Devri

Recherche 'àr...' : 725 mots trouvés

Page 11 : de arollin (501) à arrezin-arrezan (550) :
  • arolliñ
    arolliñ

    v

    (1) V. tr. d. Enrôler.

    ●(1633) Nom 191b-192a. Conscribere exercitum, colligere exercitum, centuriare, cogere militem vel copias : enroller, enregistrer, & amasser gens de guerre : anrolliff, anregistraff ha dastum tut á bresel.

    ●(c.1718) CHal.ms i. enroller, tr. «anrollein.» ●(1744) L'Arm 135a. Enroller, tr. «Arollein.» ●327a. Faire des recruës, tr. «Arrollein tutt.»

    ●(1904) DBFV 11a. arollein, anrollein, v. a., tr. «enrôler.» ●(1914) DFBP 118a. engager, tr. «Arolli.»

    (2) V. pron. réfl. En em arolliñ : s'enrôler.

    ●(1744) L'Arm 135a. S'enroller, tr. «Um arollein.» ●(1787) BI 244-245. de hùm arrollein ér Verdiah-cè.

    ●(1861) JEI 145. é tamb d'hum arollein édan é vanniél.

    ●(1908) FHAB C'hwevrer 43. ar re a zo en em arollet er c'hef krenn (caisse régionale).

  • aromatik
    aromatik

    adj. Aromatique.

    ●(1710) IN I 355. Al lamprou pere o devez un eol aromatiq.

  • arondisamant
    arondisamant

    m. –où Arrondissement.

    ●(1834) SIM 175. arrondissamant Montroulez.

    ●(1932) ALMA 29. Arrondisamant Brest.

  • aros
    aros

    m. –ioù (marine) Poupe. cf. arozenn

    ●(1732) GReg 744b. Poupe, tr. «Van[netois], tr. en aros. en aros ag ul lestr. Sa poupe est trop étroite, tr. «Van[netois] re streh ëu e aros.» ●(1744) L'Arm 141b. Espale, tr. «Toste ou bang, tosstan d'aross ur Galéeu.» ●297b. Poupe, arriêre du vaisseau, tr. «Aross. m.»

    ●(1850) GON II 125. Aros, s. m., tr. «Poupe, la partie de derrière d'un vaisseau. Pl. arosiou (de trois syll., a-ro-siou).» Ré strec'h é hé aros, tr. «sa poupe est trop étroite.» Ce mot est du dialecte de Corn[ouaille] et de Vannes. ●(1867) BBZ III 495. war an aroz, tr. «sur l'arrière.»

    ●(1904) DBFV 11b. aros, tr. «poupe.» ●(1913) AVIE 114. Ar en aros anehi. ●(1927) GERI.Ern 26. aroz C[ornouaille] V[annetais] m., tr. «Poupe.» ●(1934) BRUS 283. La poupe, tr. «en aros.»

  • arosiñ
    arosiñ

    voir arastiñ

  • arostiñ
    arostiñ

    voir arastiñ

  • arotenn
    arotenn

    voir anrod

  • arouaredigezh
    arouaredigezh

    voir arwaredigezh

  • arouareg
    arouareg

    voir arwareg

  • arouaregezh
    arouaregezh

    voir arwaregezh

  • arouaregiñ
    arouaregiñ

    voir arwaregiñ

  • arouarek
    arouarek

    voir arwarek

  • arouarekaat
    arouarekaat

    voir arwarekaat

  • aroude
    aroude

    m. Bavard ennuyeux.

    ●(1919) DBFVsup 3b. aroudé (Gr[oix]), tr. «bavard ennuyeux.»

  • aroudeiñ
    aroudeiñ

    v. intr. S'attarder à dire des riens.

    ●(1919) DBFVsup 3b. aroudéein (Gr[oix]), tr. «s'attarder à dire des riens.»

  • aroued .1
    aroued .1

    voir anoued

  • aroued .2
    aroued .2

    f. –où (pêche) Filet à crevettes.

    ●(1904) DBFV 11b. aroued, f., tr. «petit épervier pour pêcher les crevettes, seine.»

  • arouez
    arouez

    f. & conj. –ioù

    I. F.

    A.

