Devri

Recherche 'le...' : 630 mots trouvés

Page 6 : de lentilus (251) à lerc_h (300) :
  • lentilus
    lentilus

    adj. Sujet aux taches de rousseur.

    (1732) GReg 832b. Sujet aux rousseurs, tr. «léntilus

  • lentiri
    lentiri

    f.

    (1) Lenteur.

    (1499) Ca 123b. g. tardesce. b. lentery. ●(c.1500) Cb $$$. gal. tardesse / paresse / oysiuete. bri. lentery / dieguy / daleydiguez.

    (1732) GReg 568a. Lenteur, tr. «Léntéry

    (2) Timidité.

    (1924) FHAB Ebrel 146. ne lavare mui he hano d'ezi nemet gouestadik ha gant lentiri.

    (3) Lâcheté.

    (1732) GReg 557b. Lacheté, tr. «léntery

    (1989) LARA 64. Dre vezh ha lentiri.

  • lentoni
    lentoni

    f. =

    (1938) FHAB C'hwevrer 38. An Tad Pro a ziskouezas eun nerz-kalon dispar ; morse al lentoni n'he devoe peg ennan.

  • lentus
    lentus

    adj. Intimidant.

    (1872) ROU 60. Lentuz, tr. «propre à intimider.» ●Prezeg dirag calz a zo lentuz, trubuilluz.

  • Leñv
    Leñv

    hydronyme Leff (affluent du Trieux, 64 km de long).

    (1) Leñv.

    (1867) BUE 73. Ster Lev a oa da dremen. ●(1894) BUEr 59. Arriout a rejont barz an draouien lec'h a man rivier al Lenv. (1896) SBW 2. war lez ar ster hanvet ann Trew, hag a dremen dre Wengamp, Pontrew ha Lezardrew. Madok a savas he hini enn Fri-ann-daou-dour, 'lec'h en em vesk al Leff gant ann Trew, hag Alan a zavaz, enn tu-all d'ann dour, hini Roc'h-Ugu.

    (1910) EGBT 131. Ster an Treo ha ster al Leff a disparti Bro-Oelo eus Bro-Dreger. ●206b. Leñ, Le. ●(1914) ARVG Mae 79. Tremen e ra dre Wengamp, Pontrew, elec’h eman ar mor ouz he gortoz, ha Lezardrew, goude bean digemeret al Lenv en Fri-an-daou-dour, parouz Kemper-Gwezennek. ●(1924) FHAB Mae 195. Adaleg Lezardreo, e oa stêr an Treo ha, goude, hini al Leff. ●(1942) GWAL 144-45/37. ster Lev.

    (2) Nom de famille.

    (1970) NFBT 179 N°. Leff (Le).

  • leñv
    leñv

    m. –où

    (1) Plainte, gémissement.

    (1530) Pm 42. Cleuet hoz heus ma mall ham leff, tr. «Vous avez entendu ma hâte et mon gémissement.» ●193. cleau ma leff, tr. «entends mon gémissement.» ●(1575) M 1641. Neuse no ansaffo [an pechezrien], ne cleuo ouz ho leff, tr. «Alors, il ne les reconnaîtra pas [les pécheurs], n’écoutera pas leur plainte.» ●1735. An em tamall, han leff, tr. «L’accusation réciproque et la plainte.» ●(1650) Nlou 575. Neuse an stirill an trompillaou / A cleuer, ho leuff diouz an effaou, tr. «alors de l’éclat des trompettes / on entendra la plainte venant des cieux.»

    (1659) SCger 34b. cri, tr. «lenvv.» ●156b. lenvv, tr. «cri.» ●(1710) IN I 53. ur goelvan, ul leonv hac ur c’hri a zizesper. ●(1732) GReg 234a. Cry, tr. «leñv. p. leñvou

    (1869) HTC 231. el leac’h ma vezo leñv ha scrign-dent. ●(1876) TDE.BF 396b. Leñv, s. m., tr. «Plainte, gémissement, cri des petits enfants ; pl. ou.» ●(1880) SAB 131. elec’h n’oa, pa erruas, nemet cri, lev. ●(1894) BUZmornik 874. ar vugaligou baour en em ziskuille ho-unan dre ho lenv.

    (1905) HFBI 96. al léon, ac ar c’hrial ho dévoa gréat. ●(1906) KANngalon Kerzu 273. Goude al lenv hag an huanadou. ●(1909) KTLR 83. O klevet lenv e teuaz en ti. ●(1911) KANNgwital 108/83. Lenv ha goelvan zo bet e meur a di. ●(1911) BUAZperrot 847. Neuze e savas lenv. ●(1931) FHAB 231. daoust d’o lenv ha d’o c’hlemmou.

    (2) =

    (1908) FHAB Gouere 211. Ar vamm o klevet al lenvou a deu euz an ti da welet petra ’zo ’nevez. ●(1913) FHAB Eost 229. peurliesa e veze lenvou !

    (3) Dre leñv : par malheur.

    (1575) M 520. Ne antreo en eff, dre leff ho eneff cæz, tr. «Leur pauvre âme n’entrera pas au ciel, par malheur.»

  • leñv-forzh
    leñv-forzh

    m. Pleurs.

    (1866) SEV 151. A bep tu ne glevet nemet kri ha lenv-forz ann dud reuzeudik-ze gant ar poaniou disegar a c'houzanvent.

  • leñvadenn
    leñvadenn

    f. –où Gémissement.

    (1732) GReg 234a. Cry, tr. «leñvadenn. p. leñvadennou

    (1907) FHAB Even 120. Partiet an anduill, emezan, en eur ober eul lenvadenn. ●(1911) BUAZperrot 215. en aoun ne vije klevet e lenvadennou.

