Recherche 'ke...' : 1339 mots trouvés
Page 10 : de kempennamant (451) à kenaoz (500) :- kempennamantkempennamant
f. Ordre, tenue d'une maison.
●(1958) ADBr lxv 4/518. (An Ospital-Kammfroud) Ar gempennamant hag ar brobente(z) / A stank an hent ouz ar baourente(z).
- kempennded
- kempennerkempenner
m. –ion
(1) Nettoyeur.
●(1913) FHAB Meurzh 70. Eun den a zeu neuze da gempenn an ti-ze evit laza ar mikrobed a vefe ebarz. Kalz tud a vez drouk kontant o welet ar c'hempenner-ze o tont d'o c'hear.
(2) Arrangeur.
●(1963) LLMM 100/342. piv a zo kempenner pe oberour ar gwerziou pismiget gant ar ouizieien.
- kempennerezh
- kempennetkempennet
adj. Arrangé.
●(1866) LZBt Du 214. neuze e teuaz ar vugale, daou ha daou, etrezeg ann dol gempennet.
- kempennidigezh
- kempenniñkempenniñ
voir kempenn .3
- kempennouri
- KemperKemper
voir Kemper-Kaourintin
- Kemper-GwezhennegKemper-Gwezhenneg
n. de l. Quemper-Guézennec.
(1) Kemper-Gwezhenneg.
●(1732) GReg 773a. Kemper-guëzennecq.
●(1879-1880) SVE 194. Kemper-Goezennek. ●(1889) CDB 110. da bewar martolod a Gemper-Gwezenek, tr. «quatre matelots de Quimper-Guézénec.»
●(1961) BAHE 26/21. An daou gentañ implijet e Kemper-Gwezenneg hag an eil e Lokemo.
►Kemper-Pontrev.
●(1866) LZBt Gouere 175. ganet e Kemper Pontreo euz a Gatho Dizon hag euz a Ber ann Ollier.
►Kemper.
●(1910) MBJL 2. Menguy, kure en Kemper. ●(1912) MELU 317. Euz Kemper du-man.
(2) Dicton (voir DDPB 466/3061).
●(1912) MELU 317. Euz Kemper du-man.
(3) Nom de famille (cf. les différents composés sur Kemper).
●(1970) NFBT 233 N° 1826. Quemper.
(4) [Toponymie locale]
●(1888) SON II 88. En-tre Pontre ha Kerlouet, / A zo marvet eur goz kazec. (...) Nemert en granch vraz Kerlouët; / Eno aliès 'm eus lojet. ●Note Luzel : « Métairie, près de la chapelle St Jacques, en Quimper-Guézennec, non loin de Pontrieux (Côtes-du-Nord) ».
- Kemper-Kaourintin / KemperKemper-Kaourintin / Kemper
n. de l. Quimper.
I. Kemper-Kaourintin.
●(1642) Cbr 1-12. E Qvemper Cavrentin.
●(1659) SC I. Qvimper-Corentin. ●(1712) HB 583. Evit Gouel an Dedy eus an Ilis Cathedral a Guemper-Caurintin. ●(17--) CT 6/12c. da Quemper caurantin, de habitasion. ●(1716) PEll.ms 770. Kemper-Corentin. ●771. C’est Kemper que les gens du païs prononcent. ●(1732) GReg 773a. Qemper-Caurintin. ●(17--) OLLI 678A. Guers Græt gant Per ar Yan, var eur Maleur arruet e Quemper Corantin¸da sul ar Baçzion.
●(18--) MILg 227 a. Guemper Kaourintin. ●(18--) OLLI 244. Cantic spir. E gloar Doue hac an Itron Varia Kdevot pehini he deus ur Chapel caër e Parres Ergue-Vras equichen Quimper Caurintin. ●(1827-1829) VSA 3463. dioses quemper corantin deus a eurs ar sitox. ●(1847) FVR 232. Enn Eskopti Kerne, e Kemper-Korentin. ●(1849) LLB 101. A Gimper-Korantin. ●(1863) ST 6. Ar Pont hag ar Faouet, ha Kemper-Kaourantin. ●(1865) FHB 6/47a. Mab d’eun advocad guiziec / A Guemper Caourintin. ●(1869) TDE.FB xixa. Kemper-Korintin. ●(1876) TDE.BF 334a. Kemper-Korentin. ●(1879) BMN 157. Mission Kemper-Corentin. ●(1890) MOA 25a. Kemper-Korintin. ●(c.1890) CFB 42. Kemper, Kemper-Odet, Kemper-Korentin.
●(1924) ZAMA 7. du-ze war gein e varc'h-mein, etre daou dour Kemper-Korantin. ●(1927) GERI.Ern 274. Kemper-Korintin.
►Kemper.
●(1659) SCger 176b. voarzu Kimper, tr. «vers Kimper.» ●(1688) TS B1/4. E Qvemper, / Gant Gualter Buitingh, Imprimer / 16 ha Librer eus an Escopti Guerné. 88. ●(c.1700) EK 23b. A so en quemper prisonniet. ●(1712) HB 575. en Ilis Cathedral a Guemper. ●(17--) CT 2/2c. ha ma retorn er baron da quemper adare. ●(1716) PEll.ms 771. C’est Kemper que les gens du païs prononcent. ●(1732) GReg 773a. Quimper est situé au confluent des Rivieres d’Odet, & de Theyr, tr. «Kemper, ou, ar guær a a Guemper, a so diasezet èn aber eus an diou stær Odet, ha Theyr.» ●(1744) L’Arm 318b. Quimpér. m. ●(1772) KI 485. mes en Explet a quemper. ●(1778) VOn 122. e Quemper, e ty an Itron Blot. ●(1789) SD 5. evel ez eo ordrenet dre Setanç an Autrou Senechal Quemper. ●Bremâ evit anaout mad pet Deputet [sic] a allo ho Parres digaç da Guemper. ●(c.1789) SD 8. ha cacit-hi d'an Autrou Mer a Guemper. ●(1797) SD 353. E Quimper, ar seizet devez a vis pluvios, ar blavez c'huec'h eus ar Republiq a Franç.
