Devri

Recherche 'le...' : 630 mots trouvés

Page 10 : de leur-di (451) à leve-font (500) :
  • leur-di
    leur-di

    voir leur-zi

  • leur-doenn / leur-zoenn
    leur-doenn / leur-zoenn

    f. Terrasse sur toit.

    (1903) MBJJ 93. Euz leur-doen ar c'hlanvdi e welomp kær Jaffa a-bez. 156. war leur-doen chapel an Ecce-Homo. ●(1904) ARPA 213. an hini a vezo var al leur-zoenn.

  • leur-dornañ
    leur-dornañ

    voir leur-zornañ

  • leur-foar
    leur-foar

    f. Champ de foire.

    (1922) FHAB Meurs 71. en deiz all am euz gwelet war al leur-foar eur benveg souezus.

  • leur-garr
    leur-garr

    f. leurioù-karr Plateau, plancher de la charrette.

    (1499) Ca 125a. Leuzr carr. vide in limon.

    (1732) GReg 154b. Le fond de la charrette, tr. «Leur, ou, leureñ. p. leuryou-qarr

    (1876) TDE.BF 399a. Leur-garr, s. f., tr. «Le fond d'une charrette.»

    (1987) GOEM 174. On taille ensuite six mortaises dans chaque brancard pour y adapter les traverses du plateau, leur garr.

    ►absol.

    (1499) Ca 126a. Limon carr pe leuzr. l. hic temo / onis.

  • leur-gêr
    leur-gêr

    f. leurioù-kêr Place publique.

    (1732) GReg 24b. L'aire d'une Ville, ou, d'un Village, place unie au dedans, ou, au dehors, tr. «Leur-guær. p. leuryou-Kær.» ●(1766) MM 170-172. pa grogas bouyen è lostou / quement beoc'h a yoa er c'harter / ma tirol-jont oll el leurguér, tr. «quand la mouche se prit aux queues de tout ce qu'il y avait de vaches en ce coin de pays, tellement qu'elles coururent épaves toutes sur le placître.»

    (1847) FVR 268. deiz foar ann Nedelek e oe lekeat enn diskouez war eur chafod savet war al leur-ger. ●(1878) EKG II 213. Dont a rechont gand ru ar Skolach evit sevel dre ar Ru-Vraz var al leur-gear. ●234. var leur-gear Brest (…) Var leur-gear Lesneven. ●291. eun dro-zanz var al leur-gear.

    (1906) SAQ-Jezegou xi. me 'iafe da c'hoari galoch ha da c'hoari kornigel, bep sul var al leur-ger. ●(1906) KANngalon Here 228. var leur-gear ar bourk. ●(1910) MBJL 88. Trafalgar-Square, kaeran leur-gêr a zo en Londrez. ●(1925) SFKH 14. Um dolpein e hra kent pèl er vorhizion ha réral él lér-gér (place publique). ●(1944) ADBr li 1/170. (nord Pays bigouden) Outre les landes quelques terrains accessoires peuvent être ou avoir été propriété commune. C'est le cas de ce qu'on appelle en breton «leucar», c'est-à-dire les abors des chemins à l'entrée des villages, ce qui tient lieu de placître.

  • leur-golo
    leur-golo

    f. Pailler.

    (1957) ADBr lxiv 4/470. (An Ospital-Kammfroud) Leur : n. f. – S'accompagne assez souvent d'un déterminatif : leur-zi, leur-zorna, leur-golo (le pailler), leur-wenan (le rucher).

  • leur-karr / leur-ar-c'harr
    leur-karr / leur-ar-c'harr

    m. Timon.

    (1659) SCger 118b. timon, tr. «leur ar c'har

    (1931) VALL 739b. Timon, tr. «leur(-karr).»

  • leur-nevez
    leur-nevez

    f. leurioù-nevez Aire neuve.

    (1868) KTB.ms 14 p 32. er pardonio hag al leurio-newez. ●(1890) MOA 265b. Fête d'aire neuve, tr. «fest al leur nevez

    (1902) PIGO I 83. An de war-lerc'h, beure mad, Arnus a oa krog da reizan pep tra 'benn al leur neve. ●(1915) HBPR 80. da zellet deuz an dans a oa eno, evit eul leur nevez.

  • leur-raok
    leur-raok

    f. Parvis.

    (1903) MBJJ 165. leur-rauk an iliz.

  • leur-wenan
    leur-wenan

    f. (apiculture) Rucher.

    (1957) ADBr lxiv 4/470. (An Ospital-Kammfroud) Leur : n. f. – S'accompagne assez souvent d'un déterminatif : leur-zi, leur-zorna, leur-golo (le pailler), leur-wenan (le rucher).

  • leur-zañs
    leur-zañs

    f. Piste de danse.

    (1908) PIGO II 52. Baleet am eus meur a bardon ha meur a leur-dans.

  • leur-zi
    leur-zi

    f. Sol de la maison.

