Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 144 : de divasan-divasin (7151) à divein (7200) :- divasañ / divasiñdivasañ / divasiñ
v. tr. d. Débâter.
●(1732) GReg 245b. Debater, ôter le bât d'un mulet, tr. «Divaçza. pr. divaçzet.» ●(1744) L'Arm 90b. Débâter, tr. «Divassein.»
●(1876) TDE.BF 154b. Divasa, v. a., tr. «Oter le bât à une bête de somme.»
●(1931) VALL 183a. Débâter, tr. «divasa.» ●(1962) EGRH I 67. divasañ v., tr. « enlever le bât (d’une bête de somme). »
- divasiañdivasiañ
v. intr. =
●(1924) NFLO. passer. [l'eau ne peut] passer au fur er à mesure sous le pont qui est trop petit, tr. «an dour n'hell ket divasia.»
- divasiñdivasiñ
voir divasañ
- divaskelldivaskell
d. askell
- divaskellañ
- divaskellek
- divaskl
- divasklañ
- divastardivastar
adj.
(1) Propre, sans souillure.
●(1912) BUAZpermoal 864. Ar pez a dremen er c'horf, en despet d'an den, ne vir ket outan da vezan divastar.
(2) sens fig. (Langue) parfaite, sans faute.
●(1921) FHAB Du 298. Yez divastar ha giziou fur. ●(1928) BREI 54/1d. eur brezoneg flour ha divastar a c'halleg.
- divastarañ
- divastikañ
- divastrouilhiñ
- divatdivat
adj.
I. Attr./Épith.
A. (en plt de qqn) Méchant.
●(1530) Pm 97. an yuzeu diuat, tr. «le Juif cruel.» ●252. Dyuat sathan hep ehanaff / Da pep eneff plant so gantaff, tr. «Le cruel Satan, sans s'arrêter, / Sur toute âme a prise.» ●(1530) J 33a. Gant tut dimat a drouc atret, tr. «de la part des méchants et des scélérats.»
●(1659) SC 111. are-se so dinvat ha ne veuint quet pell. ●(c.1680) NG 275. er mastin diuat.
●(1867) BUE 6. c'houi a (lire : he) zello evel re divad da gaout ho kraso mad. ●22. da heul kenseurted divad. ●(1872) ROU 91b. Divad out, pa res eur seurt poan d'as vam, tr. «tu es bien méchant, de faire une telle peine à ta mère.»
●(1943) FATI 140. eur verc'hig ken dister... ken divat !
B.
(1) Mauvais.
●(1580) G 321-322. Dra vech flam mam ha tat || goude sourcy dymat, tr. «Que vous soyez joyeux, mère et père / Après le mauvais souci.»
(2) Cruel.
●(1659) SCger 9a. aspre, tr. «dînvat.» ●(1688) MD II 10. staguet / Gant querdin crè ha chadennou dinvat. ●27. Mé deus gant spern dinvat ho curunet. ●(1732) GReg 961a. Le suplice du feu est très violent, tr. «Ar jayn eus an tan a so diñvad.» ●(17--) CBet 1914. en defo poan divat, tr. «subira un châtiment terrible.»
●(1825) COSp 63. mar dé divat tærision hou anemiset.
(3) Fort.
●(1688) MD II 51. tourmantet gant eur sec'het dinvat. ●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. Le feu est le plus fort de tous les elements, tr. «n'en des quet elemant a oper' guet brassoh nerh euit en taan, n'endés netra diuatoh aüeit en tan, en tân e er crean es en ol Elemanteu.»
●(1838) OVD 147. biscoah ul labour groeit guet un hærre divad nen dé bet groeit mad.
(4) Avel divat : vent fou.
●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. un vent fort et uiolent, tr. «un aüel diuat.» ●Voila du gros temps, tr. «chetu aüel diuat, un dourmant' a him brepar', amser calet, rust'.»
●(1829) CNG 51. Dré en ahuél divat.
II. Adv.
(1) [dans une phrase au négat.] Guère.
●(1895) CHAl.loth 28. bas vannet[ais]. divad, adverbe : pas trop.
●(1968) LIMO 26 octobre. Betag breman ne vezè ket groet lèh divad d'er brehoneg a Vro-Guéned é Radio-Roahon. ●(1974) YABA 28.09. Er varhadourion nen dant ket divat d'en tuad-sé. ●YABAlevr 243. Divat adv. guère, peu souvent ; – Ne vezent ket gwelet divat en davarn-se : On ne les voyait guère en cette taverne. ●(1976) LIMO 13 mars. En amzér-sé, ne oè divad nameiton hag e ouiè un tamm bennag penn d'er bed. ●(1982) LIMO 4 juin. Ne vè ket mui luskellet divat er vugalé.
