Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 85 : de gwilveze (4201) à gwinizh (4250) :- gwilvezegwilveze
m. –ioù Fusée de feu d'artifice.
●(1876) TDE.BF 273b. Gwilveze, s. m. V[annetais], tr. «Fusée de feu d'artifice ; pl. gwilvezeieu.»
- gwimgwim
coll. (agriculture) Regain.
●(c.1785) VO 42. e arros er gùim hac er boquetteu. ●60. pradeu goleit a ùim hac a voquetteu. ●(1792) CAg 149. Ean ë-ra d’er gùim-man sehùele.
●(1895) GMB 306. er blein ag er guim, tr. «le haut des herbes.» (d'après Apparition p. 12). ●(1895) GMB 306. tréc[orois] lakad ar zaoud ar gwemm, tr. «mettre les vaches au regain, se dit à Ste Tréphine.»
●(1913) DIHU 94/251. ur prad bras lan a uim. ●(1916) KZVr 163 - 16/04/16. Glao gourhelin / A lak da zevel ar gwimm. ●(1921) GRSA 28. ur pradad guim. ●(1934) BRUS 267. Du regain, tr. «guim.»
- GwimaegGwimaeg
n. de l. Guimaec.
I. Gwimaeg.
●(1834) SIM 135. Un affer hor boa en Guimaëc. ●(1847) FVR 49. a oa kure e Gwimaek. ●(1851) PENgwerin5 118. hini Gwimek a Lokirek. ●(18--) MILg 104. evit mont goude lein da brezeg / vit mont da brezeg da Wimaek. ●(1878) EKG II 235. re Sant-Iann-ar-Biz ha re Guimaec. ●(1890) MOA 21a. Gimaek ; - Guimek.
●(1905) ALMA 63. Guimek. ●(1913) FHAB Kerzu 356. Var lein eur greac’hen all a ra an dro d'an Douron, en tu deou deoc’h, e kavit tour Botsorc'hel; pelloc’h ema Plouigneo, Lanmeur, Kernintron, Guimaec hag ar mor bras a flour aochou Plestin. ●(1925) FHAB Du 423. eur beleg eus a Wimaec. ●(1925) BILZ 19. Ar c’hregen dastumet, hi ac’h aio d’o gwerza, war ar mêz, da Wimaek, da Lanmeur, da Blouigno ha da Werrand. ●(1959) MOJE II 27. e Gwimaeg.
II.
(1)
●(1974) TDBP III 386. Bimballaoñ, kloc'h Gwimaeg, / Maro eo Yann ar Boubenneg, / Hag interet er Poullou-Pri / Aet e bennig gand ar c'hi / Hag e revr gand ar c'haz / Paour-kaez Yann oa chomet en noaz ! ●(1990) (2004) TROMK 201. Bimbalaoñ, kloc'h Gwimaeg, / Maro 'c'h eo Yann Boubenneg / Interet eo en Poull-Pri / Aet eo e gof gant ar c'hi / Aet eo e rewr (revr) gant ar c'hazh, / Setu Yann Boubenneg en noazh ! Klevet e Perroz e 1990 digant un den ginidik eus Gwimaeg.
(2)
●(1997) PLVB 124. Bam, balaoñ ! / Kloc'h Gwimaeg ! / Marv eo Yannig / Hag interet. / Aet e bennig / Gant ar c'hi / Hag e reorig / Gant ar c'hazh. / Setu paour-kaezh Yannig / 'Zo chomet e noazh.
(3) (Légende)
●(c.1900) PEAB.Guimaec 12. Groas-Phulup ou Philipp. / Sur un des bras de la croix, sont des trous de doigts ou de griffes, qui sont appelées Roujou bizied an diaoul, traces des griffes laissées par le Diable, qui avait essayé vainement de déraciner cette croix.
(4) (Devises de maisons nobles)
●(c.1900) PEAB.Guimaec 17. Boiséon, Sr du Cosquer : d'azur au chevron d'argent accompagné de 3 têtes de léopard d'or; devise : Talbia. ●18. Kererault, Sr de Trémédern et de Kergomar : d'azur fretté d'argent, une fleur de lys de même sur l'azur en chef; devise : Mervel da veva.
III. [Toponymie locale]
●(1925) BILZ 57. Blei Tremedern ! ●115. Pep sul ’ta, gant e vreur hag e c’hoarezed ec’h ê a-dreuz koajeier ha prajeier Kerdrearnel, Mengi, Tremedern, Kergoualc’h hag ar Jaou da glask beüt ha gwial. ●116. Gwechall-goz, pell zo abaoe, e oa eur c’hastell kaer ha krenv meurbed war beg Kleger Tremedern.
- GwimaegizGwimaegiz
pl. Habitants de Guimaec.
●(1847) FVR 50. Ia ! ma frezegen divezan / D'ec'h, Gwimaegiz, eo hou-man.
- gwimeledgwimeled
f. –où Gibelet.
●(1499) Ca 105b. Guimelet g. foret guinbelet. ●(1633) Nom 196b. Terebra : tariere, taraut : talaëzr, guimelet.
●(1659) SCger 62b. gibelet, tr. «guimelet p. edou.» ●(1732) GReg 458a. Gibelet, giblet, ou guimbelet, perce-vin, tr. «Guymeled. p. guymeledou.» ●(1744) L'Arm 161a. Forêt, tr. «Guibelêtte.. êdeu. f.» ●173a. Gibelet, giblet, guimbelet, petit percevin, tr. «Guimbelètte.. eu. f.» ●(17--) BMa 1094. Querchet dimé eur guiberet, tr. «Allez me chercher un gibelet.»
