Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 81 : de gwez-kraon-kelvez (4001) à gwezenn (4050) :- gwez-kraoñ-kelvezgwez-kraoñ-kelvez
[mbr guezen craou queluez < gwez .1 + kraoñ + kelvez]
Coll. Noisetiers.
►gwezenn-graoñ-kelvez f. Noisetier.
●(1633) Nom 105a. Corylus : auelanier, noisetier, couldrier : guezen craou queluez.
- gwez-krenerezgwez-krenerez
[gwez .1 + krenerez .3]
Coll. Trembles.
●(1921) PGAZ 89. ar guez krenerez a zo var bord ar ganol.
- gwez-loregwez-lore
[brpm güez lore, /vezen lore, /c’hueen lauré < gwez .1 + lore]
Coll. Lauriers.
●(1732) GReg 566a. Laurier, arbre toujours vert, tr. «guëzen lore. guëz lore.»
►gwezenn-lore f. Laurier.
●(1659) SCger 72b. vn laurier, tr. «vr vezen lore.» ●(c.1718) CHal.ms ii. un Laurier, tr. «ur c'hueen lauré ul laureen.» ●(1732) GReg 566a. Laurier, arbre toujours vert, tr. «guëzen lore. guëz lore.»
●(1870) MBR 30. mont a rann da staga anezhi oc'h ar wezenn lore. ●(1878) EKG II 266. a-zindan ar vezen lore.
●(1911) BUAZperrot 25. dindan eur wezen lore.
- gwez-mar
- gwez-maroñsgwez-maroñs
[gwez .1 + maroñs]
Coll. Marronniers.
●(1974) THBI 200. ar gwez marros. ●217. deliadur ar gwez marros.
- gwez-mespergwez-mesper
[brpm guëz mespèr < gwez .1 + mesper]
Coll. Néfliers.
●(1732) GReg 654a. Neflier, arbre, tr. «Guëzen mespèr. p. guëz mespèr.»
►gwezenn-vesper f. Néflier.
●(c.1500) Cb. g. nefflier. b. guezenn mesper neflier. ●(1633) Nom 105b. Mespilus : mesplier, neflier : guezen mesper.
●(1659) SCger 79a. meslier, tr. «guezen mesper.» ●83a. nefflier, tr. «guezzen meper.» ●(1732) GReg 654a. Neflier, arbre, tr. «Guëzen mespèr. p. guëz mespèr.»
●(1985) MARE 281. a beb seurt gwéz : dero, kelvez, onn, elo, ha zokén eur wezenn-vesper.
- gwez-mouar
- gwez-mouarbrenngwez-mouarbrenn
[mbr guezen moüar-pren < gwez .1 + mouarbrenn .1]
Coll. Mûriers.
►gwezenn-vouarbrenn f. Mûrier.
●(1633) Nom 105b-106a. Morus, sapiens arbor. meurier, meure : guezen moüar-pren.
- gwez-muskadez
- gwez-olivgwez-oliv
[gwez .1 + oliv .1]
Coll. Oliviers.
●(1903) MBJJ 216. 'N eur beurzevel da vene ar Gwe Oliv.
- gwez-olivezgwez-olivez
[mbr guezen oliues, brpm güez olivès < gwez .1 + olivez]
Coll. Oliviers.
●(1732) GReg 672b. Olivier, arbre, tr. «guëzen olivès. p. guëz olivès.»
●(1936) LVPR 91. Ha ma lezer anezo da boulza, e teuont da vouga, da luia da laza ar gwez-Olivez.
►gwezenn-olivez f. Olivier.
●(1633) Nom 106a. Olea, oliua, palladia, arbor : oliuier : guezen oliues.
●(1659) SCger 85b. oliuier, tr. «guezen oliués.» ●(1732) GReg 672b. Olivier, arbre, tr. «guëzen olivès. p. guëz olivès.»
●(1933) MMPA 49. evel ar wezenn olivez e kreiz ar parkeier.
- gwez-onn
- gwez-orañjezgwez-orañjez
[mbr guezen orangès, brpm güez orangès < gwez .1 + orañjez .1]
Coll. Orangers.
●(1732) GReg 677a. Oranger, arbre , ou arbrisseau, tr. «guëzen orangès. p. guëz orangès.»
