Recherche 'le...' : 630 mots trouvés
Page 11 : de leve-konstitut (501) à levr-skrid (550) :- leve-koñstitut
- leveañ
- levedonlevedon
m. (botanique) Achillée. (?) cf. levezon (?).
●(1934) BRUS 263. L'achillée, tr. «el levedon, m.»
- leveerleveer
m. –ion Celui qui paie la rente.
●(1931) VALL 645b. celui qui paie la rente, tr. «leveer pl. ien.»
- leveet
- levemañ
- leven .1
- leven .2leven .2
s. (?) Laisser-passer (?).
●(1834-1840) BBZcarn I 50. me ia da rei doch hu eur leven / vit balei hardi peb tachen, tr. « Je vais vous donner une (lettre ?) / Pour marcher hardiment en tous lieux. »
- levenedigezh
- levenezlevenez
f. –ioù
(1) Joie.
●(1505) Vc 21. Meulody louenez dudy, tr. «Louange, joie, agrément.» ●(1530) Pm 31. Maz pat bizhuiquen leuenez, tr. «Où dure à jamais la joie.» ●(1575) M 2133. Feunten à leuenez, tr. «La fontaine de joie.»
●(1659) SCger 70b. ioie, tr. «leuenez.» ●156a. levenez, tr. «ioye.» ●(c.1680) NG 261. Guet joy ha leuine. ●1070. Men bezou leuené. ●(1732) GReg 543a. Joie, tr. «levenez. Van[netois] lehuine.» ●574a. Liesse joïe, tr. «Levenez. Van[netois] leüene. lehuine.» ●(1744) L'Arm 10a. Alégresse, tr. «Léuéné ou léhuiné. m.» ●206b. Joïe, tr. «Léhuiné.. éyeu. m.»
●(1849) LLB 142-144. El labourer (…) / e viw él leuiné. ●763. ur han a leuéné. ●1037. é kreiz ou leuéné. ●(1868) FHB 165/72b. daelou a levenez, briaterez. ●(1879) MGZ 179. boutin el levenez hag en euruzded ebarz en env.
●(1903) MBJJ 58. e santan c'hoaz eul levenez vras em c'hreiz. ●318. Bras dispar e oa al levenez. ●(1907) PERS 188. ho levenez a zirollaz. ●(1911) BUAZperrot 392. daou-hantera al levenez. ●(1912) FHAB Genver 3. eur bann levenez a lakéas kalon an holl da dridal. ●(1922) EMAR 19. barret a levene. ●(1925) FHAB Du 433. Pebez levenez ha pebez briata ! ●(1939) RIBA 68. Tré ma sourè el leuiné ar ur rumad, éh arreihè en eil. ●(1944) DGBD 9. degaset din levenezioù a-leizh.
(2) Bezañ el levenez : être dans la joie.
●(1906) HIVL 145. Ol er barréz e oé él léuiné. ●(1911) BUAZperrot 455. El levenez e vezi hag en estlam.
(3) Bezañ beuzet el levenez : déborder de joie.
●(1915) MMED 94. beuzet en eul levenez dispar.
(4) Tridal gant al levenez : exulter de joie.
●(1867) BUE 182. Pobl Sion, trid gant levenez ha kan meulodi.
●(1902) MBKJ 15. Dridal a ra ar galoun gant levenez.
(5) Bleuñviñ gant al levenez : s'épanouir de joie.
●(1896) HIS 116. bleuein e hra é galoñ get er leúiné.
●(1904) DBFV 24b-25a. bleuein (get er leùiné), tr. «s'épanouir de bonheur, en parl. du cœur.» ●(1912) BUEV 5. ha bleuein e hré é galon get er leùiné é huélet er vugulion vihan deuhlinet dirak er Huerhiéz Mam de Zoué. ●10. En dé-sé kaloneu en ol e vleué get er leùiné.
(6) Ober levenez : se réjouir.
●(1650) Nlou 87. gret pep den leuenez, tr. «que chaque homme se réjouisse.»
(7) Ober levenez da ub. : faire joie à qqn.
●(1650) Nlou 346. Greomp leuenez bemdeiz dezy, tr. «faisons lui joie chaque jour.»
(8) Paradis.
●(1575) M 78. do ren dan leuenez, tr. «pour les conduire à la joie.»