    (1838) CGK 13. En eur tanfoëltra he porc'hel ebars en creïs al leur-zy. ●(1857) CBF 80. Dourit al leur-zi abarz skuba, tr. «Arrosez le plancher avant de balayer.» ●(1876) BJM 62. An Tad Maner ne lavar ket e gouske he unan var ar leur-zi, goude beza diaozet he vele, evit rei da gredi en dije cousket enna. ●(1889) ISV 171. ar bugel a guezas var al leur-zi.

    (1919) FHAB Here 104. meinit ha simantit al leur-zi. ●(1957) ADBr lxiv 4/470. (An Ospital-Kammfroud) Leur : n. f. – S'accompagne assez souvent d'un déterminatif : leur-zi, leur-zorna, leur-golo (le pailler), leur-wenan (le rucher).

  • leur-zornañ / leur-dornañ
    leur-zornañ / leur-dornañ

    f. (agriculture) Aire à battre.

    (1921) PGAZ 35. var bord al leur da zourna. ●(1931) VALL 17a. Aire à battre, tr. «leur-zourna.» ●(1957) ADBr lxiv 4/470. (An Ospital-Kammfroud) Leur : n. f. – S'accompagne assez souvent d'un déterminatif : leur-zi, leur-zorna, leur-golo (le pailler), leur-wenan (le rucher). ●(1963) LLMM 99/265. kouezhañ a rae warnañ bizhier ha disheolerien ken buan ha ken stank ha freilhoù war al leurdornañ.

    ►absol.

    (1913) AVIE 32. Get é glouér én é zorn, ean e bropei é lér.

  • leurajenn
    leurajenn

    f. –où Étendue herbeuse le long des chemins.

    (1985) AMRZ 263. war leurajenn ar park-hir. ●(2003) ENPKP 75. (Ploueskad) Il y avait ces fastidieuses corvées de lerachi qui consistaient à rester attaché à Rouan au bout d'une longe pour la faire paître sur les lisières herbeuses (lerajenn) des parcelles qui entouraient la ferme.

  • leurajiñ
    leurajiñ

    v. tr. d. Faire paître (les vaches) le long des chemins. cf. relachiñ

    (1985) AMRZ 139. Va mamm eo a veze, peurvuia, o leurachi ar zaout. ●340. leurachi : faire paître les vaches sur une bande de terre non labourée le long des talus, en les tenant par une corde. ●(2003) ENPKP 75. (Ploueskad) Il y avait ces fastidieuses corvées de lerachi qui consistaient à rester attaché à Rouan au bout d'une longe pour la faire paître sur les lisières herbeuses (lerajenn) des parcelles qui entouraient la ferme.

  • leurc'he
    leurc'he

    f. –où Place d'un village, d'une ville.

    (1732) GReg 24b. L'aire d'une Ville, ou, d'un Village, place unie au dedans, ou, au dehors, tr. «Van[netois] leurhé. p. leurhéeü

    (1876) TDE.BF 399a. Leurc'he, s. f. V[annetais], tr. «Place de village.»

    (1904) DBFV 146b. leurhé, f. pl. eu, tr. «place d'un village (Gr[oix]).» ●(1931) VALL 563a. Place de ville, tr. «leurc'hé V[annetais].» ●(1932) GUTO 3. henteu ha leréieu kér. ●(1934) BRUS 243. La place du village, tr. «el leuré, m.» ●278. La place publique, tr. «el leré.» ●(1939) RIBA 69. Monet e hra ar el leuré. ●146. un tieg é valé én é leuré.

  • leurenn
    leurenn

    f. –où

    (1) (agriculture) Couche de terre labourable.

    (1857) CBF 106. Leuren, f., tr. «La couche de terrain labourable.» ●Douar dindan leuren, tr. «Sous-sol.» ●(1876) TDE.BF 399a. Douar leuren, C[ornouaille], tr. «Sous-sol, terrain au-dessous de la terre labourable.»

    (2) Étendue assez restreinte de terre labourable.

    (1957) ADBr lxiv 4/470. (An Ospital-Kammfroud) Leurenn : n. f. Étendue assez restreinte de terre dénudée.

    (3) Sol.

    (1732) GReg 24b. Aire, toute superficie plaine sur laquelle on marche, le sol, tr. «leurenn. p. leurennou

    (1902) PIGO I 47. leuren ar gampr. ●(1908) PIGO II 8. ne daremprede ket nemeur leuren an hostizien. ●(1927) FHAB Genver 8b. stlapet o eskern war leurenn an iliz ! ●(1957) ADBr lxiv 4/470. (An Ospital-Kammfroud) Leurenn : n. f. Sol de terre battue dans une grange, un hangar, etc. : leurenn ar hrañj.

    (4) Plancher d'un véhicule.

    (1957) ADBr lxiv 4/470. (An Ospital-Kammfroud) Leurenn : n. f. Plancher d'une charrette, d'une remorque, etc. : leurenn ar harr.

    (5) =

    (1925) FHAB Du 414. An eil goude egile e savont war al leurenn.

    (6) =

    (1901) LZBg 59 blezad-4e lodenn 225. Drest hou pen, mar en des ur laren, ne vou biskoah meit unan paper pé brenn nahennet.