    (1) Symbole.

    ●(1732) GReg 61b. Attribut, symbole qui marque le caractere d'une chose, tr. «Azroüez. p. azroüezou.» ●868a. Simbole, tipe, signe, tr. «Azrouëz. p. azrouëzyou.» ●Le chien est le simbole de la fidélité, tr. «Ar c'hy a so an azrouëz eus ar fidelded.»

    ●(1927) GERI.Ern 25. arouez f. pl. iou, tr. «Signe, attribut, symbole.»

    (2) Signe.

    ●(1659) SCger 51a. donner vne enseigne ou marque, tr. «rei vn arouez.» ●130b. azroue, tr. «signe.»

    ●(1866) FHB 97/356b. Lakeit evez mad da viret ma zabat, an deiz a hean : rag bez ez eo eur zin, eun arvouez etre me ha c'hwi euz an eil rum tud d'egile. ●(1882) BAR 114. eun araouez (sic) emoc'h dreist oll didan va goard. ●227. ha setu aman an arouez pe ar merk a gement-se.

    ●(1925) FHAB C'hwevrer 50. Ha ne ve ket eur c'hoz manac'h bennak en dije hirio strobinellet ac'hanon, taolet warnon eun arouez a valloz ?…

    (3) (marine) Amer, repaire sur terre pour les marins.

    ●(1869) FHB 243/268b. an tour a virer da zervichout da aroez d'an dud a vor evit mont ha dont e rad Brest.

    (4) (militaire) Signal.

    ●(1978) BAHE 99-100/64. Un toullad devezhioù kent, o devoa klasket ar c’hirri-nij saoz diskenn armoù, met re deñval e oa an amzer ; ha ne wele ket ar garrnijourien an arouezioù a veze graet dezho diwar an douar gant pilioù elektrik.

    (5) [au plur.] Façons, manières.

    ●(1944) EURW I 116. An degemer-mañ a voe karadek, ha kuit a aroueziou.

    (6) Intersigne.

    ●(1499) Ca 11a. Argoez. g. entreseigne.

    (7) Marque, signe sur le visage.

    ●(1732) GReg 604b. Marque naturelle au visage, tr. «Aroüez. p. où.»

    (8) Image.

    ●(1906) KPSA 18. An Aviel a zo leun a arouesiou hag a skeudennou deread evit sikour an ene da glevet mad gwirionesiou Doue.

    (9) (pathologie) Symptome.

    ●(1920) MVRO 59/1a. a zoug skler aroueziou an droug-skevent (Tuberculose pulmonaire).

    (10) Sort.

    ●(1557) B I 685. Cheden an aroez na ra soez a coez dit, tr. «voilà le sort qui t'est réservé, ne t'en étonne pas.»

    B. [en locution]

    (1) Arouez ar groaz : signe de croix.

    ●(1557) B I 185. Ha oar ho querchenn astennet / Aroez an glan croaz, tr. «faites sur vous le signe de la sainte croix.»

    ●(1931) VALL 692a. signe de croix, tr. «arouez ar groaz.» ●faire un signe de croix, tr. «lakaat arouez ar groaz en e gerc'henn.»

    (2) Reiñ un arouez : faire un signal.

    ●(1732) GReg 866b. Signal, tr. «Azrouëz. p. azrouëzyou.» ●Donner, ou faire un signal, tr. «Rei un azrouëz.»

    (3) Arouez ar ged : le mot de passe.

    ●(1732) GReg 480a. Le mot du guet, tr. «Arouëz ar gued.»

    II. Loc. conj. En arouez ma : à l'enseigne que.

    ●(1659) SCger 51a. a l'enseigne que ie fis cela, tr. «en arouez ma ris quement-se.»

  • arouezek
    arouezek

    adj. Symbolique.

    ●(1927) GERI.Ern 26. arouezek adj, tr. «symbolique.»

  • arouezenti
    arouezenti

    voir arouezinti

  • aroueziadur
    aroueziadur

    m. Signe, indication.

    ●(1927) GERI.Ern 26. aroueziadur m., tr. «signe, indication.»