(9) Ober levenez gant ub. : se réjouir avec qqn.
●(1913) AVIE 9. Hé amizion hag hé hérent e gleuas laret en doé en Eutru Doé diskoeit é vadeleh truhéus én hé hevér hag ind e hré leùiné geti.
(10) E barr al levenez : au comble de la joie.
●(1870) FHB 306/353b. an Allmanet a ia dre'n hentchou-ze a c'hruzuil a zo e bar ho levenez.
(11) Skuilhañ levenez : dispenser, verser de la joie.
●(1916) KANNlandunvez 62/449. Skuillit levenez en dro deoc’h.
(12) (religion) Seizh levenez sant Jozef : les sept allégresses de saint Joseph.
●(1900) MSJO 51. en enor da seis glac’har ha seis levenes sant Joseph.
(13) (religion) Pemzek levenez Maria : les quinze joies de Marie.
●(1530) Pm (Pemzec leuenez) titre (p. 64 édit. R. Hemon). pemzec leuenez maria, tr. « Les quinze joies de Marie ».
- levenezus
- levenn
- leveour
- LeverinLeverin
hydronyme Al Leverin : Le Lévérin (affluent du Ninian).
●(1942) ARVR 98. ar Mene a rann an Oud hag hec’h adstêrioù al Lier, an Ninian, al Leverin hag an Ivel.
- leveüsleveüs
adj. Qui apporte une (bonne) rente.
●(1931) VALL 645b. qui apporte une (bonne) rente, tr. «leveüs.»
- levezonlevezon
f.
(1) Ascendant, dessus, avantage, supériorité.
●(1732) GReg 55a. Ascendant, le dessus, supériorité sur un autre, sur son ennemi, tr. «Levéson.» ●63a. Avantage, degré d'élevation, tr. «Levêsonn.» ●328b. Elevation, avantage, tr. «Levésonn.»
●(1872) ROU 75b. Autorité, tr. «levezon.» ●(1890) MOA 124a. Ascendant, tr. «levezon.»
●(1925) FHAB Genver 5. An emgleo dre gannad etre ar Frans hag an Ilis a zo, evit hor bro eun herrez a beoc'h, eur benveg a levezon. ●(1925) FHAB Mae 189. o veza m'eman ar feiz o semplaat, o laoskat, o koll eus he levezon.
(2) Kaout al levezon war ub. : avoir l'avantage sur qqn.
●(1732) GReg 278b. Avoir le dessus, l'avantage sur son ennemi, tr. «cahout al levésoun var e adversour.»
●(1872) GAM 68. Guir eo en doa eun nebeud levezoun, var ar re all. ●(1872) ROU 75b. Vous avez cet avantage sur moi, tr. «eno oc'h euz al levezon varnon. Levezon veut dire aussi, ascendant.» ●(1880) SAB 166. var ar meen-ze e savin va Iliz, ha doriou an ifern, galloudezou an ifern, – n'o devezo levezon ebed varni.
(3) Kemer al levezon : prendre l'avantage, le dessus.
●(1732) GReg 278b. Prendre le dessus, la première place, tr. «coumeret al levésoun.»
(4) Kaout al levezon war ub. : avoir l'avantage sur qqn.
●(1890) MOA 131b. Vous avez cet avantage sur moi, tr. «eno oc'h euz al levezon var-n-oun.»
(5) Kaout levezon war ub. : avoir de l'influence sur qqn.
●(1938) WDAP 2/107. Daoust hag ar gwall-zarvoud a oa en em gavet gant ar paotr yaouank-se n'en devoa ket bet eun tamm levezon bennak war spered va va mamm (…) ?
(6) =
●(1880) SAB 78. levezon prins an ifern.
(7) (dans la langue des couvreurs) Empiètement, enchevauchure, imbrication.
●(1964) ABRO 40. Neuze a (lire : e) rankis goleiñ va zi gant reñkennadoù pleñch lakaet war-zinaoñ hag, evit ma ne chomje skoach ebet etrezo, e rois dezho, an eil war eben, un nebeud levezon, evel ma lavar an doerien vein-c'hlas.
- levezonañ
- levezonus
- Levi
- leviadur
- leviallevial
voir leviañ
- leviañ / leviat / levialleviañ / leviat / levial
v. tr. d.