    (7) (géologie) Délit horizontal.

    (1938) IABB 99. Noms de quelques délits : an tal, ar biez, ar bladenn, al leurenn, ar rouzenn, ar chelenn (pluriel collectif : chêl), al linkenn. A Gouézec, ce dernier mot se dit : linkern ; cette forme est la meilleure. Leurenn est un délit horizontal.

    (8) (dans un moulin) Gîte.

    (1856) VNA 50. le Gîte, tr. «el Lærèn

  • leurenn-brezeg
    leurenn-brezeg

    f. Tribune d'orateur.

    (1931) VALL 757b. Tribune aux harangues, tr. «leurenn-brezeg f. pl. leurennou-prezeg

  • leurenn-c'hoari
    leurenn-c'hoari

    f. (théâtre) Scène.

    (1907) FHAB Eost 185. nan hepken war al leurenn-c'hoari, mez ivez er skol. ●(1911) KEME 54. eur strollad kanerien a c'heller kuzat e riboullou al leuren-c'hoari. ●(1926) FHAB Gwengolo 327. pôtred hag a zo boaz da bleustri leurennou c'hoari. ●(1931) VALL 679a. Scène, dans un théâtre, tr. «leur-c'hoari f.»

  • leurenn-gêr
    leurenn-gêr

    f. =

    (1912) MMPM 100. ne glevoc'h ket skiltrou he vouez var leurennou kœar.

  • leurenn-iliz / leurenn an iliz
    leurenn-iliz / leurenn an iliz

    f. Parvis.

    (1931) VALL 536b. Parvis, tr. «leurenn an iliz f.»

  • leurennad
    leurennad

    f. –où Lourde chute.

    (1957) ADBr lxiv 4/470. (An Ospital-Kammfroud) Leurennad : n. f. – Ne s'emploie guère que dans l'expression familière : paka eul leurennad : tomber de tout son poids sur le sol, faire une chute violente.

  • leurennañ
    leurennañ

    v. tr. d.

    (1) Terrasser, jeter (qqn) à terre.

    (2) Mettre une surface de terre à nu.

    (1957) ADBr lxiv 4/470. (An Ospital-Kammfroud) Leurenn : n. f. : Étendue assez restreinte de terre dénudée. Verbe correspondant : leurenna : leurennet eo ar waremm a dakadou gand ar honikled, kement a zo aneo !

  • leurennet
    leurennet

    adj. Jeté à terre, terrassé.

    (1910) FHAB Eost 240. Dao ! leurennet unan eus ar baotred !

  • leuret
    leuret

    adj. Envoyé.

    (1499) Ca 125a. g. enuoye. b. leuzret.

  • leurgêr
    leurgêr

    f. –ioù Place publique.

    (1860) BAL 75. ho leur-gheriou, o va Jerusalem.

  • leurgêriad
    leurgêriad

    f. –où Contenu d'une place publique.

    (1906) BOBL 30 mars 80/2e-f. Hag e ve eur leur-geariad tud, me lavarfe ar memez tra.

  • leurgeur
    leurgeur

    s. Terrain près d'une ferme.

    (1968) LLMM 128/204. El leurgeur e oa tu da dirienañ ivez, al leurgeur o vezañ un dachenn zouar tost d'un atant ; ne anavezan ket just talvoudegezh ar ger, met ar wrizienn «leur» a rank bezañ e-barzh, al leurgeur o vezañ e-kichen al «leur-golo» hag al «leur-zornañ», ar pezh a zo sur ne deo ket al «leur-gêr», rak atav e vez an taol-mouezh war ar silabenn gentañ.

  • leuriad .1
    leuriad .1

    f. –où

    I.

    (1) Plein une aire (de grain).

    (1732) GReg 24b. Airée de blé battu, ou blé à battre sur l'aire, tr. «leuryad ed. p. leuryadou ed.» ●(1744) L'Arm 27b. Batée, tr. «Lairiatt.. adeu. f.»

    (1876) TDE.BF 399a. Leuriad, s. f., tr. «La quantité de gerbes de blé que l'on peut étendre sur l'aire d'une ferme pour disposer le battage au fléau, peu employé aujourd'hui.» ●(1877) FHB (3e série) 17/143b. evel pa vije bet o coloi, o tic'harvi eul leuriad ed.

    (1970) GSBG 90. (Groe) leuriadoù gran, tr. «des aires pleines de grain.»

    ►sans compl.

    (1732) GReg 24b. Etendre le blé sur l'aire pour le battre, tr. «Lacaat al leuryad. diaseza al leuryad. asten al leuryad.» ●(1792) BD 787. Men ya da asten ma leuriat, tr. «Je vais étendre mon airée.»

    (1897) EST 34. En dornerion (…) / Hum aprest de gommans dornein el lériad.

    (1900) MELU x 17. Lédek i leuriad. ●(1908) PIGO II 179. Kevarek a dorne ar C'hlazed 'vel eul leuriad.

    (2) Plein une aire (de gens).