●(1821) GON 4a. Ar géar a Qemper a zô é aber stériou Odet ha Teir. ●195b. É-trézé Kemper é choumm. ●(1829) IAY iii. Ansav a ran penos na m’eus heuillet nac ar bresonec pehini a guevomp en quen lies a levr all imprimet en Quemper, en Brest, en Leon pe en Montroulez. ●(1834) KKK 132. Leutananz Breiz-izel a c'henderc'hé eskoptiou Gwéned, Kemper, Kastel Paol ha Tréger. ●(1834) HEB 349. Goude beza accomplisset et bromessa, e retournas da Guemper. ●(1839) BESquillere 149. Sant Félix e zas ér bed é escobti Quimper, mil vlai pedost arlerh gannedigueah hur Salvér. ●(1847) FVR 91. a oa breur da Eskop koz Kemper. ●(1851) PENdast 53. e deveus skrivet eul liser / da c'hass deur c'hloarek da himper. ●110. eun disparti sincer arruet en Kemper. ●(1855) FUB 76. Kemper ar gaër. ●84. Person Kemper a zô skolaer. ●(1857) CBF 132. Kemper. ●(1860) BAL 155. e Landerne, er Faou, e Kemper, Concarne, Pont-Abbat, Gouaien, Enez-Sizun, Douarnenez ; etc. ●(1865) FHB 1/1. Ar paperiou a ve da gas da Guemper (…) An Abonamant a guemerer e Kemper. ●7b. e Quimper. ●47/369b. a ell rei ho aluzen en Ty-Kær, e Kemper. ●(1867) BBZ III 83. Da heul ar marc'hek ken da Gemper. ●(1867) TELrem 8. Iliz-veur Gemper ha Krozon. ●(1869) TDE.FB xixa. Kemper. ●(1869) FHB 228/147a. Pluguen zo eur barrez a 1600 den diou levik d’eus Kimper. ●(1869) FHB 243/269a. Parrez Molen, unan euz ar paresiou caera a escopti Kemper. ●(1876) TDE.BF 334a. Kemper. ●(1878) EKG II 310. E Quemper e ouent barnet ho zri d'ar maro. ●(1878) SVE 968. Kemper / Ar gaer. ●(1879) BMN 158. Hor missionner a gommansas dre Gemper, ar gear benn hag ar vrasa euz Breiz d’ar mare-ze, goude Roazon ha Naoned. ●(1890) MOA 25a. (Kemper.). ●(c.1890) CFB 42. Kemper, Kemper-Odet, Kemper-Korentin.
●(1905) ALMA 28. par da re Charbonnel savet e Kemper. ●(1910) EGBT 129. Stank e oa gwejall an dud ac'h ê d'ober tro Breiz, evit pidi war beio an eskibien gentan eus hon bro, en Gwened, en Kemper, en Kastel-Pôl, en Landreger, en Sant-Brieg, en Sant-Malo hag en Dol. ●(1911) BUAZmadeg 235. Kemper. ●(1927) GERI.Ern 274. V Kimper. ●(1925) ARVG Ebrel 84. D’ar c’houlziou-ze e voe peurc’hrêt ilizou meur Kemper, Kastel-Pôl ha Landreger. ●(1934) BRUS 26. Pier e oè bet é Kempér. ●298. Kempér. ●(1935) LZBl Gwengolo/Here 149. tud fidel parreziou eskopti Kemper.
►Kemper-Oded.
●(1732) GReg 668b. Qemper-odet. ●773a. Qemper-odet.
●(1869) TDE.FB xixa. Kemper-Odet. ●(1876) TDE.BF 334a. Kemper-Odet. ●(1890) MOA 25a. Kemper-Odet. ●(c.1890) CFB 42. Kemper, Kemper-Odet, Kemper-Korentin.
●(1927) GERI.Ern 274. Kemper-Odet.
►Kemper-Kernev.
●(1983) GKDI 13b. D'an devez-se e Landerne, / E Brest hag e Kemper-Kerne, / Saverien-yer en dienez, / A youh d'an oll o faourentez.
►[appellation révolutionnaire] Menez-war-Oded.
●(1847) FVR 201. Kemper, [a deuaz] Mene-war-Odet.
►eskopti Kemper.
●(1790) SD 63. ha dre an niver brassa eus o moeziou ez omp galvet da Escopti Quemper.
●(c.1890) CFB 131b. ar roue Gralon a fellaz d'ezhan sevel eunn eskopti e Kemper hac a lakeaz sant Kaorintin da eskop enn eskopti nevez-se.
●(1904) SKRS I 48. Er bloaz 1882, eur belek euz eskopti Kemper a ioa o kuitât ar vro, evit mont da Vro Zaoz.
►Tud Kemper : habitants de Quimper.
●(1789) SD 21. Rac-se tud Quemper a ro avis d'o breudeur ha mignonet.
II.
(1) Croyance sur les origines troyennes des Bretons.
●(1732) GReg 424b. Ar guear a Roum a so bet savet gand Romulus, ha Qemper gand Corus deuët vès ar guear a Droa, var a lavarér.
(2) Dicton.
●(1855) FUB 86. Trivéder Kerné / Person Kemper a zô skolaer, / Ann hini Erc'hié-Vrâz marrer, / Ann hini Elliant falc'her.
(3) Dicton.
●(1878) SVE 965. Personn Sant-Vaze a zo pomper / Personn Sant-Kaourintin a zo kouezer.
(4) Devinette de Poullan (comprendre : « nadoz an dilhad »)
●(1879-1880) SVE 207/136. Pere e stanka roudou a basse war bont Kemper da zevez foar sant Kaourintin ? – Roudou ann nadoz.
(5) Dicton.