●(1876) TDE.BF 273b. Gwimeled, s. f., tr. «Vrille, vilebrequin, foret à percer, gibelet ; pl. ou. Ar wimeled (vimeled), le foret.»
- gwimenngwimenn
f. –où
(1) (agriculture) Terrain planté d'herbe, prairie, herbage.
●(c.1785) VO 89. hac e ridai a-va-ze ar ur ùimèn, tr. (GMB 306) une prairie.»
●(1849) LLB 1256. Kaset ind [hou kazeged] d'hou kuemen. ●1263. ur huémen tiner. ●1366. Ol el loned aral e bir er guemeneu.
●(1904) DBFV 102b. guimen, guémen, f. pl. –nneu, tr. «herbage, prairie.» ●(1904) LZBg Mae 134. Én ur zichen a ziar er mañné, é trezamb guimienneu, ioheu éhén é vouitat én hé. ●(1908) NIKO 65. En ehén tro-ha-tro d'er fetan, ér huimen. ●(1931) VALL 583a. Prairie, tr. «gwimenn V[annetais] f. (herbage).»
(2) =
●(1849) LLB 1246. er huemen flour e gresk én hou pradeu.
- gwimiekgwimiek
adj. Où il pousse du regain.
●(1904) LZBg Du 255. hanval doh er Suis get é zevalenneu guimiek.
- GwimilioGwimilio
n. de l. Guimiliau.
I. Gwimilio.
●(1732) GReg 38b. Lanbaul ar guivigéryen a so un drê stag ouc'h parrés Güimiliau ê escopty Leon.
●(1809) OLLI 209. a Baros Guic-Milliau en Leon. ●(1836) OLLI 134. Buez Mari-Amiç Picart ganet e Guiclan, badezet e Guimiliau. ●(1850) PENgwerin4 59. He c’hoant a zo en Guimiliau / Intanvez da vab Pierro. ●(1860) BAL 210. Person eus a Vimiliau. ●(1865) FHB 35/280a. Per-Mari Landouar, eus a Vimillau. ●(1877) EKG I 85. Tud Sant-Thegonnek, Guimilliau, Guiclan, Lambaol-Guimilliau ha re an Dre-Nevez. ●(1878) EKG ii 103. Dont a dle tud a Blouneour-Menez, a Gommana, a Blouziri, euz an Dre-Nevez, euz ar Merzer, a Vimilliau, a Lambaol, a Viniventer, a Vodiliz, hag euz a veur a leac’h-all. ●(1878) SVE 969. Gimilio ar gwall deodou. 87 An hent-se a ia var eeun euz a Vimilliau da Zantez-Berc'hed. ●(1883) BSM 13. Var douar Guimiliau ha Lambaol. ●(1883) MIL 13. Var douar Guimiliau ha Lambaol, e kenver Goas-Ourle, ar Perennou ha Kreac'h ar Bleiz, e veler c'hoas pennadou mad eus hent ar Romanet da Blougerne. ●141. Evel ma’z eo bet Lambaol eun dre guechal a Vimilliau. ●(1890) MOA 21a. Gimilio ; - Guimilio.
●(1905) ALMA 63. Gwimilio. ●(1941) ARVR 29/4e. Jañmar ar Chelgenn eus Gwimilio.
II. Tud Gwimilio : habitants de Guimiliau.
●(1877) EKG I 88. Tud Guimilliau o doa gortozet tud ar parresiou-all.
III.
(1) (Dicton)
●(1878) SVE 969. Lan-Baol ar c'herniel, / Sant Thegonek ar bombansou, / Gimilio ar gwall deodou, / Plouneour baour, Komana gaez, / E Pleber-Krist ema ar furnez.
(2) (Devises de maisons nobles)
●(c.1900) PEAB.Guimiliau 31. Huon, Sr de Penhoat Huon : de gueules à cinq croisettes recroisettées d'argent posées en croix; devise : Endra bado birviquen, Tant qu'elle durera. / Coetquelven, Sr du dit lieu : d'argent à la quintefeuille de sable; devise : Beza e peoc'h.
IV. (Blason populaire) Voir Chelgenn.
V. [Toponymie locale]
●(1883) BSM 13. e kenver Goas-Ourle, ar Perennou ha Kreac’h ar Bleiz, e veler c’hoas pennadou mat eus hent ar Romanet da Blougerne.
- gwimiñ
- gwimpadgwimpad
voir gwipad
- gwimpl
- gwingwin
m. –où
I.
(1) Vin.
●(1499) Ca 21a. Beuurag a guin ha mel. g. beuurage de vin et de miel. ●68b. Doe an guin. g. le dieu du vin. ●105b. Guin. g. vin. ●g. moust. britonice guin neuez. ●125a. Ly guin. g. lie de vin. ●(c.1500) Cb 24a. [beringnaff] Jtem gruma / me gal. la croste ou la mousse qui vient au font dung tonel de vin. b. diuez vn pipat guyn. ●105b. [guin] Jnde hoc vinellum / li. dimi. ga. petit vin. b. guinic bihan. ●(1530) Pm 215. Pan voe muet an dour en guyn, tr. «Quand l'eau fut changée en vin.» ●(1575) M 354. Ha guyn fyn é tynell, tr. «Et vin fin à la cave.» ●(1612) Cnf 31b. euaff vn bannech guin.