    (1911) BUAZperrot 817. leuriadou tud (…) o c'hortoz tro. ●(1922) KAAG 6. eul leuriad tud. ●(1928) BREI 56/2b. eul leuriad kristenien ken stank ha da vintin.

    II. Ledek e leuriad : s’étendre de son long, tomber à la renverse.

    (1900) MELU 17 (T-Trevereg). Lédek i leuriad, tr. E. Ernault «Etendre le grain de son aire (s'étendre de son long, tomber à la renverse).»

  • leuriad .2
    leuriad .2

    m. –ed, leuridi Délégué, envoyé.

    (1931) VALL 265a. Envoyé subs., tr. «leuriad pl. ed et –ridi

  • leuriadur
    leuriadur

    m. –ioù Délégation.

    (1931) VALL 195a. Délégation, tr. «leuriadur m.»

  • leuriañ
    leuriañ

    voir luziañ

  • leuriet
    leuriet

    adj. Dont le sol est de (plancher, etc.).

    (1907) PERS 325. Ar gampr-se a oa diskloz hag el leac'h koat, ez oa leuriet gant brik.

  • leuriñ
    leuriñ

    v. tr. d.

    (1) Envoyer, déléguer.

    (14--) Jer.ms 51. leuzryff un mesager / Abyl davede Pylat tyzmat hep nep atfer, tr. «députer un messager / Habile à Pilate, vite, sans aucun retard.» ●(1499) Ca 59a. leuzriff. ●125a. Leuzriff. g. enuoyer. ●(1557) B I 526. men leuzro prim / Ann Dyaoul bras diblas azgas a scrap, tr. «J’enverrai vite le démon odieux, cruel et avide.»

    (1732) GReg 357a. Envoïer, destiner quelqu’un pour aller en quelque lieu, tr. «leuzri ur re-bennac evit mônet èn ul-lac’h.» ●Envoïer un exprès à Brest, tr. «Leuzri, ou, caçz cannad da Vrèst.»

    (1931) VALL 265a-b. Envoyer, députer, tr. «leuri

    (2) Renvoyer.

    (1557) B I 334. Huanadus ha confus re / En ho leuzras Doe an Croer / An lech maz edoent, dren conter, tr. «gémissants et soupirants, Dieu le créateur les renvoya, dit-on, du lieu où ils étaient.»

  • leurvarigelladur
    leurvarigelladur

    m. Mosaïque.

    (1931) VALL 481b. Mosaïque, tr. «leurvarigelladur m.»

  • leuskal
    leuskal

    voir leuskel

  • leuskel / leuskal / leusker / laoskel / laoskat / laosker
    leuskel / leuskal / leusker / laoskel / laoskat / laosker

    v.

    I. V. intr.

    (1) Leuskel a-raok : ouvrir la marche.

    (1926) FHAB Gouere 262. An Tad Abad a leusk arôk (1) egiz eur mestr-mevel eman gant e dud. (...) a leusk arôk, a zigor an hent, zo er penn a-rôk.

    (2) Leuskel war-raok = (?).

    (1917) LZBt Gouere 43. N'hon devoa ket zoken kalon awalc'h da glask leuskal war-rôk.

    (3) Leuskel warni : chanter à tue-tête.

    (1903) MBJJ 21. pep-hini a lausk warni gwellan ma hell. ●(1924) ARVG Ebrel 81. Ar Gredo, avat, hini kentan Dumont, a ro lans d'ar Vretoned da leuskel warni ha da ziskouez eo yac'h o skevent.

    (4) Leuskel ganti : abandonner.

    (1896) LZBt Meurzh 31. Ar gouarner braz e-unan a neuz renket loskel gant-hi.

    (5) Abandonner, laisser tomber.

    (1958) BLBR 108/5. (Mari) Ya goulennet e neus ouzin mar d'eo gwir e vo dimezet ho mab Per a-benn disadorn. (Janed) N'eo ket êz goûd, Mari. Per e-neus c'hoant da leusker.

    (6) Leuskel diàr udb. : démordre de qqc.

    (c.1718) CHal.ms i. Il n'en demordra pas, ne zistaguou Iamés doh endrasé, derhel arei brepet mat d'endra sé ne lausquou Iamés diar endrase

    (7) Leuskel war gont ub : laisser qqn s’occuper de qqc.

    (1978) BAHE 99-100/68. Arabat deoc’h ober gwall-fall, laoskit an dra-se war va c’hont.

    II. V. tr. d.

    (1) Lâcher, laisser.

    (1499) Ca 121b. Lauscaff. g. alaisier alargir. l. laxo / as ac. ●(c.1500) Cb. Lauscaff. g. alasser / elargir. l. laxo / as. ac. ●(1521) Cc. Lauscaff. g. alasser : elargir. l. laxo : as. ●(1633) Nom 154b. Laxare pedem, facere pedem : lascher la corde de la voille : leusqueul corden an gouel, lausquiff an gouel.