●(1855) FUB 76. Kastell, Santel. – Kemper ar gaër. – Oriant ar c'hoant. ●(1878) SVE 968. Kastel / Santel, / Kemper / Ar gaer, / Oriant / Ar goant.
●(1907-1908) FURB 14/74. Kastel Santel. - Kemper ar gaër. - Oriant ar c'hoant.
●(2003) TRMOR 30. Kastell santel / Kemper ar gaer / Oriant ar goant.
(6) Formule enfantine.
●(1882) SVE 218. Ia, da Gemper, ia d'ar Pont... / Da Bon'-'n-Abbat e renker mont / Da vit brignon hag halon, / Da ober souben d'ann intron.
●(1975) BRUD 50/13. Ya, da Gemper, ya d'ar Pont, / Da Bont 'n Abad e ranker mond / David brignon hag halon (holen) / Da ober soubenn d'an Itron.
(7) Formule enfantine (Goulien).
●(1882) SVE 218. Ia, da Gemper, ia, d'ar Pont... / Da Boul-Dahu 'renker mont / Da glask bara d'ann intron / A n-euz droug en he c'halon.
(8) Formule enfantine (Douarnenez).
●(1882) SVE 218. Ehudo ! da Gemper, / War or marc'hik gwer; / Ehudo da Baris, / War or marc'hik gris; / Ehudo ! da Boul-Dahu, / Da gerc'hat paneradou ehu.
●(1975) BRUD 50/6. Ehudo ! da Gemper, / War or marhig gwer; / Ehudo da Bariz, / War or marhig griz, / Ehudo ! Da Boulldahu / Da gerhad paneradou avu.
(9) Formule enfantine.
●(1957) SKOL 5/13/72. Hei da Gemper, hei d'ar Pont ! / Da Bont-'n-Abad 'ranker mont, / Da glask amann d'an Itron / Eus diwar ar maez, / Na gav ket mat soubenn al laezh. ●(1975) BRUD 50/9. Hei da Gemper, hei d'ar Pont ! / Da Bont 'n Abad ranker mond, / Da glask amann d'an Itron / Euz diwar ar maez, / Na gav ked mad soubenn al laez.
(10) Mimologisme (cri du pinson, Ploneis).
●(1882) SVE 252. Piou, piou, piou, / Zo eet da Gemper hiriou ?
●(1975) BRUD 50/26. Lavaroud a ra ar pintig d'ar re hanter-vezo : / Piou, piou, piou, / Zo aed da Gemper hirio ?
(11) Rimaille.
●(2000) TPBR 158. Heido ! Marc'h Hamon / Da Gemper da gât bonbon, / 'Vit bonbon ha bara mat, / Da Gilda hag e dad / Hag un tamm diwar ar samm, / Da Gilda hag e vamm ! / Drein, drein, dreist an drein ! / Dreist ar poulloù hag ar vein / Drein, drein, dreist an drein ! / Kilda bihan war e gein.
(12) Rimaille.
●(1957) SKOL 5/12/65. Deizioù ar sizhun. Dilun, dimeurzh ha dimerc'her, / Ha diriaou ha digwener, / Disadorn o vont da Gemper, / Ha disul o tont d'ar gêr. ●(1975) BRUD 50/21. Dilun, dimeurz ha dimerher, / Ha diriaou ha digwener, / Disadorn o vond da Gemper, / Ha disul o tond d'ar gêr.
(13) Rimaille (extrait).
●(1975) BRUD 50/47. Me 'm-eus gweled eun ounner vloaz, / A zouge Kemper war he skoaz, / Brest ha Rekourañs war he lost, / Ha c'hoaz ez ae ganto d'ar post.
(14) Rimaille pour un jeu.
●(1957) SKOL 5/2/2. Kemper, Baden, didanderr, / Kouli, Kalon, kantiferr ! / Sezailh, Batailh, pimp pouf louf ! ●note d’Armañs ar C'halvez : « An hini a gouezh "louf" gantañ a zo er-maez. »
(15) Rimaille (extrait).
●(1975) BRUD 50/50. E-mesk an traez hag ar bili, / O teski neuñv d'an houidi, / Em-eus gweled eun ounner vloaz / A zouge Kemper war he skoaz, / Ha Landivizio war he lost, / Ha c'hoaz ez ae ganto d'ar post.
(16) Expression.
●(1986) HYZH 169/133. priachoù Gemper. (entendu à Plozevet).
(17) Expression.
●(1996) GESI 113. Aze e c'hwezh an avel gwashoc'h evit 'barzh Foran Toull al Laer 'bar' Kemper, am eus bet klevet alies digant ma mamm.
III. Blasons populaires : voir Bourledenn, Glazig, kouilh .2.
IV. Nom de famille : voir Kemper-Gwezhenneg.
V. [Toponymie locale]
●(17--) CT 118/975-976. demp de Locmaria ha ni di hane / dre ar Cabusunet da vouelet Sant-Vaze. ●120/982-985. Orsa, leveret din pelech eman er Guefdet, / herve ma ententant eur chapel gar meurbet. / Mar deomp dre Boucheri hi he goulo ember; / tremenomp dre eni da laret on pater. ●(1732) GReg 174a. mesq-laguenn. & mesq-cloaguenn, nom de la boucherie de Quimper. ●476a. Ar Gueauded, ar guevded, an Intron varya ar guevded. ●494a. la Tourby à Quimper. Tour-hiby. an tour hiby. ●727a. Plaçzenn sant Caurintin. ●727a. Plaçzenn douar an Ducg. ●773b. Le château de Quimper, An Tour-hiby. an Tour-hivy.
