Devri

Recherche 'le...' : 630 mots trouvés

Page 9 : de letrin-1 (401) à leur-c_hoari (450) :
  • letriñ
    letriñ

    v.

    (1) V. tr. d. [au passif] Entraîner.

    (1944) SAV 30/72. Er redadegou kezeg e klever : An ebeul-mañ a zo bet letret gant X... pe gant Z... da lavarout eo e e galleg entraîné.

    (2) V. pron. réfl. En em letriñ : s’entraîner.

    (1905) ALLO 12. Nag a blijadur dianken / (...) / Oc’h en em lettri er c’hoariou / A reas en hor raok hon tadou ! ●(1920) FHAB Gouere 405. Mall eo eta d’ar skrivagnerien, d’ar brezegennerien ha d’ar ganerien en em lettri. ●en em lettri – se préparer. ●(1928) FHAB Kerzu 443. Mat eo en em lettri er c’hoariou a rae en hor raok hon tadou.

  • letu
    letu

    coll. (botanique) Laitue.

    (1499) Ca 125a. Letu. g. laitue. herbe bonne a mengier.

  • letuz
    letuz

    coll. (botanique)

    (1) Laitues.

    (1499) Ca 152a-b. Papauer. g. pauot. vne herbe. l. hic papauer/is herbe comme letuz. ●(1633) Nom 79a. Alga, vlua, fucus marinus : algue : felu-mor, vn seurt lousaou á cresq en mor huc (lire : hac) en reyer á vez aual ouz lœttus.

    (1659) SCger 71b. laitue, tr. «letusen, p. letus.» ●156b. letusen p. letus, tr. «laituë.» ●(1732) GReg 559b. Laitue, tr. «Lætuzen. p. lætuz.» ●Manger une salade de laituë, tr. «Dibri ur saladenn lætuz.» ●(1744) L'Arm 213a. Laituë, tr. «Lætusenn.. lætuss f.»

    (1876) TDE.BF 398b. Letuzenn, s. f., tr. «Plant de laitue ; pl. letuz, masculin, de la laitue, des têtes de laitue.»

    (2) Letuz podek : laitues pommées.

    (1633) Nom 87b. Lactua sessilis, Laconica, betica, capitata : laictuë testuë : lættus pommè, lættus podecq.

    (1732) GReg 559b. Laituë pommée, tr. «Lætuz podecq

    (3) Letuz pome : laitues pommées.

    (1633) Nom 87b. Lactua sessilis, Laconica, betica, capitata : laictuë testuë : lættus pom, lættus podecq.

    (4) Letuz frizet : laitues frisées.

    (1633) Nom 87b. Lactua crispa, Cappadox : laictuë crespuë : lættus creppet, lættus friset.

    (5) Letuz krepet : laitues frisées.

    (1633) Nom 87b. Lactua crispa, Cappadox : laictuë crespuë : lættus creppet, lættus friset.

  • letuzenn
    letuzenn

    f. letuz (botanique) Laitue.

    (1659) SCger 71b. laitue, tr. «letusen, p. letus.» ●156b. letusen p. letus, tr. «laituë.» ●(1732) GReg 559b. Laitue, tr. «Lætuzen. p. lætuz.» ●(1744) L'Arm 213a. Laituë, tr. «Lætusenn.. lætuss f.»

    (1869) SAG 237. a velaz ul lœtuzen a reaz avi dezhi. ●(1876) TDE.BF 398b. Letuzenn, s. f., tr. «Plant de laitue ; pl. letuz, masculin, de la laitue, des têtes de laitue.»

  • leubeurc'henn
    leubeurc'henn

    f. –ed Fainéant.

    (1942) VALLsup 73a. Fainéant, tr. «leubeurc'henn T[régor].»

  • leubeurc'hennat
    leubeurc'hennat

    v. intr. (en plt d'un cheval) Se coucher les pieds contre le mur de façon à ne pouvoir se lever.

    (1942) VALLsup 41a. Se coucher les pieds contre le mur de façon à ne pouvoir se lever, en parl. des chevaux, tr. «leubeurc'hennat (de leubeurc'henn fainéant).»

  • Leuc'han .1
    Leuc'han .1

    n. de l. Leuhan.

    (1) Leuc’han.

    (1847) FVR 303. Re wenn Sant-Goazek, Leuhan ha Laz. ●(1855) FUB 86. Ann hini Leuc’han kéméner. ●(1878) EKG ii 290. klevet em beuz oa a gostez Leuhan pe ar C’hastel-Nevez. ●(1890) MOA 22a. Leuhan. ●(1895) OLLI []. Pot Leuhan composet er blavez 1895 var sujet eun Orolacher yaouank.

    (1905) ALMA 65. Leuhan. ●(1915) HBPR 92. E Leuhan oa bet ken tomm all an abaden. ●(1996) GESI 109. Ar stumm-mañ a zo anavezet e Pleuwenn hag e Leuc'han (nepell diouzh hag a bep tu da Sant-Ivi).

    (2) (Dicton).

    (1855) FUB 86. Person Korré a zô gwiader, / Ann hini Leuc'han kéméner, / Ann hini Fouesnant foughéer.

  • Leuc'han .2
    Leuc'han .2

    hydronyme Lenn al Leuc'han : étang du Leuhan (Plabennec).

    (1867) FHB 124/157a. N'eus qet cals a dud var dro Plabennec ha n'ho defe clevet hano eus a lenn al Leuhan, pehini a c'holoe seiz uguent dervez arat.

