Recherche 'ke...' : 1339 mots trouvés
Page 8 : de keltiekadur (351) à kement-all (400) :- keltiekadur
- kelvesakelvesa
[kelvez + -a .8]
V. intr. Ramasser des noisettes. cf. kraoñkelvesa
●(1962) EGRH I 30. kelvesa v., « ramasser des noisettes. »
- kelvezkelvez
[vbr collguid, mbr queluez-, brpm quelvez, vcorn colwid- < kel- (de kol-, voir koll / kol .4) + gwez]
Coll. & m. (botanique) Corylus sp.
(1) Coll. Noisetiers.
●(c.800) MSvbr I Manuscrit BNF latin 10290 f°24a (DGVB 114a). collguid gl. « colurnus », tr. « arbre coudrier ».
●(1659) SCger 32b. coudre arbre, tr. «queluezen, p. queluez.» ●166b. quelvezen p. quelvez, tr. «coudre.» ●(1732) GReg 220a. Coudre, ou coudrier, ou noisetier, arbre, arbrisseau, tr. «Qelvezen. p. qelvez. Van[netois] qelhuëhen. p. qelhuë. Treg[or] qeloüeën. p. qeloüe. qelveën. p. qelve.»
●(1905) MRPL 8. Etouez ar c'helvez hag ar skao. ●(1925) SATR 88. e-mesk ar bodou koad kelvez ha koad haleg. ●(1975) UVUD 86. (Plougerne) Koajou keuneud dero aga kellez, aga bep seurt toud doa c'hoaz. ●(1985) MARE 281. a beb seurt gwéz : dero, kelvez, onn, elo, ha zokén eur wezenn-vesper.
►bodenn gelvez f. Noisetier.
●(1923) KNOL 147. adrénv eur voden gelvez.
►koad kelvez m. Coudraie.
●(1659) SCger 32b. coudraie, tr. «coat quelven (lire : quelvez).»
(2) M. Bois de noisetier (matière).
●(1732) GReg 220a. Du coudre, du coudrier, tr. «Qelvez. coad-qelvez.»
- kelvezegkelvezeg
[kelvez + -eg]
F. –i Coudraie, noiseraie.
●(1499) Ca 169b. g couldree b queluezec.
●(1732) GReg 220a. Coudraye, lieu planté de coudriers, tr. «Qelvezecq. Van[netois] qelhuëhecq.» ●Je vais à la coudraye, tr. «Beza ez an da-'r guelvezecq.» ●(1744) L'Arm 79b. Coudraye [lieu planté de coudriers], tr. «Calvéêc. m.»
●(1962) EGRH I 30. kelvezeg f., tr. « coudraie. »
- kelvezenn .1kelvezenn .1
[mbr queluezenn, vcorn colwiden gl. corillus (Campanile 29) < kelvez + -enn ; le gall est sur la base coll (voir collenn, kollen aux 12e et 14e ss, GPCY 546a)] cf. kelvez
F. –ed, kelvez (botanique) Noisetier.
●(1499) Ca 169b. Queluezenn. g. couldre.
●(1659) SCger 32b. coudre arbre, tr. «queluezen, p. queluez.» ●166b. quelvezen p. quelvez, tr. «coudre.» ●(1732) GReg 220a. Coudre, ou coudrier, ou noisetier, arbre, arbrisseau, tr. «Qelvezen. p. qelvez. Van[netois] qelhuëhen. p. qelhuë. Treg[or] qeloüeën. p. qeloüe. qelveën. p. qelve.»
- kelvezenn .2kelvezenn .2
[voir kelvezenn .1]
F. –où Branche, baguette de noisetier.
●(1868) FHB 191/278b. Pa vezont teuzet ho c'hemesk gant eur guelvezen moan ha glaas (lire : glas).
- KelwennKelwenn
n. de l. Quelven (Guern).
I.
●(1775) HEneu 8. Cantic spirituel den intron varia quelhuen. ●8/1c. den intron varia à guelhuen e ra miracleu. ●(1788) HEB 334. Cantic / Evit ar mission eus a barres Crozon, var ton quelven. E mis Even er bloas 1788.
●(1836) GRGu 144. É Quelven. ●(18--) OLLI 205. Cantic en enor an Itron Varia Guelven. ●(1886) ADBr II/76. Pemp plas devot e zou berman e misg er Vretonet : / Santes Anna zou e Guenèd, ha Keluen beniget.