●(1834) HEB 349. ar miracl-mâ a so arruet ebars ilis Sant Corantin. ●(1865) FHB 1/1. An Abonamant a guemerer e Kemper e ti Kerangal, ru ar Guiguerez, N° 18, pe e ti au Aotrou Salaun, e ru Kereon. ●4/27b. Epad tri bloaz ma choumaz e Kemper, e prezegaz bep sul ha bep gouel enn iliz Sant Vaze. ●11/88a. Ilis Loc-Maria Kemper so hano d’he c’hempen ha d’he nevezi. ●20/158b. An ti-se, anvet guech-all Ti al Likes, pe ar Seminer bihan, a hanver brema, Pansionat pe Scolach Santez Mari. ●34/272b. Scol Santez-Mari, hanvet guech-all Scol al Likês, a zigoro d’ar zadorn, 30 a vis guengolo. ●47/369b. a ell rei ho aluzen en Ty-Kær, e Kemper. ●(1865) GAL 479. va speret ho kuel holl asamblez hag a red buhan eus a Gerfeunteun da Boul-Haon. 486 Kenavo, kerent ker : da zevez Pardounn Lok-Maria. ●(1867) BUE 90. Iliz san Kaourentin e Kemper. ●(1869) FHB 205/239b. E Kemper en dëun, ma vise tôled lod eus tiez kear dreist ar ster, dreist ar ganol, en tu m’ema Loc-Maria. ●(1870) FHB 274/104b. Kemper en deus bet ive eun tam encrez diguener diveza. Vardro unneg heur dioc’h ar mintin an tan zo croget en eun ti er ru Nevez. ●(1876) TDE.BF 402b. Likes. ●(1878) SVE 965. Personn Sant-Vaze a zo pomper, / Personn Sant-Kaourintin a zo kouezer. ●(1879) BMN 158. Prezeg a rea bep sul ha bep gouel e parrez Sant-Vaze. ●158. ne vancas ket da vont bemdez da gouent Loc-Maria. ●159. Ne oa ket aoualc’h da Zom Michel boda en iliz Sant-Primel hag en iliz Santez-Madalen ar vugaligou en dro dezhan. ●(1888) OLLI 528. Crim terrubl Melin Len-du en qichen Quemper. ●(1890) MOA 25b. Sant-Korintin (Kemper) ; Sankorintin. ●26a. Sant-Vao.
●(1906) FHAB Du/Kerzu 360. e traon menez Fruji. ●(1911) BUAZmadeg 851. a ruillaz var ar pave e ru Santez Katell. ●(1924) FHAB Meurz 93. hag e oa o chom er ru Denval [= rue Elie Fréron, aujourd’hui] (…) o chom e Kemper, e plas an aman. ●(1924) ARVG miz here 218. ti-skol al Lykès. ●(1931) FHAB Gwengolo/336. e Kemper ostaleri an Ti Bras, hini an Tok Rus hag hini ar Penn-Du. ●(c.1932) JESE 1a. Breman ez eus eïz vloaz e Lez-Varn-Veur Kemper / E oe barnet Seznec tamallet 'giz muntrer. ●(1933) BREI 319/3d. El Likez e krogas d'ober e studi. ●(1935) SARO 27. Diwezatoc'h korf sant Ronan a voe roet da Iliz Veur sant Kaourintin, el lec'h ma c'hoarvezas meur a virakl. ●50. e Sant Vaze-Kemper. ●88. hag e oa e tro ar ru Verdelet hag ar ru a gas da Gerfeunteun. ●(1938) BRHI 173. rue Sant-Vao. ●(1941) ARVR 22/3a. a bigne gant krec’henn Ludu-Du. ●(1964) BRUD 17/29. war blasenn Sant-Vao. ●(1971) LLMM 147/268. Mont a reas betek harz ar c’harr-boutin war gae an Oded. ●149/405. Emañ o chom war Menez Fruji. ●(1972) SKVT 32. Ma krede din e oa deut holl vrini ar Menez Frubi da gludañ e-barzh va zi. ●(1974) THBI 217. Dreist Menez Frubil an heñv oa glaz tener. ●(1996) GESI 113. Aze e c'hwezh an avel gwashoc'h evit 'barzh Foran Toull al Laer 'bar' Kemper, am eus bet klevet alies digant ma mamm.
VI. Kaout liv krampouezh Kemper : voir krampouezh.
- Kemperad / KemperiadKemperad / Kemperiad
m. Kemperidi Quimpérois.
●(1732) GReg 773a. Habitant de Quimper, qui est natif de Quimper, tr. «Qemperyad. p. Qemperidy, Qemperis.»
●(1869) TDE.FB xixa. Kemperiad, m. pl. Kemperiz. ●(1890) MOA 25a. Habitant : kemperiad (m), kemperiadez (f) ; au plur. kemperiz (m), kemperiadezed f.).
●(1925) FHAB C’hwevrer 66. ar C’hemperad kalonek.
●(1927) GERI.Ern 274. Kemperiad m. pl. -riz.
- KemperiadKemperiad
voir Kemperad
- KemperiadezKemperiadez
f. -ed Quimpéroise.
●(1890) MOA 25a. Habitant : kemperiad (m), kemperiadez (f) ; au plur. kemperiz (m), kemperiadezed f.).
- KemperizKemperiz
n. pr. pl. Habitants de Quimper.
●(1732) GReg 773a. Habitant de Quimper, qui est natif de Quimper, tr. «Qemperyad. p. Qemperidy, Qemperis.» ●(1744) L’Arm 318b. Quimpériss.
●(1834) HEB 454. lazet e voa cals Quemperis. ●455. Mæs Doue a zigassas c'hoas ur groas d'ar Guemperis. ●(18--) MILg 181. a lavaraz da Gemperiz / ema ’n tan enn hoc’h iliz. ●(1865) FHB 12/91a. Ouz-penn-ze ne c’houie ket ar brezonec a Kemperiz o divije poan vraz o kimiada diout-han. ●(1869) TDE.FB xixa. Kemperiad, m. pl. Kemperiz. ●(1877) FHB (3e série) 34/266a. Lorc’h a zo e Kerneviz gant ho elecsionou, e Kemperiz dreist-oll. ●(1879) BMN 160. Ober a reas gouscoude da Gemperiz chench calz ho doare da veva. ●(1890) MOA 25a. Habitant : kemperiad (m), kemperiadez (f) ; au plur. kemperiz (m), kemperiadezed f.).