(2) Abondamment.
●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms i. il pleure a chaudes larmes, tr. «goüilein ara estrang', diuat.» ●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. Il est haut a la main, tr. «biu' é ha pront de zournein, pront é diuat, de scoein, de bilat.» ●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms iv. Suer a grosses gouttes, tr. «huezein diuat, bras, huezein a boteranedeu.» ●Il uente bien fort, tr. «aüelein ara diuat.»
(3) Cruellement.
●(1530) J p. 11a. Un rifier sclacc diblas ha dissaczun / Eguyt lacat difuat ha dinatur / A crenn ennhy an re so afuyus, tr. «une rivière glacée, fade et dégoûtante où l'on jette, sans miséricorde et sans pitié, les envieux.» ●(1575) M 2415. Ha tan grizias hastiff ouz ho lesquiff dimat, tr. «Et le feu ardent, en hâte les brûlant cruellement.» ●(1580) G 930. hac y dymat en chotadas, tr. «Et méchamment ils le souffletèrent.»
●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms i. battre cruellement, tr. «pilat diuat.»
- divatañ / divatiñdivatañ / divatiñ
v.
(1) V. intr. Revenir d'un évanouissement.
●(17--) TE 257. a pe oai divattet.
●(1908) PIGO II 115. ar bobl, avat, a reas evel divatan. ●150. hano Janig en e ziouskouarn a ra d'ar c'hemener divatan. ●(1919) BUBR 4/107. An aoun a laka ac'hanon da zivata. ●(1972) SKVT I 167. Ne zivate ket. ●(1974) SKVT III 37. tre ma tivate.
(2) V. tr. d. Ranimer.
●(1978) LIMO 11 mars. eid he devatein. ●Devatein, tr. «ranimer.»
- divateri
- divatiñdivatiñ
voir divatañ
- divatorelliñ
- divav .1
- divav .2divav .2
voir divavañ
- divav .3divav .3
voir divaviñ
- divavañ / divaviñ / divavdivavañ / divaviñ / divav
v.
I. V. intr.
(1) Dégourdir.
●(1659) SCger 41a. degourdir, tr. «divavi.»
●(1849) LLB 1554. Lakeit ind [el loned] de zivaw.
(2) Cesser d'être engourdi par le froid.
●(1890) MOA 239a. Revenir de cet état [engourdi par le froid], tr. «divava, - divaoi.»
II. V. tr. d.
(1) Désengourdir.
●(1732) GReg 258a. Degourdir, desengourdir les mains, tr. «Divava. pr. divavet. divava an daouzorn.»
●(1907) VBFV.fb 27b. dégourdir, tr. «divaùein.» ●(1932) BRTG 43. divaùein é vizied. ●(1934) BRUS 57. Désengourdir, tr. «divaùein.» ●(1962) EGRH I 67. divavañ v., tr. « dégourdir. »
(2) Tiédir légèrement.
●(1934) BRUS 86. Tiédir, tr. «divaùein (très peu).»
- divaviñ .2divaviñ .2
voir divavañ
- divaviñ / divav .1
- divavouziñ
- divazengdivazeng
adj. (argot de Pont-l'Abbé) Désœuvré.
●(1973) SKVT II 17. Paotred korn ar veilh, anvet ivez al lonkerien-heol, losteiged ar veilh, ar friterien-moger, en ur ger, an «druchoned divazeñg».
- divazhoul
- divazhoulenndivazhoulenn
adj. (Cloche) sans battant.
●(1911) SKRS II 200. ar c'hloc'h divazoulen. ●201. kleier divazoulen.
- divazhoulennañdivazhoulennañ
v. tr. d. Ôter le battant (d'une cloche).
●(1877) EKG I 233. divazoulenna ar c'hleier.
- divazhoulennet
- diveboariñdiveboariñ
v. tr. d. =
●(1934) MAAZ 97. é ben mordosek e rekezen bout bet flastret aveit en diveboérein ! ●174. get en hoant d'hou tiveboérein.