    (1902) PIGO I 167. Personik na houlle na koll e skourje na loskat e loen. ●(1925) BILZ 122. Ar pesked-red a deu, war hon ôchou, entre hanter miz kerdu ha divez miz genver, evit leuskel o lêzenn pe o viou. ●(1989) LARA 65. Pell e vez a-raok laosker unan klañv da zistreiñ e-touez an dud.

    (2) Dégager (une odeur).

    (1854) MMM 81. Un den maro a laosq c'huës fall partout en dro desân. ●106. leusquel a rea eur c'huës evel flær ar c'horfou maro.

    (3) Laisser, délaisser (qqc. pour une autre).

    (1902) PIGO I 219. loskad ar boed ki evit tanva bara ar gristenien. ●(1910) YPAG 2. Fe d'am otro person, 'mon-me, red eo d'in loskat ar vicher-man !

    (4) Laisser, délaisser (qqn).

    (1821) SST 44. Bet staguet doh ur groez, ha lausquet ino de veruel.

    (5) Leuskel kuit (ub.) : laisser partir (qqn).

    (1955) STBJ 171. goude beza gwerzet lod eus e gezek ha laosket kuit eun nebeud mevelien.

    (6) Leuskel hent gant ub. : semer, lâcher qqn.

    (1966) LIMO 23/04. Er ménandour e zou duah de leskel hent genoh a pe n'um gav krapet é ranteleh er barreu. ●(1969) LIMO 01 février. ni oè delikat a ziuar ha buan éh oè laosket hent getou.

    (7) (en plt de la mer) Leuskel tre : descendre.

    (c.1825/30 AJC 2038. ar mor a losc tre hac a disoloiou ar garec.

    (8) Leuskel tan (war ub.) : faire feu (sur qqn).

    (c.1825/30) AJC 2837. ar hos jnpocrited cos a losquas tan voarnomb. ●4790-4791. dou volonter fransse / hac a losque tan. ●6862. da losquel tan voarne.

    (9) Leuskel tennoù : tirer des coups de fusil.

    (c.1825/30) AJC 5984. a nin na servige qued demb losquel neb ten. ●5992. betec an nos eb losquel eur seul ten. ●(1878) EKG II 137. en eur leusker tennou fuzil.

    (10) Leuskel dour : uriner.

    (c.1718) CHal.ms iv. vriner, tr. «frouguein lausquein deur, friguein.»

    (11) Leuskel darn : laisser (un travail, etc.) en plan, inachevé.

    (1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 149. Er multrérion-cé e lausq liès a huéh ou labour darn.

    (12) Prononcer, dire, émettre, pousser.

    (1732) GReg 234a. Pousser un cri, tr. «Leusqeul ur c'hry.»

    (1866) FHB 56/30a. ho leusker a leïz he c'hinou ar sacreou, tonnerdeou. ●(1877) EKG I 308. En eur leuskel mil malloz ha ne ententet ket. ●(1878) EKG II 10. leuskel c'hueac'h pe zeiz houpadenn stag-oc'h-stag, evel ar gaouenn o vont kuit. ●(1879) BMN 24. en eur leuskel criadennou a iea doun er galon.

    (1907) AVKA 151. An diaoul o (lire : a) loskas ur skruijaden heuzig. ●(1955) STBJ 40. Hogen ne laoskjont ket ur wikadenn hag e yajont o-daou diwar-wel e-barz ar c'hoad. ●118. Hogen, daoust d'ar c'hoant am boa da skrijal, ne laoskis ket eur wikadenn. ●118. ne laoskas ket eur wikadenn [ar paotrig], daoust d'an droug am boa lakeet da vont ennañ.

    (13) Exhaler.

    (17--) TE 263. hi e lausquas un taul huannad.

    (1884) BUZmorvan 291. ken na laoskaz he huanad diveza.

    (14) Leuskel krog : décrocher, lâcher sa proie.

    (1831) MAI 98. a laca an diaoulo da guemer an tec'h ha da losquel crog.

    (15) Laisser (qqn) tranquille, etc.

    (1790) MG 291. Bermen, trugairé Doué, ean em lausq tranquil ne huit quet.

    (16) Laisser (qqn faire qqc.).

    (1933) MMPA 82. Laoskait ar vugale vihan da dostaat ouzin.

    (17) Laisser en liberté.

    (1933) ALBR 51. Loskaet ho moc'h hag e krenvafont.

    (18) Leuskel ub. àr-bouez e zivrec'h : (laisser qqn) gagner sa vie en travaillant, à la force de ses bras.

    (1790) Ismar 364. Groet e mès eid-oh mui eit ne vériteoh ; m'hou lausq bermen ar bouis hou tivréh.

    (19) Leuskel ar c'hof : donner la diarrhée.

    (c.1718) CHal.ms ii. le vin dous donne la foire, tr. «er güin dous, gün neüe a laca de redec, era er red coff', e ra er foüerel, er foueriguel a lausq' er c'hof

    (20) Débander (un arc).

    (1659) SCger 40a. debander vn arc, tr. «leusquell vr gouarec.»