  • leue
    leue

    m. –où, lioù

    I. (zoologie)

    A.

    (1) Veau.

    (1499) Ca 129a. Lue. veau. ●(1633) Nom 35a. Vitulus : veau : leuè. ●60a. Caro vitulina, vt assum vitulinum, Cicero : chair de veau : quic leuë.

    (1659) SCger 123a. veau, tr. «lue p leou.» ●157b. lue p. leou, tr. «veau.» ●(1732) GReg 949b. Veau, animal, tr. «Lue. p. lueyou, lueou. (Treg[or] loüe. p. loüeyo. (Van[netois] le. p. lèyéü.» ●(1744) L'Arm 232b. Maroquiner, tr. «Mequinein laire lay, haval de varoquin.» ●(1741) RO 1223. Demeus ar sort loyo me o habonno timat.

    (c.1825/30) AJC 4782. vel eur loé. ●(1836) FLF 25. ur vuoc'h hac he loe. ●(1878) EKG II 280. eul leue bian o tont enn ti en eur vlejal. ●(1879) GDI 196. ha guet er vuoh-ce, el lay.

    (1902) PIGO I 131. al loueo bihan a ya da heuilh an nep a grog en o c'horden. ●(1908) FHAB Mae 143. d'ar moc'h, d'al liou. ●(1920) AMJV 71. ho leaz a ia holl gant al liou zo varnezho. ●(1924) FHAB Mae 189. al liou bihan. ●(1924) BILZbubr 39/866. pevar loue.

    (2) Leue brizh : veau moucheté (animal chimérique).

    (1925) SFKH 31. Doh troed er groéz men é vé gourvéet bamnoz ur lé bréh pé ur hi du.

    B. (en plt des vaches)

    (1) Bezañ leueoù enni : être pleine.

    (1905) HFBI 156. peder bioc'h a voa ivé, diou anézo a voa liou hénno.

    (2) Edan leue : pleine.

    (1931) VALL 769a. Vache pleine, tr. «V[annetais ] indan le

    (3) Bezañ war droug he leue : être sur le point de vêler.

    (1941) FHAB Meurzh/Ebrel 36. (Skrignag) Droug al leue = douleur de la vache sur le point de vêler : «va gwaz a lavare d'in edo ar veoc'h war droug he leue pedon o tont d'an oferenn-bred.»

    (4) Kemer leue : se faire saillir.

    (1849) LLB 1147. kas hou-s anuerzi neoah de gemer lai.

    II. (en plt de qqn)

    A.

    (1) Nigaud, sot.

    (1732) GReg 657a. Nigaud, sot, tr. «lue

    (2) Yann al leue : personnification des imbéciles, des sots.

    (1913) PRPR 59. ha pa lavarfe nann kant ha kant Iann al Leuë. ●(1942) DADO 9. eun den evel hennez a rank beza Yan al Leue, pe eur sant bras addeut war an douar evit ober pinijenn.

    (3) Leue kentrat : enfant né avant le mariage.

    (c.1718) CHal.ms i. un batard né auant le temps, tr. «ul lai quentrat.» ●(c.1718) CHal.ms ii. enfant illegitime venu auant le temps, tr. «ul laï quentrat

    (4) Beg-leue : idiot.

    (c.1718) CHal.ms i. Badaut, diot, badaut, baguenaud, tr. «beclé.» ●(1732) GReg 74a. Badaud, tr. «beec-lé. p. begueü-lé

    (5) Leue Gwener : sot.

    (1964) YHAO 132. N'eo ket al leue gwener-se a Aotrou da ober aon din.

    B. (insulte, moquerie)

    (1) Sot.

    (1896) SBW 17. he ! he ! red eo did bean loue !

    (2) Leue geot : imbécile, nigaud.

    (1910) MAKE 98. Diod ! Leue-geod ! Beg magn ! ●(1972) SKVT I 28. Tad ar vosenn, penn-bombard, penn-peul, marc'h-loar, boc'h bidi Botigao, genoù gwelien, torc'h togn hoc'h-gouez Plovan, ampoezon, droch ar pardon, leue geot, mab Kain, muzelloù kig-sall, chug biz, jañ-blev diforlinket !...

    (3) Leue bloaz : veau d'un an.

    (1766) MM 609. al leué bloaz-sé.

    (1883) CDFi 165-10 mars p 2. ema guerzet al liou-bloaz adarre !

    (1919) DBFVsup 45. lé blé, grand veau (injure). ●(1925) DIHU 168/281. Lé-blé : veau d'un an (injure). Dastumet get Bleimor.

    (4) Leue brizh : imbécile.

    (1766) MM 791. banden luou bris, tr. «espèce de veaux.»

    (5) Leue brizh anellok : imbécile.

    (1964) BRUD 18/26. Mamm, peseurt kemm a zo etre ar roueed hag ar rouaned ? / Ar hemm a zo etre da lavreg ha da vragou, leue briz anellog !

    (6) Leue basin : nigaud.

    (1929) CDFi 5 janvier. Leue-basin ma 'z oun !

    (7) Mab gast leue : fils de pute et nigaud.

    (17--) BMa 1497. Guenin eman ar born map cast loué, tr. «Moi, j'ai l'as, fils de putain nigaud.»

    (8) Penn leue ! : tête de veau !, imbécile.

    (17--) EN 807. Da fry em rair, pen loé, tr. «Ton nez dans mon cul, tête de veau.»