●(1911) BUAZmadeg 850. Diskleria a reaz da Gemperiz e vije kemeret ho c'hear gant an dud a vrezel. ●(1927) GERI.Ern 274. Kemperiad m. pl. -riz.
- KemperleKemperle
n. de l. Quimperlé.
I. Kemperle.
●(1576-1600) Cco 80. kimperle.
●(1732) GReg 270a. A-dalecq Qemper bede Qemperle. ●773b. Quemper-Elle, Ville au Diocèse de Quimper, située au confluent des deux Rivieres d’Ellé & d’Yzol, qu’on appelle par abreviation, Quimper-lé, tr. «Quemper-elle.» ●773b. Moñnet da Guemper-elle. ●(1744) L’Arm 318b. Quimperlé. m. ●(1775) HEneu 36/8a. marguarite hostieu à gosté quimperlé / é oué bet pel à amzer chomet ar hé guilé. ●(c.1789) SD 19. Billette, Deputet eus a Guemperle.
●(1834) HEB 419. ez eas da fonti ur gouent nevez da Guimperle ebars escopti Quemper. ●(1847) MDM 157. entre Brest ha Kemperelle. ●(1847) FVR XIV. euz a Gemperle, e Kerne. ●(1855) FUB 84. Bek meilk, bek sall ! / Ré Ghemperlé na zéb trâ all. ●(1857) CBF 132. Kemperlé. ●(1863) OLLI 161. Kanaouen Great evit deiz ann Aradek e Kemperle. 1863. ●(1863) ST 6. Lamball, ar C’hoz-Varc’had, Rostrenen, Kemperle. ●(1865) FHB 2/15b. Ilis caer ar Groas-Santel, e Kemperle. ●(1866) BOM 28. Doctor-Louzaouer e Kemperle. ●(1867) FHB 145/324A. E Kiperle. ●(1867) BBZ III 149. Eet eo da Gemperle gand ann itronezed. ●(1876) TDE.BF 334b. Kemperle. ●334b. Kemper-Elle. ●(1878) SVE 950. Bek meill-ruz, bek sall ! / ’Re Gemperle n’zebront tra all. ●965. Personn Kemperle a zo kivijer. ●(1884) BUZmorvan 674. eur gouent nevez euz a Urs sant Bernard e koat Karnoet e parrez Klohar, diou leo dioc’h Kemperle. ●(1890) MOA 25b. Kemperle. ●25b. Kemper-Elle. ●(c.1890) CFB 42. Kemper-Elle. ●(1894) BUZmornik 677. e koat Karnoet e parrez Klohar, diou leo dioc’h Kemperle.
●(1902-1905) LARB 224a. Me valoñneu é Kimperlé / Ha mem bled zou é Pleùoé. ●(1905) ALMA 24. Louédec euz Kemperle. ●(1909) NOAR 11. Houma avât a c’houlennas ma vije lezet da vont da Gemperle. ●(1911) BUAZmadeg 235. Kemperle. ●660. sant Mauris a zo henoret meurbet var dro Kemperle. ●(1927) GERI.Ern 274. Kemperle, V Kimperlé. ●274. Kemper-Elle. ●(1930) GUSG 42. Me bled oé ér Gemené / Ha me hoed é Kimperlé. ●(1934) SMLC 77/18ab. Monet a ra' vit kement-se, / En eur c'hoat kichen Quimperle. ●(1934) BRUS 298. Kemperlé. ●(1955) STBJ 29. war am eus klevet e Kemperle.
II.
(1) Blason populaire.
●(1855) FUB 84. Bék meilk, bek sall ! / Ré Ghemperlé na zéb trâ all. ●(1878) SVE 950. Bek meill-ruz, bek sall ! / 'Re Gemperle n'zebront tra all.
(2) Dicton.
●(1878) SVE 965. Personn Kemperle a zo kivijer.
(3) Rimaille.
●(2005) TAGWA 334. Hei do, marc'h ma eontr, / Da Gemperle 'ma red mont, / Da glask halen da Yannig, / Ewid salo e bemoc'hig, / Pededig, pededig !, tr. « Hue, cheval de mon oncle, / Il faut aller à Quimperlé, / Chercher du sel pour Jeannot, / Afin de saler son petit cochon, / Tagada, tagada ! ».
III. Blason populaire : voir Duig.
IV. Nom de famille : voir Kemper-Gwezhenneg.
V. [Toponymie locale]
●(1732) GReg 876b. porz-an-barz, la porte au sonneur. ●920b. Lo-thèe, pe Lo-theacq, ê qichen Kemperlé.
●(1865) FHB 31/247b. professor evit al labourerien el Lezardeau e kichen Kemperle.
●(1916) KRVT 167/2d. war leuren-gêr Sant-Mikael, e Kemperle. ●(1931) FHAB Du/434. an Duk Yann V a grouas foar ar Vourc'h Nevez, hanvet ivez foar sant Gregor.
- KemperleizKemperleiz
n. pr. pl. Habitants de Quimperlé.
●(1877) FHB (3e série) 32/252a. Kemperleiz, hag oll electourien ar zirconscription.
- KempervenKemperven
n. de l. Quemperven.
(1) Kemperven.
●(1847) FVR 79. ez eaz da berson da Gemperven.
●(1925) ARVG 3/68. kêr Lanuon a tilammas warni eur bagad tud diwar ar maez, meur a vil anê, eus Rospez, Kemperven, Langoat, Koatreven, Berbet, Prat, Kavan, Trezeni, Mantallot, Kamlez, hag a veur a lec'h all. ●(1970) BHAF 52. etre Langoad ha Kaoueneg dre Gemperven ha Lanvezeg.
●(2002) TEBOT 106b. Kawan Prad ha Mantallod / Kemperven, Trogeri / Ar Roc'h, Hengoad / Pleuzal ha Pomerid Jodi.
