a. embrouiller, tr. «roesta.» ●169b. rouestla, tr. «embrouiller.»
●(1872) ROU 76b. Brouiller, tr. «roesti ; prononcé, resti : participe, roested.» ●82b. Embrouiller, tr. «Roesti.»
(2) Rouestlañ ar gudenn : embrouiller la situation.
●(1872) GAM 28. a forz da resti ar guden, oc'h eat en ti-kear adarre. ●80. n'euz ket izomm da veza pell evid resti eur guden. Pelloc'h e vezeur oc'h he diresti.
II. V. intr.
(1) S'embrouiller.
●(1905) FHAB Gwengolo/Here 150. Ar rastell a ouezer deuz he hano petra eo, miret a ra deuz an neud da roestla.
(2) sens fig. =
●(1900) MSJO 128. ar re a lez ho spered da rouestla gant an traou krouet e leac'h hen dibrada varzu Doue.
- rouestlet
- rouestliñrouestliñ
voir rouestlañ
- rouez .1rouez .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. (en plt d'éléments pris par unité)
(1) Rare.
●(1499) Ca 177b. Rouez. g. tenure. l. rarus / rara / rum.
●(1893) IAI 4. Rouez e bet e gwirionez an dud santel en amzer-ze. ●(18--) SAQ II 54. Rak ar vugale a vez ar pez ma vezont great. Nebeut a dreac'h gouen ; lod her gra ; mez rouez awalc'h int.
●(1900) MSJO 70. roues oa evelato ar famillou n'o dije ket eun azen ous ho heul. ●(1905) IVLD 81. ar re a lakea Bernadett gaouiadez a oa rouez. ●(1910) MBJL 184. roues (rare) eo ar sort kouencho. ●(1915) MMED 415. rak rouez eo ar bec'herien a deu da zevel.
(2) [au dimin.] Rouezik : assez rare.
●(1868) KMM 267. Rouezic int, zoken, ar re a velo anezi.
(3) (en plt de phénomènes) Rare.
●(1909) FHAB Gouere 194. ha rouez e vez guelet ar boan o voaska lod deuz ar re vella ?
(4) (en plt d'une plantation) Clairsemé.
●(1732) GReg 171b. Clair qui n'est pas épais, tr. «Rouëz.»
●(1857) CBF 89. Me gav ar segal gwall rouez, tr. «Je trouve le seigle bien clair.»
B. (en plt d'un groupe d'éléments) =
●(1868) FHB 186/235b. Rouez e voue an niver euz ar re a c'hellaz diachap.
C. (Outil)
(1) Dont les dents, les doigts sont écartés.
●(1908) FHAB Ebrel 124. eur rastell rouez he bizied.
(2) Krouer rouez : crible à maille moyenne.
●(1732) GReg 234b. Crible raisonnablement gros, Croëzr rouez.»
D. (en plt de qqc. d'abstrait)
(1) (Parole) Facile.
●(1530) Pm 244 (Mab Den). Mar roez da loquancc en brancel, tr. «Aussi facile (que soit) ton éloquence (mise) en branle.»
(2) Rare.
●(1902) MBKJ 35. Rouez eo ar vignounach diazezet var ar garantez. ●(1906) KPSA 117. ker rouez eo breman ar Feiz er bed, ma vezer douget da gaout re a fisianz pe re-nebeut.
II. Épith.
A. (en plt de qqc.)
(1) (en plt de tissu) Qui est tissé lâche, peu serré.
●(1936) IVGA 156. gant he liñser-rouez hag he rastell. ●(1972) SKVT I 141. Ur sac'h-rouez ganto war o fenn. ●(1973) SKVT II 65. ur pezh liñser rouez rouz.
(2) (en plt de vannerie) Qui est tressé ajouré.
●(1926) FHAB Mezheven 218. goudeze e vez gwalc'het [ar gloan] en dour red e boutegi rouez.
(3) Douar rouez : terre ameublie.
●(1857) CBF 106. Douar rouez, tr. «terre ameublie.»
(4) Kribin rouez : gros séran.
●(1732) GReg 360b. Le gros seran, tr. «Ar gribyn rouëz.»
B. (en plt de qqn)
(1) (Visage) serein.
●(1732) GReg 390b. Face sereine & joïeuse, tr. «Dremm rouëz.» ●861a. Un visage serein, tr. «Un drémm rouëz. ur visaich rouëz.»
(2) Qui ne peut garder un secret.
●(1732) GReg 853b. Qui ne peut garder un secret, tr. «un dèn rouëz. p. tud rouëz.»
III. Adv.
(1) (Semer) clair, peu épais.
●(1872) ROU 102b. Semer clair, tr. «Ada tano, rouez, sclear.»
●(1937) FHAB Gouere 200. ec'h hadont gwiniz pe gerc'h, rouez.
(2) Tudet rouez : faiblement peuplé.
●(1929) SVBV 166. ar c'horn-douar boemus-se a zo tudet rouez.
(3) Peu nombreux.
●(1909) FHAB C'hwevrer 58. ar gwenneien oa koezet roues e fons o zokou.
IV. Bezañ rouez e damouez : voir tamouez.
- rouez .2rouez .2
m. Clairière.
●(14--) N 288. Deomp voar roez da clasq an goezet, tr. «Venons chasser les animaux sauvages sur la clairière.»
- rouez .3rouez .3
voir rovez.
- rouezadennrouezadenn
f. –où Petite quantité.
●(1962) GERV 80. en dachennad douar (…) ne oa o veva nemet eur rouezadennig tud.