●(1902-1905) LARB 245b. En Intron Varia er Folgoed / Chubei en tan ziar hou teu droed. / En Intron Varia a Gelùen / Chubei en tan ziar hou krohen. ●(1905) ALMA 69. Itron-Varia a Guelven. ●(1910-1920) K*** []. en Intron Varia Quilhuen. ●(1934) BRUS 296. Kelùen. ●(1947) BRMO 139. M'em es guelet un huennen, / Un troeid dehi ar dour Kelùen, / Un aral ar dour Sant Nikodem, / Hag é skopé hoah é Baud é marhad en amonen.
II.
(1) Croyance populaire (extrait de Kañnen er Ré Varù).
●(1902-1905) LARB 245b. En Intron Varia er Folgoed / Chubei en tan ziar hou teu droed. / En Intron Varia a Gelùen / Chubei en tan ziar hou krohen.
(2) Dicton.
●(1912) PBHV 139. En Intron Varia a Gelùen / E sekour en neb hé goulen.
(3) Dicton.
●(1912) PBHV 143. M'em es guélet un huennen, / Un troeid dehi ar dour Kelùen, / Un aral ar dour sant Nikodem, Hag é skopé hoah é Baod é marhad en amonen. ●(1947) BRMO 139. M'em es guelet un huennen, / Un troeid dehi ar dour Kelùen, / Un aral ar dour Sant Nikodem, / Hag é skopé hoah é Baud é marhad en amonen. ●(1975) BRUD 50/28. Me 'm-eus gweled ur c'hwenenn, / Un troad dehi àr dour Kelwenn, / Un arall àr dour Sant Nikodem, / Hag e skope c'hoah e Baod e marhad an amonenn.
●(2000) TPBR 293. Me meus gwelet ur c'hwenenn / Un troad dezhi àr dour Kelven / Un arall àr dour sant-Nikodem / Hag a skope c'hoazh e Baod e marc'had an amanenn.
III. Nom de famille.
●(1970) NFBT 232 N° 1821. Quelven.
- kelzenkelzen
plur. kalzenn
- kelzidkelzid
coll. (phycologie) Algues (?).
●(1924) DIHU 159/132. (Groe) Kelzit – behin pe valé ar er mor e za de vout gomon én dour d'hobér teil. Dastumet get J.P. Kalloh 1913.
- kemberkember
m. –ioù (hydrologie) Confluent.
●(1821) GON 81a. Kember, s. f. Confluent, l'endroit où se joignent deux rivières. Pl. iou. Il est peu usité. ●(1869) FHB 216/51a. e kember an diou ster Vilen hag Oult.
●(1931) VALL 143a. Confluent, tr. «kember m.» ●(1932) CDFi 3 decembre. hag ez eas da ober eun dro vale war ribl ar Stenn, kember richer Elorn.
►sens fig.
●(1926) FHAB Eost 289. Hennez ar c'hember hag e c'hell hon holl gwaziou en em gaout ennan.
- kemberañ / kemberiñ
- kemberiñkemberiñ
voir kemberañ
- kemblac'hkemblac'h
m.
(1) Égalité.
●(1931) VALL 243b. Égalité, tr. «kemblac'h m.» ●269b. Équivalence, tr. «kemblac'h m.»
(2) Teurel kemblac'h war al lodennoù : tirer au sort les lots d'un héritage.
●(1869) TDE.FB 834b. Tirer au sort pour le partage d'un héritage, tr. «teurel kablac'h, M ; teurel kablac'h war al lodennou.» ●(1876) TDE.BF 312a. kablac'h. J'ignore la signification de ce mot ; mais on dit teurel kablac'h, tirer au sort les lots d'un héritage.
●(1931) VALL 700b. consulter le sort (pour un partage, pour la destination, etc.), tr. «teurel kemblac'h (pour le partage war al lodennou).»
- kemblac'hañkemblac'hañ
v. tr. d. Tirer (des lots) au sort.
●(1931) VALL 700b. consulter le sort (pour un partage, pour la destination, etc.), tr. «kemblac'ha (al lodennou).»
- kembraegkembraeg
m. Gallois (langue).
●(1870) FHB 281/157a. mazaouet ho deuz ar c'hemreg.
●(1902) LZBg Mae 121. èl ma larér é kemraeg (...) konz er hemraeg. ●(1907) FHAB Gouere 158. n'euz nemed eur milion hag a anavezfe ar C'hymraeg. ●159. kenderv d'ar C'heumraeg. ●(1931) VALL 328a. Gallois ; langue, tr. «kembraeg.»
- kembraeger
- kembraekkembraek
adj.
(1) De, en langue galloise.
●(1931) VALL 328a. en gallois, en langue galloise, tr. «kembraek.» ●(1944) EURW I 61. en eur zibastella eun nebeut frazennou kembraek d'ezañ... ●(1962) BAHE 30/12. al lennegezh kembraek.
(2) Où on parle gallois.