●(1935) BREI 419/2b. gwez palmez hag oranjez a weler ivez kalz.
►gwezenn-orañjez f. Oranger.
●(1633) Nom 105b. Malus Assyria, Medica citrus, malus citria : orengier, citronnier : guezen orangès, pe citrouns.
●(1732) GReg 677a. Oranger, arbre , ou arbrisseau, tr. «guëzen orangès. p. guëz orangès.»
●(1868) KTB.ms 14 p 125. indann ur wezenn oranjes.
- gwez-palmgwez-palm
[mbr guezen palm, brpm guez palm < gwez .1 + palm]
Coll. Palmiers.
●(1727) HB 347. Evel ar guez palm e Cases hac ar plant-ros e Jerico.
►gwezenn-balm f. Palmier.
●(1633) Nom 97b. Spadix : rameau de la palme arrachée auec les dattes : branc guezen palm distaguet gant an frouez. ●106a. Palma : arbres des dattes : guezen palm, pe en hiny ez vez an datteez.
- gwez-palmezgwez-palmez
[brpm güez palmès < gwez .1 + palmez .1]
Coll. Palmiers.
●(1732) GReg 245b. Dattier, palmier, tr. «guëzen palmès. p. guëz palmès.»
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 42. dél gùé palmér. ●(1868) KMM 186. Ar guez palmez, atao glaz, anv-goanv.
●(1903) MBJJ 97. gwe sitrons, gwe mouar, gwe palmez hag all. ●(1935) LZBl Gwengolo/Here 173. eur geriadennig koant gant he gwez palmez e kreiz ar gouelec'h. ●(1935) BREI 419/2b. gwez palmez hag oranjez a weler ivez kalz.
►gwezenn-balmez f. Palmier.
●(1732) GReg 245b. Dattier, palmier, tr. «guëzen palmès. p. guëz palmès.» ●(1752) BS 36. ur Vezen palmes a serviche da doenn dre he brancou.
●(1855) BDE 448. èl ur huéen palmès. ●(1860) BAL 167. ur vezen palmez goloed a vleunv bepred o nevezi.
●(1911) BUAZperrot 40. frouez ar wezen-balmez.
- gwez-pechgwez-pech
[gwez .1 + pech .1]
Coll. Pêchers.
●(1907) VBFV.bf 59a. pèchen, f. pl. gué pèch, tr. «pêcher.»
- gwez-pechezgwez-pechez
[mbr guezen peschès, brpm güez pechès < gwez .1 + pechez]
Coll. Pêchers.
●(1732) GReg 706a. Pecher, arbre fruitier, tr. «güezen bechès. p. güez pechès.»
●(1857) CBF 82. ar gwez pechez, tr. «Les pêchers.»
►gwezenn-bechez f. Pêcher.
●(1633) Nom 106a. Persicus : peschier : guezen peschès.
●(1732) GReg 706a. Pecher, arbre fruitier, tr. «güezen bechès. p. güez pechès.»
●(1914) DFBP 239b. Pêcher, tr. «Gwezen pechez.» ●(1922) KAAG 6. ne ententont ket e c'helfe eur vezen bechez sevel divar eur mean.
- gwez-pergwez-per
[mbr guezen per, brpm güez pèr < gwez .1 + per .1]
Coll. Poiriers.
●(1732) GReg 736a. Poirier, arbre fruitier, tr. «guëzen pèr. p. guëz pèr.»
●(1857) CBF 82. ar gwez per, tr. «les poiriers.»
►gwezenn-ber f. Poirier.
●(1633) Nom 106a-b. Pirus vel pyrus : poirier : guezen per.
●(1732) GReg 736a. Poirier, arbre fruitier, tr. «guëzen pèr. p. guëz pèr.»
●(1829) HBM 6. e zoa ur vezen ber eus ar re vella.
●(1908) PIGO II 18. eul liorz, eur weenn ber vras en he c'hreiz. ●(1924) BILZbubr 39/864. gweenn ber an ôtrou person.
- gwez-pingwez-pin
[mbr guezen pin, brpm guezen pin < gwez .1 + pin .1]
Coll. Pins.
►gwezenn-bin f. Pin.
●(1633) Nom 106a. Pinus : pin : an guezen pin.
●(1659) SCger 92a. pin, tr. «guezen pin.»
