Recherche 'bo...' : 1221 mots trouvés
Page 9 : de bordenn (401) à bosach (450) :- bordennbordenn
f. –où
(1) Bord (d'une route, de mer, etc.).
●(1723) CHal 21. Bordenë ën aut, tr. «le Rivage.» ●(1744) L’Arm 33b. Etre au bord, tr. «Boud ar er vordeenn.» ●(c.1785) VO 45. ar vordèn ur riviér. ●(1787) PT 39. ur parc bihan ar vordèn en hènt bras. ●(17--) TE 65. ar vordèn en Nil.
●(1829) CNG 33. lédandæt hemb borden. ●(1857) GUG 76. Ar vorden en tan éternel. ●(1861) JEI 75. betag hou tougue de draquellat hemb arsàu ar vorden en abim. ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 143. ar vorden boquedec en Ourougourou.
●(1907) BSPD I 26. ar borden er Jourdén. ●(1985) ADEM 89. (An Arradon) e bordenn ar mor.
(2) Bord (d'une surface).
●(1790) MG 186. er bordenneu a nehi. [ur bilig].
(3) Margelle.
●(1876) TDE.BF 62b. Bordenn, s. f., tr. «Margelle d'un puits.»
- borderezh
- borderezhiñ
- bordetbordet
adj. (en plt d'un vêtement)
(1) Bordé.
●(1856) VNA 184-185. sa jupe est bordée d'une frange, tr. «bordet-é hé broh guet pen-pill.»
(2) Qui a une lisière.
●(1869) FHB 255/366b. he rokeden bordet, hag he roched dantelezet.
(3) Galonné.
●(1744) L'Arm 169b. A-huêrço enn toque bordétt, / D'é Bêrson enn-dèss commandétt ; / Ha laqueitt-mé doh er séyenn, / Mena sennte d'hi Gorhiaimenn.
- bordeür
- bordezonbordezon
f. Salade de cuir (sorte de casque).
●(1633) Nom 183b. Cudo : sallade de cuir : an bordesoun pe saladen lezr an lem.
- bordikbordik
adv. & prép.
I. Adv.
(1) Environ.
●(1874) FHB 517/386b. ar c'horf en doa bordic c'houec'h troatad.
(2) Loc. adv. War vordik : environ.
●(1869) FHB 206/396b-397a. var bordic daou vil pemp kand. ●(18--) SAQ II 273. brema 'zo var bordik kant vloaz.
●(1934) PONT 187. Eugeni Pioger e doa war bordik trizek vloaz.
II. Prép. À côté.
●(1952) LLMM 31/57. (Douarnenez) Bordig : e-kichen. An dra-se zo bordig an Amerik.
- bordilhbordilh
f. & adv.
(1) F. Grouillement, pullulement, multitude.
●(1927) GERI.Ern 58. bordilh f., tr. «Multitude, encombrement.» ●(1929) SVBV 79. Ar vordilh a c'houibu hon debre.
(2) Adv. A-vordilh : en grand nombre.
●(1914) KZVr 66 - 07/06/14. A-vordilh, tr. «en grand nombre, innombrablement : qui pullule, Milin.» ●(1927) GERI.Ern 32. a-vordilh adj. et adv., tr. «Qui pullule ; en grand nombre.» ●(1931) VALL 596b. à profusion, en grande abondance, tr. «a-vordilh.» ●603b. qui pullule, tr. «a-vordilh.»
- bordilhañbordilhañ
v.
(1) V. intr. Grouiller, pulluler.
●(1876) TDE.BF 62b. Bordilla, v. n., tr. «Fourmiller, être en grand nombre.»
●(1927) GERI.Ern 58. bordilha v. n., tr. «fourmiller, pulluler.» ●(1929) SVBV 112. c'houibu terziennus o vordilha a-us ha tro-dro d'ezo. ●(1931) VALL 603b. Pulluler, tr. «bordilha L[éon].» ●(1957) AMAH 189. unan eus ar standilhoned o vordilhañ en-dro dezhañ.