●(1659) SCger 124b. vin, tr. «guin.» ●153a. guin, tr. «vin.» ●(1732) GReg 961a. Vin pur, tr. «Guïn pur. guïn hep dour. guïn disour. guïn divadez.»
●(c.1825-1830) AJC 4258. leis ar pod a voin ru. ●(1856) VNA 180. Que dites-vous de ce vin-là ? tr. «Petra e laret-hui ag er gùin-zé ?» ●(1876) TDE.BF 434a. eur voutaillad win. ●(1894) BUZmornik 181. ne eve morse a vin.
●(1907) PERS 95. Er c'hao ne oa ket a vin kennebeut. ●(1944) EURW I 88. Eur c'hao pourvezet a winou fin.
(2) Gwin penn : bon vin.
●(1857) CBF 8. Laoik en deuz gwinn penn, tr. «Laoïk a du bon vin.»
●(1949) SIZH 43. da gompezenn ar Rioja, tolead ar gwin penn.
(3) Gwin skouarn : mauvais vin.
●(1857) CBF 8. rak n’en deuz nemet gwin skouarn, tr. « car il n’a que du mauvais vin »
(4) Gwin a enor : vin d’honneur.
●(1927) LZBt Genver 33. Eur gwin a enor a voe kinniget d'an Uropeaned.
(5) Gwin gris : vin rosé.
●(1744) L'Arm 342a. Vin rosé, tr. «Gùin-griss.»
(6) Kaout gwall win : avoir le vin mauvais.
●(1866) FHB 56/27. bep marc'hat e veze mezo ; hag ouspen en doa goal vin.
(7) plais. Gwin glesker : eau.
●(1838) CGK 17. Elec'h lifiat (lire : lipat) gigauden / Ni lonko guin glesker.
●(1955) STBJ 144. hag e reent eur c'hofad gwin glesker.
II.
(1) Reiñ gwin da : faire saigner qqn à force de le frapper.
●(1955) STBJ 24 (K) Y. ar Gow. A-wechou e wade fri unan anezo ha, neuze, e lavare egile, lorc'h ha fouge ennañ : «roet 'm eus gwin deoñ ha, ma n'eus ket bet tra-walc'h, en 'o c'hoaz !»
(2) Lakaat dour e gwin en ub. : voir dour.
(3) Lakaat dour en e win : voir dour.
- gwin palmez
- gwin-an-tangwin-an-tan
m. Alcool, eau-de-vie.
●(1876) TDE.BF 274a. Gwin-ann-tan, s. m., tr. «Alcool, eau-de-vie.»
- gwin-ardantgwin-ardant
m. Eau de vie.
●(1633) Nom 63a-b. Vinum igne eliquatum, vini latex : eau de vie, eau ardante : guin ardant.
●(1659) SCger 46b. eau de vie, tr. «guin ardant.» ●(1732) GReg 312a. Eau de vie, tr. «Guïn ardant.» ●367b. Esprit de vin, eau-de-vie plusieurs fois rectifiée, tr. «Guïn-ardant strilhet.»
●(1834) SIM 128. corfadou güin-ardant. ●(1840) EBB8. güine ardente, tr. « eau-de-vie ». ●38. ghuine-ardante, tr. « vin ardent, c’est-à-dire d’eau-de-vie ». ●58. güine ardante. ●(1847) MDM 46. hag en em zizodid eus ar guin-ardant. ●(1857) CBF 79. diwall striz (…) dioc'h ar gwin-ardant, tr. «s'abstenir rigoureusement (…) d'eau-de-vie.» ●(1876) KTB.ms 14 p 57. ul lommik gwinn-ardant. ●(1877) EKG I 228. goullonderi diou bodezad guin-ardant. ●(1878) EKG II 43. neuze ne veze na kafe, na guin-ardant, na likuriou.
●(1902) PIGO I 67. mez n'evet a win-ardant. ●(1908) PIGO II 106. Ar gwin-ardant a ve evet 'n eur c'hiz-all. ●(1922) IATA 13. eur banne dour-zom gant gwin ardant. ●(1980) MATIF 100. Ar gwenegad gwin ardent…, tr. « pour un sou de vin de feu ».
- gwin-irin
- gwin-kousket
- gwinaat
- gwinaer
- Gwinal
- gwinal
- gwinañ / gwinat
- gwinardanta
- gwinardantaergwinardantaer
m. –ion Buveur d'eau de vie.
●(1942) VALLsup 59a. celui qui le fait [chercher, boire de l'eau-de-vie], tr. «gwinardantaer.»
- gwinatgwinat
voir gwinañ
- gwinchañgwinchañ
voir gwichañ
- gwindask
- gwinêgr / gwinaegrgwinêgr / gwinaegr
m. Vinaigre.
I.
●(1499) Ca 106a. [guin] Jtem hec sappa / pe. g. vin aigre. b. guin aegr. ●(1580) G 947-949. evyt brouet (...) Guyn aegre han bestle quemesquet. ●(1633) Nom 65b. Acetum : vinaigre : guin-ægr.