●(1870) FHB 284/179b. eleac'h ma save eur vezen bin bennak.
●(1911) SKRS II 21. ober kement all d'eur vezen bin a ioa eno.
- gwez-prungwez-prun
[mbr guezenn prun, brpm güez prun < gwez .1 + prun]
Coll. Pruniers.
●(1732) GReg 763b. Prunier, arbre, tr. «guëzenn brun. p. guëz prun.»
►gwezenn-brun f. Prunier.
●(1499) Ca 166b. g prunier b guezenn prun. ●(1647) Am.ms 695. Memeux guezen prun ac un landrunscen, tr. « J’ai un prunier et une vigne sauvage »
●(1659) SCger 98b. prunier, tr. «guezen prun.» ●(1732) GReg 763b. Prunier, arbre, tr. «guëzenn brun. p. guëz prun.»
●(1869) HTC 122. Dindan eur vezen brun.
- gwez-pruñsgwez-pruñs
[mbr guezen prunçc < gwez .1 + pruñs]
Coll. Épicéas.
►gwezenn-bruñs f. Épicéa.
●(1633) Nom 104a. Abies : sap, sapin : sabr, guez en (lire : guezen) prunçc.
- gwez-pupli
- gwez-rabl
- gwez-robin
- gwez-roz .1gwez-roz .1
[brpm guezen ros < gwez .1 + roz .2]
Coll. Rosiers.
►gwezenn-roz f. Rosier.
●(1659) SCger 106a. rosier, tr. «guezen ros.»
- gwez-roz .2gwez-roz .2
[gwez .1 + roz .3]
Coll. Rhododendrons.
●(1929) FHAB Du 413. Eun dervez m'edo o kempenn eun disheolenn, graet gant gwez roz, e liorz unan eus pinvidika paramantourien Konk...
- gwez-saprgwez-sapr
[brpm güez sapr < gwez .1 + sapr .1]
Coll. Sapins.
●(1732) GReg 845b. Sapin, arbre, tr. «guëzen sapr. p. guëz sapr.»
●(1920) FHAB Mezheven 375. ar gwez sapr. ●(1932) ALMA 63. ur c'hoad gwez sapr du ha toupok.
►gwezenn-sapr f. Sapin.
●(1659) SCger 108a. vn sapin, tr. «guezen sapr.» ●(1732) GReg 845b. Sapin, arbre, tr. «guëzen sapr. p. guëz sapr.»
- gwez-sedr
- gwez-sedra
- gwez-sedrez
- gwez-sikomor
- gwez-sipre
- gwez-sitrongwez-sitron
[brpm gueen citron < gwez .1 + sitron]
Coll. Citronniers.
►gwezenn-sitron f. Citronnier.
●(1744) L'Arm 60a. Citronnier, tr. «Gueen citron. f.»
- gwez-sitroñsgwez-sitroñs
[mbr guezen citrouns, brpm guëz-citronçz < gwez .1 + sitroñs]
Coll. Citronniers.
●(1732) GReg 170b. Citronnier, arbre, tr. «Guëzen-citrons. p. guëz-citronçz.»
●(1903) MBJJ 97. gwe sitrons, gwe mouar, gwe palmez hag all.
►gwezenn-sitroñs f. Citronnier.
●(1633) Nom 105b. Malus Assyria, Medica citrus, malus citria : orengier, citronnier : guezen orangès, pe citrouns.
●(1732) GReg 170b. Citronnier, arbre, tr. «Guëzen-citrons.»
- gwez-sivi
- gwez-skavgwez-skav
[brpm guëz scao < gwez .1 + skav]
Coll. Sureaux.
●(1732) GReg 896b. Sureau, arbre, & ordinairement arbrisseau, tr. «guëzen scao. p. guëz scao.»
●(1922) FHAB Du 333. dre douez skourrou ar gwez skao.
►gwezenn-skav f. Sureau.
●(1732) GReg 896b. Sureau, arbre, & ordinairement arbrisseau, tr. «guëzen scao. p. guëz scao.»
- gwez-skav-gwrac'h
- gwez-struj
- gwez-tann
- gwez-tilh
- gwez-tourmantin
- gwez-troc'hgwez-troc'h
[gwez .1 + troc’h]
Coll. Baliveaux.