●(1962) BAHE 30/12. ha Kembre Gembraek a zo kontant gant se. ●13. e-kreiz ar vro gembraek.
- KembreKembre
n. de l. Pays de Galles.
(1) Kembre.
●(c.1000) Clandev f° 164v°. Diles heirguor chebre (lire : chẽbre). ●(c.1100) Cqlé f° 21b. Diles heergur k embre (sic). ●(c.1200) Cq 6-7. Diles Hergu Kembre.
●(1931) VALL 328a. Galles (pays de ), tr. «Kembre f.» ●(1976) LLMM 175/125. Ha dont a rae ar manac’h a spic’herias an dornskrid-se eus Kembre ?
(2) Bro-Gembre : Pays de Galles.
●(1931) VALL 328a. Galles (pays de ), tr. «Bro-Gembre f.» ●(1935) BREI 416/3d. Bro-Geumru. ●(1939) DIHU 341/360. é verdéamb a hed get ribleu hantérnoz bro Kembré. ●(1970) BHAF 213. esa tizhout Bro-Gembre ’raok an noz.
- Kembread
- kembreat
- Kembreiz
- kembro
- kemenañkemenañ
v. tr. d. Tailler.
●(1557) B I 274. A un hat vil az compilas / A coat pe men ez quemenas / Sot ez nodas na allas quen, tr. «te composa en vile matière, / te tailla en bois et en pierre, et te fit sotte, ne pouvant mieux.»
- kemend-all / kement allkemend-all / kement all
adv. & m.
I. Adv.
(1) Autant.
●(1659) SCger 11a. i'en donne autant, tr. «quement all a roân.»
●(1876) TDE.BF 333b. Kemeñd-all, adv., tr. «autant.» ●(1896) GMB 534. tréc[orois] kemend all autant.
●(1935) ANTO 28. Ma c'hellfen bremañ ober kement-all ?
(2) Kemend-all a : autant de.
●(1870) MBR 16. Souezet-meurbed e oe dirak kemend all a c'hened.
(3) Pareille chose.
●(1896) GMB 534. tréc[orois] kemend all pareille chose.
II. M. Troet war o c'hemend-all : à vau l'eau, sens dessus dessous.
●(1710) IN I 401. Pa ve troet quement so tout var oc'hement-all.
III.
(1) Mont war e gement all : aller à la dérive, empirer.
●(1880) SAB 175-176 (L) V. Roudaut. Jesus a roas ive da entent oa Mab Doue; setu cassoni ar Iuzevien o vont var e c'hement all. ●(1889) ISV 399 (L) G. Morvan. Va breur, ar bed a ia bemdez var he gement all. ●(1890) MOA 211 (L). Le monde s'en va à la dérive, tr. J. Moal «ar bed a ya var he gement all (Fam.)»
●(1908) FHAB Eost 230 (L) L. an Dissès. Hirio e ranko dibaba tud a zoare evit ren ar barrez, pe an traou ennhi, e zaleint ket da vont var o c'hement all. ●(1915) HBPR 10 (L) K. Jezegou. Rak an traou, er vro, a iea var ho c'hement all. ●(1931) VALL 188. Décliner, tr. F. Vallée «mont war e gemend-all fam.» ●(1958) BRUD 5/33 (L) *Mab an Dig. Amañ ez a an traou war o hemend-all, evel ma ve an diaoul-kamm oh ober e baotr ganeom.
(2) Mont war e gement all : devenir sot.
●(1909) FHAB Du 346 *Laouig Beg ar Spins. Ah ! Kou Ha Bi a zo eat adarre var o c'hement-all, eme Fanch Vras en eur c'hoarzin.
(3) Lezel ub. war e gement all : laisser qqn sur sa faim.
●(1933) ALBR 44 (T). Arabat kas anezan da gerc'hat ar soubenn, rak lezel a raje e gonsorted war o c'hemend all, evit mont da deskaoua.
(4) Lezel udb. war e gement all :
●(1857) HTB 71 (T). Lezel a ra he oll afferou war ho c'hement-all.
(5) Reiñ e gement all da ub. : rendre la pareille à qqn.
●(1890) MOA 373 (L). Rendre la pareille à q.q., tr. J. Moal «rei he gement all da u.b.»
(6) Troet ar skudell war he c'hement all : voir skudell.
- kemend-arall / kement arallkemend-arall / kement arall
adv.
●(1849) LLB 302. Che mé touchand kand vlai ha biskoah kement ral / Ne mes hoah guélet ! ●(1849) LLBg II 39-40. Ol er bobl e laré (…) / Naren ne huélehemb kementral birhuikin.
- Kemened-HeboeKemened-Heboe
(ancienne juridiction) Doyenné des Bois (Vannetais).
