Devri

Recherche 'ke...' : 1339 mots trouvés

Page 9 : de kement-ha-kement (401) à kempennajou (450) :
  • kement-ha-kement
    kement-ha-kement

    adv.

    (1) Tant et tant.

    (c.1500) Cb 104b. [guez] Jtem vicitudo / nis. g. tant pour tant. b. quement ha quement.

    (1869) KTB.ms 14 p 22. ha kerkent a frinkas ha a tifrinkas kement ha kement ma tirogas ma davanjer.

    (2) Aussi grand l'un que l'autre.

    (1890) MOA 129b. Aussi grand l'un que l'autre, tr. «kement ha kement

    (3) Autant l'un que l'autre.

    (1732) GReg 324b. Egalement, autant l'un que l'autre, tr. «Qement-ha-qement

    (1876) TDE.BF 333a. Kemeñd-ha-kemeñd, tr. «autant l'un que l'autre.»

    (4) Kement-ha-kement all : tant et tant.

    (1867) FHB 123/147b. forani arc'hant kement ha kement all.

  • kement-hont
    kement-hont

    pron. dém.

    (1) Cela, là-bas.

    (1732) GReg 142b. Cela qui est éloigné de moi, tr. «qement-hont

    (2) Tant, autant.

    (1790) MG 209. rét mat vai cavouét quemènt-hont.

    (3) Kement-hont a : autant de.

    (1790) MG 161. a p'hou poai quemènt-hont a argand. ●(17--) TE 159. éxposein quemènt-hont a dud.

  • kement-mañ
    kement-mañ

    pron. dém.

    (1) Ceci.

    (c.1680) NG 947. guet quemen-man, mou pet, hum contantet. ●(17--) EN 1649. petra eo quemend man ? tr. «qu'est-ce que tout cela ?»

    (1902) PIGO I 154. Den ne reaz van, rag kement-man a vije gwelet bemde. ●(1906) KPSA 33. eo c'hoarvezet kement-man. ●(1906) BOBL 07 juillet 94/1b. Ar Parlamant, eur pennad zo, a ble deuz kement-ma. ●(1921) PGAZ 105. ha kement-ma en diskuezo deoc'h. ●(1939) MGGD 18. N'eo ket evit kaout an tu da fougeal e lavaran kement-mañ.

    (2) Autant, tant.

    (1576) Cath 6. pezadra ez eux te assemblet quemet-man a pobl en vean, tr. «pourquoi as-tu assemblé tant de peuple en vain (…) ?»

    (1878) EKG II 38. Kement-man a dud ne d-eont jamez var eun dro da Vaner-al-Liorzou.

    (3) D'autant.

    (1860) BAL 200. Kement-ma diminued eo va foan er Purgator.

  • kement-se
    kement-se

    pron., prép. & interj.

    I. Pron. dém.

    (1) Cela.

    (1621) Mc 37. pe quehit à amser eo padet quement se.

    (1659) SCger 87b. outre ce, tr. «ouzpen quement-se.» ●166b. quement-se, tr. «cela.»

    (1821) SST 68. evehat doh quement-cé. ●(1866) LZBt Ebrel 98. Kement-se na distan ket c'hoaz kasoni ar roue. ●(1869) FHB 216/53a. o welet kement-se. ●(1870) FHB 308/370a. Lamponet euz ar re falla a zo paet evit kementse. ●(1878) EKG II 50. Kement-se a lakea ac'hanoun da hasta a-fo.

    (1907) AVKA 243. Kement-ze a zo graet gan Doue. ●(1925) CHIM 7. Ha da dad, goût a ra kement-se ?

    (2) Autant, tant.

    (1878) EKG II 11. Ne viche ket bet red beza kement-se var evez. ●40. mez ne riz ket kals a van evit kement-se.

    (1909) KTLR 158. Ha feidazoumen ! ne meuz ket kement-se da roi. ●(1935) BREI 438/3c. N'eo ket ret bresa kement-se, evelato !…

    (3) Cependant, malgré tout.

    (1892) SKG 32. Oc'hpen, chilaou 'ta, kement-sé, / N'oun ket evit but ganoc'h bemdé, tr. «En outre, écoute donc, kement-sé (1) je ne puis être avec toi tous les jours.» (1) kement-sé, expression très usité à Scaër. ●(18--) CST 62. A dra zur, marvailhou an ostiz hag e verc'h a oa mat. Kement-se, e oant trist eun nebeut. ●78. An tirant en doa mall da c'houzout pe sort liou en deus gwad eur c'hristen. Kement-se, ez eas adarre dre gaer da Viktor. ●84. Koustantin a oa c'hoaz pagan ; kement-se, diwar neuze grasou Doue a bare warnan.

    (1908) FHAB Here 311. Yao ha yao mar gouie. – Kement-se ne ieas ket var eün varzu koat ar Reunik. ●(1909) FHAB Ebrel 114. Deuet oc'h, kement-se, divar ar mare ! ●(1927) FHAB Gouere 140. Eun abardaez, kemend-se, en em gavas dirag eur maner.

    (4) E grez kement-se = (?) pendant ce temps-là (?).

    (1838) OVD 132. Mæs é gré quement-cé, me guemérou é grat en disprisance e elle donnet d'eign a gaus d'em action.

    (5) E kement-se : toutefois.

    (1857) CBF 65. E kement-se ne gredann ket e kollfenn, tr. «Toutefois, je ne crois pas perdre.»

    II. Loc. prép. Kement-se a : autant de, tant de.

    (1856) VNA 225. hemb quement-cé a cérémonieu.

    (1906) KPSA 30. N'ez euz ket kement-se a dud a gav kaer traou ar bed. ●(1928) SAKO 25. Eur c'horf ken dismeg ha hennez, ha dleout a ra magan kement-se a ezommou ? ●(1935) CDFi 14 septembre. Evid petra ha da ober peseurt ez eus ezomm kement-se a arc'hant.