●(1659) SCger 124b. vinaigre, tr. «guinaigr.» ●(c.1680) NG 1770. Guet vestrë ha guiraigrë. ●(1732) GReg 961b. Vinaigre, tr. «Guïn êgr. guïn eagr. guïn aëgr.» ●(1744) L'Arm 9b. Vin-aigre, tr. «Guin-aigre. m.» ●(1790) MG 237. hac é tivirér én hou c'oulieu gùin-aigr. ●(17--) TE 435. ind e bresantas dehou gùin-aigr d'ivèt.
●(1834) SIM 134. trempet ebars er güinêgr. ●(1856) VNA 236. un peu de vinaigre, tr. «ur bannig gùin-aigr.» ●(1857) CBF 80. eur bannik gwin-egr, tr. «un peu de vianigre.» ●(1861) BELeu 136. ur spoué trampet er gùinaigr. ●(1894) BUZmornik 208. eur verennad zour gant eur banne guinegr.
●(1907) AVKA 311. ur pod leun a winegr. ●(1932) BSTR 97-98. Eur zoudard (...) a ginnigas gant eun tam spouenv, gwin-egr d'ezan da eva.
II.
(1) Trenk evel gwinêgr : très aigre, acide.
●(1877) FHB (3e série) 32/249b (L) *Torr-e-Benn. Avalou moc'h, trenk evel guinegr, fleriuz evel ar pudask.
(2) Reiñ gwinêgr war-lerc'h mel : donner des choses désagréables à la suite de choses agréables.
●(1911) FHAB Genver 4 *Fañch. Setu aze petra eo rei d'an dud gwinegr varlerc'h mel.
- gwinêgrer
- gwinêgrerezh
- gwinêgret
- gwinetgwinet
adj. Aviné.
●(1732) GReg 66b. Aviné, abbreuvé de vin, tr. «guïnet.» ●Un tonneau aviné, tr. «un donnell guïnet.»
- GwineventerGwineventer
n. de l. Plounéventer.
(1) Gwineventer.
●(1732) GReg 110a. guyc-neventer.
●(1821) GON 265a. Gwîk-néventer ou Gwî-néventer. ●(18--) LED.nev 1. Patron parez Guineventer. ●(1834) KKK 84. war lezennou parresiou Ploudaniel a Gwi-Neventer. ●(1868) FHB 186/236b. An Otrou Soubigou eus a Viniventer. ●(1877) EKG I 139. an oll dud yaouank a dro-var-dro, beteg Guinevez, Guiniventer, Plouvorn hag ar parresiou-all tostoc'h. ●(1878) EKG ii 103. Dont a dle tud a Blouneour-Menez, a Gommana, a Blouziri, euz an Dre-Nevez, euz ar Merzer, a Vimilliau, a Lambaol, a Viniventer, a Vodiliz, hag euz a veur a leac’h-all. ●(1879) BMN 322. Renan Trevien, euz a Viniventer. ●323. Yvon Cam, euz Guiniventer, 1664. ●(1890) MOA 24b. Guiniventer.
●(1909) KTLR []. Guechall, etre Guiniventer hag ar Roc'h, e zoa eur c'hoat braz. ●(1925) KANNgwital 274/9. e parrez Guiniventer, demdost da Zant-Derc’hen. ●(1983) GKDI 9b. Eus plonger beteg Landreger, / E Kraozon, e Gwineventer, / E Sant-Nouga, Loc-Eginer, / Bras eo rouantelez ar yer!
(2) Plouneventer.
●(1732) GReg 110a. Plou-Neventer.
●(1821) GON 265a. Plou-néventer. ●(1847) FVR 196. Plouneventer. ●(18--) OLLI 687. gret laeronsiou bras e parosiou Lanhouarneau a Plouneventer.
●(c. 1900) GJMC 1/c. Gant eun den deus Plounéventer, / Hé hano zo Ian-Vari Caer.
(3) (Expression proverbiale)
●(1910) AMBR III/32. Caer eo, var ar menou, / Evel princès a Mezarnou, tr. « Elle brille, sur les monts, comme la princesse de Mézarnou ». ●« Ce second René avait épousé en 1627, à l'âge de quatorze ans, Françoise Parcevaux, âgée elle-même de douze ans, fille et héritière d'Alain Parcevaux, seigneur de Mézarnou, la Palue et autres lieux, et de Suzanne de Guémadeuc, dame de Kerliver. Kerdanet se borne à dire qu'elle 'aimait la toilette à la passion' et que sa beauté avait donné lieu au proverbe ».
(4) [Toponymie locale]
●(1834) KKK 85. war eur platen huel hirio strobet gand ar gwikou Kerilien, Koadaleg ha Kergroaz. ●(1878) SVE 993. Ma vankfe chausser a Vrezall, / Landerneïz, pakit ho stall.
●(c. 1900) GJMC 6a. E Constancou he voa ho chom. ●19c. Alc'huéziou Cueff ha Gonstancou, / 'Lec'h enn doa c'hoas greed torfédou. ●(1910) AMBR III/32. Caer eo, var ar menou, / Evel princès a Mezarnou.
- GwinevezGwinevez
n. de l. Plounévez-Lochrist. Voir aussi Lokrist .1
I.
(1) Gwinevez.
●(1732) GReg 110a. guyc-névez.