●(1912) IMMD I. Én Oriant, ér Gémenet-Héboé.
- Kemened-IliKemened-Ili
(ancienne juridiction) Quéménet-Ily (Leon).
●(1689) DOctrinal 197. é Dioces, pehini à divisas é teir arrihandi-se. Leon ac’h ha quimilidilly. ●(1656) VEach 146. Noter à Iurdicion Quiminidilli.
●(1908) AMBR 70. La tradition fait remonter à un vieil ermite du VIe siècle, saint Goulven, le changement qui s'est opéré dans le moral des Léonards du Kéménet Ili.
- kemenerkemener
m. –ion
I.
(1) Tailleur.
●(1499) Ca 169b. Quemener vide in gruyer. ●(1633) Nom 311b. Vestiarius, sartor, farcinator : cousturier : quemener, brouder an laou.
●(1659) SCger 33b. cousturier, tr. «quemener.» ●166b. quemener, tr. «couturier.» ●(1732) GReg 228b. Couturier, tailleur de campagne, ou celui qui n'est pas maître, tr. «Qemener. p. qemenéryen.» ●(1790) MG 395. Ur heminér (...) e oai quen duah doh er bigottèt.
●(1849) LLB 239. ur hemener chouket ar é dorchen. ●(1888) SBI II 236. Ar c'hemener, diwar he wri, tr. «Le tailleur, après coudre.»
●(1908) PIGO ii 144. an trubard kemener. ●(1929) MKRN 182. Petra zo né ganeoc'h ba Bañnlek. – Cheta chiouaz ! plac'h paour, chi cher-ni 'n eus taget chi chemener bras chiou merh(e)d !, tr. « Qu'y a-t-il de nouveau à Bannalec ? – Hélas ! ma pauvre fille, voilà que le chien de notre village à nous a étranglé le chien du grand tailleur, aujourd'hui, ma parole. » ●(1934) BRUS 271. Un tailleur, tr. «ur hemenér –ion.»
(2) Prenestr-kemener : lucarne.
●(1986) CCBR 30. (Brieg) Lucarne, tr. «prenestr-kemener – prenestroù-k.»
(3) (astronomie) Sterenn ar C'hemener =
●(1908) DIHU 35/72. A pe zas chonj dehon de zifoérein é oé saùet a houdé pelzo stiren er Hemenér. ●(1919) DBFVsup 65a. stiren er hemenér, peut-être la même étoile que berleuen. ●(1932) BRTG 129. tré betag me saùo stiren er Hemenér. ●173. Ihuélik é hoah en héaul duzé ha ne huélan eùé rezi de stéren er Hemenér.
(4) (météorologie) Glav kemener : pluie douce et fine.
●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 269. Glao-kemener = pluie douce et fine.
(5) Figu. Fourmillement dans les membres.
●(1931) VALL 316b. Fourmillement dans les membres, tr. «kemener V[annetais] m. kemenerien T[régor] pl.»
II.
(1) Kemer e bleg kemener : s’asseoir comme un tailleur.
●(1924) CBOU 29 Ernest P. Goude beza bet pedet da jom ganeomp, e kemer e bleg kemener hag e c'houlenn diganen penaoz ez a va zad...
(2) Bezañ bet ar c'hemener warnañ : avoir la figure égratignée.
●(1912) MELU XI 398 (T-Koadoud). Bet eo ar c'hemener warnan, tr. E. Ernault «il a eu la figure égratignée. Coad[out])»
(3) Bezañ kemenerien en e gof-gar : ne pas rester en place.
●(1965) BRUD 20/15 (T) E. ar Barzhig. Hag or furcher war vourz, kemenerien evelkent en e gof-kar.
(4) Bezañ kemenerien o wriat en e dreid : avoir des démangeaisons aux pieds.
●(1896) GMB 533. pet[it] tréc[orois] mañ ër c'hemenerien o wriat 'n em zreit, tr. Émile Ernault «j'ai des fourmis, des démangeaisons aux pieds.»
(5) Bezañ plat evel peñsoù ur c’hemener : voir peñsoù.
- kemener-bras
- kemener-dour
- kemener-morkemener-mor
m. -ien-vor (ichtyonymie) Surnom du homard.
●(1732) GReg 497a. Homard, grosse écrevisse de mer, tr. «qemener vor. p. qemenéryen vor.»
●(1866) FHB 90/304b. eul leguestr, da lavaret eo, unan eus ar pesket-ze a c'halver ive kemenerien-vor. ●(1876) TDE.BF 333b. Kemener-vor, s. m., tr. «Ecrevisse de mer.»
- kemeneraj
- kemeneret
- kemenerezkemenerez
f. –ed Couturière.
