Recherche 'ro...' : 455 mots trouvés
Page 8 : de roulamant (351) à rouzenn-1 (400) :- roulamantroulamant
m. –où Roulement (de tambour).
●(1834) SIM 54. Qerqent ha ma voe achuet ar roulamant, an embanner en em breparas da lenn e ziscours.
- roulañ / roulal / roular / roulatroulañ / roulal / roular / roulat
v.
I. V. intr.
(1) Rouler.
●(1849) LLB 100. Kiri mat te roulal é dan ou beh ponner.
●(1904) LZBg Mae 104. roular e hram a neùé.
(2) sens fig. Faire la fête.
●(17--) EN 688. ne neus groed a boe (ne)med roulad hac efan, tr. «il n'a fait depuis que de rouler et boire.»
●(1859) SAVes 40. qenderc'hel da roulli. ●(1870) KTB.ms 14 p 293. ar re-se a zo et da roula. ●(1888) SBI II 176. Da c'hoari paotr ha da roula, tr. «A mener la vie de garçon et à s'ivrogner.»
►[empl. comme subst.]
●(17--) EN 691. pa scuisou er rouly, tr. «quand il se fatiguera de rouler.»
II. V. tr. d.
A.
(1) Faire rouler (un véhicule).
●(18--) GBI II 131. ur c'haronz akoutret mad, / Eiz a gezek euz hen roulad, tr. «un carosser bien accoutré, / Avec huit chevaux pour le traîner.»
(2) Enrouler.
●(1861) BSJ 76. én amzér-hont el livreu e oé folenneu bras e roulér hag e ziroulér.
B. par ext.
(1) Faire rouler (divers éléments).
●(1849) LLB 474-475. En deur én ur ridek e den er vein, er gué, / E roul én doar er sabl ar en ed diskaret.
(2) Roulañ an diñsoù : jouer aux dés.
●(18--) BSG 214. Me danso, me efo hac a roulo dinço, / A garesso merc'hed, hac a vesco carto.
C. sens fig.
(1) Roulañ ar yaouankiz : rouler sa jeunesse.
●(1838) CGK 30. Pautret gret o peus evel-hon pa roulen ma yaouancquis.
●(1913) PRPR 19. da foueta bro, da «rouli ar iaouankiz,» evel ma leverer.
(2) Roulañ e vicher : faire son métier.
●(1910-15) CTPV I 58. I roular ou mechir, tr. «Qui exercent leur métier.»
(3) Roulañ an ebat : courir les ébats.
●(18--) SBI II 248. rouli an ebat, tr. «courir les ébats.»
(4) Roulañ udb. en e benn : tourner qqc. dans sa tête.
●(1790) Ismar 367. un dén en dès volanté de laireah, e roull én én bèn er moyandeu e fal dehou impléein eit quemènt-ce.
- roularroular
voir roulañ
- roulatroulat
voir roulañ
- rouleroule
s. Ober ur roule =
●(1996) CRYK 150. Me 'ya d'ober ur roule'barzh Paris ! tr. «Je m'en vais ravager Paris !»
- roulerrouler
m. –ion Ivrogne, fêtard, pistard.
●(1872) ROU 90b. Ivrogne, tr. «Roulleur, lapeur.» ●(1890) MOA 312b. Ivrogne, tr. «rouler.» ●(18--) CST 52. Koulskoude, oun c'hoaz muioc'h souezet gant ar roulerien.
●(1903) BTAH 273. Erwan a oa… rouler, tr. «On disait Yves… pochard.» ●(1904) BOBL 22 octobre 5/2d. eur rouler euz an dibab. Vid lâret ar virione, na vije ken mêo, hadvêo avad… ●(1935) KANNgwital 389/56. reolen a vuhez an dud digalon, ar re n'int mat da netra, ar roulerien.