    III. V. pron. réfl. En em leuskel : se laisser aller.

    (1924) BILZbubr 38/813. arabat deo d'ei en em leuskel da vont gant ar glac'har. ●(1995) BRYV v 53. (Milizag) peotramant e rankent beza deuet da veza mezvier… d'en em leskel.

    IV.

    (1) Leuskel gedon da redek : voir gedon.

    (2) Leuskel levrini da redek war-lerc'h gedon ar re all : voir levrini.

    (3) Leuskel e vramm diwezhañ : voir bramm.

    (4) Leuskel re hir ar gordenn gant ub. : voir kordenn.

  • leusker
    leusker

    voir leuskel

  • leuveenn
    leuveenn

    f. –où Place (d'une ville).

    (1868) FHB 201/358a. A setu èn en dasse, ober à ra eun dro gam, à hep béa goëlet, é n'em gav on beajour dirag eur levéen.

    (1910) MBJL 88. leuveen ar C'honkord en Pariz ! (...) Eus al leuveen-man d'hon ostaleri. ●115. war leuveen Drafalgar. (1954) VAZA 55. e penn uhelañ al «leveenn» dirak an iliz-veur. ●57. war al leveenn. ●192. Leveenn : penn uhelañ leurgêr Landreger. ●(1958) BAHE 16/8. dre al leuveenn nevez.

  • lev
    lev

    f. –ioù

    I.

    (1) Lieue.

    (1499) Ca 122b. Leau. g. lieue.

    (1659) SCger 73b. lieue, tr. «leau p. levou.» ●(1732) GReg 2a. A trois lieuës de Quimper, tr. «Var hed teir léau diouc'h Kemper.» ●574b. Lieue, mesure des chemins, tr. «Lev. (On prononce, léau, léo.) p. lèvyou. Van[netois] léau. leü. p. leüyeü.» ●575a. Une grande lieuë, tr. «Ul léau vras. ul léau gaër. ul léau vad.» ●Une lieuë mesurée, tr. «Ul léau gorden.»

    (1849) LLB 2078. Tri hard leaw. ●(1870) FHB 295/268a. Clevet em eus lavaret e deus c'huezek leo dro. ●(1878) EKG II 46. evel p'am biche great teir leo dioc'htu d'an daou-lamm. ●(1895) FOV 266. Chetu ur gazégik hag e lonkou digras / Pedér liaü én un ér !

    (1907) PERS 130. tost da deir leo var he droad. ●(1911) SKRS II 228. eun diou leo benag hen doa da ober. ●(1929) MKRN 81. Dek leo tro-war-dro.

    (2) Mont el lev : se mettre en route.

    (1925) FHAB Mezheven 209. ha setu hen el leo. (...) el leo = en hent. ●(1950) KROB 30/13. Ha dao, hag el leo adarre, sounn he lost gant Fanni !

    (3) Lakaat lev : mettre de la distance (entre soi-même et un lieu).

    (1972) SKVT I 160. da lakaat lev etrezañ hag e di.

    II.

    (1) Dibunañ lev(ioù) : marcher beaucoup.

    (1903) MBJJ 181 (T) L. le Clerc. Fe, ni, goude n'hon deuz leo e-bed da dibuni ar beure-man, hon deuz koulskoude meur a dro d'ober, ha na fell ket d'imp koll hon amzer.

    (2) Faoutañ levioù : faire beaucoup de chemin.

    (1913) BOBL 11 janvier (L) L. ar Floc'h. Hag edoug an deiz e oant o faouta ar c'hant hanter a leoiou a zispartie anezo deus maner Koat-ar-Bleiz e Penn-ar-Bed.

    (3) Ober ul lev : tomber.

    (1912) RVUm 319 (Gu). Groeit en des ur lèu, tr. P. ar Gov «Il a fait une lieue : cette locution s'applique à un homme qui tombe.»

  • Lev-Draezh .1
    Lev-Draezh .1

    n. de l. Al Lev-Draezh : la Lieue de Grève (Plestin-les-Grèves).

    I. Al Lev(-Draezh).

    (1732) GReg 472b. La lieuë de greve. Al léau dræz.

    (1844) FOB 18. Lew-Dréz. ●231. Al Lew-Dréz. ●(1863) GBI II 194. Ma 'c'h aje d'al Lew d'hen gwelet. ●(1863) GBI I 252. Pa'z ee Iann Kokard d'all Lew-dreaz, / Ar merc'hed koant 'lamme e-meaz. ●(1863) GBI II 78. 'Tre Montroules hag al Lewe-drez (sic), / 'M eûz lac'het ter groeg dougerez. ●190. Ann Tourello e-mês 'zo êt, / El Lew-drez ez eo arruet.