●(1499) Ca 169b. Quemeneres g. cousturyere.
●(1659) SCger 33b. cousturiere, tr. «quemenerés.» ●166b. quemenerés, tr. «couturiere.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Tailleuse, tr. «quemineres queminereset.» ●(1732) GReg 228b. Couturiere, femme qui travaille à journée dans les maisons, tr. «Qemenerès. p. qemenéresed.»
●(1847) MDM 87. ha dre-ze e roont da c'hounit d'ann ampezerezed d'ar goalc'herezed, d'ar gemenerezed, d'ar gereourien.
●(1907) KANngalon Mezheven 425. Diou gemenerez a deuaz ive.
- kemenerezh
- kemeneriñkemeneriñ
v. intr. S'asseoir en tailleur.
●(1939) DIHU 337/303. Kemenérein e hram arnehè èl en arabed.
- KemenevenKemeneven
n. de l. Quéménéven.
(1) Kemeneven.
●(1865) FHB 19/152a. Eus a Gastellin da Guemeneven. ●(1879-1880) SVE 203. Kemenvenn. ●(1890) MOA 25a. Kemenevenn.
●(1904) SKRS I 208. e parrez Kemeneven. ●(1905) ALMA 65. Kemeneven. ●(1935) SARO 73. Sonit, kleier ar Palud, Plogonneg ha Kerlaz ! / Son Kergoat-Kemeneven ! Digor ho pardon bras !
(2) [Toponymie locale]
●(1904) SKRS I 208. Yvon a ioa o vont d'ar gear dioc'h chapel Itroun Varia ar Gergoat, e parrez Kemeneven. ●(1935) SARO 71. Gant o anoiou skrijus, ar Gêrgoad ha Kêrlaz / Zo, war lavar hon tud koz, harzou an emgann-laz. ●73. Sonit, kleier ar Palud, Plogonneg ha Kerlaz ! / Son Kergoat-Kemeneven ! Digor ho pardon bras !
- Kemenez
- kemengader
- kemenn .1kemenn .1
m. –où
(1) Instruction.
●(1921) GRSA 23. Ha mé monet, revé kemenneu er voéh, de Stanken er Marù. ●340. Krudel e sel kemenneu er roué èl ré ur pohonour.
(2) Kemennoù an Iliz : les commandements de l'Église.
●(1921) GRSA 243. hep dihentein a gemenneu en Iliz.
(3) Kas kemenn da ub. : faire annoncer à qqn, faire passer un message à qqn.
●(17--) TE 180. Quentéh ean e gassas quemèn de Zavid é hoai marhue Uri.
●(1978) BAHE 99-100/63. Ur plac’h yaouank 20 vloaz bennak dezhi, un aeredigezh vat dezhi, abof da welout met dizaon a-grenn pa veze kemennoù da gas eus an eil parrez d’eben pe eus an eil strollad-kuzh d’egile.
- kemenn .2kemenn .2
v.
I. V. tr. d.
(1) Annoncer.
●(1499) Ca 169b. Quemenn g. faire assavoir. annuncier.
► Annoncer un décès.
(2) Mander.
●(1530) J p. 224a. Mar en quemennhe dauedaf, tr. «s'il le mandait.» ●(1557) B I 50. Na pe da penn em quemenn bet enn haff, tr. «pour quelle raison il me mande en sa présence.»
●(1659) SCger 76a. mander, tr. «quemen.» ●166b. quemen, tr. «mander, faire venir.»
(3) Avertir, prévenir.
●(1877) EKG I 245. tud vad a ioa bet o kemenn an Aoutrou Breton.
(4) Donner des instructions à.
●(1530) J p. 229a. Leueret huy me ouz dimenn / Pe da penn ezouf quemennet, tr. «veuillez m'apprendre, je vous le demande, pourquoi vous m'avez adressé un message.»
●(1878) EKG II 9. Mez he verourien en deuz kemennet mad, hag ober a raint evidomp ar pez a c'hellint da ober.
II. [devant un v.] Kemenn da ub. + v. : ordonner à qqn de …
●(1857) CBF 56-57. Pa vezinn distro d'ar gear e kemenninn d'ar vansounerien dont ama, tr. «Quand je serai de retour chez moi, je recommanderai aux maçons de venir ici.» ●(1893) IAI 195. ar Jansenisted, hag ar Filozofed a boelladas kement ha kement, ma voe kemennet d'ar Jezuisted en em zispartia an eil diouz egile.
●(1905) IVLD 82. mestr-barner Lourd a gemennaz da Vernadett dont dirazhan. ●(1921) GRSA 118. Kemennein e hra Tolomér d'é soudarded (...) dispontein ha chom ar en tach. ●223. kemennet dehè pakein ul lestr get koed ha ne vreino ket én deur.