  • leñval
    leñval

    voir leñvañ

  • leñvañ / leñviñ / leñval
    leñvañ / leñviñ / leñval

    v.

    I. V. intr.

    A. (en plt de qqn)

    (1) Pleurer en gémissant.

    (c.1500) Cb 91a. [garm] Jtem eiulatus / a / um. g. cry en plorant. b. leuaff ouch goelaff. ●(1650) Nlou 138. Cacc pep eneff diadré da leuffal, tr. «que toute âme, rejetée en arrière, pleurât.»

    (1659) SCger 34b. crial, tr. «lênua.» ●156b. lenva, tr. «crier.» ●(c.1718) CHal.ms iii. pleurer, tr. «goüilein, oüilein hiruoudein lehanein.» ●(1732) GReg 235a. Crier, élever sa voix avec violence, tr. «leñva. pr. leñvet

    (1860) BAL 76. grit ma levin, ma scuillin daelou c'huero. ●(1876) TDE.BF 396b. Leñva, v. n., tr. «Gémir, crier comme les petits enfants.» ●(1896) GMB 361. leanein pleurer, à Sarzeau.

    (1909) BROU 226. (Eusa) Diroll da c'hoarzin, da leñva, tr. «éclater de rire, de pleurer.»

    (2) Leñvañ forzh =

    (1732) GReg 235a. Crier à la force, tr. «leñva forz

    (1894) BUZmornik 194. enn eur grial hag enn eur lenva fors.

    (1909) FHAB C'hwevrer 36. ne rea nemet lenva fors. ●(1927) KANNkerzevod 13/5. Lenva-forz a rea o laret ar c'homzou-ze.

    (3) [empl. comme subst.] =

    (1867) FHB 123/145b. Ar baourez coz a reaz eur pennad mad a lenva.

    (4) =

    (1907) VBFV.fb 75b. piailler parl. des personnes, tr. «leañnein

    B. (en plt d'un animal) Bêler.

    (1800) GLC 160. me gleff ar bastoret o cana ac an denvet e lenva.

    II. V. tr. i. Leñvañ da ub. : pleurer qqn.

    (1911) BUAZperrot 329. pobl Rom o lenva d'ezan.

    III. V. tr. d. Leñvañ ouzh ub. : crier à qqn.

    (1530) Pm 151. Hac ez leffys outy dyson (…), tr. «Et je criai vers elle, sans bruit : (…).»

    IV. Leñvañ evel ur vadalenn : voir madalenn.

  • leñver
    leñver

    m. –ion

    (1) Pleureur.

    (1659) SCger 34b. crieur, tr. «lênver.» ●(c.1718) CHal.ms iii. pleureur, tr. «Lehanour.» ●(1732) GReg 234b. Petit criailleur, parlant d'un petit enfant, tr. «Leñvericq.» ●235a. Crieur, qui fait bien du bruit, tr. «leñver. pr. leñvéryen.» ●(1744) L'Arm 290b. Pleurard, tr. «Leanérr

    (1870) FHB 259/400a. Petra a fell deoc'h am bije-me lavaret d'al lenver-ze ?

    (1924) ZAMA 20. Youen, prins Poulldahud, n'oa ket eul lenver.

    (2) =

    (1732) GReg 235a. Crieur, qui fait bien du bruit, tr. «leñver. p. leñvéryen

  • leñverez
    leñverez

    f. –ed Pleureuse.

    (1732) GReg 235a. Crieuse, leñverès. p. leñveresed

  • leñverezh
    leñverezh

    m. Pleurs.

    (1899) BSEc xxxvii 162 / KRL 27. Peurvuia ar farserez / A dro e lenverez, tr. «Les farces finissent en pleurs le plus souvent.»

  • leñviñ
    leñviñ

    voir leñvañ

  • leog
    leog

    m. –ed (zoologie) Arénicole des pêcheurs Arenicola marina.

    (1876) TDE.BF 396b. Leok, s. m. V[annetais], tr. «Petit ver des grèves de la mer, bon pour la pêche à la ligne ; pl. leoget

    (1931) VALL 777b. Ver du sable de mer qui sert d'appât, tr. «leog m. pl. ed

  • leoged
    leoged

    coll. (zoologie) Arénicoles des pêcheurs.

    (1931) VALL 777b. Ver du sable de mer qui sert d'appât, tr. «V[annetais] legetenn f. pl. leget.» ●(1934) BRUS 258. Un vers de sable, tr. «ul legeten, f. pl. leget.» ●(1972) BATZ 42. léoguet, tr. « L’arénicole du pêcheur, plus vulgairement appelée ver noir. »

  • leogedenn
    leogedenn

    f. leoged (zoologie) Arénicole des pêcheurs.

    (1931) VALL 777b. Ver du sable de mer qui sert d'appât, tr. «V[annetais] legetenn f. pl. leget.» ●(1934) BRUS 258. Un vers de sable, tr. «ul legeten, f. pl. leget.»

  • leogenn
    leogenn

    f. –ed (ichtyonymie) Motelle.

    (1977) PBDZ 630. (Douarnenez) leogenn, leogenned, tr. «motelle.»

  • leogeta
    leogeta

    v. intr. Chercher des arénicoles des pêcheurs.

    (1924) BILZbubr 42/976. leogeta a oar. ●(1931) VALL 777b. les chercher [ver du sable de mer qui sert d'appât], tr. «leogeta

  • leon
    leon

    m. –ed

    I. (zoologie) Lion.

    (1499) Ca 124b. Leon. g. lion. ●(1575) M 1851. Garuhoch euyt Leon, ouz con na leones, tr. «Plus dur qu'un lion aux chiens, ou une lionne.» ●(1633) Nom 33b. Leo : lion : leon, leoun.