(1) (marine) Gouverner.
●(1464) Cms (d’après GMB 289). leuyaff, gouverner. ●(1499) Ca 125a. Leuyaff. vide in gouuarn cest tout vng.
●(1659) SCger 156b. leuiat, tr. «gouuerner le nauire.» ●(1732) GReg 585a-b. Louvier, ou louvoër, courir plusieurs bordées, aïant le vent contraire, tr. «Lévya. pr. lévyet. Van[netois] lévyeiñ. lévyat.» lévya veut dire aussi mener un bateau avec une seule rame qu'on place à la poupe du bateau : & celui qui le mene ainsi, s'appelle, Lévyer. ●(1744) L'Arm 175b. Gouverner un vaisseau avec le gouvernail, tr. «Leuïatt.» ●(1752) PEll 532. Lewia, tr. «Gouverner un navire, en qualité de pilote. M. Roussel écrivoit levyeal, piloter, faire la fonction de pilote.»
●(1978) BZNZ 32. (Lilia-Plougernev) evit lembiat ar vag, evit he gouarn. Ni a rea lembiat diouzh an dra-se. ●(1987) GOEM 138. La navigation à la voile impose de louvoyer, lonveat ; il faut tirer des bords, tenna bourchadou. A chaque virement de bord, il faut faire passer les voiles de l'autre côté, lembia.
►absol.
●(17--) VO 20. Commandét oai bet quentéh d'er pilot lehuiad dréd d'er havouét.
●(1877) EKG I 224. kregi a reaz enn eur roenv, hag, en eur levia, ez eaz er meaz euz ar Porz-Doun.
(2) (grammaire) Gouverner.
●(c. 1501) Donoet 2-6. cas absolut leuiaff ara hane, tr. « cas absolu : il gouverne et n’ » ●2-7. aleu an nominatiff ?, tr. « (Qui) gouverne le nominatif ? »
(3) sens fig. Conduire, diriger.
●(1689) DOctrinal 190. hac evisent conduet ha leuviet gant Doué en ur quarter, pe en hini é grasent ur profit bras evit an enéou. ●(17--) SP I 583. Mes ar bed tromplus-mâ so dies da lewian, tr. «Mais ce monde trompeur est difficile à gouverner.»
●(1874) POG 19. difenn ha levia hoc'h Iliz zantel katolik.
- leviat .1leviat .1
voir leviañ
- leviat .2leviat .2
v. intr. (?) Briller (?) cf. gweleviñ (?).
●(1866) FHB 99/373b. gueled a rez-te e creiz bolz an env ar stered o luguerni hag al Loar o leviad ken gae ha tra.
- leviata .1
- leviata .2
- levidigezh
- leviedigezhleviedigezh
f. Gouvernement.
●(c. 1501) Donoet 5-15. ung leuiediguez, tr. « un gouvernement »
- levier .1levier .1
adj. = (?) Facile à mener, conduire, piloter (?).
●(1857) HTB 53-54. Eun treust hag a neui war an dour na seblant ket bean ar pez m'eo nag evit ar vent nag evit ar boez ; an hanter euz he vent a zo kuzet gant an dour, hag he boezans douget ive gant an dour, hen rent livier d'eur bugel memez.
- levier .2levier .2
m. –ion
(1) (marine) Timonier, pilote.
●(1732) GReg 585a-b. lévya veut dire aussi mener un bateau avec une seule rame qu'on place à la poupe du bateau : & celui qui le mene ainsi, s'appelle, Lévyer. ●923a. Timonier, terme de mer, tr. «Lévyer. p. levyéryen.» ●(1752) PEll 532. Lewier, tr. «timonnier, celui qui manœuvre la barre du gouvernail.»
●(1847) FVR 307. Rohu eo, levier breton. ●(1876) TDE.BF 399b. Levier, s. m., tr. «Pilote ; pl. ien.»
●(1931) VALL 560a. Pilote, tr. «levier m.» ●739b. Timonier, tr. «levier.»
(2) Conducteur, directeur, dirigeant, leader.
●(1931) VALL 142a. Conducteur, qui dirige, tr. «levier.» ●220a. Directeur, tr. «levier.» ●420b. Leader, tr. «levier pl. ien.»
- levierezhlevierezh
m. Timonerie, pilotage.