- kemennadur
- kemennadurezhkemennadurezh
f.
(1) Convocation, mandement.
●(1732) GReg 208b. Convocation, tr. «qemeñadurez de'n hem açzambli.» ●598a. Mandement, injonction de venir, ou de faire quelque chose, tr. «Qemenadurez.»
(2) Instruction.
●(1911) BUAZperrot 6. dre gemennadurez an eal Gabriel. ●228. a en em lakeas da zroug-prezeg lezennou ha kemennadureziou sant Kolomban. ●361. dem-goude m'oa bet embannet kemennadureziou an impalaër Dioklesian a eneb ar gristeneien.
(3) (religion) Instruction, mandement de l’évêque.
●(1876) TDE.BF 333b. Kemennadurez, s. f., tr. «Mandement d’évêque.»
●(1962) EGRH I 30. kemmenadurezh f., tr. « instruction, mandement de l’êvêque. »
(4) Commission.
●(1732) GReg 184b. Commission, pouvoir donné pour un tems d'exercer quelque charge, tr. «Qemenadurez.» ●Cette charge n'est exercée que par commission, tr. «Na eçzercer ar garg-hont nemed dre guemenadurez.»
(5) Kas kemennadurezh da ub. : avertir qqn.
●(1879) MGZ 111. Lazar a gouezas clanv braz ha kemenadurez a oe casset da Jesus. ●(1880) SAB 187. e cassas kemennadurez d'ar re a oa bet peded. ●(1894) BUZmornik 521. he c'hoarezed a gasaz kemmenadurez d'hor Zalver.
●(1905) KANngalon Du 533. unan bennag da gas kemennadurez d'ar beleg. ●(1907) KANngalon Gouere 442. Jezuz a gargaz ar Plac'h Eüruz Marc'harit Mari da gas kemenadurez d'ar preinsed. ●(1915) HBPR 234. Araog skei, koulskoude, e kasent, avechou, kemennadurez.
(6) Reiñ kemennadurezh da ub. : donner des instructions à qqn.
●(1909) FHAB Eost 230. mes rei a reas d'e vikeled vras kemennadurez da ober en e leac'h.
- kemennasion
- kemennedkemenned
s. Kas kemenned da ub. : Annoncer.
●(1907) BSPD I 258. Rektal Koletta de gas kemened de supérioréz Poligni. ●371. Er Pab Benoit XIII e gasas kemenned de Uisant. ●571. Rektal er prins e gas kemened d'er sant.
- kemennerezh
- kemennet
- kemennidigezh
- kementkement
adv., adj., m. & conj.
I. Adv.
A.
(1) Autant de temps.
●(1612) Cnf 29a. Tardiff hep accomplissaff an veu so bepret pechet, ha maruel pa daléer quement.
(2) [avec valeur de pluriel] Tous ceux.
●(1530) Pm 233. Quement so maru yen tremenet, tr. «Tous ceux qui ont passé par la mort froide.» ●(1575) M 138. Ha quement so ho lignn, oar sqygnn bet' Auygnon, tr. «Et tous ceux dont la lignée s'étend jusque Avignon.» ●(1612) Cnf 1a. concedit diff ha da quement à lenno an leffric-man (…) an gracc ves an Speret glan.
●(1689) DOctrinal 198. pe en hiny e voe pedet gant quement ayoa eno.
●(1847) FVR 63. Kement o deuz prenet madou pere a oa d’ann Iliz, a zo dre eno rannet diout-hi, hag ivez anaouet a hent all. ●(1866) SEV 30. ar bed ha kement a zo enn-han. ●(1868) FHB 201/353b. da lavare[t] geier, da drompla kement he lenn. ●(1869) BSGc 16. kement zo poaniet ha maleürus var an douar ! ●(1870) MBR viii. kaout truez oc'h kement a zo stag ar boan out-ho.
(3) Tant, autant.
●(c.1500) Cb (d’après GMB 533-534). Quement e nombr euel e ment «tant en nombre comme en quantité ».
●(1907) PERS 218. hini all ebet n'euz great kement a vad deuz kador ar virionez.
(4) Kement a : tout ce que, qui.
●(1882) BAR 70. Mari a zastum mad kement a glev. ●(1889) ISV 454a. Me ro goasked ha goudorenn / da gement a zo em c'hichen.
(5) Kement a : tant, autant de.
●(1866) SEV 100. Perak eta ho peus-hu kement a boan.
●(1907) PERS 218. hini all ebet n'euz great kement a vad.
B. A gement.
(1) Quiconque, tous ceux.
●(1575) M 1904. A quement á croeat, drouc ha mat pep statur, tr. «A quiconque fut créé, mauvais et bon, de toute taille.»