    (1659) SCger 74a. Lion, tr. «Leon, p. et.» ●(1732) GReg 473a. Les griffes du lion, tr. «Sqilfou al leon.» ●577a. Lion, bête feroce, tr. «Leon. p. leôned

    (1835) AMV 100. an tigret hac al leonet. ●(1868) KMM 9. al lazeur leoned.

    II. (botanique)

    (1) Troad-leon : pied de lion.

    (1732) GReg 721b. Pié de lion, ou pate de lion, plante, tr. «Troad-leon

    (2) Pav-leon : pied de lion.

    (1732) GReg 721b. Pié de lion, ou pate de lion, plante, tr. «pau-leon

    II. Hardizh evel ul leon : très hardi.

    (1908) FHAB Ebrel 106 (L) J.-F. Caer. Aman eo hardis evel eul leon, hag ahont eo spontik evel eur c'had. ●(1935) ADBr xlii 3&4/400. Hardis eo evel el leon / Furius evel en dragon, tr. «Il est hardi comme un lion, / Furieux comme un dragon.»

  • Leon
    Leon

    n. de l.

    I.

    A. Le Léon (pays).

    (1) Leon.

    (1450) Dag 180. Ha da Leon, ha da Treguer. ●(c.1500) Cb. leon est vne euesche en basse bretaigne. b. escopty leon. ●g. de celuy eueschie. b. a escopty leon. ●(c. 15--) H 38. Da sant Paul, escop a Leon. ●(1580) G 1210. breman e Leon da monet. ●1250. Etren moch e Leon eu e carhenn monet. ●(1612) Cnf 6. Diocesou Querneau, Leon. Treguer, ha Guenet. ●(1622) Do 1. Ha translatet à Gallec en Brezonec, / gand Tanguy Gueguen, Belec, hac / Organist, natiff à Leon.(1650) Nlou 78/232f. E Leon don pardonaff. ●84/255a. An pobl à Leon Bretonet.

    (1687) MArtin 3. En Leon, Dol, en Sant Briec. ●(1689) DOctrinal 185. Sant Paol, Patrom hac Escop à Leon. ●197. é Dioces, pehini à divisas é teir arrihandi-se. Leon ac’h ha quimilidilly. ●(1700) CSmnobletz 17b. Ebarz e Treguer ha Leon. ●(c. 1700) GS 1d. eur santes a leon, heruez ma z’eo scriuet. ●(1712) HB 547. Da vouel Sant Paol patron a Leon. ●(1727) HB 572. Sant Paul a Leon ha St Caurintin a Guerne ha Sant Tudual a Dreguer. ●(1732) GReg 568b. Leon, Evéché dans la Basse-Bretagne, tr. «Leon. Escopty Leon.» ●(1744) L’Arm 216a. Léon.(1775) HEneu 10/10ab. à Leon, à Dreguer, à uern hac a uinet / me hou suppli, bretonet, de zonet dé guilet. ●(1778) VOn 155. eus ar c'haëra guen a so e Leon. ●(17--) CSdogmael 9c. Sant Sane a chom en Leon / Sant Zeny ha St Houardon. ●(c. 1789) SD 19. Verguet, Priol eus ar Rellec, Deputet eus a Leon.

    (1821) GON 305a. Léon ou Léoun. ●(1834) KKK 108. Ar barrez man zo unan euz ar ré strujusa hag euz ar ré wella labouret euz a holl Léon. ●(1834) HEB 374. Goudeze e c'hoantas mont da gaout Sant Paul, escop e Leon.(18--) LED.gou 1. Sant Goulc'hen, escop bet e Leon. ●(18--) (1985) GIRA 25 [= OLLI. 38]. Herrie e z'on en Treguer hac arc'hoas en Goelo, / Ann de voar-lerc'h en Guerneo, en Leon a Voejo, / Maes ral e z'eo ar veach e z'an d'ar Mor-bian, / Ma c'haffen di da ganan a c'hoersfe peb-unan. ●(1847) FVR v. Eskob a Leon. ●232. Enn Eskopti Leon, e Lezneven. ●(1848) GBI ii 446. emèdi en Leon o vezur, tr. «Il est en Léon, en nourrice.» ●(1851) GBI II 222. Braoa merc'h iaouank 'zo 'n Leon. ●(1851) PENdast 56. Adieu pobl queïs eus a Leon. ●(1854) GBI I 336. D'ur plac'h iaouank bet anleuvet, / War hent Leon, 'vont d'ar Ieodet. ●(1855) FUB 74. Douar Léoun a zô éduz. 78 Brézounek Léoun ha gallek Gwenned. ●(18--) MILg 209. E costez leon é abordsont. ●(1865) FHB 1/8b. Mor kerne a so peskedus / Douar Leon a so edus. ●(1867) GBI I 68. Ur belek iaouank a Leon, / Un den gardiz, kriz a galon. ●(1868) FHB 161/33a. Mandamant aotrou eskop Kemper ha Leon. ●(1869) TDE.FB xviiib. Leon. ●(1876) TDE.BF 815. Pa vezit war bont Landerne / N'oc'h nag e Leon nag e Kerne. ●(1884) BUZmorvan 121. ken e kostez Leon, ken e kostez Treger. ●(1889) CDB 135. A gredan a oa ginidik demeuz à Leon. ●(1894) BUZmornik 122. hag e skoaz etrezek Leon. ●156. eur pennad mad a vale a dreuz Treger, Leon ha Kerne.