    III. Interj. Quand même, à la fin.

    (1909) FHAB Meurzh 114. Deuet oc'h, kement-se, divar ar mare ! ●(1927) FHAB Gouere 140b. Eun abardaez, kemend-se, en em gavas dirag eur maner kaer. ●(1974) GAME 28. Me hell chom kemehe.

  • kementad
    kementad

    m. –où

    (1) Quantité.

    (1914) DFBP 267a-b. quantité, tr. «kementad.» ●(1931) VALL 607b. Quantité, tr. «kementad m.»

    (2) Même quantité, même dose.

    (1924) ZAMA 204. eur banne kafe du hag e gementad a «odivi».

    (3) Ce qui revient à qqn.

    (1904) BOBL 24 décembre 14/2c. Da genta c'heuz da baëa ar merk ; goudeze ar c'hontroll hag an timbr ; goudeze e gementad d'ar gouarnamant.

    (4) Somme.

    (1909) BOBL 13 mars 220/2c. ar c'hementad da baëa.

  • kementadañ
    kementadañ

    v. tr. d. Mesurer (une quantité), doser.

    (1935) FHAB Genver 38. red eo gouzout kementada ar pez a zo da lakat ennan, evit e zaoura.

  • kementiñ
    kementiñ

    v. tr. d. Égaliser.

    (1931) VALL 243. Égaliser, tr. «kementi

  • kemenus
    kemenus

    voir benedisite

  • kemer .2
    kemer .2

    m. –où

    (1) Prise, capture.

    (1732) GReg 755b. Prise, capture, tr. «Qemer. ur c'hemer

    (1907) VBFV.bf 39a. kemér, m. pl. eu, tr. «prise, capture.»

    (2) Accueil. cf. degemer

    (1866) LZBt Ebrel 117. Kelo eunn hevelep kemer a oe kaset da benn-lec'h ar vroad douar-ze. ●(1867) LZBt Gouere 314. fouge gant-he da vean groet ken mad kemer.

    (1905) LZBg Genver 48. a pe hreent ket er memb kemér a rah en dud.

  • kemer / kemeret / kemerout .1
    kemer / kemeret / kemerout .1

    v.

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) Prendre, saisir.

    (1499) Ca 170a. Quempret. g. prendre. ●(c. 1501) Donoet 17-4. ha neel quet quimpret « r », tr. « et ne peut prendre « -r » » ●20-3. Pez aquemerhy anomen ?, tr. « Que prend-elle du nom ? » ●(1557) B I 480. Quemeret diff tiz hoz bizyer, / Ha scourgezou calet seder, / Ha gruet antier he quenderen, tr. «Prenez-moi vite vos bâtons et des fouets bien durs, et amenez-la à bout.» ●(1580) G 1217. An yth eus an gryñol lyer (lire : greunyer lijer) a quemeront (lire : quemerant, rime en -ant). / Lazrez dyvat ha teñ eval heñ a mennont (lire : mennant). / Map Doe ne aznevont (lire : aznevant) hac y a amanto ?, tr. « Le blé du grenier, ils le prennent subtilement ; / Ils veulent ainsi voler méchament et durement. / Ils ne connaissent par le Fils de Dieu ; est-ce qu’ils se corrigeront ? » ●(1633) Nom 163a-b. Carnarium, furcula : fourchette à prendre chair : forchiq, pe fourchettès da coummeret quicq.

    (1667) ARmorial 40. Cameru Trogoäzrat en Lanmaudez, Rosallic & autres, écartelé au premier & dernier d’azur à vn Vanet ou Coquille d’argent contrescartelé d’argent à quatre Billettes de gueulle posées en Croix & vn petit Croissant de mesme en abîme & pour deuise En quichen reyhé ma commeret, c'est-à-dire, qui se mesle de donner, se doit disposer à receuoir.

    (1864) GBI ii 56. Komerret skabell hag azeet, tr. «prenez un escabeau et asseyez-vous.»

    (2) Prendre, attraper, capturer.

    (1530) J p. 17a. Ha sellomp moean ha manier / En berr amser da quemeret / Iesus, tr. «cherchons le moyen et la manière de prendre promptement Jésus.» ●(1633) Nom 165b. Decipulum : vn trebuchet : vn stocquer, pe vn drappet da coummeret labouçcet.

    (3) Prendre (des gens) avec soi.

    (1576) Cath p. 5. ez comeras darn he tut he pales (…) hac ez eaz en queer, tr. «elle prit une partie de ses gens, de son palais, (…) et elle alla en ville.»

    (4) Kemer e ... = ober e ...

    (18--) CST 99. e vije aet ar zoudarded e kêr evit kemeret o flijadur.

    (1925) FHAB Mae 171. epad m'edo arre all o kemeret o c'housk. ●(1925) BUAZmadeg 109-110. he gousked a gemeras var an douar noaz.

    (5) Kemer ub. da : prendre qqn comme.

    (17--) TE 38. Isaac e gueméras Rebecca de brièd.

    (1866) FHB 62/77b. ar re a guemer an nebeuta tud da vevel.

    (1911) BUAZperrot 142. e vreur hena her c'hemeras neuze da bôtr saout.

    (6) =

    (1710) IN I 366. ar guenanigou-se a guemer diaouasquel (lire : diouasquel).

    (7) Kemer e gras : prendre en gré.

    (1499) Ca 170a. g. prendre en gre. g. quempret en gracc.

    B. [empl. avec un mot indénombrable] Ressentir, éprouver, concevoir.

    (1) Kemer hirder : éprouver de l'ennui.

    (14--) N 116. cals a hirder a quemerenn, tr. «j'étais plein d'ennui.»

    (2) Kemer spont : prendre peur.

    (1744) L'Arm 10b. S'alarmer, tr. «Quemér sponte.» ●(17--) CBet 2485. na guemeret quet spont.

    (1924) LZMR 27. Na te a gemer spont gant lavar va zad koz.