●(1931) VALL 560a. Pilotage, tr. «levierez m.» ●739b. Timonerie, tr. «levierez m.»
- levietleviet
adj. Gouverné.
●(c.1500) Cb 99b. [gouarn] vnde rectus / a / um. g. gouuerne. b. gouarnet / leuyet.
- levioneg
- levit
- Levitan
- levitennlevitenn
f. –où (habillement)
I.
(1) Lévite, redingote.
●(1868) FHB 200/350b. n’em disober à reio deus graïamant é dud coz, évit gouiska frac pé liviten. ●(1872) DJL 40. Ken ra flip-flip-flap lost he liviten paour.
●(1909) FHAB C’hwevrer 48. eur bragou toull-bioc’h hag eul liviten frailhet. ●(1911) RIBR 35. mes gant livitennou ha lageier hir ha striz. ●(1931) VALL 633a. Redingote, tr. «levitenn f.» ●(1963) LLMM 99/264. War e lerc’h e pevarlamme Aotronez kofek gant levitennoù mezher du en-dro dezho.
(2) Levitenn lost-pik : queue de pie.
●(1956) LLMM 55/13. ul livitenn lost-pik hag un tok-ribot.
II. Kouezhañ e levitenn war e votoù : être tomber dans la misère.
●(1912) MELU XI 206 (T-Trevereg). A Trévérec : Kouéed e i lipen (ou i liviten, ou i blu) war i voto, tr. E. Ernault «Sa queue de pie (ou son habit, ou ses plumes) est tombée sur ses souliers; se dit de quelqu'un qui tombe dans la misère.»
- levitenneglevitenneg
m. Homme en habits de ville.
●(1910) FHAB Gouere 209. Eul levitennek, fô en e benn, eun tamm mad a veillen en dro d'e c'hinou hag a vardos ouz e helgez a dregerne e vouez dre ar zâl vras a bez.
- levitennek
- levitennet
- levitez
- levnlevn
adj. Poli, lisse, uni.
●(1931) VALL 428b. Lisse, tr. «levn C[ornouaille].» ●573a. Poli, tr. «levn.» ●766a. Uni, tr. «levn (et lisse en parl. du poil L[eon]).»
- levnadur
- levnañ
- levneg .1
- levneg .2levneg .2
m. –ed (ichtyonymie) Lieu.
●(1732) GReg 574b. Lieu, poisson de mer, tr. «Levnecg. p. levnegued. (Cor[nouaille] Leoñnecg. p. leoñnegued. (On écrivoit. Leffnek) Louañnecg. p. louañnegued.» ●618b. Merluche, merlus, & lieux, désechez, tr. «merlus seac'h, ha levenecq seac'h.»
●(1850) HHO 71. Lieus, Gadus pollœchius, tr. « Leanneguet. » ●(1856) VNA 26. un Lieu, tr. «ul Leannêg.» ●(1876) TDE.BF 393b. Leanek, s. m. V[annetais], tr. «Lieu, poisson ; pl. leaneget.»
●(1907) VBFV.fb 60a. lieu, tr. «leañneg, m. (pl. ed).» ●(1910) FHAB Eost 243. guech eur c'hloyan, guech eul leoneg. ●(1924) BILZbubr 42/977. gantan en e vouteg diou bleisenn, eun touilh-trêz, eul levneg hag eur moulleg. ●(1934) BRUS 256. Un lieu, tr. «ul léañneg –ed.» ●(1942) DADO 8. Nebeut a dra : eur silienn, daou pe dri levneg, eul legestr hag eur vozad vilgot. ●(1950) LLMM 20/49 (île de Sein). liounog (= leonog) (leonejer), tr. « lieu. » ●(1952) LLMM 34/45. (Douarnenez) leoneg –ed : lieu (de grande taille).
- levnegeta
- levrlevr
m. plur. –ioù, –où adls. –eier
I.
A.
(1) Livre.
●(14--) N 1106. Eguit pidiff Doe dereat // ha lenn leiffriou mat a grat plen, tr. « Pour prier Dieu convenablement et lire de bons livres, avec grand plaisir. » ●(1499) Ca 122b. Leffr. g. liure.