    (1909) NOAR 134. hag e teujont da zouara war aochou Leon. ●(1911) BUAZperrot 488. Goulven a oue greaet d’ezan, var e gozni, azeza var gador eskob Leon. ●(1926) FHAB Mae/166. tud chentil brudet hag anavezet a-bell zo e Leon. (1927) GERI.Ern 348. Leon, L Leoun.

    (2) Bro-Leon : Léon.

    (18--) LED.gou 16. Gallout sovetei bro Leon. ●(1867) BBZ III 338. E bro Leon, rag enez-c'hlaz. ●(1877) EKG i 76. e feson e karer ober ar c’housk-mintin e kostez bro Leon. ●(1877) EKG I 83. Setu, a gaf d'ehoc'h, ankounac'heat ganen hor bro Leon. ●(1884) BUZmorvan 181. Ar c’hount Withur a c’houarne bro Leon d’ann ampoent. ●(1889) CDB 92. Kement all en bro Leon : / Me zo dimezel hag itron.

    (1903) MBJJ 25. eur belek breton euz a Vro-Leon, an Au. Kerjean, person Lampaul-Gwimilio. ●(1920) KANTgwitalmeze 34. Kenta eskob a vro Leon. ●(1923) FHAB Gwengolo 329. Lesneven, e gwirionez eo kalonenn Bro-Leon. ●(1926) FHAB Mae/174. deiz gouel sant Mikael Arc'hael, e bro Leon. ●(1942) FHAB Mae/Mezheven 155. burell gwenn a gaved da brena neuze e Bro-Leon. ●(1983) GKDI 1c. Tud an Argoad, hwi Arvoriz, / Kernividi, Plougastelliz, / Paotred Bro-Leon ha Tregerz (lire : Tregeriz), / Klevit glahar Dirinoniz ! ●(1995) LMBR 16. E Bro-Leon an hini emaomp !

    (3) Al Leon : Le Léon.

    (1834) KKK 110. é jeder a ouspen daouzeg mil ann niver ouz ar c'hezeg a brenn bep bloaz ann Normandien, el Léon hebken. ●196. hag évit miret euz va holl c'hallout a zeujend el Léon. ●(1865) FHB 9/69b. El Leon ez euz panez, caol hag irvinou.

    (1910) ISBR 107. Izikel, mab Gouroand, e oé roué ar Roahon, er Poutrekoed, er Pentièvr, er Goelleu, el Léon hag Alet.

    (4) Eskopti/Diosez Leon : évêché/diocèse de Léon.

    (1612) Cnf.epist 5. ves à Diocesou Querneau, Leon. Treguer, ha Guenet.

    (1656) VEach 56. Parres Plougoulm, à Escoptj Leon. (1700) CSmnobletz 5d. So bet en escopti Leon. ●(c. 1700) GS 1a. Cleuit oll tut iaouanc a escopti leon. ●(1712) HB 556. pehini a vez solenniset dre an oll Escopti a Leon d’an eil sul varlerc’h gouël Per. ●(1732) GReg 38b. parrés Güimiliau ê escopty Leon.290b. Escobty Leon.(1746) BS 169. Sant Paul, escop ha patron eus a Escopty Leon.

    (1834) KKK 54. Kastel Paol a ioa araog ar Revolusion penn-kéar a Eskopti hag a brinzelez a Léon. ●(1839) BES 240. Doarein e ras é escopti Léon. ●(1847) FVR 11. Eul lezen a dorr Eskopti Leon. ●(18--) MILg 213. Da zant en escopti Léon. ●(c. 1860) IMR 6/24a. C'hoas eur c'hrouadur yaouanc a escopti Leon, / A voa koueset er rivier Doue pebeuz eston ! ●(1865) FHB 1/1b. e parrez Plouguerne, eun escopti Leon. ●(1877) EKG I 12. en euz staget ac'hanoun ouc'h eskopti Leon.

    (1923) ARVG C’hwevrer 21. Bro Kastel-Pôl, - eskopti Leon gwechall.

    B. Léon = Saint-Pol-de-Léon (ville, cité). Cf. Kastell-Paol

    (1689) DOctrinal 193. hac à mireur c’hoaz é tensor an Ilis Cathedral à Leon. ●(1744) L’Arm 346b. Léonn : Léan. m. ●(1746) BS 170. Juduval Roue Breiz, a reas presant dezàn eus ar Guær a Leon e pelec'h e etablissas e demeuranç. ●(c. 1780) SE 6-2. e boutiq eus barbier eus ar guéar a léon.

    (1829) IAY iii. Ansav a ran penos na m’eus heuillet nac ar bresonec pehini a guevomp en quen lies a levr all imprimet en Quemper, en Brest, en Leon pe en Montroulez. ●(1839) BESquillere 158. Juduval, roué a Vretagne, e hroas donaezon dehou ag er guér a Léon, é péh léh é hroas é zemeurance. ●(1851) GBI II 222. En kêr Leon, war ar ru vraz, / O tiskouri gant ma mestraz. ●(c. 1860) IMR 6/26a. Eun den a guichen Leon a gollas ar c'herset, / Zo bet eiz miz o vale var bouez diou vas loaec. ●(c. 1890) CFB 136b. Juduval, roue Breiz, a roaz d'ezhan ar gear a Leon.

    II.

    (1) Dicton.

    (1865) FHB 9/69b. El Leon ez euz panez, caol hag irvinou.

    (2) Proverbe.

    (1878) SVE 991. Etre ar Faou ha Landerne, / N'emoc'h nag e Leon nag e Kerne.

    (1995) PLTZ 85. Etre ar Faou ha Landerne / n'emeur nag e Leon nag e Kerne.