- rouf .1rouf .1
interj. =
●(1941) ARVR 24/4d. Digoret eo ar sac'h... ha kerkent, rouf !... ar giez a zo lammet er-maez.
- rouf .2rouf .2
m.
(1) (marine) Rouf.
●(1925) BILZ 169. Ar c'habiten a oa azeet war ar rouf.
(2) =
●(1924) NFLO. bateau. trou dans le b[ateau] pour chargement intérieur, tr. «rouf.»
- roufenn
- roufennañroufennañ
v.
I. V. tr. d.
(1) Plisser.
●(1921) FHAB Meurzh 52. Tad-koz (…) o roufenna e dal.
(2) Chiffonner, froisser.
●(1872) GAM 10. hag ouspenn, en deuz he roufennet [mezer he amezok], goasa ma c'hell, evid rei dezhàn doare fall.
II. V. intr. Se rider.
●(1732) GReg 822b. Rider, parlant de la peau, de l'etoffe, de la toille, tr. «Rouffyenna. pr. rouffyennet. rouffenna. pr. pr. et.»
●(1934) KANNkerzevod 87/8. O roufenna pa velan va c'hroc'hen, / Me 'dol warnan eur pastellad dien…
- roufennetroufennet
adj. Ridé, plissé.
●(1854) MMM 95. cos dijà ha roufennet oll. ●(1878) EKG II 265. he ziouvoc'h roufennet gand ar gozni.
●(1909) NOAR 61. e dal roufennet. ●(1910) FHAB C'hwevrer 54. He zal hag he divoc'h oa roufennet doun. ●(1926) FHAB Mae 188. roufennet e dal gant an anken. ●(1940) SAV 18/23. distruj ha roufennet e zremm gant an anken.
- rouflroufl
m.
(1) Faste.
●(1744) L'Arm 261a. Orgueil, tr. «Rouffle.» ●262a. Ostentation, tr. «Randon : Rouffle. m. (sont par-tout sinonimes).» ●443b. Fastueusement, tr. «Guett-randon : Guett roufle.»
●(1934) BRUS 208. De la forfanterie, tr. «roufl, m.» ●(1935) DIHU 284/213. muioh a zigoraj, muioh a roufl e oè é Pariz. ●(1942) DHKN 57. en neb e garè er roufl hag er foèuaj. ●58. abeg de roufl ha de vrazoni. ●73. Digoraj ha rouffl e blijè d’en dud.
(2) Dougen roufl =
●(1744) L'Arm 193b. Impérieux, tr. «A zoug randon ou rouffle.»
- rouflet
- rouflus
- rougetrouget
s. (apiculture) = (?).
●(1906) GWEN 26. heb lezel anezo da vont er c'halatas nag er galoten, rag ma vefent lezet da vont eno, ar vam ez afe da heul, hag a zofe eno he viou, ha neuze ar gwenan a zafe eno pollen ha rouget, pere a rofe eur vlas fall d'ar mel.
- rouiadrouiad
m. –où Litière qu'on met dans les chemins.
●(1744) L'Arm 219b. Litiere, qu'on met dans les chemins, tr. «Rouiatt : Rouïatt. m.»
- rouik-rouakrouik-rouak
interj. Onomatopée qui imite le grincement des roues de charrette.
●(1925) SFKH 17. trouz rodeu-kar o chourikal (...) : «Rouik ! Rouak ! Rouik ! Rouak ! brr ! brr !»
- rouinellrouinell
m.
(1) Entremetteur de mariage.
●(1732) GReg 354b. Entremetteur, mediateur entre les amans pour faire un mariage, tr. «(Treg[or]. Rouïnell. p. rouinelled.»
●(1927) GERI.Ern 521. rouinell m., tr. «Entremetteur de mariage.»
(2) Courtier d'affaire.
●(1927) GERI.Ern 521. rouinell m., tr. «courtier d'affaire.» ●(1931) VALL 165b. Courtier, tr. «rouinell.»
- rouinell-mor
- rouinellañrouinellañ
v. intr.
(1) Faire l'office d'entremetteur de mariage.
●(1732) GReg 603b. Faire des mariages, en qualité d'entremetteur, tr. «Treg[or]. Rouïnellañ. pr. et.»
●(1927) GERI.Ern 521. rouinella(ñ), tr. «Faire l'office d'entremetteur de mariage.»
(2) Faire l'office de courtier d'affaire.
●(1927) GERI.Ern 521. rouinella(ñ), tr. «Faire l'office de courtier d'affaire.» ●(1931) VALL 165b. faire le courtier, tr. «rouinella(ñ).»
- rouladennrouladenn
f. –où
(1) (agriculture) Ensemble du travail exécuté par les hommes et les chevaux dans un temps donné.
●(1949) KROB 17/13b. Gant pevar garrad e pep rouladenn, ha pemp rouladenn e pep devez, e vo distag abenn disadorn. ●(1985) AMRZ 213. rag beb eur e veze cheñchet kezeg : beb «rouladenn» evel ma veze lavaret.
(2) Distagañ, ober, tennañ ur rouladenn : tirer une piste, prendre une cuite.
●(1910) MAKE 23. Eur wech edo o tistaga eur roulladen en eun davarn. ●(1938) SAV 11/18. Evitañ da veza graet meur a «rouladenn» en e vuhez. ●(1955) STBJ 90. ar rouladenn a dennis eun nebeud miziou goude. ●(19--) BRUG (d'après KROB 28-29/15). Degouezet en eun davarn, e tistage eur rouladenn ; kals tud a zirede raktal eno, d'e glevet o seni ar vombard. Ha setu Yann deuet mat gant an ostiz, dre ma sache dour d'ar vilin.
- roulalroulal
voir roulañ