●(1821) GON 265a. Gwîk-névez ou Gwî-névez. ●(1834) KKK 98. Kerebel, persoun Gwinevez, en deveuz lekeat é gwerz brezounek buez Josef, hini Job ha parabolen ar map prodik. ●(1847) FVR 114. Leon, kure e Gwinevez. ●(1851) PENdast 109. a va zad zo e gwineve / nag o trebi gant al lorgnez. ●(1865) FHB 17/134b. Parissionis Guinevez ne skuizent ket o selou ar c’honferançou. ●(1877) EKG I 127. Eun den hanvet Tunk, euz n'ounn dare pe vro, a ioa deuet abaoue eun daou pe dri bloaz bennag da lavaret d'an Arvoriz enn doa prenet an aod a zo dirag Guinevez, Trelez ha Goulc'hen, hag a ia euz a Blouescat da Blouneour-Dreaz. ●133. Abalamour da ze e troaz divar an hent braz hag ez eaz da Vinevez. ●(1878) TLK II 13. dre Blouescat, Guinevez ha Trelez.
●(1905) HFBI 76. ha paotr Guinevés droug bras hé énna déjà, a roi dar c’halves-man eun eurtaden. ●(1921) PGAZ 91. kloc’h braz Guinevez o seni ofern an hanter-noz. ●(1928) FHAB Genver/27. Paol Inizan eus a Winevez a roe an dourn d'ezo ivez. ●(1930) TLK III V. hag e voe beziet e bered Gwinevez.
(2) Gwinevez-Lokrist.
●(1877) EKG I 58. euz a barrez Guinevez-Lochrist, enn eskopti Leon. ●(1890) MOA 24b. Guinevez-Lokrist.
●(1905) ALMA 63. Gwinevez-Lokrist. ●(1930) TLK III I. Lan-Mari Inisan a oa ganet d’an tri war-nugent a viz du 1826 e parrez Gwinevez-Lokrist.
(3) Plounevez.
●(1732) GReg 110a. plou-névez.
●(1821) GON 265a. Plou-névez.
(4) Plounevez-Lokrist.
●(1865) FHB 17/134b. E Plounevez-Lochrist, e canton Plouescat, e z’eus bet eur mission caer.
II.
(1) (Expression) Na fiñval muioc’h eget na ra tout ar C’hernig gant ur barrad avel.
●(1878) EKG II 178. Evelato me ne finven ket muioc'h eget na ra tour ar C'hernik gand eur barrad avel.
(2) (Dicton à propos d’une maison noble)
●(2003) TRMOR 102. War an tre ha war al lanv / Kastell Fur eo va anv.
III. [Toponymie locale]
●(1834) KKK 72. ec'h antreaz enn eur baé haved ar Chernig eul leoik vihan diouz Ploueskat. ●94. Kastel Maillé a zo er barrez zé. ●(1877) EKG I 96. Egile oa Fanch Vian, louzaouer brudet dre bevar c'horn ar Vro, euz a Gastel da Vrest, adalek Tour-ar-C'hernik, eharz ar mor, bete Roc'h-Trevezel, var gern Menez-Are. ●107. Sonch ec'h euz a Doull-al-Lakez, e-harz Pont-Krist, var hent Plouescat? ●128. kerkouls enn aod Goulc'hen hag enn aod ar C'hernik. ●132. Euz a Blouescat, an Tunk a ieaz da Lanzeon, e kichenn menez ar C'hour. (...) Pell araok m'oa digouezet an Tunk e Lanzeon, oa bet Guillou Gaer, euz a Bontpolodou. ●133. Evelato, p'edo o vont abiou Kroaz-ar-Born, e tistroaz varzu ar bourg. ●133-134. Loranz Soutre a ioa o chomm e Gorrekear, ha Fanch Cabon er Skillou. Beza oant an ezac'h guella ha pinvidika a Vinevez. ●(1878) EKG II 172. Var dro div heur e klefchemp iouc'herez, cholori ha jabadao var dro ar Vengleuz. Tregerni a rea ar vro gant-ho a dro-var-dro, adalek Milin-an-Tour betek Milin–Sioc'han, a-hed traonienn Keraouell. ●173. a deuaz enn eun taol enn he benn mont da Lanzeon. ●176. me gred e tlie beza var dro maner Ker-Ian, enn tu-bennag. ●178. Hag hen kuit ac'hano da Gerc'hoenner, da zistaga Polidor, ki chase braz an Aoutrou Borgne de la Tour, perc'henn maner Keraouell, a ioa e Kerc'hoenner abaoue m'oa eat he vestr d'ar prizoun. (...) Evelato me ne finven ket muioc'h eget na ra tour ar C'hernik gand eur barrad avel. ●179. rak dont a rea ar sklerder betek ar foenneier a zo a-hed kanol Keraouell. ●180. ar zoudarded oc'h ober ho zro e pount Keraouell. ●181. Kerkent ha m'oenn savet dioc'h Keraouell, e veliz Croaz-ar-Pab, eur groaz vrao meurbet, diskaret ha torret. (...) Sonjal a riz neuze trei a gleiz ha mont da Vaner-al-Liorzou, da di Herve Soutre. ●183. Evelato, er C'hroaz-Hent, dirag ar maner, ne gaviz ken enn he za ar groaz vean a ioa eno. ●192. kuzet e Lanzeon pe e Kervern. ●194. An Aoutrou Cren ne d-eaz ket var he lerc'h : mont a reaz dre guz d'an Atil-Vraz, hag ac'hano, var he zonch, e c'hellaz mont a-hed ar c'hleuziou betek Lescoat. ●201. Manuel Conseil a zimezaz da Baol ar Moan euz a Leskoat. ●202. lod euz ar zoudarded a ieaz da Gervern-Vraz, rak eno ive e veze kuzet beleien. ●204. kredi a rea e tlie beza kuzet e menez ar Bod-Onn e mesk al lann. ●205. Dioc'h an abardaez, e teuaz an Aoutrou Cren euz a Lesneven da Vaner-al-Liorzou dre Gastel-Fur, Traonjulien ha Landigiac'h. (...) mez izomm dont varzu Maille en doa. (...) Eur vadiziant en doa ive da ober da Herve Goaok, a Boull-ar-Foennok, hag ouc'hpenn, an ofern a dlie lavaret enn nosvez-se en eun toull mengleuz, e kreiz koad Maille. ●208. rak enn ho raok edon enn hent a deu euz a Ger-Ian-Vian d'an hent braz. ●(1878) TLK II 9. dirazoc’h eman kanol ar C’hernik. ●55. dre an hent a zo etre Ker-Iun ha Kereloun. ●63. adalek Milin-ar-Gall betek Tour-ar-C’hernik. ●64. tennerrien mein enn aot ar C’hernik.