    (3) Proverbe.

    (1876) TDE.BF 815. Pa vezit war bont Landerne / N'oc'h nag e Leon nag e Kerne.

    (1920) (1978) BSPL 152. Pa vézer var bount Landerné n'emaoc'h nag e Léon nag e Kerné.

    (2003) TRMOR 45. War bont Landerne / N'emaoc'h nag e Leon nag e Kerne.

    (4) Proverbe.

    (1995) PLTZ 85. P'emeur war bont Landerne / 'mañ ar fri e Leon / Hag ar rêr e Kerne !

    (5) Proverbe.

    (1855) FUB 74. Môr Kerné a zô peskéduz, / Douar Léoun a zô éduz. ●(1865) FHB 1/8b. Mor kerne a so peskedus / Douar Leon a so edus. ●(1878) SVE 994. Mor Kerne a zo peskeduz, / Douar Leon a zo eduz.

    (2003) TRMOR 46. Mor Kerne a zo peskedus / Douar Leon a zo edus.

  • Leon-Uhel
    Leon-Uhel

    n. de l. Haut-Léon.

    (1907) FHAB Gouere 138. Ar C'hoat-Doun en em astenne eus Leon-Uhel (...) beteg Goeled-Leon.

  • Leonad / Leoniad / Leonard
    Leonad / Leoniad / Leonard

    m. –ed

    I. Léonard (habitant du Léon).

    (1732) GReg 568b. Leonnois, qui est du Diocese de Leon, tr. «Leonnard. p. leonnarded, leonnis.» ●948b. Proverbe faux, quoique commun : sodt evel ur güennedad ; brusq evel ur c’hernévad ; laër evel ul Leonard ; traytour evel un Tregueryad. ●(1744) L’Arm 216a. Léonatt.. ardétt. m.

    (1821) GON 305a. Léonad ou Léonard ●Pl. léonaded ou léoniz. ●(1834) KKK 52. é skedient ar c'harantezuz Tristan Léonard hag he géar Izeult. ●(1844) FOB 42. Me gar meurbet ar Leonardd / Enez zo bevet gand kik-lardd. ●(1855) FUB 80. Laer ével eul Léonard. ●(1868) EGB 14. eul Léoniad, Léoniz. Léoniadez, Léoniadézed. ●(1869) TDE.FB xviiib. Leonard, m. pl. Leoniz. ●(1869) FHB 234/196b. Lanhuoniz, re Blouaret ha Montroulez, Leonardet a lez ar mor braz. ●(1876) TDE.BF 397a. Leonard, s. m., tr. «Habitant du diocèse du Léon, partie de la Bretagne.» ●(1878) SVE 943. Laer evel eul Leonard.(18--) OLLI 564. Disput composet a nevez etre ul Leonard hac ur C’hernevot.

    (1908) FHAB Meurzh 70. Hag al Leoniard. ●(1909) KTLR 89. Eun Tregeriad hag eul Leonard, leun ho zac’h a widre, a erruaz ganthan. ●(1921) PGAZ 72. Unan an’ezho Leonard hag egile Tregeriad hed an neuden. ●(1922) EMAR 40. Gant eul Leonad koz. ●(1925) BILZ 135. Ne oa ket eul Leonard, marvad, an ôtrou sant Anton. ●(1927) CONS 347. eur iez brezounek ken reiz hag hini eul Leonard. ●(1927) GERI.Ern 348. Leonad, -ard pl. -niz, -narded. (1935) OALD 51/11. kêrbenn al Leoniaded. ●(1955) STBJ 40. Kontet e voe e klaskas eul Leoniad.

    II.

    (1) Dicton.

    (1844) FOB 42. Me gar meurbet ar Leonardd / Enez zo bevet gomd (lire :gand) kik-lardd; / Ar saour zo, dann Tregueriz, / Euz krampoëz hac euz leaz livriz; / Mæs kernevodds ha gwenediz / Gand ar gwiniz-du zo gardiz.

    (2) Dicton.

    (1732) GReg 568b. Les Cornouaillois appellent tout Leonnois, Laër ar pesq, c'est-à-dire, voleur de poisson : prétendans qu'un Leonnois vola autrefois un poisson qu'avoit en une fontaine Saint Corentin premier Evêque de Quimper.

    (1878) SVE 945. Leonard kof iod, laèr ar pesk. ●note Sauvé : « Allusion au poisson de Saint-Corentin, "lequel tous les matins, - dit Albert le Grand, - se présentoit au saint qui le prenoit et en coupoit une pièce pour sa pitance, et le rejetoit dans l'eau, où tout à l'instant il se trouvoit tout entier, sans lésion ni blessure". / Un morceau de ce merveilleux poisson rassasia, certain soir, le roi Gradlon et la suite nombreuse de seigneurs qui l'accompagnait dans une chasse où il s'était égaré. "Le Roy ayant veu ce grand miracle, voulut voir le poisson duquel le saint avait coupé ce morceau et alla à la fontaine, où il le vid, sans aucune blessure dans l'eau; mais quelque indiscret (que la prose, qui se chante le jour de la feste du saint, dit avoir esté de l'évesché de Léon) en coupa une pièce pour voir s'il deviendroit entier, dont il resta blessé, jusqu'à ce que saint Corentin y vinst, qui, de sa bénédiction, le guérit, et luy commenda de se retirer de là, de peur de semblable accident : à quoy il obéit". – (Vie de saint Corentin, dans les vies des saints de la Bretagne Armorique, édit. de 1837, p. 799 et 801.) / Le P. Maunoir auquel nous devons une vie du même saint, en vers bretons, complète ce récit de la manière suivante : / O Laeronci cruel ! A c'houdevez nicun / N'er velas mui o rédec ebars en e feuntun / An oll quérent d'an den fall a oa disenoret, / Goapeet estranch a casseet, scandalet, milliguet, / Abalamour d'an torfet en devoa bet privet / Breis euz eur miracl quer bras, ar gar zant eus e vouet. (...) (Buez sant Caurintin, Y. J. L. Derrien, s.d., p. 9 et 10) ».