  • aroueziañ / aroueziñ
    aroueziañ / aroueziñ

     

    I. V. tr. d.

    (1) Noter, marquer.

    ●(1876) TDE.BF 22a. Arouezi, v. a., tr. «Marquer, noter.»

    ●(1926) CBOU 5/66. Ar reizskrivadurez (orthographe) a roio harp da unvani ar yez : 1° - Gant m’en em viro a arouezia re striz an holl zoareou-distaga dishenvel. ●(1927) GERI.Ern 26. arouezia v. a., tr. «marquer.»

    (2) Signaler, noter.

    ●(1732) GReg 867a. Signaler, écrire sur le livre du signal les marques qui font connoître un soldat, tr. «Azrouëzi ur soudard.»

    ●(1927) GERI.Ern 26. arouezi v. a., tr. «signifier, noter.»

    II. V. intr. (pathologie) Se former isolément, en parlant d’un furoncle.

    ●(1942) VALLsup 83b. En Trég[or] on distingue plusieurs espèces de furoncles. Une sorte de furoncle isolé gor-arouez ; autre sorte, par groupes gor-hesk ; se former ainsi arouezi, heskedi.

  • arouezier
    arouezier

    m. -où

    (1) Signal.

    ●(1942) DRAN 78. a gerz buana ma c’hall, e-kichen ar pevar arouezier all.

    (2) Letern-arouezier : fanal.

    ●(1942) DRAN 78. Erwan, e letern-arouezier ouz e skoaz, e vaionetez ouz beg e fuzuilh.

  • aroueziñ
    aroueziñ

    voir arouezañ

  • arouezinti / arouezenti
    arouezinti / arouezenti

    f. & conj. –où

    (1) Enseigne, étendard.

    ●(1659) SCger 130b. azreuinti, tr. «enseigne, marque.» ●(1732) GReg 213a. Cornette, étendart de cavalerie, tr. «azrouëzinty an marhegueryen. p. azrouëzintyou. voyez enseigne»

    ●(1927) GERI.Ern 26. arouezinti f., tr. «enseigne.»

    (2) Enseigne, marque.

    ●(1659) SCger 51a. donner vne enseigne ou marque, tr. «rei vn aruezinti.»

    (3) Indications.

    ●(17--) ST 124. tromplet braz e oë gant he arwezinti, tr. «il fut trompé par ses indications.»

  • arouezus
    arouezus

    adj. Caractérisrique.

    ●(1962) EGRH I 8. arouezus a., tr. « caractéristique. »

  • aroun
    aroun

    m.

    (1) Écho.

    ●(1909) BROU 221. (Eusa) Echo, tr. «Ároun.»

    (2) Bruit sourd qui résonne.

    ●(1909) BROU 221. (Eusa) Ároun Se dit aussi du mugissement sourd que produit la voix dans les endroits sonores, dans une grotte, par exemple, dans un puits, une tour, etc. ●(19--) KARNed Vallée 2. an iliz a skrij gant an aroun = hekleo.

  • arouniñ
    arouniñ

    v. intr.

    (1) = (?) Se mettre en colère (?).

    ●(1767) ISpour 408. hemp jamæss hou hudéein, hou anjuliein, nac hou laquat d'arronein. [er vugalé].

    (2) Faire du bruit.

    ●(1929) FHAB Mae 191. hag e stokas goustadik ouz ar c'hloc'h, hag a arounas dres pa edo hen o vont e sal ar vrezelourien.

  • arouz
    arouz

    s. –ed (ichtyonymie) Alose.

    ●(1977) PBDZ 633. (Douarnenez) arouz, arouzed, tr. «alose.»

  • arouzadur
    arouzadur

    m. Arrosage.

    ●(c.1500) Cb 17a. g. arrousement. b. arrousadur. ●g. arrousance. b. arrousadur.

  • arouzañ / arouziñ
    arouzañ / arouziñ

    v. tr. d. Arroser.

    ●(1499) Ca 11b. Arrousaff. g. arrouser. ●(1612) Cnf 62b. glibaff, hac arrousiff è guenou. ●74a. ho arrousiff (...) gant ma dazrou. ●(1633) Nom 160a. Harpagium, Clepsydram, vocant : vne chantepleure, vaisseau pour arrouser le iardin : vn pot toullet euit arrousiff vr iardin.