●(1921) PGAZ 11. Kergoall, Kerdivez, Brec’hichen ha Lescoat. ●19. Ginidik oa deuz ar C’hernik. (...) e kichen maner ar Sqillou. (...) var bord an hent a ia da vaner Maillé. ●22. Lescoat, eme-z’han, n’en doa nemet daou di hepken. ●25. Paol an Anaoun a ioa ginidik euz Maner Kersabiec, er C’hernic, e kreiz Arvor Guinevez. Pa deuaz en oad da zimezi, e kemeraz da bried Emmanuelle Conseil, ganet e Prat-ar-Belec. (...) Paol Inizan euz a Lanzeon. ●29. Eur goummer euz Pount-ar-Rest. (...) da gouch var paotrig ar Vilin-Vean. Her guelet a reaz oc’h ober eul lamm e goaremm Kerever. ●42. Fanch ar Vilin deuz Gorre-kear (...) Yvonik, deuz Roz-arm. (...) da goadig ar Vaztaill. ●43. Iann Grijol a ioa eat da vevel da Gergongar. ●44-45. Paol ar Rous, euz Maner Lescoat-Tremeur (...) d’en em voalc’hi e lenn an Nidel e Rescourel. ●48. me a veze kaset da ober ar gett beteg goaremm an dannen. ●51. savet e mereuri Kastel-Fur. ●52. e kichen koadig Sant Houarne. ●66. Fanch an Hanv euz Kergoungar. ●89. Etre milin Lochrist ha milin d’Alm, e z’eus eur stang pe eun draonienn doun ha striz meurbet, plas hebken d’ar ganol da ober he hent troidelluz, etre daou venez, Kervren ha Bre Houarne, beteg ma ranno, e Kamfrout, he dour e diou lodenn : unan a ielo da aod Goulc’han, hag eben da aod ar C’hernik. ●93. Tangui ar Gallik euz Trobily. ●94. Ho c’hlevet am euz o lavaret e z’oa teir feunteun : unan var bordig ar ganol hag a veze great an’ezhi feunteun Sant Loïz ; an eil feunteun a ioa eun tammik huelloc’h hag a veze galvet feunteun Sant Iann Vadezour ; an trede a ioa var lein ar memez (lire menez), hag hounnez oa feunteun an aotrou Christ. ●104. o velet he vreur Yvon o tilammet deuz koadik ar Piket. ●106. Kerever. (...) Kervern. (...) Kerral. (...) Roz-Arm. ●(1923) FHAB Mezeven 6/215. droug en devoa pell a oa ouz aotronez Carman, perc'henned maner ar Seiz ploue, e Gwinevez. ●(1930) TLK III I. e maner Lanzeon. (...) tost da aod Kernig.
- Gwinevezad
- GwinevezizGwineveziz
pl. Habitants de Plounévez-Lochrist.
●(1877) EKG i 256. Ar re-ze oa Ploueskadiz, Guineveziz ha Treizlez. ●(1878) EKG ii 62. e penn Guineveziz.
●(1921) PGAZ 18. eul lez-hano roet d’ezhan gant Guinevezis. ●86. Fizians Guinevezis a ioa en aotrou Christ.
- gwinigwini
coll.
(1) Vigne(s) Vitis sp.
●(c.1500) Cb 58b. [delyenn] g. fueille de vigne. b. delyenn guyni. ●(1521) Cc. Laboureur an guiny vigneron. (d'après GMB 348).
●(1710) IN I 17. deüet eo an amser da ziscoultra ha da dailla ar guez hac ar guiny. ●325. al lern munud (…) a zeu da zegati ha da ruina ar guini. ●(1732) GReg 729a. Planter des vignes, tr. «planta guïny.»
●(1868) FHB 177/163a. daou barkad guini.
(2) Koad-gwini : sarmants de vigne.
●(1732) GReg 960a. Bois de vigne, sarmant, tr. «Coad guïny.»
- gwiniadeggwiniadeg
f. Vinée, récolte de vin.
●(1732) GReg 961b. Vinée, tr. «Guïnyadecg.» ●Pleine vinée, tr. «Guïnyadecg fourniçz.»