●(1895) RUSq.BF 134a. Gwezen-trouc'h, sf., tr. «Baliveau ; pl. gwez-trouc'h.»
●(1942) VALLsup 17b. Baliveaux, tr. «gwez-trouc'h col., sg. gwezenn-drouc'h (Rusq.).»
►gwezenn-droc'h f. Baliveau.
●(1895) RUSq.BF 134a. Gwezen-trouc'h, sf., tr. «Baliveau ; pl. gwez-trouc'h.»
●(1942) VALLsup 17b. Baliveaux, tr. «gwez-trouc'h col., sg. gwezenn-drouc'h (Rusq.).»
- gwezboellgwezboell
[vbr guidpoill, guidpull < gwez .1 + poell .1]
S. Sorte de jeu d’échecs.
●(c.890) MSvbr IV Angers 477 f° 71a (DGVB 190b-191a). in dadou uel in guidpoill. ●lege guidpull Hieronymi, tr. « jeu d’échecs », littréralement « bois de réflexion ».
- gwezeg
- gwezegellgwezegell
f. –où
I. (alimentation) Œil du pain.
●(1633) Nom 58a. Hecta vel hetta, pusula : petite vescie du pain : vn guezegullic (lire : guezeguellic) bara.
II. (anatomie)
(1) Vessie.
●(1633) Nom 22b. Vesica : la vessie : an guezeguell.
●(1732) GReg 957a. Vessie, vaisseau de l'urine, tr. «Güezeguell an troaz.»
(2) Gwezegell ar vestl : vésicule biliaire.
●(1633) Nom 21b. Vesicula fellis : la vessie du fiel : guezeguel an guestl.
●(1732) GReg 957a. Vessie du fiel, tr. «Güezeguell an guëstl.»
- gwezegour
- gwezegouriezhgwezegouriezh
[gwezeg + -ouriezh]
F. Arboriculture.
●(1931) VALL 34a. Arboriculture, tr. «gwezegouriez f.»
- gwezekgwezek
[gwez .1 + -ek]
Adj. Abondant en arbres.
●(1931) VALL 34a. où il y des arbres, boisé, tr. «gwezek.»
- GwezelGwezel
n. de l. Ancien nom de Belle-Île-en-Mer. Voir Gerveur
(1) Gwezel.
●(1716) PEll.ms 658. Gwezel est encore ou du moins a été le nom de Belle-isle au diocese de Vennes. ●(1732) GReg 88b. ãls, Guëdel.
●(1876) TDE.BF 271a. Guezel, s. f. Ancien nom de Belle-Ile-en-Mer. On dit aussi guedel.
(2) [Noms de famille ? cf. gouezel ?]
●(1970) NFBT 79 N° 602. Gouézel. ●N° 672. Guézel.
- gwezenngwezenn
[mbr guezenn, brpm guezen < gwez .1 + -enn]
F. –où, gwez
I.
(1) Arbre.
●(1499) Ca 22b. Bleynenn an guezenn. g. cymet. ●105b. Guezenn. g. arbre.
●(1659) SCger 8b. arbre, tr. «guezen, p. guès.» ●(1732) GReg 48a. Arbre, tr. «Güezenn. p. güez. Van[netois] güen. p. güe. ur üen. Treg[or] gouën. p. gouë.» ●(1744) L'Arm 15b. Arbre, tr. «Guénn… gué. f.» ●(1792) BD 3809-3811. ar meneyo vhel croechien ha traouyeno / a veso rentet ol quer plen hac an dinso / neuse pa voint ol rentet en eurblender / na vo na bot na goen yenion ha tomder, tr. «les hautes montagnes, collines et vallées, seront rendus tous aussi applani que les dés / Alors lorsqu'ils seront tous devenus plats, / il n'y aura ni bosquet ni arbre, ni froideur ni chaleur.» ●(17--) TE 3. É creis er Baraouis-ce é hoai dihue uén.
●(1831) MAI 92. adre eur voehen. ●(1838) CGK 6. crapat en eur voënn. ●(1849) LLB 350. ar lein ur huéen. ●1726. ur huéen krouis. ●(1872) DJL 15. mar eo hanaveet ar venn demeuz he frouez.