●(1790) MG 82. A guemènd e gar en Eutru-Doué. ●314. A guemènd e garou gobér èl-oh.
●(1854) GBI I 512. A gement hi darempred, tr. «De tous ceux qui la fréquentaient.»
●(1910-1915) CTPV I 137. Er gement men guele kerhat, e jonjè en neijen, tr. «Tous ceux qui me voyaient aller croyaient que je volais.»
(2) Tout ce qui, tout ce que.
●(1576) Cath 15. hep bezaff losquet bleuen en bet deze nac yuez acoustrement a quement a yoa gante, tr. «sans que leur fût brûlé aucun cheveu, et aussi aucun de tous les vêtements qui étaient sur eux.»
●(17--) EN 2071. A gemend a meus groed, ehoulenan pardon, tr. «De tout ce que j'ai fait, je demande pardon.»
●(1870) FHB 271/74a. fallout a ra dezhan en em zizober eus a gement a ell cabestra an den.
(3) Qui.
●(1621) Mc 85-86. ez grehot mat da paourhaff ha miserablhaff croueadur à quement so dindan an euff. ●(1633) Nom 44b. Concha : conche coquille, toute sorte de poisson en coquille : pep seurt pesquet á quement o deues creguin.
●(1689) Anton.ms 60. euoach ar fura den a guement asou er bet.
●(1847) FVR 166. netra agement a ve dialluz.
C.
(1) Kement ha : autant que.
●(1659) SCger 122b. cela vaut autant que la Loy, tr. «andra se a dal quement hag al lesen.»
(2) Kement ha ken kaer : tant et si bien.
●(1920) FHAB Gouere 396. pep hini diouz e du a jach war e varc'hajou kement ha ken kaer ma rank ar brenerien en em glevet evit tremen heb prena.
(3) Kement ha ken bihan : tant et si bien.
●(1850) MOY 203. caledet / Qement ha qer bian ebars en e bec'het. ●(1869) FHB 232/181a. Kement ha ken bihan ma voue red dezhan discampa ac'hano. ●(18--) GBI II 148. Sevel 'ra euz he wele da vale ar ruio, / Kement-ha-ken-bihan m'arruas er butto, tr. «Il quitta sont lit, pour parcourir les rues, / Tant et si bien qu'il arriva aux buttes.»
●(1912) BUAZpermoal 928. kement ha ken bihan ma 'n em gavas erfin, 'benn ar c'hantved war-lerc'h, eun iliz vras da vezan 'lec'h ne oa nemet eur chapelig.
(4) Kement ha ken kreñv : tant et si fort.
●(1659) SCger 115a. tant & si fort, tr. «quement ha quer cre.»
(5) Kement ha keit : tant et si longtemps.
●(1659) SCger 115a. tant & si long-temps, tr. «quement, ha queit.»
(6) Ober kement o + v. ; ober kement ouzh + pron. + v. =
●(c.1825-1830) AJC 2761. quemend a ris o clasc quen narivis voarné. ●(1867) GBI I 178. Kement ho deuz gret o kerzet, tr. «ils ont tant marché.» ●488. Kement 'n euz gret euz hi fedi, tr. «il la pria tant et tant.»
●(1908) PIGO II 177. Kement a ra o vont, hep sellet nag ouz e dreid nag ouz e hent, mac'h a...
(7) Kement zo : tout ce que, qui.
●(1877) FHB (3e série) 6/43b. eur gear vraz (...) pulluc'het ha disvantret kement zo ennhi.
●(1910) FHAB C'hwevrer 44. Ne velit-hu ket e ran, a ners kalon, kement zo em gallout. ●(1914) KANNgwital 139/426. evit ma vezo ar beleg dinask evit ober kement zo en he garg.
(8) Kement zo tout : tout.
●(1710) IN I 401. Pa ve troet quement so tout var oc'hement-all.
(9) Ha kement zo : etc.
●(1926) FHAB Du 422. batimanchou, martoloded, marc'hadourez ha kemend-so. ●(1936) VKST Meurzh 47. torfed aman, torfed a-hont, laeronsi, dizurziou ha kement-zo ! ●(1944) VKST Mae 139. korf, daouarn, treid, bleo, baro, den, ivinou ha kement 'zo. ●(1945) DWCZ 29. an toullou brein, stank er c'hêriou, hag a goll enno ar baotred yaouank o ene ha kement zo.
(10) Kement a ranker eo : ça suffit, c'est tout ce qu'il faut.
●(1906) KANngalon Genver 15. ne ket goal gaer, mes kement a ranker eo da c'hedal kaeroc'h.
II. Adj.
(1) Chaque.