- gwinieggwinieg
f. –i, gwinieier Vigne.
●(1575) M 393. Diuers Guynieyer, en diuers quarteriou, tr. «Divers vignobles en diverses régions.»
●(1732) GReg 960a. Vigne, plante qui produit des grapes de raisin, tr. «Van[netois] guïnyenn. p. guïnyegui.» ●(1790) MG 18. hur vergéyeu hac hur guniegui é bleu. ●(1790) Ismar 204. dén ne blantt ur uniêq, hemb boud ingorto a brofittein. ●(17--) TE 17. ean (…) e blantas ur uiniêg.
●(1838) OVD 95. goudé m'en devehé plantet ur huiniêg. ●(1849) LLB 61. Ur vro zou mat t'en ed, un al d'er huinieg. ●(1878) BAY 13. guiniek, tr. «Lieu plein de vignes.»
- gwiniegour
- gwiniek
- gwinienngwinienn
f. –où
(1) Vigne.
●(1499) Ca 106a. Guinyenn. g. vingne. l. hec vinea / ee. ●(1633) Nom 50a. Voluox, volucra, & inuoluulus, conuoluulus : liset, ver coquin, hurbec, qui ronge les boutons de la vigne : an preuf á debr bourgoun an vinien. ●97b. Vitilia : liens de vigne, soit d'osier, ou d'autre : guial da eren an guynien. ●99a. Lachryma : l'eau, ou l'humeur, le pleurement de la vigne : an dour á distil ves an guiniez. ●100b. Vitis : vigne : guynien. ●237a. Vinea, vinetum : vignoble, vigne : guymien (lire : guynien). ●Virgetum : lieu planté de verges à lier les vignes : læch á ve leun á goualinner da coulmaff an guyniennou.
●(1659) SCger 124b. vigne, tr. «guinien.» ●153a. guinienn, tr. «vigne.» ●(1710) IN I 133. ne ve an dra-se nemet planta ec'his ur vinien hep fallout e touque frouez. ●(1732) GReg 960a. Vigne, plante qui produit des grappes de raisin, tr. «Van[netois] guïnyenn. p. guïnyegui.»
●(1849) LLB 23. Er huinien, punet én dro d'er gué brasan.
(2) Pied de vigne.
●(1633) Nom 100b. Vitis arbustina : vigne mariée aux arbres, ou qui rampe contre vn arbre : guynien á vez harpet ouz vn guezen.
●(1732) GReg 960a. Vigne, plante qui produit des grappes de raisin, tr. «Guïnyez. p. guïny.» ●Vigne de muscat, tr. «Guïnyez (lire : Guïnienn) muscad. p. guïny muscad.» ●Planter de la vigne, tr. «Planta guïny.» ●Tailler la vigne, tr. «Tailha ar guïny.»
●(1904) ARPA 290. Me eo kef ar vinien, c'houi eo ar scourrou.
(3) Clos planté de vignes.
●(1732) GReg 960b. Vigne, clos de vigne, tr. «Guïnyenn. p. guïnyennou.»
(4) Skoultr gwinienn : sarment de vigne.
●(1912) MMPM 55. eun dournad skoultrou gwinien.
- gwinienn-douseggwinienn-douseg
f. (botanique) Bryone Bryona cretica.
●(1919) DBFVsup 30a. guinien toseg, tr. «plante grimpante à fruits rouges.»
- gwinienn-dugwinienn-du
f. (botanique) Couleuvrée noire.
●(1732) GReg 221b. Coleuvrée noire, plante dont on mange les premiers bourgeons en salade comme des asperges, tr. «gïnyenn-du.»
- gwinienn-grap
- gwinienn-wenngwinienn-wenn
f. (botanique) Couleuvrée, bryone blanche Bryona dioica.
●(1633) Nom 80b-81a. Bryona, vitis alba ampeloleuco colubrina : coluuvrée, feu ardant, colubrine, vigne blanche : guinien guen, colurinen.
●(1732) GReg 221b. coulevrée, ou couleuvrée, ou feu-ardent, plante semblable à la vigne, en feuilles en bourgeons, & en tendons, tr. «güinyenn-venn.»
●(1879) BLE 117. Bryone dioique. (B. dioica. L.) Gwinien-gwenn. Gros navet. Vigne blanche.
- gwinienner
- gwinier
- gwiniezgwiniez
[sans doute cacographie pour gwinienn, cf. Nom 175b : guezrez pour guezrenn ; le -z est pour une abréviation mal comprise par les imprimeurs]
F. gwini Vigne.
●(1732) GReg 960a. Vigne, plante qui produit des grappes de raisin, tr. «Guïnyez. p. guïny.» ●Vigne de muscat, tr. «Guïnyez muscad. p. guïny muscad.» ●Planter de la vigne, tr. «Planta guïny.» ●Tailler la vigne, tr. «Tailha ar guïny.»
- gwinizhgwinizh
coll. & m. –où
I. Coll.
A.
(1) Froment sur pied.
●(1499) Ca 106b. Guiniz. g. froment. ●(1633) Nom 58b. Farraceum : potage ou gasteau fait de farine de froment : Souben, pe caut, pe autramant vr cuing græt á bleut guiniz. ●74b. Frumentum, adoreum semen, semen cereale : froument : guiniz-hath, guiniz caizr. ●Triticum : froument : guiniz.