(2) V. tr. d. [au passif] Bezañ bordilhet gant : grouiller, fourmiller de, être infesté, truffé, cousu de.
●(1985) AMRZ 146. Ar brezoneg anezañ a-vad a oa fall-du, gand e-leiz a heriou galleg : bordillet e oa ganto.
- bordiñbordiñ
voir bordañ
- bordur
- borei
- borgnellborgnell
f. –ezed Borgnesse, femme borgne
●(1744) L'Arm 33b. Borgne (au féminin), tr. «Borgneell.. lézétt : Borrigneell.. lézétt. f.»
●(1878) BAY 14. Borignel, tr. «Borgne.»
●(1903) EGBV 25. Katelin e zou drouk èl ur vorignel. ●(1904) DBFV 27a. borgnel, borignel, pl. –ézed, tr. «borgne.» ●(1927) GERI.Ern 58. born m., tr. «borgne, pl. ed, eien ; f. bornez, V[annetais] bor(i)gnell, pl. –llézed.»
- borgnez
- borgnonborgnon
interj.
(1) 'Kre mil borgnon =
●(1923) KNOL 29. Kre mil borgnon ! eme Ian. Hen-ma zo butun gantan avad. ●38. Kre mil borgnon ! Me zo 'vont. ●40. Kré mil borgnon ! Kement-se dioc'htu, eme Yann en eur vousc'hoarzin hag en eur anaout an aotrou Baro-hir.
(2) Non de mil borgnon =
●(1923) KNOL 41. Peoc'h ! nom de mil borgnon !
- borignalborignal
voir bornañ
- borignellborignell
voir borgnell
- borlokborlok
m. (marine) Renfort de toletière.
●(1978) ARVA I 42. Borlok, tr. «renfort de toletière.» ●(1979) HYZH 127-128-129/14. (Douarnenez) a vie lakaet un tamm planken aze, da ramañs an traou, petra, er gourivin… ma 't eus c'hoant, da ramañs ar borlok. ●37. Aze welez an takijoù hag ar borlok… ●(1979) VSDZ 14-15. (Douarnenez) ha te 'ramañse tout ar borlok, an takejoù, an damichen aze er gourivin, tr. (p. 183) «ce qui formait une petite cache où l'on pouvait ranger les tolets, les chaumards, les dames.»
- borloketborloket
adj. =
●(1978) ARVA I 112. grand largue / vent arrière : borloket ou mizan e maez. (…) Par bonne brise, la misaine ainsi gréée étale toute sa surface, se gonfle comme un sac et acquiert une efficacité propulsive très accrue. Une chaloupe dont la voilure est ainsi établie est dite borloket. ●(1998) TMNO. Pa vezo da di o krenañ dre volontez ar vrezel / 'vel ma ra ar vatimant borloket er moravel.
- born .1born .1
adj.
I. Borgne.
●(1499) Ca 24a. Born. g. boringne qui na que vng oeil. ●(1580) G 934. hac y rust ha dall eval born, tr. «Etant rudes, aveuglés, comme borgnes.»
●(1659) SCger 15b. borgne, tr. «born.» ●(1790) MG 335. Er-ré borin.
●(1847) MDM 374. Ne vezo ked da vihana an dud dall pe vorn ?
●(1904) DBFV 27a. borign, borgn, born, borin, adj., tr. «borgne.» ●(1927) GERI.Ern 58. born adj., tr. «Borgne.»
II. Sens fig.
(1) Dénué de sens.
●(1732) GReg 202b. Contes de vieilles, tr. «conchennou born.»
●(1870) FHB 307/363a. hag e reaz outhan ar goulen born-ma : (...).
●(1904) DBFV 27a. histoér borgn tr. «histoire inventée, conte.» ●(1927) GERI.Ern 58. born adj., tr. «(histoire) à dormir debout.» ●(1950) KROB 22/13. koñjou born tennet eus ho kelorn.
(2) Hent born : petit chemin entre deux haies.