    (3) Kemer kaz ouzh udb., ub. : prendre qqc., qqn en haine, en grippe.

    (1790) MG 311. Hum gonvertissein, e zou quemér caz doh tout er péh e garait. ●(17--) TE 42. Quemènt-ce e ras dehou quemér ur haz quer bras doh Jacob.

    (1838) OVD 140. quemér cas doh er ræson.

    (1924) LZMR 28. Eur c'has spontus e oa deuet da gemer ouz Kaou.

    (4) Kemer souezh : s'étonner.

    (1878) EKG II 42. Arabat eo d'eoc'h kemeret souez o velet ac'hanon o sellet ker pis-se ouc'h an traou.

    (5) Kemer doñjer : éprouver du dégoût.

    (18--) SAQ II 163. Heugi 'rea, donjer a gemere.

    (6) Kemer reuz : se donner du mal, de la peine.

    (1903) MBJJ 211. Kalz a reuz a gemeret. ●(1935) BREI 426/1c. o devoa Lanuoniz kemeret streuveul ha reuz da rei lufr ha ton d'ar gouel-man.

    (7) Kemer gloar : se glorifier.

    (1905) IMJK 102. Eit kement-sé ne geméret ket gloér.

    (8) Kemer lorc'h, fouge : s'enorgueillir.

    (1894) BUZmornik 281. Kemeret lorc'h gant ar grasou a resever digant Doue a zo danjeruz-braz.

    (1909) KTLR 93. lorc'h ha fouge a gemeraz o velet e vedo he unan, o kas en dro oll dud ar maner. ●(1910) MBJL 66. n'ê ket evit kemer lorc'h. ●(1911) BUAZperrot 11. ha ne gemeroc'h ket a lorc'h eus ar meuleudiou a vefe gellet rei deoc'h.

    (9) Kemer nec'hamant, merfeti : s'inquiéter.

    (1909) KTLR 111. ne gemeras ket nemeur a nec'hamant. ●(1935) BREI 396/3a. n'a ket da gemer merfeti pe nec'hamant.

    (10) Kemer glac'har gant ub. =

    (1868) KMM 117. Petra dalv deoc'h kemeret re a c'hlac'har hag a ran-galon pa varv ho tud ?

    (1912) BOEG 74. Mar keméran glahar get te vrér.

    (11) Kemer dipit : ressentir du dépit.

    (1923) KNOL 240. ar pesketour a gemeras dipit hag a yeas e kounnar.

    (12) Kemer gwarizi : ressentir de la jalousie.

    (1934) PONT 99. Hag e kave dies, e kemere gwarizi.

    (13) Kemer diaes =

    (1934) KOMA 22. N'eo ket da d'it kemer dies o rei da gi.

    (14) Kemer droug : se mettre en colère.

    (1921) PGAZ 23. ker buan oa da gemeret drouk ha da lavaret he zantimant.

    (15) Kemer ourgouilh : s'enorgueillir.

    (1921) PGAZ 74. evit miret ouzomp da gemeret ourgouill.

    (16) Kemer mezh : éprouver de la honte.

    (1580) G 673-674. Ne stouheñ, ne quemerheñ mez evyt reyf da galant da stryzaf / Nac oude mar huerou ha pervers me roy ma neyz dezaf, tr. «Je ne veux pas m'humilier, ni avoir honte de donner à un amant à étreindre / Tu as beau être maer et grave, je lui donnerai mon nid.»

    (1861) BELeu 94. red-é quemér méh, quæ ha glahar.

    (17) Kemer keuz : éprouver du regret.

    (1861) BELeu 94. red-é quemér méh, quæ ha glahar.

    (18) Kemer doutañs : éprouver un doute.

    (1575) M 1797. Ne spont rac nep gallout, na ne quemer doutanç, tr. «Il n'a peur d'aucune puissance et il n'a pas d'hésitation.»

    (19) Kemer kalon : prendre courage.

    (17--) ST 24. Ret eo kemer kalon.

    (20) Kemer tristidigezh : ressentir, éprouver de la tristesse.

    (1905) BOBL 16 décembre 65/2d. n'oun ket evit miret diouz va c'halon da gemer tristidigez.

    (21) Kemer buhez : prendre vie.

    (c.1680) NG 167-168. Goueh dim eué, / Pe guemersam biscoueh buhé.

    C. absol. (en plt d'animaux) Bezañ kemeret = bezañ o tougen.

    (1744) L'Arm 392b. Truye (..) Se fait couvrir une seconde fois étant pleine ; & porte deux fois l'an, tr. «Hi a receu enn hoh unn eile guéh, goudé m'i déss queméréd ; ha nodein a-ra dihue huéh ér blai.»

    D. [devant une subord.]

    (1909) BROU 212. (Eusa) Me a gemer…, tr. «je tiens que…»

    E. [devant un inf.] Se préparer.

    (1580) G 19. Quemer monet te haz Ytron, tr. «Prépare-toi à aller, toi et ta Dame.»

    II. (droit) Kemer war zouar : mettre ses terres en hypothèque.

    (1942) SAV 23/65. Eun den-all diwar ar maez a oa o klask arc’hant da bresta war leve, met ne oa ket evit o c’hemerout war zouar, peogwir n’en devoa tamm font ebet.

    III. V. pron. En em gemer.

    (1) S'offenser, se formaliser, s'offusquer.

    (1902) PIGO I 210. Perag en em gemer gant ken neubeut a dra ? ●(1908) PIGO II 36. Ne fell ket d'ac'h 'n em gemer, a laris neuze.

    (2) En em gemer diouzh : s'y prendre de manière à.

    (1925) FAHB Kerzu 449. eur gevredigez hag en em gemerfe diouz starda hec'h izili etrezo. ●(1926) FHAB Kerzu 445. 'N em gemer a ranker diouz kaout an trec'h.

    (3) En em gemer ouzh ub. : s'attaquer à, s'en prendre à qqn.