    (3) Blason populaire.

    (1732) GReg 688b. (on apelle burlesquement un Leonnois, ou une Leonnoise, panesenn, parce quils mangent beaucoup de panais. ● GMB 459 : « Gr. (...) ajoute "On apelle burlesquement un Leonnois, ou une Leonnoise, panesenn, parce qu'ils mangent beaucoup de panais"; cf. Iann banezenn benêt, imbécile Trd. ».

    (4) Dicton.

    (1860) DDPB (= Brizeug) 284/1721. Panez ! Panézen ! / Eul Léonard na zeb trâ kén. ●(1878) SVE 946. Panez ! Panezeun ! / Eul Leonard na zebr tra ken.

    (5) Proverbe.

    (1878) SVE 992. Pa vezit war bont Landerne, / Fri Leonard, reor Kerne.

    (2003) TRMOR 46. Pa vezit war bont Landerne / Fri leonard, revr kerne.

    (6) Proverbe.

    (1732) GReg 948b. sodt evel ur güennedad; brusq evel ur c'hernévad; laër evel ul Leonard; traytour evel un Tregueryad.

    (1855) FUB 80. Sôd ével eur Gwennédad, / Brusk ével eur C'hernévad, / Laer ével eul Léonard, / Trétour ével eunn Tréghériad. ●(1878) SVE 943. Sod evel eur Gwennedad, / Brusk evel eur C'hernevad, / Laer evel eul Leonard, / Traïtour evel eun Tregeriad.

  • Leonadez / Leonardez
    Leonadez / Leonardez

    f. –ed Léonarde.

    (1821) GON 305a. Léonadez ou Léonardez ●Pl. ed. ●(1868) EGB 14. eul Léoniad, Léoniz. Léoniadez, Léoniadézed. ●(1876) TDE.BF 397a. Leonadez, Leonardez, s. m., tr. «C'est le féminin du précédent.»

    (1924) BILZbubr 808. eul Leonardez talfasek.

  • Leonard
    Leonard

    voir Leonad

  • Leonardez
    Leonardez

    voir Leonadez

  • leonat
    leonat

    adj. Du pays léonard.

    (1935) TRAG 42. eur c'hure leonat.

  • leonek .1
    leonek .1

    adj. Léonin.

    (1931) VALL 422b. Léonin, tr. «leonek

  • leonek .2
    leonek .2

    adj. Hent leonek : route du Léon.

    (1924) FHAB Mae 171. tost d'an hent a hanvet an hent leonek hag a lake darempred gwechall, dre Werleskin, Lanmeur, Ar Relek, Plouneour-Menez ha Kommanna, etre Goueled Leon ha Kerne hag eskopti Treger.

  • leonez
    leonez

    f. –ed Lionne.

    (1575) M 1851. Garuhoch euyt Leon, ouz con na leones, tr. «Plus dur qu'un lion aux chiens, ou une lionne.»

    (1710) IN I 133. Al leones, pa vez bet al leopard oc'h e farraat, a ya prest d'en em voalc'hi evit lemel ar flaer a chom ganti goude an action-se, gant aon pa zeue al leon he far da dostât outi, na sante e ve bet al leopard ganti. ●(1732) GReg 577a. Lionne, femelle du lion, tr. «Leoñnès. p. leoñnesed

    (1856) VNA 21. une Lionne, tr. «ul Lionnès

    (1907) BSPD I 13. chetu ul lioñnez de zonet ag er hoed.

  • Leoniad
    Leoniad

    voir Leonad

  • leonig
    leonig

    m. leonedigoù Lionceau.

    (1732) GReg 577a. Lionceau, tr. «Leoñnicq. p. leoñnedigou

  • Leonised
    Leonised

    voir Leonisted

  • Leonisted / Leonised
    Leonisted / Leonised

    pl. Habitants du Léon.

    (1689) DOctrinal 195. ó quittaat ar bet en em rentas Religiuset eno ar Leonisset. ●196. pehiny à consentas ma vise roet contantamant d’ar Leonistet.

  • Leoniz
    Leoniz

    pl. Habitants du Léon.

    (1650) Nlou 332d. Diouz Leonis Breizis Isell.

    (1689) DOctrinal 196. ec’h accordé à calon mat da Leonis. ●hac an intention à Leonis. ●(c. 1700) EK 29a. Ous l[e]onis emeus trué. ●(1732) GReg 568b. Leonnois, qui est du Diocese de Leon, tr. «Leonnard. p. leonnarded, leonnis.» ●(c. 1790) RET 377. Bennoz da bobl Chaorintin deoh u o quernevis, / Da pobl Tugduald, tregueris, da bobl paol, leounis, / Bennoz deoc'h oll bretounet emeus a breiz izel, / Chui so squer an oll boblou souten ar feiz santel.