●(1904) DBFV 27a. hent borgn, tr. «petit chemin entre deux haies.» ●(1927) GERI.Ern 58. hent bor(i)gn V[annetais], tr. «petit chemin entre deux haies.»
(3) Toull born : bouge, cabaret mal famé.
●(1909) BOBL 03 juillet 236/1b. na vije ken gwellet o tremen nozveziou en toullou born.
(4) Ur born : impression donnée par un arc-en-ciel.
●(1977) TDBP II 55. Er beure-mañ em-eus gwelet a-geñver da Vilio eur born, med ne oa ket fuloret. ●note Jules Gros : "Ce mot born désigne une petite portion d'arc-en-ciel, d'une couleur pâle en général, reposant sur l'horizon et donnant très vaguement l'impression d'un œil, d'où son nom."
III.
(1) Trokañ ar marc'h born gant ar marc'h dall : voir marc'h.
(2) Batouilhat evel piged born : voir pig.
(3) Tennañ koñchoù born eus e gelorn : voir koñchenn.
- born .2born .2
m. –ed
(1) Personne borgne.
●(1744) L'Arm 33b. Borgne, tr. «Borrign.. nétt. m.»
●(1878) SVE 142 §912. Kamm, luch, tort ha born, / A zo ganet diwar ar c'horn, tr. «Boiteux, bigles, bossus et borgnes / Sous le croissant son nés.»
●(1904) DBFV 27a. borign, borgn, born, borin, s.m. pl. ed, tr. «borgne.» ●(1927) GERI.Ern 58. born m., tr. «borgne, pl. ed, eien.»
(2) enfant. Fañch ar Born : le marchand de sable.
●(1931) VALL 228b. envie de dormir, tr. «fam. aux enfants Fañch-ar-Born.»
- born .3born .3
m. –ed, –ioù, berniel
I. (jeu) As aux cartes, aux dés.
●(1732) GReg 54b-55a. As, carte, ou face de dez marquée d’un seul point, tr. «Ur born p. borned.» ●(17--) BMa 1497. Guenin eman ar born map cast loué, tr. «Moi, j’ai l’as, fils de putain nigaud.» ●1523. a ré en deus bornio, tr. «ceux qui ont des as.»
●(1931) VALL 39a. As, tr. «born m. pl. berniel.» ●(1933) KANNkerzevod 75/9. ar born treflez var he skouarn glei, ar born pikez var he skouarn deou.
II. Du evel ur born pikez : voir pikez.
- born-buzhug
- bornalbornal
adj. Bornal, qui sert de borne.
●(1633) Nom 96a. Arbor terminalis vel finalis : arbre assis ès bornes : vn guezen á vez plantet en fin an douarou, guezen bornal.
- bornañ / borniañ / bornialbornañ / borniañ / bornial
v. tr. d. Éborgner.
●(1744) L'Arm 33b. Rendre borgne, tr. «Borgnal.»
●(1872) ROU 76a. Borgner, tr. «Borna ou bornia ; borgna.» ●(1878) EKG II 18. Hennez (...) en deuz va bornet-me.
●(1904) DBFV 27a. borgnal, borignal, –gnein, v. a., tr. «éborgner, rendre borgne.» ●(1963) LLMM 99/264. ma veze darbet dezho da bep mare borniañ ur c’heneil bennak pe grennañ e fri dezhañ.
- bornetbornet
adj. Éborgné.
●(1908) PIGO II 144. Mont a refont d'ar gêr, bornet, monset, kammet, mac'hagnet.
- bornez
- bornialbornial
voir bornañ
- borniañborniañ
voir bornañ
- bornig
- borod .1borod .1
m. –ed Radoteur.
●(1869) FHB 240/246a. kals anezho ne dint nemet boroded o klask d'eski d'a bep unan ar pez ne ouzont ket ho unan.
- borod .2
- boroderboroder
m. –ion Radoteur.
●(1876) TDE.BF 62b. boroder, s. m. C[ornouaille], tr. «Radoteur ; pl. ien.»
- boroderez
- boroderezh
- borodet
- borodiñborodiñ
v.