    (1909) FHAB Genver 1. ne fell ket deomp (...) en em gemeret ous den.

    (4) En em gemer gant udb. : entreprendre qqc.

    (1921) PGAZ 41. Red eo eveld'hi en em gemeret abred gand al labour-ze.

    (5) En em gemer ganti : s'y prendre.

    (1932) BSTR 4. Hag ar mammou holl, n'eus ket c'hoas pell, 'en em gemere evel-se ganti.

    IV.

    (1) Kemer troad : voir troad.

    (2) Kemer muzul genou ub. : voir genoù.

    (3) Kemer fred gant ub. : voir fred.

    (4) Kemer pleg diwar ub. : voir pleg.

    (5) kemer e bleg kemener : voir kemener.

    (6) Kemer an ed evel m'eo bet dornet : voir ed.

    (7) Kemer ar gouriz plouz : voir gouriz.

    (8) Kemer ar big : voir pig.

    (9) Kemer kraoñ digant ub. : voir kraoñ.

    (10) Kemer e votoù e-dan e gazell : voir botoù.

    (11) Kemer ar c'hraz : voir kraz.

    (12) Kemer e voned evit e dog : voir boned.

  • kemerad
    kemerad

    m. kemeridi Captif.

    (1931) VALL 96a. Captif subs., tr. «kemerad pl. kemeridi

  • kemerapl
    kemerapl

    adj. Prenable.

    (c.1500) Cb 43b. [comprehendaff] gal. prenable. b. quemerabl.

  • kemerer / kemerour
    kemerer / kemerour

    m. –ion Preneur.

    (1732) GReg 750a. Celui qui prend, tr. «Qemereur. p. yen. Van[netois] qemerour. p. yon, yan

    (1907) VBFV.bf 39a. kemérour, m. pl. –erion, tr. «preneur.» ●(1962) EGRH I 30. kemerour m. -ien, tr. « preneur. »

  • kemeret .1
    kemeret .1

    voir kemer .1

  • kemeret .2
    kemeret .2

    adj. Pris.

    (1499) Ca 169b. Quemeret. g. prins.

  • kemeridigezh
    kemeridigezh

    f.

    (1) Prise.

    (c.1500) Cb [quemeret]. Jtem hec apprehensio / is. g. prise. b. quemerediguez. ●(1521) Cc. [quemeret] Jtem hec apprehensio is. g. prise. b. quemeredigaez.

    (2) Acceptation.

    (c.1500) Cb [quemeret]. vnde hec acceptatio / nis. g. acceptation / ou receuance. b. quemerediguez.

    (3) Capture.

    (1732) GReg 135b. Capture, tr. «qemeridiguez.» ●755b. Prise, capture, tr. «qemeridiguez. ur guemeridiguez

  • kemerour
    kemerour

    voir kemerer

  • kemerout
    kemerout

    voir kemer .1

  • kemerus
    kemerus

    adj. Prenable.

    (c.1500) Cb [quemeret]. Jtem capaciter ad. g. prenablement. bri. ez quemerus.

  • kemm .1
    kemm .1

    m. –où

    I. (sens de différence)

    (1) Différence, distinction.

    (1732) GReg 287b. Différence, disproportion, distinction, tr. «qemm. Van[netois] qemp.» ●Il y a bien de la difference entr'eux, tr. «cals qemm, ou, cals a guemm a so eñtrezé, ê leal.» ●294a. Disproportion, tr. «qemm. van[netois] qemp. qem.» ●296a. Distinction, difference, tr. «qemm.» ●(1790) Ismar i. N'en dès quet paud a quêmb itré en Instructioneu santel-men hac er-ré-zou hanàuet a uerço. ●(17--) TE 487. ne oai quêmb er bet itré er péhedeu.

    (1854) PSA I 48. er hiêmb hag en difforhance e zou étré ur gùir grechén hag un aral e hanhuér un dén honest revé er bed. ●60. péh quêmb e zou étré er rù hag er milén, étré er gùerh hag er glaz ! ●(1867) MGK 127. Deuz'ta gan-en hag e weli / Pe gemm zo etre hon daou di. ●(1869) SAG 51. Kem 'zo entre beza honest dirag an dud, a tud honest dirag Doue. ●(1869) HTC 288. Doué (…) n'en deuz lakeat kemm ebet etre ar baïanet ha ni. ●(1876) TDE.BF 334a. Kemm, s. m., tr. «différence.» ●(1889) ISV 477. hag ar friou ive a zo aliez cals kem etre ho ment.

    (1907) VBFV.bf 38b. kem, m., tr. «différence.» ●(1916) KANNlandunvez 61/440. Ne dle beza kemm ebed etre ar vugale, pe guir an tadou o deuz roet ho buez evit ar vro.

    (2) Change, échange, troc.

    (1752) PEll 479. Kem, Change, échange, troc.

    (1876) TDE.BF 334a. Kemm, s. m., tr. «Echange, troc.»

    (3) (en plt d'argent) Différence que l'on rend.

    (1925) BILZ 126. Dalc'h ar c'hemm evidout.

    (4) Changement.

    (1849) LLB 221-225. er vam gouh / (…) e lar (…) / E hes kem én amzér, én dud hag é peb kis.

    (5) Lakaat kemm etre : différencier.

    (1732) GReg 287b. Differencier, mettre, causer de la difference, tr. «lacqaat qemm eñtre

    II. (sens de comparaison)

    (1) Comparaison.

    (1752) PEll 479. Kem, signifie aussi comparaison, parité, égalité. Ne d'eus ket a kem etrezo, il n'y pas de comparaison entre eux.

    (1876) TDE.BF 334a. Kemm, s. m., tr. «comparaison.»

    (1906) KPSA 27. E kichen ar c'hemmou c'houek-ze an Aotrou Vianney en doa ivez kemmou nerzuz ha nevez. ●(1909) KTLR 245. N'eus kemm ebet etre gras Doue ha Pount Londrez : pount Londrez a zo kalz, kalz brasoc'h.