(2) Mont war-eeun evel Fañch-Holl o vont da Gemperven : marcher fièrement.
●(1970) TDBP I 57. Pôl a ya war-eeun 'vel Fanch-Oll o vond da Gemperven, tr. « Paul va tout droit (son chemin) comme François-Complet allant à Quemperven (il marche fièrement) (Lg.) ».
(3) Nom de famille : voir Kemper-Gwezhenneg.
- KempervenizKemperveniz
n. pr. pl. Habitants de Quemperven.
●(1924) FHAB Mae 195. n’eo ket hepken Kempervenniz, Tregeriz, met Breiziz a-bez.
- kempouez .2
- kempouez / kompouez .1kempouez / kompouez .1
adj. cf. kompez
I. (en plt de poids)
(1) De même poids, équilibré.
●(1878) BAY 15. Kampouis, tr. «de même poids.»
●(1913) ARVG Eost 185. Ar brezoneg en eun tu eus ar valans, ar galleg en tu-all, ha kompouez o-daou. ●(1924) FHAB Kerzu 442. penôs en em gav an traou kompouez. ●(1931) VALL 269a. Équilibré, tr. «kempouez.»
(2) Reiñ kempouez da udb. : équilibrer qqc.
●(1914) LSAV 162. a ro kompouez d'an hini genta.
(3) (famille) Kenderv-kompouez : cousin germain.
●(1906-1907) EVENnot 24. (Ar Veuzid) Kindirvi gompoz ec'h omp ha kouskoude nan imp bleustromp ket. ●(1907) AVKA 113. d'ar gerent nesa, d'ar gendirvi gompoez, ha d'an nijen zoken.
II. (en plt de surface)
(1) Plat, plain, uni.
●(1499) Ca 41a. Compoes. g. plain vni.
(2) = (?) Tranquille, sans heurt (?).
●(1928) BREI 57/1b. hag ar vuhe kompouez adarre evel diagent !
- kempouezadur
- kempouezañ / kempoueziñkempouezañ / kempoueziñ
v. cf. kompezañ
I. V. tr. d.
A.
(1) Applanir.
●(1659) SCger 8a. aplanir, tr. «compoesa.» ●(1732) GReg 44b. Applanir, unir, tr. «coumpöesi. pr. et.»
(2) Équilibrer, contrebalancer, stabiliser.
●(1903) MBJJ 130. eur men hir kompouezet en hevelep doare ma na gouezo na war eun tu na war egile. ●(1914) DFBP 125b. equilibrer, tr. «Kempouezi.» ●(1931) VALL 150b. Contrebalancer, tr. «kempoueza.» ●269a. Équilibrer, tr. «kempoueza. » ●708b. Stabiliser, équilibre[r], tr. «kempoueza.»
B. sens fig. Équilibrer, compenser.
●(1838) OVD 119. é campouisein ansamble er hùirioné hag er batiantæt. ●124. campouiset mad er balance étré en interès hag er garanté, étré er regleu a avis mad hag er ré a honestis.
●(1906) BOBL 03 novembre 110 (stagadenn)/1c. da gompouezi ma buez. ●(1914) DFBP 253b. pondérer, tr. «Kempoueza.» ●(1931) VALL 137b. Compenser, tr. «kempoueza.» ●(1935) BREI 419/1c. kompouezi an dispignou.
II. V. intr. Être en équilibre, stable.
●(1907) FHAB Gwengolo 196. meulomp an ijin hen deus lakeat anezho da gompoeza ker mad.
III. V. pron. réfl. En em gempouezañ : s'équilibrer, se compenser.
●(1931) VALL 137b. se compenser, tr. «en em gempoueza.»
- kempouezer .1
- kempouezer .2
- kempoueziñkempoueziñ
voir kempouezañ
- kempred .1kempred .1
adj.
(1) Contemporain.
●(1752) PEll 481. Kempret est encore en usage en bon Breton (...) signifiant ce qui est ou se fait en même tems, en même saison, à la même heure ; & peut-être plus à la lettre, Contemporain.
●(1876) TDE.BF 334b. Kempred, adj., tr. «Qui est du même temps, contemporain.» ●Kempred iñt, tr. «ils sont contemporains.» ●(1890) MOA 86. kem-pred (kempred), adj., tr. «temps ou époque (contemporain).»
●(1927) GERI.Ern 269. kempred, tr. «du même temps, contemporain.»
(2) Kempred gant : en même temps que.
●(1931) BAGA 14. Hennez'zo bet ganet / kempred gant an heol hag al loar.
- kempred .2
- kempredad
- kempredat
- kempredel
- kempredelezh
- kemprederkempreder
v. (?) Se conformer (?).
●(14--) Jer.ms 115. Foll eu apret ne quempreder, tr. «Fou est à temps ne (?) s'y conforme (?)»
- kemwerzhkemwerzh
m. Commerce (pour kenwerzh).
●(1876) TDE.BF 334a. Kemm-werz, s. m., tr. «Commerce en général.»
●(1907) FHAB Here 231. Nan, ar beleg ne c'hell kaout na micher na kemwerz anez tenna varnhan warizi ha kassoni. ●(1921) FHAB Ebrel 88. Ouspenn, ar c'hemwerz hezeg (lenn : kezeg) a en em skigne en hor bro, a gemere stag muioc'h mui. ●(1924) FHAB C'hwevrer 48. ar govellou bras, an ijinerez, ar c'hemm-werz. ●(1928) KANNgwital 302/121. eur pennadik a ioa dija hen doa kemeret roll var bagou ar c'hemwerz en Haor-nevez.
- ken .1ken .1
adj. Beau ; brillant.
●(1530) Pm 230 (Mab Den). Mar cazr na quen oas a quenet, tr. Herve Bihan « Aussi beau que tu étais beau de beauté » ●(1540) Anniv. de Trég. 27 (d’après GMB 546). Marie Quenlagat tr. «aux yeux brillants, aux beaux yeux».