●(1977) VWMZ 75. (Treboull) hon tud zo bet roulerien e-giz-se. ●(1978) PBPP 2.1/475. (Plougouskant) rouller m. roullerien, tr. «fêtard.»
- roulerez
- roulerezh
- rouletatrouletat
v. tr. d.
(1) Rouler.
●(1923) KADO 9. ar meinigeu / Guen-kann en des er mor rouletet pèl amzér.
(2) (marine) Roulotter.
●(1978) BZNZ 32. (Lilia-Plougerne) tammoù kerdin bep an amzer en enno evit rouletat al lien neuze.
(3) (agriculture) Rouler, passer le rouleau agricole.
●(1945) DWCZ 54. rouletet ar park ganti.
- roulierroulier
m. –ion Roulier.
●(18--) SBI II 112. Oa equipet 'vel eur rouiller, tr. «Il était équipé comme un roulier.»
- roulod
- roulodiñroulodiñ
v. tr. d. Rouler, passer le rouleau agricole.
●(1982) PBLS 640. (Sant-Servez-Kallag) roullodiñ, tr. «passer le rouleau (sur les champs).»
- roulouerat
- roumaneg
- roumaniat
- roumarin
- roumigellroumigell
s. (pêche) = (?) cadre pour enrouler les palangres et les mettre à sécher (?).
●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 150. (Plouarzhel) Roumigell = stern da drei an higenn en-dro d'ezan da sec'ha.
- roupi
- roüsroüs
adj. Généreux.
●(1905) BOBL 02 décembre 63/2f. Ker rouz hag hi e vezin, eme rouanez Laz o rei eur ialc'had aour ivez da Gunv.
- rousrous
adj.
I. Attr./Épith.
A.
(1) Roux.
●(1499) Ca 177b. Rous. g. roux / roncel. ●(c.1500) Cb. Rous. g. roux / roncel. ●(1521) Cc [rous]. Rous. g. roux. ●(1633) Nom 75a. Panicum, vel frugum : paniz, panis, vn seurt greun roux. ●124a. Rufus : roux : rous. ●Fuinus, mustellinus : roux : liou rous.
●(1659) SCger 106b. roux, tr. «rous.» ●(1732) GReg 832b. Rousseur, couleur rousse, tr. «lyou rouz.» ●833a. Poil roux, tr. «Bléau rouz.»
(2) Brun, marron.
●(1870) FHB 303/333a. guisket e mezer rouss.
(3) (cuisine) Kig rous =
●(1902) PIGO I 71. poac’het d’in eun hanter lur gik euz hennez rouz a welan aze e-pign.
(4) Basané, hâlé.
●(1732) GReg 82a. Basané, hâlé, brûlé par le soleil, tr. «rous evel eur c’had. rous.»
B. (en plt de la robe d’animaux)
(1) (en plt d’animaux) Fauve, brun.
●(1803) MQG 11. ar c’had a zo rous, bêr a lost, scouarnec.
(2) Rous-gwenn : alezan.
●(c.1718) CHal.ms I. alezan, tr. «roüs-güen.»
(3) Rous-du : alezan brûlé.
●(c.1718) CHal.ms I. alezan-bruslé, tr. «rous-du.»
II. Épith.
(1) Moc’h rous =
●(1957) BLBR 103-104/22. «Moh war vale», moh krenn (...) E Landudeg e vez lavaret «moh rouz».
(2) Maen-rous =
●(17--) CBet 1886. Entre ma daou vin rous, tr. «entre mes deux pierres grises.»
●(1928) SAKO 16. kribennou ar mein rouz. ●(1955) STBJ 18. Gant mein rous, pe mein-benerez bolzet.
(3) Loar rous : lune rousse.
●(1866) FHB 67/119a. Al loar rouz e deus roet eun nosvez ien. ●(1870) FHB 274/104a. Loar ebrel, evel ma c’hoar an oll, a zo hanvet al loar rous. ●ibid. Al loar rous gant he reo, / Bleun, deliou, bouillastr a zêo.