    (1821) GON 305a. Pl. léonaded ou léoniz. ●(1834) KKK 76. ma choantéaz dal Léoniz touchet euz he vertusiou he gaoud dré bep tu évit ho Eskop. ●(18--) LED.gou 17. Hag ar gourach a Leonis. ●28. Leonis, da bere ar pab / En doa roet urz da glasq mat. ●(18--) MILg 209. D’ar point-se an Danémarkis / A zesolé bras Leonis. ●213. E reur é gouel hac é ofic / é calandrié Leonnis. ●(1847) MDM 6. Implijed em euz iez Leoniz. ●(1877) FHB (3e série) 34/267B. Henor da Leoniz ! ●(1865) FHB 6/47b. en deus roet sclerijen ar feiz da eun niver bras a Leonis. ●(1867) TELrem 30. Kerneviz ha Leoniz ha Tregeriz ive / A ro d’ann Eskop santel pep a wennek neuze. ●(1868) EGB 14. eul Léoniad, Léoniz. Léoniadez, Léoniadézed. ●(1869) TDE.FB xviiib. Leonard, m. pl. Leoniz. ●(1877) FHB 3e série 34/267b. Henor da Leoniz ! ●(1884) BUZmorvan 182. hag a zo bet choazet gant Leoniz evit patron ho eskopti.

    (1911) KSRS II 57. Leoniz, e meur a garter, a lavar : ar boc'h ruz, pe ar boc'h ruzik hag e karteriou all: ar voc'h ruz. ●(1955) STBJ 196. dreist-holl gant Leoniz a gleved o mouez.

  • leopard
    leopard

    m. –ed (zoologie) Léopard.

    (1499) Ca 123b. Leopart. g. lieupart. ●(1633) Nom 34a. Panthera, pardalis : leopard : leopard.

    (1710) IN I 133. Al leones, pa vez bet al leopard oc'h e farraat, a ya prest d'en em voalc'hi evit lemel ar flaer a chom ganti goude an action-se, gant aon pa zeue al leon he far da dostât outi, na sante e ve bet al leopard ganti. ●(1732) GReg 568b. Leopard, animal cruel & feroce, tr. «Leoñpard. p. leoñparded

    (1839) BESquil 574. en tygrèd hac el léopardèd. ●(1894) BUZmornik 117. Goudeze e oue laosket leoparded.

    (1955) STBJ 20. Ar re-mañ, moarvat, a oa leoned, tigred, leuparded hag anevaled-all eus ar broiou tomm.

  • leotenn
    leotenn

    f. Gazon.

    (1924) NFLO. gazon, tr. «leotenn (B[as] Léon).» ●(1978) BZNZ 30. (Lilia-Plougernev) Ar re-se a c'hell kas diouzhtu war al leotenn, ha ni a ranke pignat war al leotenn gant ar c'hravazh, tr. (THAB 1/22) Les charrettes emmènent le goémon directement sur la dune, tandis que nous, nous devions le monter avec les brancards.» ●42. bezhin brein a gustum deviñ al leotenn, tr. (THAB 1/42) «Et le goémon pourri, ça brûlait l'herbe.» ●43. Ur bern a veze great war an tevenn. Hag el lec'h ma veze bet ar bern soud, al leotenn ne save ket ken. Devet tout e veze al leotenn, tr. (THAB 1/30) «On en faisait un tas sur la dune et à cet endroit, l'herbe ne poussait plus. L'herbe était toute brûlée.»

  • leozenn
    leozenn

    f. –ed Cossard, bullard, ramier, glandeur.

    (1869) FHB 242/264b. Eur gher a zo c'hoaz, e kiz e kostez Pont-'n-Abad, evit envel ar merc'hed didalvez (...). Ar gher-ze eo léozenn, léozenned.

    (1936) IVGA 58. n'eus ket e kêr eul leozenn par d'it.

  • leozennañ / leozenniñ
    leozennañ / leozenniñ

    v. intr. Buller, glander.

    (1869) FHB 242/264b. léozenni, d.l.e. ober al léozen.

    (1936) IVGA 134. a chome da stleja ha da leozenna. ●(1947) YNVL 141. Digarez dit da chom da leozenniñ. ●(1973) SKVT II 39. a leozenne, en tomm-heol.

  • lepot
    lepot

    adj. Arriéré, bête.

    (1918) KZVr 273 - 26/05/18. Lepot, tr. «arriéré, bête.»

  • lepr
    lepr

    s. (pathologie) Lèpre.

    (1838) OVD 109. ur heah dén, péhani e oé brein é gorve guet el lèpre. ●282. Naaman, péhani e oé bet gùelleit ag é lêpre.

  • leprus
    leprus

    adj. Lépreux.

    (17--) TE 221. leprus oai a-oudé hir amzér. ●222. en dud leprus.

  • lepruz
    lepruz

    m. Lépreux.

    (17--) TE 225. puar leprus.

    (1838) OVD 48. Simon el léprus.

  • lêr
    lêr

    m. –où

    I.

    (1) Cuir.

    (1499) Ca 25a. g. boutaille de cuyr. b. boutaill lerz. ●48b. Courrezer an lerz. g. courroyeur de cuir. ●125a. Lezr. g. cuyr. ●(1612) Cnf 33a. vn sach bras græt à lezr.

    (1659) SCger 30a. conroier, tr. «para lezr.» ●35b. cuir, tr. «lézr.» ●156b. lezr, tr. «cuir.» ●(1732) GReg 239a. Cuir, peau d'animal qu'on a tanée, tr. «Lezr.» ●(1744) L'Arm 232b. Maroquiner, tr. «Mequinein laire lay, haval de varoquin.»

    (1849) LLB 1056. boteu ler nehué klomet ged ur seien. ●(1876) TDE.BF 397a. Ler, s. m., tr. «Cuir, peau d'animal pour faire des chaussures.» ●(1878) EKG II 38. roudou bouteier ler.

    (2) Lêr glas : cuir avec son poil, vert.