●(1905) BOBL 20 mai 35/3a. Pa oa o tiskenn gant ar venn, eur brank a zisklosaz. ●(1907) AVKA 87. Deus gwec'hen vad, freuz mad ; deus gwec'hen fall, freuz fall. ●101. Unan an daou : pe anzavet ec'h eo mad ar wec'hen (...) pe laret ec'h eo fall ar wec'hen. ●(1924) BILZbubr 47/1121. ar merc'hed 'ta bodennet, en o fluch en-dro d'ar ween.
(2) (Bible, Genèse) Gwezenn a vuhez : arbre de vie.
●(1879) GDI 301. D'en uinêcvèd, Adam en dès hun forhet ag er huéen a vuhé.
(3) Gwezenn Jese : l'arbre de Jessé.
●(1861) BSJ 41. er vroncen-hont en dès cresquet doh gùen Jessé.
(4) local. Gwezenn : fête nocturne à Ouessant.
●(1985) OUIS 184. L’automne venu, (...) c’est l’époque des veillées pour ouvrir ou filer la laine et des gwezenn, fêtes nocturnes propres à l’île, qui se déroulent dans chaque maison lorsqu’on vient de tuer le cochon, auxquelles succèdent le lendemain le grand repas de fest an hoc’h.
(5) local. Gwezenn-an-Anaon : l’arbre des morts à Plougastel-Daoulas.
●(1985) OUIS 269note. A Plougastel, on vendait aux enchères un petit arbre : gwezenn an anaon, l’arbre des morts, garni d’une quarantaine de pommes, pour le jour de la Toussaint.
II. [tradition locale] Ar wezenn voulouz.
●(1956) CAIR N° 2 (Nouvelle Série)/69. La Procession des Reliques à Gouesnou. M. de Kerdanet raconte que cette procession « a toujours été une stricte obligation, tellement qu'un jour de mauvais temps, le clergé de Gouesnou n'ayant pas voulu la faire, les croix et les bannières quittèrent d'elles-mêmes l'église, firent la procession et s'arrêtèrent dans un coin de la paroisse, sous un arbre touffu, appelé depuis ar vezen voulous ».
III.
(1) Bezañ evel ur wezenn divarret : rester seul, isolé.
●(1896) MELu VIII 87 (Go-Plouc'ha). Bean 'vel eur wéen divaret, tr. E. Ernault «Être comme un arbre émondé, = rester seul, isolé.»
(2) Sevel en e wezenn uhelañ : se mettre en colère.
●(1964) LLMM 107/411 (T) J. Konan. Sav ez kwezenn uhelañ mar kerez, eme Lizig feuket, met n'az lezin ket da lavarout droug eus Trotig ha ne rin !
(3) Na vezañ bet o stekiñ e benn er wezenn bellañ : ne pas être très malin.
●(18--) TVG 7 (T). Guell e voa stoqet va fên ebars er vezen bellàn.
●(1908) FHAB Here 290 (L) J.-F. Caer. Gant an dud-se n'eo ket bet dare d'ezho biskoaz mont da steki ho fenn ouz ar vezenn bella e bali ar vouisiegez. ●(1909) FHAB Genver 30 (L) F. B.. Lod a lavar n'int ket bet o steki o fenn er vezenn bella, hag ar pez o deus great a zeblant diskwez eo guir. ●(1913) FHAB Genver 27-28. n'oun ket bet o steki va fenn er wezenn bella, mez evelato oun desket gwelloc'h eged n'ho peuz c'hoant da lavaret.
(4) Bezañ bet e benn o stekiñ er wezenn bellañ : être malin.
●(1900) KAKE 248 (L) an aotrou Kere. Aotrou Fanch, bete 'r vezenn bella / Ho penn c'houi a zo bet stoket.
(5) Strilhañ evel ur wezenn bilhoù :
●(1936) IVGA 211 (Ki) Y. Drezen. Ha ma rejont d'in dre va skoaz eur strilh e-giz d'eur wezenn-bilhou. ●(1973) SKVT II 77 (Ki) Y. Drezen. N'ouzon ket petra a vir ouzhin strilhañ ac'hanout e-giz ur wezenn-bilhoù.
(6) Ober gwezenn fourchek gant ub. : culbuter qqn.
●(1935) BREI 433/2b (T). En deiz ma konsailhas, e lâre : «Mar ne gav ket ac’hanon mat, me reio gwezenn fourchek gant ar Major».