(4) Man rous : mousse des talus.
●(1931) VALL 484a. mousse des talus, tr. «man rous.»
(5) Soubenn rous : soupe à l’oignon.
●(1973) LBFR 63. Souben rouz da verenn, soubenn rouz da goant.
(6) Rae rous : raie étoilée Raja asterias.
●(1977) PBDZ 1038. (Douarnenez) ur rae rous vihan, tr. «une petite raie rousse.» ●(1979) VSDZ 95. (Douarnenez) ar raeed rous, tr. (p. 259) «les raies étoilées.»
(7) Sac’h-rous : sac de jute.
●(1984) ECDR 147. Ar gwinizh a veze taolet en ur sac’h rous. ●(1988) TIEZ ii 155. un sac de jute (sac’h rouz).
(8) Selloù rous : regards méchants.
●(1936) DIHU 296/28. Selleu rous e estan get en ol ha gozik é karér dein er fal lojeris !
III. Adv. Sellout rous : regarder méchamment.
●(1910) DIHU 58/62. Er perhen (propriétaire), Ineg e hanù, e sellas rous doh er sant, meit èl men doé grateit hennen en digol ag er geu e ié d’hobér en é édeg Ineg e laras : « Trohet er péh e hrei plijadur d’oh, jédet ped féchen e droheet hag a p’arriùou en est, hui e zakorou d’ein er péh e za d’ein.
IV.
(1) Bezañ rous an eil ouzh egile : être fâché l’un envers l’autre.
●(1912) MELU XI 360 (T-Plistin). Bean rous an eil deus egile, tr. E. Ernault «Etre roux l'un envers l'autre (fâché, mécontent). (Plestin.)»
(2) Sellet rous ouzh ub. : faire figure agressive vis-à-vis de qqun.
●(1910) DIHU 58/62 (G) L. Herrieu. Er perhen, Ineg é hanù, e sellas rous doh er sant. ●(1936) DIHU 300/96 (G) L. Herrieu. Akourset ma oent de vout chervijet doh taol ha doh tuel, er ré-man e sell rous.
(3) Ober bizaj rous : faire grise mine.
●(1912) MELU XI 360 (T-Plistin). Ober bizach rous, tr. E. Ernault «Faire visage roux (grise mine); (Plestin.)»
(4) Bezañ fas rous ouzh ub. // rous e vizaj : être de mauvaise humeur, fâché.
●(1912) MELU XI 360 (T-Trevereg). Rouz e vizach, tr. E. Ernault «son visage est roux, il est fâché. (Trév[érec])» ●(1978) PBPP 2.2/475 (T-Plougouskant). Fas rous a oa outañ, tr. J. le Du «il était de mauvaise humeur /lit. il avait une face rousse/»
(5) Bezañ rous e zaoulagad : voir daoulagad.
(6) Rous evel ur c'had : voir gad.
(7) Rous evel ur c'hwil : voir c'hwil.
(8) Rous evel kroc'hen ur c'hwil : voir c'hwil.
(9) Ober kof rous : voir kof.
(10) Kaout marc'h rous : voir marc'h.
(11) Bezañ ar marc'h rous gant ub. : voir marc'h.
(12) Kaout ur bided rous : voir bided.
(13) Bezañ bet un taol ki rous : voir ki.
- rousaatrousaat
v. intr.
(1) Roussir, devenir roux.
●(1732) GReg 832b. Roussir, devenir roux, tr. «Rouçzaat. pr. rouçzeët.» ●Les cheveux blonds roussissent avec l'âge, tr. «Rouçzaat a ra ar bléau mèlen gad an amser.»
(2) (en plt de la nuit) Tomber.
●(1982) PBLS 650. (Sant-Servez-Kallag) roussad, tr. «tomber (crépuscule).» ●(1982) PBLS 650. (Langoned) roussaad ra, tr. «la nuit tombe.»