    C. (Blason populaire) Leue Louergad : veau de Louargat.

    (1912) MELU 209. Loue Louargat.

    III. [en apposition] (botanique) Troad-leue : arum.

    (1732) GReg 721b. Pié de veau, plante, tr. «Troad-lue

    IV.

    (1) Bezañ blank evel ul leue : être très faible.

    (1902) PIGO i 167 (T) E. ar Moal. Koulskoude na oa ket maro, mez dinerzet ha blank 'vel eul loue.

    (2) Bezañ diot evel ul leue brizh : être très bête, imbécile, niais.

    (1870) MBR 128 (L) A. Troude. Ar roue, ken diot hag eul leue briz, a laka digas di eur pez bern keuneud.

    (3) Pladenn evel ul leue : bête et ahuri.

    (1866) BOM 88 (Ku) P. Proux. Hen-man pladen vel eul loue, tr. P. Proux «bête et ahuri comme un veau.»

    (4) Kaout kig leue : être bête, imbécile, niais.

    (1912) RVUm 204 (Gu). Henneh en des kig lé, tr. P. ar Gov «Celui-là a de la chair de veau : c'est un imbécile.»

    (5) Bezañ e leue a-dreuz ennañ, (en e gof) : être de mauvaise humeur.

    (1890) MOA 297 (L). Il est de mauvaise humeur, tr. J. Moal «a-dreuz ema he leue enn-han

    (1941) SAV 21/31 (K) S. Jonkour. Emañ adarre al leue a-dreuz e kof Yann.

    (6) Gouarn ul leue ag e vuoc'h : garder un chien de sa chienne.

    (1940) DIHU 353/167 (G). Laret em boé deoh / E hoarnen dehon ul lé a mem buoh !

    (7) Gouelañ evel ul leue : pleurer abondamment.

    (1870) MBR 84 (L) A. Troude. Hag ez eaz trumm ha trumm d'he gaout enn ur wela evel eul leue.

    (8) Bout pat al leue en e fri : morveux qui renifle.

    (1912) RVUm 322 (Gu-Arvor). E ma pat er lé en hou fri, tr. P. ar Gov «Vous avez la patte du veau dans le nez : se dit d'un morveux qui renifle.»

    (9) Degas ur penn leue d'ar gêr // Bezañ bet ur penn leue : ne pas avoir eu son examen (de catéchisme).

    (1955) VBRU 142 (T) *Jarl Priel. Ober a ris va fak gant ar spi e tremenjen hep degas ganin d'ar gêr ur penn leue, evel ma lavared du-mañ gwechall d'ar grennarded a c'hwite war o fask kentañ. ●(1978) PBPP 2.2/415 (T-Plougouskant). An hini a veze refuset ouzh e bask veze lâret en deze bet ur penn leue, tr. J. le Du «de celui qui n'était pas reçu /à l'examen de cathéchisme [pour] la communion /solennelle/ on disait qu'il avait eu une tête de veau.» ●352. /un pot de colle/

    (10) C'hoari an troad leue da u.b. : jouer un mauvais tour à qqun, se moquer de qqun.

    (1937) FHAB 219 *Yeun. Penaos eta, o devoa ar re-man kemeret droug ouz ar medisin (...). Meur a hini a lavar en devoa bet c'hoariet an «troad leue» da «Veg-e-dog». ●(1955) STBJ 123 (K) Y. ar Gow. Diwezatoc'h, avat, pa ouezas em boa c'hoariet dezañ an troad leue, e voe ken feuket ar pôtr ma chomas mouzet ouzin e-pad pell. ●(1958) BRUD 4/85 (K) Y. ar Gow. C'hoariet e-nevoa an «troad leue» d'ar halvez, brao ha kempenn, ar pez a ree dezañ beza laouen ha seder.

    (11) Chom un troad leue en e c'henoù :

    (1870) MBR 4-6 (L) A. Troude. Pa choum he-man da zellet oc'h unan-bennag e leac'h derc'hel krog atao enn he neudenn, ez a he deod e gouzoug eunn all, hag e choum eunn troad leue enn he c'henou he-unan.

    (12) Lakaat troad al leue er genoù : se tromper.

    (1905) HFBI 228 (L). Troad al leué, allas, à lakéar aliès er guinou.

    (13) Tremen troad al leue a-dreuz genoù ub. : jouer un tour à qqun.

    (1872) GAM 76. Ma votit evel eur beleg, ema ann troad leue a dreuz en ho kinou.

    (1909) FHAB Here 308 *Laouig Beg ar Spins. Lân n'hen deus ket gwelet eo bet tremenet troad al leue dezan adreuz e c'hinou.

    (14) Bezañ un troad / treid leue en e votoù : être bête, sot, niais.

    (1732) GReg 339b. Ce jeune homme a toute l'encoulure d'un sot, tr. «un troad lue a so èn boutou an dèn yaoüancq-hont.» ●427b. Etre fou, tr. G. Rostrenenn «burlesquement. Cahout treid lue èn e voutou

    (1869) FHB 208/415a (L) Goulc'hen Morvan. Hag ep dale e tiskuezas dezho ne ket hen a ioa bet troad al leue en he votez en abaden-ze. ●(1878) SVE 549. Eun troad leue a zo en he voutou, tr. L.-F. Salvet «C'est un pied de veau qu'il y a dans ses chaussures.(C'est un imbécile.)» ●(18--) MIL.ms (d’après MELU XI 313). En troad leue a zo enn he votez, tr. E. Ernault «Il y a un pied de veau dans sa chaussure, c'est un sot.»