    (1914) ARVG mae 72. Pleg-mor Lannuon hag e Lew-Drez. ●(1924) ARVG C’hwevrer 29. warzu ar c’huz-heol, e tu all d’al Leo-drêz, ôchou eskopti koz Kastel-Pôl. ●(1925) BILZ 123. Treuzet gante ôd Lokirek, savet gante torrod an Arvor, setu int dirak al Leo-Drêz. ●kroz an tôliou-mor hepken a gleved war ôd Lokirek ha war al Leo. ●(1931) FHAB. C'houevrer 71. Leo-Draez Treger, etre Sant-Efflam ha Lok-Mikael. ●(1931) FHAB Gwengolo/339. al Leo-Draez, e Lok-Mikael hag e Sant Vic. ●(1933) BREI 319/1e. dirak ar mor divent oc'h eonenni hag o tidarza war al Leo-Draez. ●(1959) MOJE II 29. e lestr a zouaras dindan eur pez roh savet a-uz d'al Leo-Drêz, e parrez Plistin. ●(1973) TONA XIX 663/11727. Grève de St Michel, Leo-Drez Sant Eflamm, Lieue-de-Grève de Saint Eflamm. ●(1977) TDBP II 509. Lom e-neus bet eun taolad meilli e-barz al Leo. ●(1978) (1997) PLVB 99. Ur bannac'h en ostaleri ha yao adarre 'trezek Plistin, al Lev Draezh ha Lokmikael. ●(1989) TDBP IV 71. Ma oa ar baotred el Lev en noz-mañ, lar hardizh e oa druz e revr.

    II.

    (1) (Proverbe)

    (1974) TDBP III 311. Ne n'eo ket ur seblant vad kleved ar merc'hed o c'hwitellad, ce n'est pas bon signe que d'entendre les filles siffler (réminiscence de la vie de Marc'harid Charlez, chef des brigands de la Lieue de Grève).

    (2) (Dicton) Cf. ARME 145/16c.

    (1990) SKVR 18/43b. A Lohuec, un dimanche, le recteur terminait son sermon en disant : Gras Doue 'zo bras. Un vieux cornouaillais qui était allé une fois avec son cheval et sa charrette chercher du sable à Plestin avait enchaîné : Ya, Gras Doue 'zo bras / Met al Lev-Draez a zo brasoc'h c'hoazh.

  • Lev-Draezh .2
    Lev-Draezh .2

    n. de l. Al Lev-Draezh : la Lieue de Grève (Saint-Nic).

    (1732) GReg 472b. La lieuë de greve. Al léau dræz.

    (1851) PENgwerin6 63. Nag el Leo-drez prompt e harruas. (...) bars al Leo-Drez pa harrue.

    (1931) FHAB C'houevrer 71. ha Leo-Draez Kerne, etre Plomodiern ha Telgruc, war aochou Sant-Vic. ●Gwengolo/339. al Leo-Draez, e Lok-Mikael hag e Sant Vic. ●(1939-1944) DGBD 19. An tarzhioù-ruilh a c’heller gwelout war Lev-Draezh Sant-Vig ne dint nemet c’hoarielloù p’o c’heñverier gant…

  • Lev-Dro
    Lev-Dro

    n. de l. = (?).

    (1912) BUAZpermoal 875. war douar al Leo-Dro (...) Pardon al Leo-Dro.

  • lev-varn
    lev-varn

    f. Banlieue.

    (1732) GReg 78b. Ban-lieue, environs d'une Ville qui sont dans l'étenduë d'une lieuë, tr. «Al léau-varn

    (1876) TDE.BF 397b. Leo-varn, s. f., tr. «Banlieue.»

  • levad
    levad

    f. –où Contenu d'une lieue.

    (1921) GRSA 201. Arlerh bout groeit un hantér lèuad hent. ●328. un hantér lèùad pelloh. ●(1939) RIBA 50. lèuadeu pelloh.

  • levanenn
    levanenn

    f. –où = (?).

    (1982) MABL I 173. (Lesneven) levadennoù mein e-giz-se netra warno, dizolo, ya.

  • leve .1
    leve .1

    m. & adv. –où

    I. M.

    A.

    (1) Rente.

    (1633) Nom 203b. Vectigal, prouentus annuus, reditus. Portorium pro eodem Plin. extulit : rente, reuenu, peage : rènt, leuè, reuenu. ●234b. Prædium : heritage, possession : heritaig, leuè, possession.

    (1659) SCger 103b. rente, tr. «leve.» ●156b. leve, tr. «rente.» ●(1732) GReg 4a. Il a obtenu pour son fils une Abbaye de dix mille liv. de rente, tr. «Bez' en deus bet evit e vap, un abatyaich a zec mil livr leve.» ●804b. Rente, revenu, tr. «Rénd. p. renchou. leve. p. leveou (ces plurieles ont peu d'usage).»

    (1847) MDM 129. n'em euz na douar-found na leve. ●(1867) BUE 147. eul leve a laraz stagan ouz he chapel.

    (1906) KANngalon Genver 13. bez e meuz evelato kant skued leve, disle kaer.

    (2) Biens.

    (1877) EKG I 2. ne gavet ket kals a dud da deuler var al leveou-ze. ●(1878) EKG II 68. Ar Republik e doa atao izomm arc'hant. Hogen, evit kaout arc'hant, evel am beuz her lavaret d'eoc'h, e doa lakeat e guerz leveou ar zent, leveou ar c'houentchou ha re an noblanz. (…) Mez paol (…) ne brenaz ket eur bomm leve zoken digant ar Republik.