- rouset
- rousinrousin
m. & interj.
I. M.
(1) Résine.
●(1633) Nom 95b. Arbor conifera, resinifera : d'où degoute la resine : vn guezen pe á hiny ez deu an roussin. ●99a. Resina : resine : roussin. ●Lacryma abiegna, resina oleosa : resine de sapin : roussin á coat sapr.
●(1659) SCger 104b. rosine, tr. «rousin.» ●170a. roussin, tr. «rousine.» ●(c.1718) CHal.ms iii. resine, ou rousine, tr. «Rousin', roussin.» ●(1732) GReg 737a. Poix résine, tr. «Rousin.» ●812a. Resine, tr. «Rouczin.» ●(1744) L'Arm 335b. Resine, tr. «Roussin. m.»
●(1894) BUZmornik 118. e oue great tan braz gant stoup, rousin hag eol.
●(1910) MAKE 75. enaoui al lutigen rousin. ●(1954) VAZA 16. E-pad ar brezel diwezhañ, ne veze du-mañ na tredan, na gouloù, na rousin.
(2) Bazh-rousin : lumignon de résine.
●(1902) PIGO I 174. ar vaz rousin en e zorn. ●176. eun nor sklerijennet gant eur vaz rousin.
(3) Gouloù-rousin : chandelle de résine.
●(1732) GReg 150a. Chandelles de resine, tr. «Goulou rouçzin.»
●(1878) EKG II 267. eur pennad goulou rousin.
●(1973) KOBL 190. (Plougerne) Ha gouloù rouchin !
II. Loc. interj. Rousin dezhi ! =
●(1965) KATR 14. lark-kêr, ha rouzin dezi !
- rousinat
- rousinek
- rousinet
- rousken
- roustadroustad
m. –où
(1) Rouste, raclée.
●(1867) FHB 141/292b. lammat gant-hân ha reï d'heân roustadou druz. ●(1872) ROU 101b. Rouer, tr. «Rei ur roustad da.»
●(1911) BUAZperrot 163. bep wech e reomp eur roustad d'an drouk-spered. ●(1920) FHAB Mae 323. ar C'hallaoued a roe ar roustad diveza da bôtred Bro-Zaoz. ●(1943) FATI 44. a dapas adarre eur roustad eus ar c'henta.
(2) Roustad bazhadoù : volée de coups de bâton.
●(1889) SFA 248. rei d'eomp bep a roustad bac'hadou.
●(1929) FHAB Genver 33. rei d'ezho eur roustad bazadou.
- roustadenn
- roustañ
- rousted
- rouster
- rousvezvrousvezv
adj. Gris, éméché.
●(1938) SAV 11/17. Bez' e c'hell beza bistreñket, badaouet, tommet-mat, rous-vezo, mezo pe mezo-dall.
- rouswenn
- routañ
- routennroutenn
f. –où Route.
●(1996) CRYK 148. war routenn vraz Gwengamp, tr. «sur la grand-route de Guingamp.»
- routinenn
- rouz .1rouz .1
m.
I. Roux, couleur rousse.
●(1633) Nom 123a. Hellus, giluus : couleur paillet, ou de paille, couleur entre blanc & roux : liou paillet ô tennaff entr'en guen hac an roux.
II. (cuisine)
(1) Roux.
●(1911) DIHU 68/206. Groeit rouz get amonen ha bled.
(2) Soubenn ar rouz : soupe à l'oignon.
●(1978) BAHE 97-98/59. Rouz : soubenn ar rouz : sou benn graet gant an ognon, soubenn an ognon, soubenn ar vezvierien !
- rouz .2rouz .2
m. Ober e rouz : faire le fou.
●(1969) LLMM 132/54. Ober e rouz = ober e sod (evit ar blijadur).
- rouz-an-noz
- rouz-beure
- rouzañ / rouziñrouzañ / rouziñ
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Roussir.