●(1732) GReg 86a. Beau, bel, belle. tr. « (…) qan, qen, qaen ».
●(1931) VALL xxx. kenlagad, tr. « aux beaux yeux » (nom propre en m.-bret.).
- ken .2ken .2
adv.
(1) Plus, d'autre.
●(1766) MM 1013. ebian a quen afell decho. ●(1790) MG 114. Ne hoès quin regl de héli.
●(1878) EKG II 164. Aman, enn ti-man, ez euz tri belek hag a c'helfe kemeret an teac'h ma taleomp ken. ●(18--) SAQ II 203. Ar pec'het n'eo mad da gen.
●(1906) KANngalon Genver 5. petra raimp-ni ken ? ●(1936) PRBD 37. Pa ne c'helle rei lojeiz da gên, ec'h en em hastas da zisken.
(2) Autrement.
●(1557) B I 766. Ha mar gruet quen mil vileny / Diouz tut an bro ouz bezo huy tr. « Et si vous faites autrement, vous aurez mille affronts de la part des gens du pays »
(3) =
●(1896) LZBt Meurzh 33. Ar potr fin 'neuz gortoet d'ober brezel d'imp kenn ar penn diwean deuz he amzer.
(4) Ken (…) nemet : autre (…) que.
●(1530) J 7b. An boet so prest ha ne rest quen / Nemet seruichaf quentaf prêt, tr. «Le repas est à point ; il ne reste plus qu’à servir promptement.» ●(1575) M 973. Homan nedeu da quen, nemet de refrenaff, tr. « Celle-ci ne tend à rien autre qu’à le refréner. » ●(1576) Cath p. 24. rac me ne desiraff quen tra nemet offraff da doue ma quic ha ma groat (lege : goat) euel maz eo bezet e ncm (lege : nem) offret euydoff.
●(1854) MMM 109. ne zesire qen tra nemet Doué he muia caret.
●(1908) KMAF 35. Ha piou ken nemet ar person ?... ●(1909) MMEK 9. ne lavare ken pedenn nemed : «Ave Maria, me ho salud Mari.»
(5) A gen nemet : (rien) que.
●(1923) ADML 41. ha na c'heljont a gen nemet gwerza ker ho buez ha plega dirag an niver. ●81. Ne c'hellan a gen nemet pedi evita bemdez.
(6) [avec un v. au négat.] Seulement, que.
●(1869) HTC 120. Daou fallacr euz ar re voassa ne oant ken.
●(1904) SKRS I 40. eur c'hraou distank n'en deus ken.
(7) Na mui na ken : ni plus ni moins.
●(1659) SCger 83a. ne plus ne moins, tr. «na mui na quen.» ●161a. na mui na quen, tr. «ni plus ny moins.» ●166b. na mui na quen, tr. «ni plus ni moins.»
(8) Na kalz na ken : ni peu ni prou.
●(1909) BROU 213. (Eusa) Na kalz na ken, tr. «ni peu ni prou.»
(9) Ken + adj : si.
●(1915) KANNlandunvez 41/310. Ma’z eus ken berr amzer da veva, bevomp mad, na gollomp ket eur minuten ! ●(1942) DHKN 62. Nag eurus e oent er merhed-sé hag e gavè paotred iouank digras ha hep si, de laret dehè komzeu ker braù ha ker karantéus.
- ken .3ken .3
I.
(1) Ken tra a c'heller : autant que possible.
●(1942) FHAB Gwengolo/Here 198. Eur c'hravaz a zo aze ha foenn glaz warni ken tra c'heller.
(2) Ken a + v. : autant que l’on peut.
●(1867) MGK 48. Neuze ar raz mibin a red ken a findall. ●(1876) TDE.BF 442. ha Perik enn hent avad, ken a findalle war gein he varc'h. ●(1872) DJL 46. ken a zifardello.
●(1909) FHAB C'hwevrer 47. al labour a yea en dro ken a zaone. ●(1909) FHAB Meurzh 74. ha beac'h dezi ken a dorto. ●(1909) FHAB Du 345. ha tân ken a zuto. ●(1955) VBRU 36. Kornedad war gornedad e vutunen ha barailhat a raen ken a raen.
(3) Ken ma + v. : autant que l’on peut.
●(1957) AMAH 136. ma stagis da ganañ dezhañ ar gousperoù ken ma strake. ●(1961) LLMM 86/155. ken safarus ma krene war an daol mouchenn ar c’hantolioù-gouloù en arvar da vougañ.
II. Ur c'hen + adj. + subst. =
●(18--) PEN 91/260. na biscoas an asy gant e hol fertilite / ne deus bet produet eur hen caër rarete.
III. Ken da + bezañ + pp. =
●(1936) TKAL I 80. A ! ken d'ezo beza deuet d'ar skol ganin ! ●90. Ha ! ken d'in beza chomet hep selaou va gwreg ! ●(1936) TKAL II 73. Ken d'in beza aet gant an hent bras penn-da-benn betek Landerne ! ●84. A ! ken d'in beza selaouet anezañ atao !
- ken-ha-kenken-ha-ken
adv.
(1) Tant et tant, tant et plus.
●(1857) CBF 6. Ar fars a zo mad ken ha ken, tr. «Le fars est aussi bon que possible.» ●(1876) TDE.BF 336a. Ken-ha-ken, adv., tr. «Tant et plus.» ●(1879) BMN 294. An avelou dirollet a fuste ken a ken.
(1) Tout autant (en qualité).
●(1942) VALLsup 15a. Tout autant, tr. «ken-ha-ken (se rapporte à la qualité).»
- ken-met-rak-seken-met-rak-se
adv. Malgré quoi, cela dit, au reste.
●(1895) GMB 442. Pet[it] tréc[orois] kenmeregze sans doute, précisément = ken 'met rag-ze ; litt. «rien que pour cela.»