●(1530) J 30b (Passion). Scryuet hep gou en lefrou bras / Adeury gant ysayas, tr. « …écrite dans les Grands Livres par Isaïe. »
●(1576) Gk I 210. AN leur-man so bihan, ha nebeut policet, me an confès, tr. «Ce livre est petit et peu élégant, je l'avoue.» ●(1612) Cnf 20b. an leffrou arall. ●(1621) Mc 78. leurou spirituel. ●(1633) Nom 1a. Liber, codex : liure : leufr. ●Libellus ; vn livret, petit livre : vn leufric, vn leufr bihan. ●5a. Pagina, pagella, cera & ceræ : la page d'vn liure : an pagen ves an leufr. ●5a. Pluteus : vne armoire à serrer liures : vn armel da lacquat, pe da gourren leufrou.
●(1659) SCger 74a. vn liure, tr. «levvr, p. iou.» ●156b. levvr, tr. «liure.» ●(1732) GReg 579b. Livre, sorte de volume imprimé, ou non, tr. «Levr. p. levryou. (B[asse] Cor[nouaille] Leor. p. leoryou.) Van[netois] Levr. p. livrëu. leüér. p. leürëu.»
●(c.1825-1830) AJC 62. eur lerf benac digor. ●(1849) LLB 17. Te lénou me livrig. ●173. Lod e lén en ul livr. ●(1857) HTB 2. taol a re he levrou didan dreid.
●(1903) MBJJ xiii. Al lever-man. ●(1907) AVKA 249. Lever ar Psalmo. ●(1907) PERS 273. Eul leor a bez.
(2) (religion) Levr ar selledoù : les saintes écritures.
●(1879) ERNsup 170. levr ar zellédou, les saintes Écritures (Plougonver, ce mot est connu des vieux).
B. [parties d'un livre]
(1) Golo, kroc'hen ul levr : couverture d'un livre.
●(1633) Nom 5a. enueloppoir, couuerture, tr. «an golo, golo an leufr.»
●(1732) GReg 933b. Couverture de livres, tr. «Golo-levr. p. goleyer-levryou. croc'hen ul levr. p. creëc'hin levryou.»
(2) Kein ul levr : dos d'un livre.
●(1732) GReg 303a. Le dos d'un livre, tr. «Qéyn.»
(3) Kof ul levr : tranche d'un livre.
●(1732) GReg 933b. Tranche d'un livre, tr. «Coff ul levr.»
(4) Division d'un livre.
●(1824) BAM 155. Fin eus al levr quenta.
C. par ext.
(1) L'écrit lui-même.
●(1847) BDJ 231. Lenn pe zelaou zo-kên lenn dre he ratos, / Levriou lik ha gadal karghet a draou faos.
●(1909) FHAB Kerzu 357. ar gerent a gredfe ober brezel d'al leoriou fall. ●(1935) ANTO xii. Met kaout a reer (...) pennadou istor, aman, a-hont (...) hag a ra gantan eul levr skouerius-tre.
(2) La matière dont parle le livre.
●(1911) BUAZperrot 328. nevezet ha reizet ar brevier hag al levr-offeren. ●(1915) MMED 337. kement levr igromanserez ha medisinerez en doa. ●(1935) ANTO 22. e levr-ofis gantan en e zaouarn, ha manet gant e c'henou war nao eur, o klevout kana an oferenn e zaozneg, ha nann e latin.
(3) La langue dans laquelle est écrit le livre.
●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 34. ne vô ket red da Vreiziz turriat al leorieïer gallek evit deski oll skianchou ar bed. ●(1929) FHAB Gwengolo 360ter. Eun eost mat a levriou brezonek.
II. sens fig. Levr ar bed =
●(1926) FHAB Eost 303. Leor ar bed zo digor dirazomp. ●(1928) BFSA 76. Deski a rae Fransez alïes d'e ziskibien lenn e leor bras ar bed, kaera ha brasa hini a zo.
III. [au plur.] par anal. Feuillet (des ruminants).
●(1931) VALL 302a. Feuillet (des ruminants), tr. «leoriou pl.» ●(1982) PBLS 537. (Langoned) levrioù, tr. panse des ruminants.» ●(1982) PBLS 537. (Sant-Servez-Kallag) leverioù, tr. «panse des ruminants.»
- levr-ambrouger
- levr-dorn
- levr-skrid