    (2) E kemm ouzh, gant : en comparaison avec.

    (1877) MSA 135. He c'harga a reas da rei da Vari eun descadurez e kemm gant an enor dispar he gortoze divezatoc'h.

    (3) Lakaat e kemm gant, ouzh : comparer à.

    (1864) SMM 83. Oll madou an douar ne oufent ket beza lakeat e kem outhi. ●(1889) ISV 478. En eskem en doa bet eur fri ha ne voa souc'h ebet er c'harter hag a vije goest da veza laket e kem ganthan.

    (1909) FHAB Genver 6. lakaat an den e kemm gant al loened. ●(1928) BFSA 106. Fouge a veze enni, pa lakae tud ar bed e kemm gant al leanezed.

    (4) Na gaout na kemm na ment : être incomparable.

    (1862) JKS 100. Doue n'en deuz na kemm na ment. ●(1879) BMN 217. He garantez evit an nesa ne doa na kemm na ment.

    (5) Hep kemm na ment =

    (1862) JKS 406. Karantez Doue a zo hep kemm na ment e-keñver ann den he-unan hep-ken ! ●(1862) JKS.lam 133. He garet a rankomp, eme sant Bernad, hep kemm na ment. ●151. Ra vezo eta hor c'haloun da Zoue hep kemm na ment.

    III. (sens de faute, de manquement) Hep kemm : sans délai, sans faute, sans manque.

    (1557) B I 49. Rac en effet gourchemennet net voe / Ez resech (lire : iesech) lem hep quen quem a breman / Tut a mecher guenech sclaer en (lire : an) kaer man / Da presec glan pur ouz an Roe, tr. «car il a été ordonné positivement que vous alliez tout de suite, sans délai, avec des hommes de métier, hors de cette ville, pour parler aussitôt au Roi.» ●542. Neb a queront ne sellont quet / En deuez lem hep quem remet, tr. «Celui qu'ils chérissent ne manque pas d'avoir d'eux toutes sortes d'assistance.» ●565. Me menn heb quem ober lem un tempest / Garu da arhuest, tr. «Je suis résolu à faire un supplice cruel à voir.»

  • kemm .2
    kemm .2

    = (?) dremm, neuz (?). cf. kenn

    (1867) FHB 132/220a. en doa c'hoaz eur c'hem caer ha laouen.

  • kemm-digemm .1
    kemm-digemm .1

    adj. Instable, qui change tout le temps.

    (1931) VALL 393b. Instable, tr. «kemm-digemm

  • kemm-digemm .2
    kemm-digemm .2

    m. Instabilité.

    (1931) VALL 393b. Instabilité, tr. «kemm-digemm m.»

  • kemm-ouzh-kemm
    kemm-ouzh-kemm

    adv. & prép.

    I. Loc. adv.

    (1) Tant pour tant.

    (1732) GReg 620b. Mesure pour mesure, tr. «Qem-ouc'h-qem.» ●(1744) L'Arm 238a. Mesure pour mesure, tr. «Quemb-oh-quemp.» ●(1752) PEll 479. Kem oc'h Kem, Tric pour troc, change contre échange.

    (1907) VBFV.bf 38b. kem-oh-kem, tr. «tant pour tant.»

    (2) Bezañ kemm-ouzh-kemm : être à égalité.

    (1872) ROU 78a. Maintenant il y a compensation pour lui, tr. «brema emaïnt kem ouz kem h[aut] l[éon].»

    (3) Reiñ, ober kemm-ouzh-kemm : troquer.

    (1659) SCger 121b. troquer, tr. «ober quem oc'h quem.» ●(1732) GReg 942a. Troquer, tr. «rei qem ouc'h qem

    II. Loc. prép. Lakaat kemm-ouzh-kemm gant : comparer à.

    (1880) SAB 35. ne c'hall beza lacaet kem ouz kem gant netra var an douar. ●218. En aviz stourm outo e lacaas Jesus kem ouz kem gant Barrabas.

    kemmus adj.

    (1) Changeant, variable.

    (1931) VALL 109b. Changeant (temps, caractère, humeur), tr. «kemmus.» ●772b. Variable, tr. «kemmus

    (2) Muable.

    (1931) VALL 485b. Muable, tr. «kemmus

    (3) (grammaire) Mutable.

    (1931) VALL 485b. consonne muable, tr. «kensonenn gemmus

  • kemmadenn
    kemmadenn

    f. –où Changement.

    (1931) VALL 109b. Changement, tr. «kemmadenn f.»

  • kemmadur
    kemmadur

    m. –ioù

    (1) Mutation, changement.

    (1931) VALL 109b. Changement, tr. «kemmadur m.» ● 488a. Mutation, tr. «kemmadur m.»

    (2) (grammaire) Kemmadur kensonennoù : mutation consonnantique.

    (1931) VALL 488a. Mutation (gramm.), tr. «kemmadur(-kensonnennou) m.»

  • kemmañ
    kemmañ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Kemmañ diouzh : différencier, distinguer de.

    (1907) FHAB Kerzu 293. ne c'heller mui ho c'hemma dioutho.

    (2) Changer, modifier.

    (1931) VALL 110a. Changer ; modifier, tr. «kemma

    (3) Kemmañ gant : comparer à.

    (1877) BSA 123. Sant Bernard a gemm ar fizians gant eur pod pri da vont d'ar feunteun da gerc'hat dour.

    II. V. intr. Changer, se modifier.

    (1931) VALL 110a. Changer ; se modifier, tr. «kemma

  • kemmesk .1
    kemmesk .1

    m. & adv.

    I. M.

    A.

    (1) Mélange.

    (1575) M 2484. Pez quemesq, tr. «Quel mélange.» ●(1633) Nom 122b. Harmoge : meslange de couleurs : an melaing pe'n quemesq ves an liou.

    (1876) TDE.BF 334a. Kemmesk, s. m., tr. «Mélange.»