- divec'h .1
- divec'h .2
- divec'hañdivec'hañ
voir divec'hiañ
- divec'hiadurdivec'hiadur
[di- .2 + bec’h -adur / -iadur]
M. Dispense.
●(1931) VALL 222a. Dispense, tr. «divec’hiadur m.» ●283b. Exemption, tr. «divec’hiadur m.»
- divec'hiañ / divec'hañ / divec'hiñdivec'hiañ / divec'hañ / divec'hiñ
[di- .2 + bec’hiañ / bec’hañ / bec’hiñ]
V.
I. V. tr. d.
(1) Soulager d'un fardeau.
●(1732) GReg 249a. Decharger, diminuer la charge, ôter la charge, le fardeau, retrancher ce qui incommode, tr. «Van[netois] diveheiñ.»
●(1849) LLB 88. Mar kawet pri pé mein, divehet hou soheu. ●(1857) AVImaheu 3. ean e zivéhiou é bobl a ou féhedeu.
(2) sens fig. Soulager moralement, rassurer.
●(1824) BAM 24. Deut d'am c'haout, c'hui pere a so scuis hac hoc'heus beac'h, ha me o tivecho (lire : tivec'ho). ●(1847) FVR 16. Ann absolvennou a roont / na hellont divec'hia den. ●(1866) FHB 89/293a. He c'homzou o doa kement a ners m'a tiveïent ar sperejou muia sammet. ●(1879) BMN 289. an hini a glaske (...) an dud sammet evit ho divec'hia.
●(1910) MBJL 123. peadra da zivec'han eun tamm ma c'halon. ●(1931) VALL 703a. Soulager, tr. «divec'hia.» ●(1939) MGGD 55. Netra nemet ar gwel anezi a zivec'hias an den yaouank. ●(1974) THBI 182. evit diverc'ha he mamm eun tammig.
(3) Divec'hiañ ar galon : épancher son cœur, s'épancher.
●(1943) VKST Genver-C'hwevrer 223. Da belec'h mont da zivec'hia ar galon nemet e kalon ar vamm ?
►sens fig. Vomir.
●(c.1718) CHal.ms iv. Vomir, tr. «diuehein er galon.»
(3) Divec'hiañ ar goustiañs : soulager sa conscience.
●(1943) VKST Genver-C'hwevrer 223. E ti ar Vamm eo aesoc'h divec'hia ar goustians.
(4) Soulager financièrement.
●(1866) FHB 75/184a. Loeiz evid divec'hia he vamm, a fell d'ezhan, daoust d'he hoad tener, mond da c'hounid he voued.
(5) Utiliser un récipient de cuisson pour la première fois.
●(1996) VEXE 251. Une poêle neuve doit être «rodée» (divehet).
(6) Divec'hiañ e gorf : chier.
●(2003) ENPKP 76. (Ploueskad) diveia da gorf ma peus c'hoant.
(7) Exempter.
●(1847) FVR 170. ne divec'h ket anhe, na da chom hep labourat, na da ober ann oberou mad.
II. V. intr. Divec'hiañ diouzh udb. : se défaire, se débarrasser de.
●(1880) SAB 113. divehia diouz ar seurt poaniou-ze.
II. V. pron. réfl. En em zivec'hiañ : se soulager.
●(1857) HTB 50. Ac'h ! nag en em veulo neuze da vean en em divec'hiet euz he bec'hejou.
●(1934) ALMA 45. red eo anzav e deus ar Vro kement a zleou, ma rank klask en em ziveac'hia a bep tu, gand aoun da rankout fila he stal.
- divec'hiñdivec'hiñ
voir divec'hiañ
- divec'husdivec'hus
[di- .2 + bec’hius / bec’hus]
Adj. Facile à digérer.
●(1890) MOA 218b. Facile à digérer, tr. «divec'huz da boull ar galoun.»
- divegdiveg
adj.
(1) (Sabot) sans pointe.
●(18--) SBI ii 108. Unan dizeul, un all divec, tr. «L’un sans semelle, l’autre sans pointe.»
(2) Sans pointe, sans bec.
●(1962) EGRH I 67. diveg a., tr. « sans pointe, sans bec. »
- divegadur
- divegal
- divegamantdivegamant
m. Entretien, propos, pourparlers.
●(1968) LIMO 26 octobre. Rérall euè e vo reit en tu dehè d'obèr un divegemant benag [ér radio]. ●Divegemant, tr. «entretien, propos.» ●(1974) YABA 02.03. A gement-sé, Yann nen des ket groeit divegemant erbet d'ein. ●27.04. Divegemant e zo laket étré en deu Aotrou. ●YABAlevr 243. Divegamant m. pourparler, entretien, explication ; Bout a zo divegamant etreze : il y a des pourparlers entre eux, ils se sont entretenus. ●(1974) YABA 06.07. aveit kavout divegemant get er hansort Visant.