(1) V. tr. d. [généralement au passif] Étourdir.
●(1732) GReg 61b. Les attraits des creatures charment la plûpart du monde, tr. «An darnvuyâ eus an dud a so borrodet hac açzotet gand ar pligeaduryou vean eus ar bed.» ●375b. Etourdir, rompre la tête, tr. «Borrodi. pr. borrodet.» ●Vous m'étourdissez de vos bruits, de vos discours, & de vos contes, tr. «Borrodet oun gand ho trous, gand ho causyou hac ho marvailhérez.» ●828b. Rompre la tête à quelqu'un, par ses importunitez, tr. «borrodi ur re.» ●906a. Il m'étourdit à force de me tarabuster, tr. «Borrodet oun oll gandhã, qement a ra oud va zarabazi, ou, oud va zarabuzi, ou, o tarabuzi ac'hanoun.»
●(1868) FHB 161/33b. an dud diskiant ha curius pere en em les da veza borodet ha desevet gant credennou lu, gant trabellerez diot ha neuziou diskiant. ●(1870) FHB 266/34a. sperejou borodet gant fals credennou.
●(1902) MBKJ 187. dallet gant hon ioulou fall, mezvet, borrodet gant trous ar bed.
(2) V. intr. Radoter.
●(1872) ROU 98a. Radoter, tr. «Borodi.» ●(1876) TDE.BF 62b. borodi, v. n. C[ornouaille], tr. «Radoter.»
(3) V. pron. réfl. En em vorodiñ =
●(1847) MDM 182. Guelloc'h eo ga-n-en en em vorodi hag en em vrutaliza, eget sounjal en traou-ze, pere ne dint ket gaë.
- borodus
- borvig
- borzevellegborzevelleg
m. –ed (ornithologie) Grive draine Turdus viscivorus.
●(1732) GReg 474a. borzevellecg, se dit de la grosse grive qui mange du chenevi, dont on a fait cette phrase moité latine, & moitié bretonne Quid quæris borzevellecg, / In nostro cañnabecg.
●(1927) GERI.Ern 59. borzevelleg m., tr. «Grosse grive.» ●(1964) BRUD 18/22. neiziou marzouelleien. ●24. Marzouelleien : drasked (grives). ●(1984) ECDR 98. Devezhioù all eo un neizh milvig pe un neizh moualc'h eo a gaven, pe un neizh bombalenig.
- bos .1
- bos .2bos .2
adv. (argot de La Roche-Derrien) Bien, bravo.
●(1885) ARN 59. Bos ! bravo ! cri de joie. Ce vocable est, comme wiou, tantôt une exclamation et tantôt un adverbe ; il exprime, à l'état d'adverbe, tout le contraire de wiou ; il devient, par conséquent, une marque d'approbation, et, il est l'équivalent de gourd et de goje.
- bos .3bos .3
m.
(1) Java, bamboche.
●(1914) DFBP 28a. bamboche, tr. «Bos.» ●(1944) ATST 27. un devezh bos.
(2) Ober (un taol) bos, mont e bos : faire la fête, la java.
●(1905) BOBL 02 septembre 50/1a. Abalamour ma 'zeo bet Iann Vartolod oc'h ober eun taol bos. ●(1940) SAV 18/77. Hogen karout a ra ober eun taol bos eur wech an amzer, ha pa vez erru rond e voutou ne vez mui mestr d'e deod. ●(1957) ADBr lxiv 4/448. (An Ospital-Kammfroud) Bos : n. m. (ne s'emploie pas au pluriel). – Se rencontre dans les seules expressions : ober bos (se saouler), mond e bos ; e bos emañ. ●(1982) PBLS 68. (Langoned) gober bos, tr. «faire la noce, la bombe.» ●(1990) TTRK 137. ar pezh brasañ eus e amzer a dremene oc'h ober bos, da lavarout eo redek an ostalerioù hag o lipat banneoù.
(3) Dettes de bar, croum, ardoise.