    (1905) HFBI 66. ar péadra dar maréou-sé a voa tout étré ho daouarn, all lévéou ac an arc'hant. ●(1907) PERS 264. Ha mad e ve d'in guerza va leve ?

    (3) Bevañ diouzh e leve : vivre de ses rentes.

    (1732) GReg 804b. Vivre de ses rentes, tr. «beva dioud e leve

    B. (droit)

    (1) Bezañ en e leve : être propriétaire.

    (18--) CST vii. E dud, hep beza en o leve, a oa eun tiegez mat ganto hag a oa en o aez.

    (1921) PGAZ 103. He zud a ioa en ho leve e Brec'hichen. ●(1932) CDFi 12 novembre. Tud Jefig a oa en o leve, bloaz a yoa. ●(1995) BRYV III 61. (Milizag) Hag e Milizag ez eus maread a dud en o leve.

    (2) Leve douar : revenu de la terre.

    (1867) BUE 38. ho holl vado na oant ket leve douar.

    (3) Propriété terrienne.

    (1927) FHAB Genver 3. Hed-a-hed ar c'hae a ra an dro d'e leve.

    (4) Paper-leve : titre de rente.

    (1908) PIGO II 78. setu ho paper-leve sinet ganin.

    (5) Leve-font : bien-fonds.

    (1847) MDM 160. Eno ministred ar relijion n'ho deuz mui a leveou-found evit ho c'harg.

    (6) Lakaat ul leve war : constituer une rente.

    (1732) GReg 202a. Constituer une rente, tr. «Lacqât ul leve var

    (7) War e leve : (?) à ses frais (?).

    (1911) BUAZperrot 791. Sevel a reas var e leve eur manati bras.

    (8) Bevañ diouzh e leve : être rentier.

    (1942) SAV 23/64. Eun den o veva diouz e leve (rentier) a lavaras en devoa arc’hant da bresta.

    C. [au pluriel] (droit)

    (1) Leveoù ha dileveoù : biens meubles et immeubles.

    (1911) BUAZperrot 132. e werzaz kement tamm peadra en devoa, leveou ha dileveou.

    (2) Terres.

    (1911) BUAZperrot 55. Kromas o tigarezi e nebeut a yec'hed a roas an dilez eus e garg a brefed, hag en em dennas en e leveou var ar meas. ●149. Eun droiad, an dijentil a yeas var ar meaz, da ober eur bale en e leveou.

    II. Adv.

    A. (droit) Prestañ war leve : emprunter sur ses biens, en hypothèque.

    (1939) MGGD 52. atao o klask arc’hant da brestañ war leve. ●(1942) SAV 23/65. Eun den all diwar ar maez a oa o klask arc’hant da bresta war leve, met ne oa ket evit o c’hemerout war zouar, peogwir n’en devoa tamm font ebet.

    B. A-leve.

    (1) (droit) Kaout udb. a-leve : posséder qqc. en propriété

    (1894) BUZmornik 432. eunn enezenn a ioa d’ezhi a leve.

    (1902) MBKJ 14. hag e vije d’in a leve ar bed holl. ●(1905) IVLD 10. ar foennek-se a oa a leve da Vreuriez ar Zakramant. ●(1907) VROJ Even 52. ho mereuri oa d’ezo a leve. ●(1909) KTLR 143. beza e devoa ouspenn, tri pe bevar di a leve. ●(1915) HBPR 11. D’ezhi oa a leve, gozik holl douarou ar barrez. ●(1925) FHAB Meurzh 103. pinvidika pennherez a oa e Breiz, p’eo gwir e oa d’ezi, a-leve, Chateaubriant, ar Guildo, Montafilant, an Hardouinae (…). ●(1949) KROB 13/13. e diegez a oa dezañ a leve. ●(1975) UVUD 72. (Plougerne) Seiz pevarn oa ar park. Ennez doa a leve deho. ●(1995) BRYV iii 61. (Milizag) ma helle kaoud e ferm a leve.

    (2) (droit) Reiñ udb. a-leve : donner qqc. en propriété.

    (1926) FHAB Eost 203. ar paper a roe a-leve, da virviken, an iliz-se d’ar Vretoned.

    III. (blason populaire) Tud a leve : surnom des habitants de Plouescat.

    (1912) MELU 365. Plougouloumis bonedeien, / Sibirillis kaketerien, / Klederis tud a fouge, / Ploueskadis tud a leve, / Plouenanis laeroun tout / Ha Kastellis oc'h ar grouk.

  • leve .2
    leve .2

    s. Levée.

    (1633) Nom 238b. Agger : leuée ou chaussée d'vne riuiere : leuè pe chausser vr riffuier.

  • leve-font
    leve-font

    m. (droit) (?) Bien-fonds (?).

    (1847) MDM 160. Eno ministred ar relijion n'ho deuz mui a leveou-found evit ho c'harg.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...