    (1931) ATBR 18 A. de Carné. Hennez, anat eo, a zo treid leue en e votoù. ●(19--) NPER. Hennez a zo bet genaouek. Hennez a zo bet troad al leue en e votez.

    (15) Lonkañ lostoù leue :

    (1973) SKVT II 9 (Ki) Y. Drezen. Kozh e oa M. Karadeg, mes ne oa ket c'hoazh en oad da lonkañ lostoù leue.

    (16) Tremen lost al leue dre genoù ub. : tromper, faire croire certaines choses. Cf. (faire) avaler des couleuvres, des anguilles.

    (1885) ARN 43 (T) N. Kelien. Tremen lost al loue dre ho keno, tr. «vous passer la queue du veau par la bouche (sans que vous vous en aperceviez), vous prendre pour un sot.»

    (1919) FHAB Kerzu 179 (T) *Gab Liskildry. Mar fell d'hon faourkêz Yan 'darre / Lakât e dreid 'barz an ere; / Mar plij d'ezan 'c'h adtremeno / Lost al leue dre e c'heno. ●(1926) FHAB Mezheven 234 (T) *Breizadig. Eno, neuze, e veo tremenet, dre c'henou ar paour keaz, eul lost leue, lardet mat, - ar seurt-se ! - flour ha melus, unan eus an dibab. ●(1942) VALLsup 48. Expressions populaires pour : il est déçu (et joué) tremenet eo bet d'ezañ lost al leue en e c'henou (il a été joué). ●(1970) BHAF 11 (T) E. ar Barzhig. Ha ni d'e heul war lerh ar roue zant Loeiz d'ar hroazadeg, gant ar Gwesklen da rei eun trepan d'ar Saozon ha da dremen lost al leue deze dre o genoiou. ●118. Dampret 'vo chipolotenn mamm-goz, n'on memez tra nag eur babouzeg nag eur bugel neve-ganet, tremenet ganin lost al leue dre henou an Alamaned, an toull brein-ze a gavin ha n'eo ket eun dornad plu a ray doan din, moarvat. ●163. Al louarn koz-se eo diaez tremen lost al leue dre e henou... ●241. Med he gwaz, Matao Tangi, ne oa ket un hanter henaoueg ha diaez e oa tremen lost al leue dre e henou... ●251. Daoust d'ar skolaer da gompren e oa bet greet evitañ, ez ee droug ennañ o soñjal penaoz e oa bet tremenet lost al leue dre e henou ha tennet an ebeulez yaouank a-zindan e grabanou, eñ ken didonet. (+345).

    (17) Treiñ al leue diwar ar vuoc'h : détourner la conversation lorsqu’elle devient gênante.

    (1912) MELU 412. Trei ël lé diwar 'vuoc'h, tr. E. Ernault «Enlever le veau à la vache, l'empêcher de téter; détourner la convertation (quand elle prend une tournure embarrassante, ou qu'on voit venir quelqu'un dont on parlait). Trév[érec].»

    (18) Ober al leue : faire l’ignorant, l’imbécile, le niais.

    (1732) GReg 221b. Sous couleur de faire le non-sçavant, ou l’ignorant, tr. Gr. de Rostrenenn «Digarez ober al luë

    (19) Blejal èl ur leue dizonet : brailler.

    (1937) DIHU 310 Ebrel 245 (J.-F. J.). é losk é vizied hag en emlaka de vleijal èl ur lé dizoñnet.

  • leue-janus
    leue-janus

    m. Veau né avant terme.

    (1732) GReg 949b. Veau venu avant terme, qui a les piez jaune & sans poil, tr. Lue janus

  • leue-mor
    leue-mor

    m. (zoologie) Phoque.

    (1633) Nom 46b. Phoca, vitulus marinus : robbe : leue pe bleiz mor.

    (1732) GReg 949b. Veau marin, poisson, tr. «Luevor. p. lueyou vor

    (1889) ISV 342. Me ne d'oun nemet ur bleis mor, ur moroc'h boasoc'h da vleja evel ul leue mor eget da gana evel eun eostik.

    (1907) BSPD I 220. 12 lé-vor e oé eùé én dro d'er belig vras.

  • leue-tarv
    leue-tarv

    m. (zoologie) Jeune taureau.

    (1849) LLB 1141. É mesk hou laieu tarw, choejet en nerhusan.

  • leuead
    leuead

    g. –où Broutard.

    (1919) DBFVsup 45a. léad, tr. «B[as] v[annetais] pl. –deu veau sevré et allant à la pature.»

  • leueaj
    leueaj

    m. Ober e leuaj = (?) faire des bêtises (?).

    (1909) FHAB C'hwevrer 62. p'edo Saïk Vourjin oc'h ober e leuach d'an tri geaz dall. ●(1919) MVRO 13/1c. Perig, ar yaouanka en torrad (…) a vije lezet da ober e leuach evel a garie, den na grede hen gourdrouz.

  • leueegaj
    leueegaj

    s. = sotonioù.

    (1899) HZB 180. Ar zoudarded a gemere bourd el louegach a lere ar Juifed, hag a c'hoarze.

    (1931) GWAL 136-137/429. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Louegach (distagit : lwêgach) : konta louegach : loeradi. ●(1935) ANTO 182. gwrac'hella (entasser) eur bern leuegaj evel-se em c'hokenn.