●(1952) LLMM 31/57. (Douarnenez) Bos : dle en ostaleri. Kemer bos ; kemer bosoù war e gein. Aet da baeañ e vosoù. ●(1977) PBDZ 126. (Douarnenez) bos, tr. «dette au café (de bosse : on notait alors les dettes par des crans taillés dans une baguette de bois).»
- bos .4
- bos .5bos .5
m. (marine) Bosse.
●(1633) Nom 153a. Spira : arrondissement des cordes comme un cercle : vr bouçc poulè.
●(1909) BROU 207. (Eusa) Bouss, tr. «Soit une bosse quelconque, soit un nœud, soit une des amarres d'un bateau.» ●(1925) BILZ 145. Bos, tr. «corde qui rattache l'ancre au bateau.» ●(1931) GWAL 136-137/424. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Bos : amarre e galleg.
- bos .6bos .6
m. & interj. –où
I. M.
A. [sens général]
(1) Nœud (dans le bois).
●(1464) Cms (d’après GMB 72). Boce nœud (du bois). ●(1499) Ca 23b. Bocc en prenn. g. neu en boys.
●(1732) GReg 104b. Bosse d’arbre, neud, tr. «boçz. p. boçzou. boçz-coad.»
●(1927) GERI.Ern 59. bos m., tr. «nœud.»
(2) Tas.
●(1967) LIMO 17 juin. amonen fresk hag ur bos krampoèh lardet.
(3) Bossoir.
●(1744) L’Arm 422a. Boussoirs, tr. «Bosse.. eu. m.»
●(1904) DBFV 27a. bos, m. pl. eu, tr. «bossoir (l’A.).»
B. (anatomie)
(1) Bosse, protubérence.
●(1633) Nom 5a. Vmbilicus : bossette : creis al leufr, pe an boçc á vez voar, neza (lire : voarneza). ●183b. Vmbo : la bosse d’vn bouclier : an bossic pe an pen teu ves an bouclær.
(2) Bosse (d’un bossu, etc.). cf. bos .1
●(1732) GReg 104b. Bosse, éminence sur les épaules, ou, sur le ventre, tr. «Boçz. p. boçzou.» ●(1744) L’Arm 33b. Bosse, tr. «Bosse.. eu. m.»
●(1904) DBFV 27a. bos, m. pl. eu, tr. «bosse.» ●(1973) SKVT ii 16. Ur c’hañval (…) ha daou bikol bos, div wir dorgenn war e gein !
(3) Mont de Vénus.
●(1982) TREU 29. bos, bosig, tr. « bosse, mont de Vénus. »
C. (pathologie)
(1) Enflure.
●(1633) Nom 263b. Tumor : enfleure, bosse : couezf, boçc. ●Tuber : bosse : boçc, boçen, couefuadur.
(2) Peste.
●(1633) Nom 256a. Morbus pestilens, pestis, pestilitas : Exitialis morbus, Pestilentia : peste : boçc, boçcen, pestilançc.
●(1732) GReg 152a. Il a la peste, le charbon paroît en l’aine, tr. «Ez ma ar boçz gantâ, güellet a rear ar vurbuenn ê pleg e vorsed.» ●716b. Pestiferé, ée, qui a la peste, tr. «Clañ gant ar boçz.»
D. (botanique) Louzaouenn-ar-bos : carline.
●(1732) GReg 148a. Chamæleon blanc, ou carline, plante medecinale, espece de chardon, tr. «lousaoëñ ar boçz.»
II. Interj.
(1) (insulte) Boued ar bos ! : futur pestiféré !
●(1732) GReg 716b. Reste de peste, tr. «Boëd ar boçz.»
(2) (exclam.) Bos an ognon ! : bosse des oignons !
●(1922) IATA 22. Boss an ougnoun ! Bremaïk me glevo va stal gant ounont avat !
- bos-lagout
- bos-rizbos-riz
m. (marine) Raban de ris.
●(1984) GBDZ III 4-5 61. (Douarnenez) da balankiñ mat da vos-riz, tr. «de bien palanquer ton raban de ris.»
- bosaat
- bosac'h