●(1557) B I 267. A quement anhez ma veziff, tr. «en quelque lieu que j'habite.» ●(1638) Peiresc 7-9. Quement langaich à so er bet / Italien, Latin ha Grec. / Islanrd, Sauxnec ha Brezonec.
●(17--) EN 3002. eun dand genuer a sou stac ous quemend bleuen, tr. «une dent de janvier est attachée à tous ses poils.»
●(1859) MMN 224. Mervel eo partach quement den zo.
●(1906) KPSA 35. fellout a ra d'ezan kaout galloud war gement tra. ●198. Nag ez eo braz, kaer ha frealzuz ober kement tra a-unan gant an Aotrou Doue.
(2) Kement hini : chacun, tous ceux.
●(1847) FVR 153. Ouz-penn da gement hini ho deuz ma diroget. ●(1869) SAG 3. hag o ouall-gass en pep giz kement hini ne ruche ket eus an ano a gristen.
●(1907) FHAB Mae 65. kement hini zo griziennet karantez Breiz en he gerc’hen. ●(1911) BUAZperrot 132. da zigoll kement hini a ioa bet great gaou eun dra bennak outan. ●774. kement hini a glask a gav. ●(1912) BUAZpermoal 707. Kement hini a dostae outan a glaske eünan e vue war skouer e hini. ●(1985) DGBD 65. e teufe da vezañ «kouskidik» kement hini bet flemmet gant kelien tsetse.
(3) Kement ha : aussi grand que.
●(1766) MM 1263. er foultren varc'h quement a me, tr. «un énorme cheval, de ma taille.»
●(1889) ISV 62. Kement eo ha c'hoar Vitalina.
●(1925) FHAB Genver 12. Al loen-ze, kement hag eun ouner vloaz. ●(1934) PONT 83. – Peseurt ment e deus an Itron emezi. – Kement eo ha seurez Vitalin.
III. M./F.
(1) Bezañ ur c'hement : être la même chose, être pareil.
●(1954) VAZA 179. Met evit ar seurt tud, «prenañ» ha «studiañ» n'eo ket ur c'hement. ●(1955) VBRU 74. n'eo ket ur c'hemend. ●93. gout 'ouiemp ne oa ket ur c'hemend hor c'hoant hag hor galloud. ●144. un disglavier hag ur c'hleze (...) na vint biken ur c'hemend !
(2) Ur gement eo ganto : ils sont ex-aequo.
●(c.1718) CHal.ms ii. Ils sont a deus de Ieu, tr. «ur guemet é gueté, ne gollant, na n'ouniant, mat int en eil doh eguilé.»
(3) [après un chiffre, un nombre] (Tant de fois) autant.
●(17--) CBet 1824. Hon beso seis quement mui evit a lequin.
●(1866) SEV 34. Ar re a zilezo madou ar bed-ma dre garantez ouz Doue ho devezo kant kement all a zigoll a-vrema war an douar.
IV. Loc. conj.
(1) E kement ma : tant que.
●(1612) Cnf 18b. à hanné ez dlé an pœnitant confes non pas hep muy quen an nyuer eues an pechedou extern, hoguen yuez an desirou hac an youillou eues, è calon, ez quement mazeo dezaff possibl. ●34a. da sicour è tat hac è mam ez quement ma gallo. ●(1621) Mc 29. pan tacher do chaceiff ez quement ha maz galler. ●40. Ez quement ha ma galhimp caffout couff.
●(1838) OVD 69. de bratiquein, é quement ma omb capable, é vertuyeu. ●233. A fæd oh-hui, groagué, péré nen d'oh inourable nameit é quement ma câret er burtæt.
(2) E kement ha ma : pour autant que.
●(1857) HTB 41. en kement ha ma hellont kaout talvoudegez.
(3) Kement ha ma : tant que, puisque.
●(1857) CBF 13. Kement ha m'eo c'houi, dalit-hi, tr. «Puisque c'est vous, prenez-les.»
●(1951) KROB 39-40/19. Kement ha m'emaomp e mare gouel Santez Anna.
(4) Kement ha ma : autant que.
●(1659) SCger 11a. autant que ie puis, tr. «quement ha ma hallân.»
(5) A gement ma : autant que.
●(1790) MG 386. me ra alézoneu a guemènt ma heèllan. ●(17--) TE 165. Ean (…) er secouras a guemènt ma heèllai.
●(1910) ISBR 62. Deit é er houriniz a varù de viù, dihouiùet ha digoedet e oé a gement ma oé ret.
(6) Gant kement ma : tellement.
●(1924) ZAMA 197. Nemet e Vadalenn a oa deut eur Geben, eun diaoulez, gant kement ma tagnouze.
- kement allkement all
voir kemend-all