  • leueek
    leueek

    adj. (Vache) pleine.

    (1928) DIHU 199/4. Léiek (adj.) buoh léiek : buoh édan lé. ●(1931) VALL 769a. Vache pleine, tr. «V[annetais] leek.» ●(1931) VALL 769a. Vache pleine, tr. «V[annetais]leek

  • leuegen
    leuegen

    m. –où

    (1) Peau, cuir de veau

    (1732) GReg 798b. Relier un livre en veau, tr. «golei ul levr gand luguenn.» ●949b. Peau de veau, tr. «Luguenn. p. luguennou. lueguenn. p. lueguennou.» ●950b. Velin, parchemin fait de la peau d'un veau, au lie que le parchemein commun se fait de la peau d'un mouton, tr. «Luguen fin.»

    (1876) TDE.BF 398b. Leuegenn, s. m. Et aussi lugenn, tr. «peau de veau.»

    (2) sens fig. Nigaud, sot, benêt.

    (1732) GReg 89b. Benet, sot, tr. «luguen. luëgeuen.» ●657a. Nigaud, sot, tr. «Luguenn, lueguenn

  • leum-du
    leum-du

    s. (ichtyonymie) =

    (1924) DIHU 158/128. (Groe) Leum-du, tr. «petit crabe noir.» (Dastumet de Vleimor 1913).

  • leun / lan
    leun / lan

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. Plein.

    (1499) Ca 108a. Hanter leun. g. demyplain. ●125a. [leunyaff] g. plain. b. leun.

    (1659) SCger 93a. plein, tr. «leun.» ●156b. leun, tr. «plain.»

    (1849) LLB 1022. Lein é rah er sehier, lein é rah er resteu.

    (1806) JOS 11. Seis penn ed ac a yoa leun a bouedec meurbed. ●(1849) LLB 408. leinoh hou sulerieu. ●(1868) FHB 165/70b. leunoc'h kovou ar goazed ! ●(1869) SAG 18. leunoc'h evit bizkoaz.

    (1902) PIGO I 76. e-pad ma vo laket goullo bep noz, he hadkavi leun bep beure. ●(1920) FHAB C'hwevrer 247. leun e oa ar pod. ●(1978) BRUDn 25/40. Lan veze an iliz, douz kroeh beteg traou.

    B. Leun a.

    (1) (en plt d'un récipient, d'un endroit, d'un terrain, etc.) Plein de.

    (1612) Cnf 43a. grangiou leun à eth. ●(1633) Nom 61a. fourmage plein d'yeux, tr. «fourmaig leun á clogor.»

    (1732) GReg 113b. Nez plein de boutons, tr. «fry leun a zræin-qycq.»

    (1849) LLB 193. lein a joé. ●529. En ti lein a voged. ●(1868) KTB.ms 14 p 193. Ur gambr-all a oa leun a lienn-moan. ●(1871) KTB.ms 15 p 285. un anaf leun a leaz livriz. ●(1877) EKG I 200. enn eur foennok distro, leun a lagennou. ●(1878) EKG II 310. ar bek-douar-ze a zo leun a vartoloded. ●(1879) MGZ 151. eur vassin vraz leun a zour.

    (1909) KTLR 46. a drenv an ti oa eun tam liorz leun a vez frouez hag a vokedou. ●192. Fecher ledan, leun a zour. ●(1909) FHAB Gouere 213. Foll eo an neb a zo e lab destummet enni leun a ed.

    (2) (en plt de qqc. d'abstrait) Plein de.

    (1530) Pm 10. leun a squyent, tr. «pleine de sagesse.»

    (1821) SST 113. d'er re meme e zou lan a gas dohemp. ●(1870) FHB 309/377a. ar zonch-ze a vezo leun a c'hoervder hag a strafuil.

    (1907) KANngalon Genver 295. ne brezegont nemed eur feiz dislivet, briket, leun a c'hevier. ●(1936) BREI 457/4b. Prezegenn leun a gelennadurez.

    (3) (en plt de qqn, d'un animal) Plein de.

    (1835) AMV 29. A gant a hini a zo bet guelet ho vont da gousquet leun a yec'het. ●(1850) MOY 194. Va daoulagad liqes, leun a lubricite. ●(1869) SAG 285. na d'oun bet enem gollet er veach-ze, leun a voufounerez. ●(1894) BUZmornik 857. e leac'h diskredi, bez eunn den leun a feiz.

    (1955) STBJ 15. bleizi koz lôned leun a finesa. ●(1962) BAHE 31/31. A-viskoazh ez eo bet Alberz evel-se, leun a verv, oberiant, laveant ha seder.

    C. [devant un subst. précédé d'un art., d'un pron.]

    (1878) SVE 13. ed leun ar zolier, tr. «du blé plein le grenier.»

    (1920) FHAB C'hwevrer 261. e veze roet dezo leun eur weren vras a odivi. ●(1924) BUBR 48/1140. Leun hon c'hof ni a vleugeusfe.

    D.

    (1) Complet.

    (1953) BLBR 57/4. Hag ar roll-se (...) a zo pell diouz beza leun ha klok.

    (2) temp. Complet, fournis.

    (1650) Nlou 406. Pemp mil bloaz len, ez voue den en penet, / Dre splet an pechet quentaff, tr. «Cinq mille ans sans discontinuer, l'homme fut dans le malheur / par l'effet du premier péché.»