●(1659) SCger 106b. roussir, tr. «rousi.» ●(1732) GReg 832a. Roussir, rendre roux, tr. «Rouza. pr. rouzet. Van[netois] rouzeiñ.»
(2) Faire bronzer.
●(1957) BREZ février 3/2d. Warlene e teuas da rouza e grohenn war aotchou Breiz. Evel just, den ne oar euz a beleh e tiskoach ar rouzer. ●(1969) BAHE 60/40. an daou babor a oa o rouzañ o c'hein en heol kentañ an nevez-amzer.
B. (cuisine)
(1) Faire revenir.
(2) (en plt du beurre) Faire prendre une couleur noisette.
●(1732) GReg 832b. Faire roussir du beurre, tr. «Rouza amann.»
(3) Rouzañ ur friko : préparer un bon repas.
●(1975) YABA 01. 03. ne oè ket par dehi é borh En Ignel de rouzein ur friko.
C. sens fig. Duper, rouler, berner.
●(1909) HBAL 5. ken aliez guech ma teuont d'ho kwelet, ne reont nemet ho rouza, ha kerkent a ma vez ho zreid er meaz, e torollont da c'hoarzin goap… ●31. morse ne peuz klasket an tu da rouza Tonton Biel. ●(1935) SARO 18. ne glaskent nemet rouza ar bobl.
II. V. intr.
A. (cuisine)
(1) (en plt du beurre) Roussir, prendre une couleur noisette.
●(1908) DIHU 34/58. Lakeit amonen de rouzein. ●(1982) PBLS 650. (Langoned) Lakaet 'm eus un tamm amanenn da rouso, tr. «j'ai mis un morceau de beurre à revenir.» ●(1984) LPPN 790. (Poullaouen) «lesk an amann da rousañ on tamm», laisse le beurre roussir un peu.
(2) (en plt de viande) Revenir.
●(1958) BRUD 3/35. Lakeet em-eus evitañ eun tamm kig dous da rouza er gaoter.
B.
(1) Bronzer.
●(1868) FHB 157/5a. Gant an heol e rouzan.
●(1982) PBLS 650. (Sant-Servez-Kallag) rouso, tr. «bronzer au soleil.»
(2) (en plt de la nuit) Tomber.
●(1902) PIGO I 69. An amzer a oa war rouzan. ●(1908) PIGO II 132. pa oa an amzer war rouzan, e skoas warzu Lanuon. ●148. arru 'oa an amzer war rouzan.
C. Fondre.
●(1970) GSBG 8. (Groe) rouziñ, tr. «fondre.»
III. Rouzañ e gased da ub. : voir kased.
- rouzaon
- rouzardrouzard
m. –ed Roussard.
●(1732) GReg 832b. Roussatre, qui tire sur le roux, tr. «Rouzard. p. rouzarded.»
- rouzardenn
- rouzardigrouzardig
m. (ornithologie) Fauvette.
●(1975) UVUD 15. (Plougerne) An 'eichou rouzardig ar rehe vehe klasket.
- rouzartrouzart
adj. Fauve.
●(1732) GReg 157a. Chatain, tr. «rousart.» ●401b. Fauve, poil qui tire sur le roux, tr. «rousard.» ●Bêtes fauves, biches, cerfs, daims, chevreuils, à la différence des bêtes noires, comme les sangliers, ou rousses, comme le renard, tr. «al loëned rousard.»
- rouzeganrouzegan
m. –ed
I. (herpétologie) Lézard.
●(1896) GMB 585. Dans certaines localités des Côtes-du-Nord, je crois, on appelle le lézard rouzigânik, pl. et.»
II. (ornithologie)
(1) Verdier femelle.
●(1896) GMB 585. pet[it] tréc[orois] rouzegañn verdier femelle.
(2) Fauvette.
●(1890) MOA 264a. Fauvette, s. f. Oiseau, tr. «Rouzegan, m. en Léon.»
- rouzell
- rouzenn .1