    (2) Échauffourée.

    (1837) GET 9. Mar plich deoc'h ar gombat, ar c'hemesq hag ar goad, / Chetu ama ho ten ! ●16. mont en dro d'ar guær eb quemesq na crogad !

    B. [en locution]

    (1) Lakaat kemmesk : mettre de l'agitation.

    (1878) EKG II 135. Ha n'oa nemed Ian Pennors epken o lakaat kement-all a gemmesk.

    (2) Lakaat kemmesk e-touez : mettre, semer la confusion dans.

    (1877) EKG I 187. o doa, en eur vont kuit, lakeat eun tamm kemmesk etouez an dud. ●289. ha lakaat a rechomp kemmesk, kabal ha skrab e touez ar republikaned.

    (3) Ober kemmesk fall : se tromper, confondre.

    (1866) FHB 93/321a. ne dleer ket beza souezet mar greont kemesc fall.

    (4) Lez da gemmesk : reste tranquille.

    (1872) ROU 72b. Lez da gemmesc, tr. «Cesse tes bouleversements.»

    II. Loc. adv. Da gemmesk : ensemble.

    (1557) B I 566. Goudese fresq et da quemesq clesquet / A dou en dou flambesou, tr. «Ensuite, allez vite me chercher deux à deux des torches.»

  • kemmesk .2
    kemmesk .2

    voir kemmeskañ

  • kemmeskadur
    kemmeskadur

    m. Confusion, mélange.

    (1732) GReg 29a. Alliage, Melange de divers metaux, tr. «Qemescadur-metal.» ●196b. Confusion, mélange confus de plusieurs choses, tr. «Qemesqadur.» ●611b. Mélange, tr. «Qemesqadur.» ●629a. Mixtion, mélange, tr. «Qemesqadur.» ●765b. Purement, sans mélange, tr. «Hep qemesqadur

    (1914) DFBP 61b. confusion, tr. «kemeskadur

  • kemmeskadurezh
    kemmeskadurezh

    f. Confusion, mélange.

    (1732) GReg 196b. Confusion, mélange confus de plusieurs choses, tr. «qemesqadurez

    (1839) BSI 295. Ra zeuï ar guemescadurez ma, hac a[r] gonsecration eus a gorf hac eus a c'hoad hon autrou (...).

  • kemmeskailhez
    kemmeskailhez

    m. péjor. Mélange confus.

    (1732) GReg 612a. Mélange qui rend une chose mauvaise au goût. mélange de mauvaises choses avec de bonnes, tr. «Qemmesqailhès.» ●629a. Mixtion mauvaise, tr. «Qemesqailhez.» ●765b. Purement, sans mélange, tr. «Hep qemesqailhès.» ●823b. Ripopé, tr. «qemesqailhès

    (1931) VALL 21b. Amalgame, tr. «kemmeskailhez f. (en mauv. part).»

  • kemmeskailhoù
    kemmeskailhoù

    plur. Mauvais mélanges.

    (18--) SAQ I 403. Hag etouez ar mad a reomp pegement a gemeskaillou fall. ●(18--) SAQ II 21. E komzou Doue, kemeskaillou hebed. ●338. heb kemeskaillou difennet. ●348. e kavomp kemmeskaillou.

  • kemmeskaj
    kemmeskaj

    m. -où Mauvais mélange.

    (1962) EGRH I 30. kemmeskach m. -où, tr. « mauvais mélange. »

  • kemmeskajoù
    kemmeskajoù

    plur. Mauvais mélanges.

    (1957) PLBR 50. kemmeskajou, kemmeskachou, tr. «mélanges.»

  • kemmeskañ / kemmesk
    kemmeskañ / kemmesk

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Mêler.

    (1499) Ca 129b. Luzyaff. ga. meller. l. misceo / es. scui. vide in quemesq. ●169b. Quemesq. g. mesler. ●(c.1500) Cb 72a. [dour] g. meller en eaue. b. quemesq en dour.

    (1659) SCger 79a. mesler, tr. «quemesq, p. quemesquet.» ●(1732) GReg 354b. Entremêler, mêler parmi, tr. «Qemesqa. pr. qemesqet.» ●612a. Mélanger, mêler, tr. «Qemesqa. qemesq. pr. qemesqet

    (1838) CGK 5. Deut da guemmesq o taëro gant ar re a squillan. ●(1857) CBF 79-80. pa he gemmesker gant eur bannik gwin-egr. ●(1876) TDE.BF 334a. Kemmeski, v. a., tr. «Mêler, mélanger.»

    (1932) KWLB 14. o c'hemmeska da zeiz al labour.

    (2) Contaminer.

    (c.1500) Cb 44b. Item contamino / as. g. contaminer / conchier corrompre. b. quemmesk / conchiaff corrumpaff.

    (3) Mélanger avec qqc., dans le but de frelater.

    (1633) Nom 62a. Vinum merum, meracum, purum, putum : vin pur, clair, point mixtionné : guin pur, clær, na ve-quet quemesquet. ●64b. Vinum elutriare, transuersare : frataler du vin : farlatif guin, quemesq guin.

    (4) Confondre.

    (1970) GSBG 96. (Groe) me 'gemmesk holl an traoù, tr. «Je confonds toutes les choses.»

    II. V. pron. réfl. En em gemmeskañ : s'entremêler.

    (1866) BSLss II 268. ével ma en em gemmesk kévret an drein.

    (1932) OALD 39/328. hag en em gemmesk kleierigou ruz-gwenn ar brug gant blenchou kinviek al lann-gwrac'h.

  • kemmesker
    kemmesker

    m. –ioù

    (1) Agitateur.

    (1914) DFBP 10b. agitateur, tr. «Kemmesker

    (2) Mélangeur.

    (1931) VALL 458a. Mélangeur, tr. «kemmesker m. pl. (i)ou

  • kemmesket
    kemmesket

    adj. Mélangé.