    ●(1659) SCger 9b. arouser, tr. «arousi.» ●(1790) MG 205. Peèd gùéh én dé é harrousét-hui hou putum, eit ma pouisou davantage ?

    ●(1846) BAZ 217. en eur arouzi ar pave gant he daelou. ●(1856) VNA 21. Arroser, tr. «Arrousein.»

    ►absol.

    ●(1633) Nom 198a-b. Circumferre aqua : arrouser de l'eau beniste : arrousiff gant dour binniguet.

  • arouzapl
    arouzapl

    adj. Arrosable.

    ●(c.1500) Cb 17a. gal. arrousables. b. arrousabl.

  • arouzer
    arouzer

    m. Arrosoir.

    ●(1856) VNA 55. un Arrosoir, tr. «un Arrousér.»

  • arouzet
    arouzet

    adj. Arrosé.

    ●(c.1500) Cb 17a. g. arrouse. b. arrouset.

  • arouziñ
    arouziñ

    voir arouzañ

  • arozenn
    arozenn

    f. (marine) Poupe. cf. aros

    ●(1956) BAHE 6-7/16. arozenn eo ar ger tregeriek evit aroz. ●Eñ avat, a oa en arozenn, o kousket war ar blueg.

  • arpanti
    arpanti

    m. –où (?) Appentis (?).

    ●(1866) FHB 83/243b. en eun arpanti digor d'ar pevar avel.

  • arraog
    arraog

    m. Anticipation, prévoyance.

    ●(c.1718) CHal.ms i. anticipation, tr. «arrauc.» ●(c.1718) CHal.ms iii. preuoyance, tr. «auisemant, arraug.»

  • arraogiñ
    arraogiñ

    v. Anticiper.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. Il a sçu gagner les deuants, tr. «ean endés arrauguet.»

    ●(1904) DBFV 11b. arraugein, arraukat, v. a., tr. «anticiper, prendre les devants.»

  • arraokaat
    arraokaat

    v. Prendre les devants.

    ●(c.1718) CHal.ms i. anticiper, tr. «arraucat, dialbenein p.m.

    ●(1904) DBFV 11b. arraugein, arraukat, v. a., tr. «anticiper, prendre les devants.»

  • arras
    arras

    s. = (?).

    ●(1834-1840) BBZcarn I 70. Janedik doughet an arras / ha me zougo an dour hag ar vas, tr. «Jeannette portez (…) / Et je porterai l'eau et le bâton.»

  • arre
    arre

    adv. Encore.

    ●(1499) Ca 11b. Arre. g. de rechieff. ●(c. 1501) Donoet 18-15. Are en puler, tr. « De même au pluriel » ●(1575) M 2131-2132. Arrhe an neff defæt, no deues nep preder / A caffout remet flam, ho blam en nep amzer, tr. «Du ciel encore, ils n'ont aucune pensée / De trouver rémission heureuse de leur crime en aucun temps.»

    ●(1659) SCger 39b. derechef, tr. «arre.» ●(c.1680) NG 316. Dait tre aman aré.

    ●(1838-1866) PRO.tj 181. Barnet arre da zic'haoui ar perc'hen. ●(1838) OVD 185. m'hé chairrér arré clos én hé ascourne.

    ●(1904) DBFV 11b. arré, adv., tr. «de nouveau.» ●(1927) GERI.Ern 26. arre adv., tr. «De nouveau.» ●(1942) DHKN 70. En ijinour e gav digaréieu arré bout deit hoah d’où jabein.

  • arrebeuri
    arrebeuri

    plur. Meubles.

    ●(1716) PEll.ms 6. Arrebeur, La chevance d'une maison de campagne. C'est un composé de l'article ar, du nom Gre et du verbe Peuri, et signifie mot pour mot ceux qui paissent. ●(1732) GReg 33a. Ameublement, meubles dont on garnit une chambre, tr. «An arrebeury. meublaich. p. meublaichou.» ●613b. Ménage, meubles d'une maison, tr. «an arrebeury.» ●629a. Mobiliaire, biens mobiliaires, tr. «Arrebeury.»