    (1880) SAB 117. tregont vloa leun. ●(1869) HTC 11. Eur bloaz leun en devoa tremenet eno. ●63. An Isrealitet a jomas eur bloaz leun e kichen menez Sinaï.

    II. par ext.

    (1) (relijion) (Indulgence) pleinière.

    (1864) SMM 9. Induljansou leun pe induljansou plenier. ●(1877) MSA 236. gounid induljansou leun. ●(1879) MGZ 266. Eun induljanz leun pe plenier. ●(1891) MAA 122. Induljans leun beb lun.

    (1928) BFSA 138. da rein Induljans leun (plénière) d'an holl gristenien. ●(1949) KROB 11/2. Bep taol e vez gounezet eun iñduljañs leun.

    (2) (en plt de qqn) Complètement.

    (1872) ROU 78. il est devenu complètement cornowallais, tr. «kernevod leun eo brema.»

    (3) Parfait, sans défaut.

    (1890) ARK 18. Eur volontez leun.

    (1915) MMED 342. ar Verc'hez, mam Doue, e deus resevet eur c'hras leun. ●365. Mari e deus ar sked leun ha parfet.

    (4) =

    (1868) KMM 44. guelit eus a betra ôc'h leun.

    (5) fam. Soûl.

    (1867) FHB 120/125b. Hirio leun, bourr da grevi...

    (1935) NOME 94. Besteod ha leun !

    (6) Gravide.

    (1659) SCger 122b. vache pleine, tr. «buoc'h leun.» ●(1732) GReg 943b. La truïe est pleine, tr. «Leun eo ar vès.»

    (1849) LLB 1253. é ma lein er mameu.

    (7) Liv leun : (?) couleur chargée (?).

    (1633) Nom 121a. Color satur, plenus : vne couleur pleine & fort chargée : vn liou leun ha carguet.

    III. [empl. comme subst.]

    (1) (en plt de la mer) En e leun : pleine.

    (1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 181. Ardrô seih hær é oé er môr én é lan.

    (2) =

    (1907) AVKA 107. un damoezen hag a deu da c'houeza gant he leun a winiz.

    IV. Adv. A-leun.

    (1) En abondance.

    (1961) BLBR 131/18. Ar chistr a rede a-leun euz ar barrikennou !

    (2) Complètement.

    (1948) KROB 4/1. Doue n'eo ket eus ment an den, ha ne c'hell ket beza prenet gant kargou ha madou, na zoken tizet a-leun gant gouiziegez spered an den. ●(1948) KROB 5/7. n'eus bet nemet ar staliou dalc'het gant Bretoned gwirion hag o devefe diskouezet a-leun o levenez... ●(1948) KROB 6/6. Kerkent emaomp a-leun e Breiz.

    V.

    (1) Leun betek ar skoulm : voir skoulm.

    (2) Bezañ en e voued leun : voir boued.

    (3) Leun evel ur sailh : voir sailh.

  • leun-barr
    leun-barr

    adj. Tout plein.

    (1906) BOBL 10 février 73/1f. An iliz a ioa leun-barr. ●(1913) AVIE 35. reseùet hun es ol ag er vammen sé lan bar. ●(1931) VALL 566b. Plein comble, tr. «leun-barr

  • leun-blouk
    leun-blouk

    adj. Tout plein.

    (1923) ADML 45. bagou ar Romaned a c'hellaz kemeret soudarded leun-blouk ha salha war hor re-ni. ●(1925) FHAB Du 413. Ar zal c'hoari a oa bet leun blouk. ●(1931) VALL 566b. très plein, tr. «leun-blouk C[ornouaille].»

  • leun-bloup
    leun-bloup

    adj. Tout plein.

    (1990) MARV II 20. (Gwiseni) An iliz a yoa leun-bloup.

  • leun-bourr
    leun-bourr

    adj. Tout plein.

    (1924) CBOU 2/28. eur werenn a zo war an daol, leun-bour a raki pe arak, hanvet ive gant ar C'hallaoued : mastik. ●(1948) KROB 5/7. ne jome ket kals a gadoriou goullo e sal vras Santez Tereza, ha da zul d'an noz e oa leun-bour. ●(1958) BLBR 114/3. dirag e blad, leun bourr a yod.

  • leun-brok
    leun-brok

    adj. Tout plein.

    (1849) LLB 1031. Er barikeu lein brog, lein brog ol en toneu. ●(1897) EST 71. Lan brog er har brasan, ha lan brog er resteu.

    (1931) VALL 566b. très plein, tr. «leun-brog.» ●(1932) BRTG 122. a pe vè poén lan brok ér galon.

  • leun-chek
    leun-chek

    adj. Tout plein.

    (1868) FHB 178/173b. an ilis a ioa leun-chec. ●(1869) HTC 171. an ti o veza leun-chec. ●(1890) MOA 70. Très plein, tr. «leun-chek (à Plabennec, etc.).»

    (1909) FHAB Mezheven 178. leun chek a dud. ●(1911) BUAZperrot 286. Pa vez dibennet en hor bro eun torfetour bennak, an dachen ma roër d'ezan taol ar maro, a vez leun chek gant an dud. ●570. al laouer-daol a oue leun-chek. ●(1912) KANNgwital 112/117. Ar patronaj a ioa leun chek. ●(1922) BUBR 16/118. ar paour a lakas e zac'h leun-chek war an askom pe war ar skaon.