    (c.1500) Cb 72a. [dour] g. mellez en vin et deaue. b. bri. quemesquet e guyn hac e dour. ●(1580) G 947. evyt brouet (...) Guyn aegre han bestle quemesquet. ●(1633) Nom 56a. Intrita : viande broyée & menuisée : boüet brusunet ha quemesquet. ●140a. Arenatum : chaux meslée auec du sablon : raz quemesquet è touez grouan.

    (1732) GReg 196a. Confus, use. mêlé, embroüillé, tr. «Qemesqet.» ●521b. Tous les élemens sont impurs et mélangez, tr. «An oll elfennou a so dibur ha qemesqet

    (1876) TDE.BF 334a. Kemmesket, adj., tr. «Mélangé, compliqué.»

  • kemmeskidigezh
    kemmeskidigezh

    f. Action de mélanger.

    (1962) EGRH I 30. kemmeskidigezh f., tr. « action de mélanger. »

  • kemmidigezh
    kemmidigezh

    f. Changement.

    (1962) EGRH I 30. kemmidigezh f., tr. « changement. »

  • kemmusted
    kemmusted

    f. Variabilité.

    (1931) VALL 772b. Variabilité, tr. «kemmusted f.» ●(1962) EGRH I 30. kemmusted f., tr. « facilité de pouvoir être modifié. »

  • kempar
    kempar

    adj. Kempar da : pareil à.

    (1910) DIHU 59/74. Muioh eit biskoah Mataud e huélas penaus ne oé ket kanpar de vuhé en dud diar er mézeu. ●(1918) LILH 18 a Eost. Ia guélet e hran broieu ha hañni anehè ne talv Breih… N'em eus kavet meit unan e oè kampar dehi : en Alzas. ●(1921) DIHU 123/309. Ne huélan nitra kampar d'er ré-zé.

  • Kempenieg
    Kempenieg

    voir Kampeneag

  • kempenn .1
    kempenn .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Propre.

    (1659) SCger 98a. propre, tr. «quempen.» ●(1732) GReg 761b. Propre, bien ajusté, tr. «Qempen

    (1876) TDE.BF 334a. Kempenn, adj., tr. «Propre dans sa mise.»

    (2) (Travail) bien fait.

    (18--) SAQ II 77. Sec'ha d'ezhan e fri, mes ab (lire : eb) he vlounsa, a ve labour gempen awalc'h.

    (3) Bien habillé, bien mis.

    (1876) TDE.FB 875. Sa toilette est de bon goût, tr. «un den kempenn eo.»

    (4) Ordonné, arrangé.

    (1732) GReg 677b. Avec ordre, tr. «qempen.» ●Qui est en ordre, arrangé, tr. «Qempenn

    (5) Bezañ kempenn ouzh, war e arc'hant : soigneux de (son bien, etc.).

    (1925) FHAB Mae 196. re gempenn eo ouz e wenneien d'ober e-unan kofajou en osteleri ! ●(1964) LLMM 102/12. Nann, sur, un den ken kempenn war e arc'hant ha ken mat da sachañ douar (lire : dour) war e brad !...

    (6) sens fig. Convenable, bien, suffisant.

    (1872) GAM 45. ar goumanant a zo kempen avoalc'h ive.

    (7) Ober kempenn ouzh ub. = bezañ dereat gantañ.

    (1872) GAM 47. ober kempen ouc'h ar Frans.

    B. Loc. adv.

    (1) Klok ha kempenn : fini, parfait.

    (1922) FHAB Gouere 194. eul levr tapet klok ha kempenn. ●(1947) YNVL 33. 95. Ur pred ne vez ket klok ha kempenn, ma ne vez ket kanet etre ar meuzioù.

    (2) Brav ha kempenn = brav-tre.

    (1905) ALLO 14. Mes daouzek miz brao ha kempenn / 'Zo 'maoun gant Lan.

    (3) iron. Brav ha kempenn : de belle manière.

    (1926) FHAB Gwengolo 359. Met pa vo ouz va heul eun ampouailh flaerius eveldout, e vezin kaset da gaoc'h-kezeka, brao ha kempenn.

    (4) Pizh ha kempenn : très soigneux (de ses biens).

    (1942) FHAB Gwengolo/Here 204. War bouez beza piz ha kempenn, ez eus bet gellet adarre, paka an daou benn, hep re a c'hloaz.

    II. Adv.

    A.

    (1) Ez kempenn : proprement.

    (1732) GReg 761b. Proprement, avec propreté, tr. «ez qempenn

    (2) = (?) didrouz (?).

    (1925) BUAZmadeg 363. Tostât a reaz kempennik evit guelet petra oa.

    (3) Bien.

    (1910) MAKE 42. Me droc'ho kempenn e varo d'an aotrou. ●(1932) ALMA 167. ar vilinerien zo touchennet mad ho zeod, ha farouel Fanch, goude eul lipaden, a iea ive kempen en dro.

    (4) En em dennañ kempenn : s'en tirer indemne.

    (1914) MAEV 188. lez da gas, emon-me, mar gellan en em denna kempen ac'halen, m'em bezo traou da gonta divezatoc'h !

    (5) Bale kempenn : marcher droit.

    (1861) MILg 246. E rankfemp c'hoaz, ni kannaded, / Beza gwisien ar Jesuisted, / Lezel hor strak, plega touchenn, / Ha war ho guer bale kempenn.

    (6) Ober kempenn gant, ouzh : dépenser à propos.

    (1872) ROU 83a. Epargner, tr. «Ober kempenn ouz

    (1925) FHAB Mae 195. kempenna ma c'hell e ra, koulz ha me, gand an nebeut hon eus.

    B. Loc. adv.

    (1) Pizh ha kempenn : soigneusement.

    (1907) FHAB Meurzh/Ebrel 33. Eur meuread a zalc'has piz ha kempenn an oll delliennou.

    (2) par antiphr. Brav ha kempenn : proprement, sans ménagement.