    ●(1864) SMM 132. Marteze ez eus arrebeuri caer, eur guele acoutret mad. ●(1872) GAM 29. da brena an arrebeuri. ●30. en he arrebeuri dister. ●(1878) EKG II 227. P'en em gavaz enn he zi, e leac'h an arrebeuri pinvidik a ioa enn-han p'oa eat d'ar prizoun, ne gavaz nemed tammou koz-gueleou.

    ●(1900) KEBR 9. An arrebeuri gaer, tr. « Les beaux meubles ».

    ●(1905) BOBL 28 octobre 58/1b. e giz arrebeuri nemed eur c'holc'hed truillek ha diazezet. ●(1906) KANngalon Genver 4. An ilizou hag an arreubeuri zo ennho. ●(1922) EMAR 38. ar pep brava eus an arrebeuri. ●(1924) ZAMA 91. eun taolig diboultrenna d'an arrebeuri. ●(1925) FHAB Mae 171. rak e arrebeuri a oa bet graet ar rins warno. ●(1929) FHAB C'hwevrer 67. Arrebeuri ha dilhad ha n'oa ket mez o gwelet. ●(1935) FHAB Mezheven 242. karet a raent kaout arrebeuri gaer, en o ziez, grêt, nann diwar zao, met kizellet e koat dero, kalet ha padus.

  • arreic'h
    arreic'h

    voir areizh

  • arrelaj
    arrelaj

    m.

    I.

    (1) Arrérages, produits, intérêts d'une rente constituée.

    ●(1659) SCger 8b. arerage, tr. «arelaich.» ●(1732) GReg 52b. Arrerages, intérêts, ou revenus qu'apporte une rente constituée, tr. «Arelaich. p. arelaichou.»

    (2) [au plur.] Arrelajoù : arrérages dûs d'une rente, d'un loyer, etc.

    ●(1732) GReg 52b. Arrerages, ce qui reste à payer des loyers de terres & de maisons &c., tr. «arelaichou.»

    II. sens fig. [en locution]

    (1) Kaout arc'hant en arrelaj : avoir de l'argent de côté.

    ●(1932) FHAB Gouere 284. Foei ! arc'hant en arrelach a rankit da gaout, evit heulia modou kêr, ha netra ken !

    (2) Lakaat udb. en arrelaj : mettre qqc. de côté, en réserve.

    ●(1956) BLBR 94/5. hag ar gigerien a glaske lakat kig en arrelaj !

    (3) Labour zo en arrelaj : nous sommes surchargé de travail.

    ●(1904) KZVr 354 - 19/08/04. Arelach, ar ger-ze a zeblant beza deuet e brezonek dioc'h ar gallek «arrérages», ar pez a chom da baea, an dilerc'h eus eun dle. Setu aman skoueriou eus e implij e Leon : Labour a zo en arelach, re a labour a zo, war-lerc'h emaomp gant hor labour. ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. Arelach. Labour a zo en arelach, tr. «nous sommes accablés d'ouvrage. Léon.»

  • arrelajet
    arrelajet

    adj. sens fig. (Colère) rentrée, retenue, non extériorisée.

    ●(1958) BRUD 4/37. leun a imor fall arrelachet.

  • arrelajiñ
    arrelajiñ

    v.

    (1) V. intr. (en plt de choses à faire, du travail) Chom da arrelachiñ : rester à faire, attendre qu'on s'en occupe.

    ●(1904) KZVr 354 - 19/08/04. Choum a ra traou ganeomp da arelachi, an traou a choum war-lerc'h ganeomp. ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. Arelachi. Choum a ra an traou ganeomp da arelachi, tr. «nos affaires ne vont guère de l'avant. Léon.» ●(1958) BRUD 4/25. Traou merenn (...) a jome da dorta, da arrelachi e korn an daol.

    (2) V. tr. d. Économiser.

    ●(1958) BRUD 4/37. Mari a lavare dezañ arrelachi e arhant ; mes ouspenn arhant eh arrelache Job ! ●58. Arrelachi : lakaad a gostez.