  • leun-chouk
    leun-chouk

    adj. Tout plein.

    (1912) BUAZpermoal 577. al laouer-doaz a oe leun-chouk. ●(1931) VALL 566b. très plein, tassé, tr. «leun-chouk

  • leun-faezh
    leun-faezh

    adj. Tout plein.

    (1732) GReg 730a. Tout plein, entierement rempli, tr. «Leun feaz. Van[netois] lan fæh

    (1890) MOA 70. Très plein, tr. «leun-feaz

    (1931) VALL 566b. très plein, tr. «leun-faez

  • leun-foet
    leun-foet

    adj. Tout plein.

    (1879) ERNsup 153. lañn foet, tout à fait plein.

  • leun-kouch
    leun-kouch

    adj. Tout plein.

    (1890) MOA 70. Très plein, tr. «leun-kouch

    (1910) MBJL 135. ec'h ê leun-kouch an iliz. ●(1915) HBPR 83. iliz Santez-Helena a oa leun-kouch a dud. ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. leun-kouch, tr. «comble.»

  • leun-pik
    leun-pik

    adj. Tout plein.

    (1879) ERNsup 165. leun pik, tout à fait plein, Audierne, Plozevet ; lañn-pikh, Trév[érec].

  • leun-raz
    leun-raz

    adj. Plein à raser les bords.

    (1931) VALL 566b. Plein à raser les bords, tr. «leun-raz

  • leun-sklok
    leun-sklok

    adj. Tout plein.

    (1744) L'Arm 290a. Tout plein, tr. «Leine-scloque

  • leun-tenn
    leun-tenn

    adj. Tout plein.

    (1633) Nom 236b. Pometum : lieu qu'on plante d'arbres fructiers : vn læch á ve leun teun (lire : leun tenn) á guez.

    (1882) CDFi 150-25 novembre p 3. Leun-tenn. ●(1890) MOA 70. Très plein, tr. «leun-tenn

    (1907) PERS 220. leun tenn e vije bep sul a dud. ●(1921) LZBl Du 194. an iliz 'oa leun-tenn.

  • leun-wad
    leun-wad

    adj. Ensanglanté.

    (1878) EKG II 53. c'houeac'h korf maro, drouk-livet ha leun-c'hoad. ●(1884) BUZmorvan 73. kignet he dreid ha leun-c'hoad he zivesker.

    (1911) SKRS II 34. astennet leun c'hoad var an douar.

  • leunaat
    leunaat

    v. tr. d. Remplir.

    (c.1500) Cb. [greunyaff] Jtem grano / as. g. engrainer / emplir de grain. b. leunhat a greun.

  • leunc'halloudeg
    leunc'halloudeg

    m. Plénipotentiaire.

    (1931) VALL 566b. Plénipotentiaire, subs., tr. «leunc'halloudeg pl. –deien

  • leunc'halloudek
    leunc'halloudek

    adj. Plénipotentiaire.

    (1931) VALL 566b. Plénipotentiaire, tr. «leunc'halloudek

  • leunded
    leunded

    f. Plénitude.

    (1732) GReg 730a. Plenitude, tr. «Van[netois] leended

  • leunder
    leunder

    m. Plénitude.

    (1732) GReg 730a. Plenitude, tr. «Leunder.» ●(1710) IN I 133. al leunder pe ar ar berfection eus ar guir vertuz.

    (1834) APD 17. Evelse eo e vezo ho carantez, al leunder eus al Lezen. ●(1870) FHB 266/34a. al leunder euz ar c'hallout.

  • leuniadur
    leuniadur

    m. –ioù Remplissage.

    (1931) VALL 642b. Remplissage, tr. «leuniadur m.»

  • leuniañ / leuniñ / leunañ
    leuniañ / leuniñ / leunañ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Remplir.

    (1499) Ca 32b. [cargaff] g. emplir. bri. cargaff leunyaff. ●125a. Leunyaff. g. emplir. ●(c.1500) Cb 83b. [farsaff] Jtem farcini / as. g. remplir. b. leunaff. ●(c.1500) Cb. Leunyaff. g. emplir. ●(1521) Cc. Leunyaff. g. emplir.

    (1659) SCger 49a. emplir, tr. «leuna.» ●156b. leunia, tr. «remplir.» ●(1732) GReg 801a. Remplir, emplir, tr. «Leunya. pr. leunyet

    (1911) BUAZperrot 255. Dre ar skoliou mat e leuner an ilizou, ha dre ar re fall eo o goullonderer. ●(1921) GRSA 323. lañnein ur bilig a zeur. ●(1935) BREI 397/1b. hag ez eus ezomm eun tri vil a dud d'he leunia chouk. ●(1962) GERV 9. Boutegou gwial a eure ar manac'h hag heñ d'o leunia ruz gant an eost a roe Doue deañ ken brokus.

    (2) sens fig. Combler.

    (1732) GReg 182b. Dieu comblera les bienheureux de joïe & de gloire, tr. «Douë a leunyo ar guenvidyen a joa hac a c'hloar.»

    (1911) SKRS II 31-32. hen a leunio dalc'hmad hon eneou gant he c'hrassou hag he zonezonou. ●238. An Nouen a lamm peb nec'hamant diouz ho c'haloun hag a leugn anezhi gant eur joa santel.

    II. V. pron. réfl. En em leuniañ : se remplir.

    (1911) BUAZperrot 546. Ar c'houentchou nevez savet dre e urz ne zalejont ket d'en em leunia.