    (1926) FHAB Gwengolo 359. Met pa vo ouz va heul eun ampouailh flaerius eveldout, e vezin kaset da gaoc'h-kezeka, brao ha kempenn. ●(1958) BRUD 4/85. C'hoariet e-nevoa an «troad leue» d'ar halvez, brao ha kempenn, ar pez a ree dezañ beza laouen ha seder.

  • kempenn .2
    kempenn .2

    f./m.

    I. F.

    (1) Affaire, problème.

    (1911) BUAZperrot 145. eno eo ema ar gempen. ●(1959) BRUD 7/19. Añ ! Setu aze eur gempenn, eme va zad.

    (2) [au plur.] Préparatifs.

    (1872) ROU 96. Préparatif, tr. «kempennou

    (3) =

    (1870) FHB 266/40a. ha brema o doa paket eur gempen dioc'h ar bar arneu.

    (1924) NFLO. battre. il a été battu, tr. «tapet en deus eur gampan.» ●battre. [qq'un], tr. «rei eur gampan

    (4) =

    (1865) LZBt Gouere 5. tronset he diliad beteg hanter he diouar, setu kempenn eur misioner enn tec'h.

    II. M. =

    (1870) FHB 293/252a. an Aotrou Doue a ra brema eur c'houez, eur c'hempen a zoare.

    (1940) LZBl Gouere/Eost 335. Dilastrez eo, evel ar wiskamant nevez a zoug. Rak eur c'hempenn a zoare zo bet great d'ezan.

  • kempenn / kempenniñ .3
    kempenn / kempenniñ .3

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Nettoyer, ranger, mettre en ordre.

    (897) MSvbr IV Angers 477 f° 65b main A (DGVB 56a, 280b). donec pan cimpenner aer inter lucem et tenebras, iam ibi lux adpropinquat, tr. « quand on répartit également l’air (l’espace) entre lumière et ténèbres, déjà là la lumière approche »

    (c.1500) Cb 49b. [couche] Jtez hec cubicula / le. g. femme qui garde / ou fait / ou appareille lit. bri. grec a gra guele / pe en quempenn.

    (1659) SCger 166b. quempen, tr. «accommoder.» ●(1732) GReg 677b. Ordonner, mettre en ordre, arranger, tr. «Qempenn. pr. qempennet.» ●(1790) MG 352. me ouair, quer clous èl hanni, armèh ha campènnein un tiegueah.

    (1849) LLB 49-50. de hadein er hranen, / D'hi lakat te huélat, d'hi cher ha d'hi hampen. ●(1857) CBF 94. kempenn ar zanail, tr. «débarasser le grenier.» ●(1876) TDE.BF 334a. Kempenn, v. a., tr. «Préparer, arranger, embellir, nettoyer, mettre en ordre.»

    (1907) AVKA 71. kempenni an Templ.

    (2) Préparer.

    (1659) SCger 96b. preparer, tr. «quempen

    (1921) LZBl Du 213. Var an douar e velan pakajou koton digompez, e ma eun nebeut merc'hed o kempenn da gribina.

    (3) par antiphr. Arranger, rosser, soigner (qqn).

    (1877) EKG I 290. e velit e oa bet stard an traou ganeomp hag hor boa kempennet brao avoualc'h Canclaux hag ar Prat.

    (1909) FHAB Kerzu 382. hag edont warnez o c'hempen da vad p'en em gavas o mistri war al lec'h.

    (4) Disposer, arranger.

    (1659) SCger 46a. dresser, tr. «quempenn.» ●(1744) L'Arm 17a. Arranger, tr. «Campennein

    (1872) ROU 81b. Disposer, tr. «kempenn

    (1942) DHKN 69. A geteh ma tosta d’er sadorn aral é laka héh albèhen de gampen en ti ha d’en em-gampen héh unan.

    (5) (en plt d'un écrit) Arranger.

    (1505) Vc 23-26. Cenpenet gant Yvo Caervoyec / enn henor dan Ytroun An(na) / hon ducgez rouanez o pardony / er Foll()coet, tr. «Arrangé par Yves Kervoyec / en l'honneur de Madame Anne / notre duchesse-reine en pèlerinage / au Folgoët.»

    II. V. pron. réfl. En em gempenn : s'apprêter.

    (1849) LLB 164. peb unan hum gampen.

    (1903) MBJJ 35. Neuze ec'h achuan me ive d'en em gempenn. ●(1942) DHKN 69. A geteh ma tosta d’er sadorn aral é laka héh albèhen de gampen en ti ha d’en em-gampen héh unan.

    III. Kempenn dilhad ub. : voir dilhad.

  • kempennadur
    kempennadur

    m. –ioù Arrangement.

    (1931) VALL 37a. Arrangement, tr. «kempennadur m.»

  • kempennadurezh
    kempennadurezh

    f. Ordre, soin, propreté.

    (1732) GReg 677b. Ordre, arrangement, tr. «qempennadurez.» ●761b. Propreté, justesse, tr. «Qempennadurez.» ●Proprement, avec propreté, tr. «Gad qempennadurez

    (1847) MDM 49. Kempennadurez ar c'horf a ziskuez peurvuia hini an ene. ●(1857) CBF 85. Diwarbenn ar gempennadurez hag an digempennadurez, tr. «sur la propreté et la malpropreté.»

    (1924) FHAB Gouere 255. Ma'z eus urz ha kempennadurez en ti. ●(1962) EGRH I 30. kempennadurezh f., tr. « propreté, soin, économie. »

  • kempennaduri
    kempennaduri

    f. Propreté.

    (1909) BROU 237. (Eusa) En général, à la fin des mots, euri, iri, etc. deviennent uri. Cf. kempennaduri, koantiri, hostaleri, etc.

  • kempennajoù
    kempennajoù

    plur. Arrangements, restauration.

    (1943) VKST Du 392. Kempennachou a voe graet c'hoaz war he zro [chapel] er bloaveziou 1578, 1605 ha 1621.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...