    (1732) GReg 239a. Cuir vert, tr. «lezr glas.» ●705a. Peau qui a encore son poil, tr. «lezr glas

    (3) Lêr kriz : cuir avec son poil, vert.

    (1732) GReg 239a. Cuir vert, tr. «Lezr criz

    (4) fam. Peau.

    (1929) MKRN 125. Flak-flak e gof ha treut e ler, tr. «le ventre creux et la peau maigre.» ●(1955) VBRU 102. e-leizh va ler a drubuilh am boa c'hoazh.

    (5) (insulte) Espèce de …

    (1925) DIHU 168/281. Lèr : espèce de ... (dans les injures). Dastumet get Bleimor.

    (6) Ho lêr a baeo : il vous en cuira.

    (1909) KTLR 9. Ma na lavarit ket d'in kement-se, sur ho ler a baeo.

    (7) Pezh lêr : femme de mauvaise vie.

    (1732) GReg 90b. Bergere, une commode, tr. «pez lezr.» ●324a. Effrontée, mauvaise fille, tr. «pez ler

    II.

    (1) Sachañ e lêr gantañ : s’en tirer.

    (1889) ISV 357 (L) G. Morvan. Eo, eo ! cabiten, eme an oll, lavarit deomp penauz oc'h eus gallet sacha ganeoc'h ho ler ac'hano.

    (2) Bezañ leizh e lêr gant ub., udb. : être plus que fatigué par qque chose, qqun.

    (1911) ANDI 28 (T) *Mab ar Guen. Me ive am euz leiz va ler deuz Pariz, pareet on breman deuz ar c'hlenved an euz laket ac'hanon da gwitad va Bro.

    (3) Koustañ ker d'e lêr : payer le prix (fort).

    (1970) BHAF 243 (T) E. ar Barzhig. Ya, mab garn, ez a da gousta ker d'ez ler...

    (4) Bezañ tanav e lêr : être facile à attraper.

    (1965) BRUD 20/16 (T) E. ar Barzhig. Me n'eo ket tano ma ler, ne vefe ket brao, me 'lar dit, tremen an nask em herhenn. ●(1970) BHAF 243 (T) E. ar Barzhig. Dleet e vefe bet dit soñjal memez tra, ma'z-pefe bet eur (lenn : eun) daouwennegad skiant, ne oa ket ken tano-ze ma ler... ●251. Med an daou all ne oa ket tano o ler.

    (5) Bezañ war lêr ub. :

    (1965) BRUD 20/31 (T) E. ar Barzhig. Genaoueg a zo ahanon, ha ma'z eo klochard e gwirionez, e vo unan all ouspenn war va ler...

    (6) Frotañ e lêr da ub. : frapper qqun.

    (1850) MOY 183 A.-L. Ledan. Me deuy, horistal fall, da frotta did da lêr.

    (7) Kordañ ar foet en-dro d'e lêr : voir foet.

  • lêraj
    lêraj

    m. Équipement de cuir.

    (1963) LLMM 99/263. war var da semplañ dindan bouez o zokarnoù, o fuzuilhoù hag o leraj gwennkann.

  • lerbaj / lerbiaj
    lerbaj / lerbiaj

    m.

    (1) Racontars.

    (1905) BOBL 09 décembre 64/1a. skriva gallek propr, ha meski neubeutoc'h a vrezonek gant e lerbiachou. ●(1965) BAHE 46/27. C'hwi a gred se, eme Vari ? Kaozioù. Me ne gredan ket ar seurt lerbaj-se !

    (2) Kontañ lerbaj : jacasser.

    (1969) BAHE 60/32. ar merc'hed a ouie kontañ lerbaj.

    (3) Jargon.

    (1914) DFBP 192a. jargon, tr. «Lerbach.» ●(1969) BAHE 62/25. Emil en devoa ur geriadur dezhañ e-unan. Evel ma lavar ar C'hallaoued : «des à-peu-près» 'veze alies gantañ, war an tapiz, ha me am beze plijadur gant al lerbaj fentus-se : ar c'hleier oa «bollingoù» dezhañ, ar c'hemener 'oa ar «c'hi melen» ; beuziñ kizhier bihan 'oa kas anezho d'ober martoloded. Ha me 'oar !

  • lerbajañ
    lerbajañ

    v. intr. Jacasser.

    (1914) DFBP 191b. jacasser, tr. «Lerbacha.» ●192a. jargonner, tr. «Lerbacha.» ●242b. pérorer, tr. «Lerbacha

  • lerbajer
    lerbajer

    m. –ion Homme qui tient des propos sans queue ni tête.

    (1914) DFBP 242b. péroreur, tr. «Lerbacher

  • lerbiaj
    lerbiaj

    voir lerbaj

  • lerc'h
    lerc'h

    m. & prép. –où

    (1) Arrière.

    (1876) TDE.BF 397a. Lerc'h, s. m., tr. «Trace, suite.»

    (1907) DRSP 14. N'euz ket a urz gantan pa vezer en ero / Da zellet war al lerc'h na da jom da ehan.

    (2) [form. comb.]

    S1 war va lerc'h

    (1878) EKG II 256-257. Ha penaoz lezer aman pemp minorik paour var va lerc'h ?

    S2 àr/war da lerc'h

    (c.1680) NG 496. Ar te lerh er bet-man.

    S3m àr/war e lerc'h

    (1880) SAB 151-152. Ar re a redas var e lerc'h.

    (1908) AVES 13. un anfin a dud e ias ar é lerh.

    P3 àr/war o lerc'h

    (1767) ISpour 59. tennet ar hou lerh.

    (c.1825/30) AJC 4613. a nin a yè voar o lerch. ●(1864) SMM 117. lavaret war ho lerc'h.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...