●(1659) SCger 131a. bar guinis, tr. «comble de fourment.» ●153b. guiniz, tr. «blé.» ●(1732) GReg 439b. Froment, blé, tr. «Guïniz. Van[netois] guneh. gunuh. gunih. guïnih.»
●(1849) LLB 63. Sarhaw a rei d'oh guin, ol en arvor, guneh. ●92. guneh arlerh guneh. ●(1866) FHB 54/13b-14a. en douarou guinis, ar melchen ro tri droc'h ha pevar zoken. ●(1872) ROU 83. Le froment a de beaux épis, tr. «Ar gviniz a zo penned mad.»
●(1923) FHAB Genver 9. eur parkad gwiniz. ●(1923) ADML 61. Ar gwiniz avad (...) n'an d'oa ket gellet boeda mad awalac'h. ●(1929) FHAB 328. met ar gwiniz hag ar zegal a veze poan ganto. ●(1939) RIBA 12. Esteu kaer a segal, a gerh, a uénih, a vel, a uhénihtu.
(2) Lakaat dindan winizh : ensemencer de froment.
●(1931) DIHU 241/299. E 1929 éh oè bet lakeit édan gunéh én hur Bro (…).
(3) Grains de froment.
●(1131-1139) Cqlé f° 74v° [166]. Terra Lodoe, hanter minot guinith et hanter minot kerch et quatuor denarios et unanm gallinam. tr. « froment ».
●(1732) GReg 398b. Farine de froment, tr. «Bleud guynis. Van[netois] bled gunih.»
●(1857) CBF 38. Peder arc'had gwiniz, tr. «Quatre pleins coffres de froment.» ●70. Kasit ar gwiniz-ze d'ar vilin, tr. «Portez ce froment-là au moulin.»
●(1922) FHAB Meurzh 91. Ma hadit eus ar gwiniz-ze, ho pezo muioc'h-mui bep bloaz a bennou fall. ●(1941) FHAB Gwengolo/Here 81. Pardon ar gwiniz-hada.
B. (Une) espèce de froment.
●(1929) CDFi 30 novembre. ar gwinizou-all. ●(1933) ALBR 74. Kalz eus ar gwinizou, arôk Pask, a ve treut ha melen. ●(1941) ARVR 19/4a. anaout eur gwiniz mat diouz eun all. ●(1962) TDBP II 52. Bremañ emañ ar bleuñ er gwinizou, tr. «en ce moment les froments sont en fleurs.»
C. Espèces de froment.
(1) Gwinizh bras =
●(1744) L'Arm 166b. Froment (…) Gros, tr. «Gunéh brass.»
(2) Gwinizh bihan =
●(1744) L'Arm 166b. Froment (…) Petit, tr. «Gunéh bihan.»
(3) Gwinizh gwenn-blevek =
●(1744) L'Arm 166b. Froment (…) Qui est entre les deux, tr. «Gunéh Guênn-bleaouêc : Gunéh Guênn-blaihuêc.»
(4) Gwinizh blouc'h =
●(1857) CBF 90. Gounezet ec'h euz-te gwiniz blouc'h ? tr. «As-tu semé du froment sans barbe ?»
(5) Gwinizh korbu =
●(1857) CBF 90. Gounezet ec'h euz-te gwiniz korbu ? tr. «As-tu semé du froment sans barbe ?»
(6) Gwinizh gwenn =
●(1732) GReg 440a. Froment blanc, tr. «guïniz guënn.»
(7) Gwinizh ruz =
●(1732) GReg 440a. Froment rouge, ou froment locar, tr. «Guïniz ruz.»
(8) Gwinizh-had : froment de semence.
●(1633) Nom 74b. Frumentum, adoreum semen, semen cereale : froument : guiniz-hath, guiniz caizr.
II. M. Farine de froment.
●(1790) MG 182. bara-gùnéh.
●(1888) SBI I 16. Crampoes gwiniz, tr. «Crêpes de froment.»
●(1909) KTLR 124. bouet bara guinis. ●(1909) FHAB Eost 245. Sôn ar C'hrampoëz-Gwiniz.
III.
(1) Reiñ (flour) gwinizh d'ar moc'h : jeter des marguerites aux pourceaux.
●(1732 GReg 603a. Jeter des marguerites devant des pourceaux, tr. G. Rostrenenn «Rei flour guïniz d'ar moc'h.»
●(1855) FUB 12. Komps gand eur sod, red éo gwelloc'h / Rei flour gwiniz d'ar moc'h, tr. A. Brizeux «Parler avec un sot / C'est jeter de la fleur de froment au pourceau.»
(2) Malañ e winizh e sac'h unan arall : (?)
●(1944) DIHU 392/64 (G) J. ar Marechal. Me mab Pier ha hi ne spontant ket unan araok en al. Hiziù mem é téléent en em-gavet é pardon Sant Matelin. Ha kredein a hret hui é vein-mé sot eroalh eit malein men guénih é sah un aral ?
(3) Mont da glask gwinizh loar : avoir des rendez-vous nocturnes.
●(1975) LIMO 23 août (G). Moned de glask guénéh loér, tr. *Mabedad «aller chercher du blé de lune (rendez-vous nocturnes).»
(4) Kanañ war ton ar c'hrampouezh gwinizh : voir krampouezh.
(5) Malañ bleud eus e winizh da ub. : voir bleud.