  • leunidigezh
    leunidigezh

    f.

    (1) Plénitude.

    (1499) Ca 125a. g. plenitude / ou plainete. b. leunidigaez. ●(c.1500) Cb. g. plenitude / ou plainete. bri. leunydigaez. ●(1521) Cc. g. plenitude. b. leunydigaez.

    (2) Remplissage.

    (1521) Cc. g. fournissement. b. leunidigaez.

    (1931) VALL 642b. Remplissage, tr. «leunidigez

  • leunvor
    leunvor

    m. (domaine maritime) Haute mer.

    (1931) VALL 461b. haute mer, le large, tr. «leunvor m.»

  • leuoùeaj
    leuoùeaj

    plur. Ensemble des veaux nés la même année dans une ferme.

    (1849) LLB 1192. Hui e vagou, beb plai, el laieuaj guèlan.

  • leupez
    leupez

    voir lopez

  • leur
    leur

    f. & adv. –ioù

    I. F.

    A.

    (1) Aire, emplacement.

    (1499) Ca 125a. Leur. g. aere.

    (1659) SCger 156b. leur, tr. «aire.» ●(1732) GReg 24b. Aire, toute superficie plaine sur laquelle on marche, le sol, tr. «Leur. p. leuryou. Van[netois] lér. p. léryeü

    (1957) ADBr lxiv 4/470. (An Ospital-Kammfroud) Leur : n. f. – S'accompagne assez souvent d'un déterminatif : leur-zi, leur-zorna, leur-golo (le pailler), leur-wenan (le rucher).

    (2) Sol.

    (1659) SCger 156b. leur an ti, tr. «la place de la maison.»

    (1872) SBI I 310. War leur an ti en he gourve, tr. «Sur l'aire de la maison, étendue.» ●(1877) EKG I 140. chas iaouank o tifretta, var al leur, ar pez dillad o deuz gellet da gaout.

    (1909) MMEK 26. Al leur-iliz, ar guer a liou, ar volsiou, peb tra, koulz lavaret, a ioa da gempenn. ●(1928) BFSA 254. koueza a-strons war leur ar gambr. ●(1931) KANNgwital 338/14. eur maread peziou aour, kuzet gant Furik er vaz kleus, a redas var leur an iliz.

    (3) Aire à battre.

    (1612) Cnf 79b. Huy so en leur an dorneryen oz terriff an eth.

    (1732) GReg 24b. Aire, place pour battre les grains, tr. «Leur. p. leuryou. leur da zorna ed.»

    (1838) CGK 20. Da bizoçzat (lire : bigoçzat) al leurio bars el laçzou dorna. ●(1849) LLB 111. Ne hortet ket miz aveid priein hou ler, / Nag aveid hi flenat. ●536. goleit mat hou ioh gran én hou ler. ●(1866) FHB 58/46a. cota al leur ; appliquer de la bouse sur l'aire. ●(1878) EKG II 137. euz al leur ez ear er porz, n'oa ken digor. ●(18--) SBI II 272. O tistreï euz eul leur nevez, tr. «En m'en revenant d'une aire neuve.»

    (1911) KANNgwital 106/72. eul leur m'edeur o tourna guiniz. ●(1936) FHAB Du 414. Tud teir atant Kervrao a oa demholl diredet war leur Eozenn.

    (4) =

    (1878) EKG II 40. er guez dero a zo var gleuz liorz al leur.

    (5) Sole (de four).

    (1921) PGAZ 48. var leur ar fourn.

    (6) An nor-leur : porte sud d’une maison (Ouessant).

    (1985) OUIS 196. la porte sud, tr. « an or leur ».

    B. (marine)

    (1) Pont.

    (1903) MBJJ 34. chom war leur al lestr da lonkan ær.

    (2) Leur-dreñv : pont arrière.

    (1903) MBJJ 27. leur-dre ar vatimant.

    (3) Leur-greiz =

    (1903) MBJJ 27. 'n em vodan'rer war al leur-greiz.

    C. War leur e gein : sur le dos.

    (1927) FHAB Meurzh 69. gourvezet war leur o c'hein.

    II. Adv. Mont a-leur : descendre.

    (1792) BD 1771. erencomp mont aleur, tr. «nous devons descendre.»

    III.

    (1) Ober tro al leur biz : se raser la barbe.

    (1950) KROB 22/10 (L) H. Greff. Hirio e vez lamet ar baro evit ar sizun. Mar deus hiniennou koz pe doc'hor ha ne c'hellont mui ober «tro al leur biz», ar c'hereour pe ar c'hemener er vourc'h, a ray anezo paotred koant : troc'ha a reont bleo ha baro evit daou wenneg.

    (2) Lakaat ar boked en e leur : voir boked.

  • leür
    leür

    s. = (?).

    (1982) LLMM 210/24. Me garfe n’em gaout un deiz ive war leür ar rod evit gellout sikour eus ar reuz.

  • leur-bis
    leur-bis

    = (?).

    (18--) SAQ II 139. edo ar c’his d’ober tro al leur bis, da skuba, da zastum pep tra...

  • leur-bont
    leur-bont

    f. Tablier de pont.

    (1931) VALL 724a. Tablier de pont, tr. «leur(-bont) f.»

  • leur-c'hoari
    leur-c'hoari

    f. (théâtre) Scène.

    (1931) VALL 679a. Scène, dans un théâtre, tr. «leur-c'hoari f.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...