    ►absol.

    ●(1958) BRUD 4/36. N'az-peus d'ober nemed arrelachi !

  • arreval
    arreval

    m. (meunerie) Mouture ; moutage, moulage, droit de moute, de mouture.

    I.

    ●(1867) FHB 137/262a. Ar portezer a gavo he arreval... ●(1868) FHB 161/40b. eur miliner a iea da vala arreval X. ●(1895) GMB 40. pet[it] Trég[uier] érañvel. ●(18--) SBI II 202. Blamit ar miliner, / Rac ouz a bep eureuvel 'c'h a ganthan an anter, tr. «Blâmez-le meunier, Car, de chaque moûture, il distrait une moitié.»

    ●(1907) KANngalon Eost 469. An dud (...) a gasaz ho arrenval da vala da leac'h all. ●(1927) GERI.Ern 26. arreval m., tr. «Mouture.» ●(1928) TAPO 8. Kas an arreval d’ar vilin, ribotat, sila ar yod. ●(c.1930) VALLtreg 843. Erañvel : Haut-Trég. pour arreval plur. ou = mounée, la provision ordinaire qu'on porte à moudre au moulin. / Quantité de blé que l'on donne à moudre. Ex ‑ Eur c'haer a eranvel he deuz roet d'in = elle m'a donné une bonne quantité de blé à moudre. (Voir Glos.). ●(1936) PREZ 71. ar re oa o kas bleud hag o kerc'hat arrenval.

    II. Bezañ dour a-walc'h en e vilin evit malañ arreval ub. : voir malañ.

  • arrez
    arrez

    m.

    (1) Arrhes.

    ●(1499) Ca 78b. Erres. g. idem. ●(1633) Nom 202a. Pecunia attributa, assinationes, sunt qui vulgò : vocari putant : argent d'assignation : archant á assignation á ve roet en erres. ●205a. Arra, arrabo : arres : errès.

    ●(1659) SCger 53a. erres, tr. «arrés.» ●130a. arrès, tr. «erre.» ●147a. erres, tr. «arres.» ●(1744) L'Arm 17a. Arres, tr. «Arréss.. ézeu. m.»

    ●(18--) KTB.ms 14 p 244. setu aman daou c'hant skoued arrez.

    ●(1904) DBFV 11b. arrez m. pl. eu, tr. «arrhes.» ●(1934) BRUS 284. Des arrhes, tr. «arréz.»

    (2) Reiñ udb. en arrez evit udb. all : donner qqc. échange de qqc. d'autre.

    ●(1867) BUE 86. he gabel a lemaz diwar he ben, hag a roaz enn arrhez evit eur bara.

    ►sens fig.

    ●(1727) HB 494. an erres eus ar c'hloar da zonet. ●511. Un erres a c'hloar an Eêvou.

    ●(1864) SMM 95. ez eo ar Groas eun errez euz ar vuez eternel. ●96. Eun errez eo a silvidigez hag eus eur maro mad. ●(1894) BUZmornik 5. evel eunn errez euz a euruzded ar baradoz.

    ●(1920) AMJV ix. Evel eun errhez euz an donezonou-ze.

    (3) Diner-arrez : arrhes.

    ●(1904) DBFV 56a. dinér Doué, dinér arrez, tr. «denier à Dieu, arrhes.»

  • arreziñ / arrezañ
    arreziñ / arrezañ

    v. tr. d. Donner (qqc.) en arrhes.

    ●(1464) Cms (d’après LCJL 7). Erresaff. g. arrer. ●(1499) Ca 78b. Erresaff. g. arreer.

    ●(c.1718) CHal.ms i. arher, donner des arhes, tr. «arresein.» ●(1744) L'Arm 17a. Donner des arres, tr. «Arrézein.»

    ●(1868) KMM 224-225. e doare ul loen treud ac coz, pa vez tenned divarna ar bas, ar pez a c'holo aneza er foar, abars e arrezi. ●(1890) MOA 123a. Donner des arrhes pour une cheval, tr. «errezi eur marc'h.»

    ●(1904) DBFV 11b. arrezein, tr. «donner des arrhes, étrenner.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...