●(1908) PIGO II 102. Kement-rak-ze ! Ma gwreg n'e ket luch, ha ma wezfe !... ●163. mes kement-rak-se, eo dleet d'imp labourat a-forz. ●(1908) BOBL 01 août 188/2b. Kement-rak-se, itron, me na zebran ken netra nemed legumach. ●(1917) LZBt Gouere 4. Ken meur rak-ze e welan bemdez Badagazed o tont d'am c'hât. ●(1919) BUBR 10/265. an Alamanted ne oant ket bet souprenet e stumm ebet, ken meur rak-se pa ouïent e tleemp arsailhi. ●(1920) LZBt Meurzh 1. Ken meur rak-ze, ar gristenien 'devo roet skoazel da sklerijenni an dud gwallurus-ze (...) o devo ive zentet eus Doue. ●8. eur c'ham nan halle ket labouret, na, ken meur rak ze, bevan anon. ●(1921) FHAB Du 288. Ken meur rak-se, Logiviiz a blij d'eze meuli o iliz. ●(1922) SAIL 20. Kement rak-se, e welomp e pep bro ma'z eo bet ar zent-man o vevan pe o prezek, meneg eus o zad hag o mestr bras, sant Iltud. ●(1925) FHAB Genver 12. Kement rak se, me a fellas d'in ober ar gouel. ●(1931) VALL 443a. malgré quoi, ceci dit, tr. «kenme(u)rrakse.» ●654a. au reste, du reste, tr. «kenmerrakse T[regor].» ●(1936) BREI 455/1c. Kement-rak-se, e fellfe dalc'hmad gant goueliou evel ar re a gomzan anê. ●(1954) LLMM 47/50. Kenmeur rak-se, kae neuze diouzhtu war da giz. ●(1956) LLMM 55/17. Emañ ganin bepred, n'eus nemetañ e Breizh, kement-rak-se eo un test prizius. ●(1982) LLMM 211-212/130. «Kenmetrakse,» a lavaras ar c'hannad ouzhpenn, «pan eo bet lakaet Alis da istrogell, ez eo dimp tevel war an afer-mañ pe e vo savet kaozioù diwar hon penn ivez !» ●137. Kenmetrakse : kent-se, «a fortiori», digarez ouzhpenn. Ken nemet rak-se a dle bezañ orin ar rakverb-se.
- kenabadkenabad
m. –ed, kenebed (religion) Coadjuteur d'abbé.
●(1732) GReg 175b. Coadjuteur d'Abbé, tr. «Qen-Abad. p. qenabaded.»
- kenabadez
- kenabredkenabred
adv.
(1) Sitôt, déjà.
●(1876) TDE.BF 335a. Ken-abred, adv., tr. «Sitôt, déjà, encore.» ●Deut oc'h ken-abred, adv., tr. «Vous êtes déjà arrivé.»
(2) Encore.
●(1876) TDE.BF 335a. Ken-abred, adv., tr. «Dans le sens d'encore, cet adv. est accompagné d'une négation.» ●Na d-it ket ken-abred, adv., tr. «ne vous en allez pas encore.»
- kenakord
- kenalez
- kenamourouzkenamourouz
m. –ion Rival en amour.
●(1732) GReg 824a. Rival, concurrent en amour, tr. «qen-amourous. p. qen-amouroused.»
- kenamzeriadkenamzeriad
m. –ed, kenamzeridi Contemporain.
●(1931) VALL 148b. Contemporain, tr. «kenamzeriad pl. ed, –ridi.»
- kenamzeriat
- kenankenan
adv.
I. Adv.
(1) Très.
●(1878) EKG II 197. diez kenan eo lakaat enn hor iez-ni traou ker kriz. ●(1890) MOA 72. skuiz ken a, tr. «très fatigué.»
●(1907) KORN [15]. Klevet a rear ar biniou hag ar vombard o c’hoari evel pa vefent pell kenan. ●(1919) LZBl Genver 14. ar vagik, striz kenan. ●(1921) PGAZ 96. An amzer a ioa, d'ar poent-bloaz, tomm kenan var greiz an deiz. ●(1922) IATA 27. berr eo kena he vemor pa rank diskrava. ●(1929) KANNgwital 324/346. Kals a dud a zo piz kenan eus o amzer.
(2) Beaucoup.
●(1876) TDE.BF 435a. Setu ma plije ken na d'ar plac'h.
●(1905) KANngalon Genver 302. Erc'h a oa bet kenan. ●(1909) NOAR 39. kenan e kar ac'hanon. ●(1911) BUAZperrot 60. el leac'h o devoa kenan da c'houzanv. ●184. An trede urz, dre he aked, a en em astennas ivez kenan. ●(1916) KANNlandunvez 55/390. Alia ’ran kenan oll famillou kristen an eskopti d’en em gonzakri d’ar Galoun Sakr. ●(1933) ALBR 73. Alia a ran kenan labourat gant al lysol-ze. ●(1935) BREI 390/1a. eun nebeut komzou amgraüs o deus hon frealzet kenan.
(3) = (?) Que de (?).
●(1995) BRYV II 128. (Milizag) Kenañ kerhed foenn am eus greet ive, o ya !
(4) Kenan-kenan : beaucoup.
●(1889) ISV 209. Tourmantit anezhan kena, kena..
●(1910) MAKE 81. ha pa vez great «flip» bero gantan [jistr], eur banne hini krenv en e douez, e plij kenan kenan da vouzellou al labourer.
●(1910) MAKE 81.
II. Épith.
(1) Extrême.
●(1575) M 2453. bout en ancquen quenan, tr. «être en angoisse extrême.»
(2) Très bon.
●(1964) BRUD 18/27. sperejou dreist, sperejou kenañ a dud.
(3) Véritable.
●(c.1718) CHal.ms iii. Il se plaint sa vie, tr. « ur maruu' quenane, ne ra quet dehou er peh a so necesser' de veüein.» tr. (GMB 547) «(c'est) une vraie mort».
- kenannezañ
- kenaozkenaoz
m. Composition.
●(1967) EMSA 5/118. kenaoz ar blobañs.