- divegañ / divegiñdivegañ / divegiñ
v. tr. d.
(1) Écimer, étêter.
●(1732) GReg 48b. Decouronner un arbre, en ôter la cime, tr. «Divega ur vezen.»
●(1857) CBF 113. Divegit ar wezen-ze, tr. «Coupez la tête de cette arbre.» ●(1877) EKG I 55. An avel a c'houeze ken na zivege ar guez dre ma'z ea.
●(1962) EGRH I 67. divegañ v., tr. « ôter le sommet. »
►absol.
●(1922) BUBR 13/10. tad ha mab gant ar chelp hag an hach / A ziskour, a ziveg, a zivrank, a zivach.
(2) Épointer.
●(1744) L'Arm 139a. Epointer, tr. «Diveêguein ur beennhuêc bénac.»
●(1931) VALL 572a. Enlever la pointe à, tr. «divega.» ●(1939) MGGD 60-61. divega gar ar bluenn gant e gontell. ●(1962) EGRH I 67. divegañ v., tr. « ôter la pointe. » ●(1982) PPBA 92. (Argol) divega, tr. «enlever la pointe.»
(3) Défaire (le haut d'une meule).
●(1942) HERV 54. krapet evel eur marmouz da zivega ar bern bras.
(4) Aplanir.
●(1905) IVLD 237. abalamour ma oa red divega ar roc'h evit gellout diazeza ann iliz.
(5) Décapiter (une église, etc.).
●(1883) MIL 149. Tour Lambaol (...) diveget diou pe deir guech gant ar gurun.
(6) Tondre (haie, etc.).
●(1732) GReg 928a. Tondre des buissons, des bouïs de jardin, tr. «Divega. pr. diveguet.»
(7) Ôter le bec.
●(1962) EGRH I 67. divegañ v., tr. « ôter le bec. »
- divegañsdivegañs
f. Mépris.
●(1929) RECe xxxxvi 153. une forme de la Haute-Cornouaille (Le Faouët, Morbihan) : devegans (devegãs), mépris. ●(1931) VALL 461b. Mépris, tr. «devegañs h[aute] C[ornouaille] (Rev. Celt Vol. 46, p. 153) f.» ●(1942) VALLsup 115a. Devegañs manifestation de mépris, affront, donné comme de h[aute] C[ornouaille] (Le Faouët), «Rev. Celt.», serait mieux divegañs.
- diveget .1
- diveget .2diveget .2
adj. Exprimé.
●(1933) ALBR 23. penôs e oa hi eur plac'h atout hag a lavare e begement da bep hini diveget mat.
- divegiñ .1divegiñ .1
v.
(1) V. intr. =
●(1936) DIHU 295/6. Bourus e vè cheleuet doh en duchentil-sé, meur a ùéh, dreistol a pe ziveg tud fin èl Mazé.
(2) V. tr. d. Prononcer, dire.
●(1895) FOV 250. Divég en orémus ag ur pen bet en al, tr. «prononcer la formule d'un bout à l'autre.»
●(1934) MAAZ 51. ne hel ket divegein rah er chongeu e saù d'é spered. ●(1935) DIHU 283/206. En ur dremén étalonn é tiveg, get trouz ur fust e vér é houlé : «On les aura, fourrier !» ●(1942) DHKN 251. hep divégein ur gir.
►[au narrat. indir.]
●(1942) DIHU 377/156. Malloh ru arnoh ! anstu, e zivègé er iondr.
- divegiñ .2divegiñ .2
voir divegañ
- diveglemmañdiveglemmañ
v. tr. d. Épointer.
●(c.1718) CHal.ms i. espointer, tr. «torrein er bec, moussein, diueclemein venat de beclem qui signifie pointe.»
- divegondivegon
adj.
(1) (en plt d'un organisme vivant) Qui a peu d'énergie vitale.
●(1935) DIHU 293/267. arnehon ur bodad man benak, divegon, keijet get ur geoten hesk e vehé laret trohet en un tam parlak merglet.
(2) sens fig. (en plt d'un travail) = (?) De peu d'envergure, de courte haleine (?).
●(1937) DIHU 314/308-309. Mâl é d'er skrivagnerion a Vreih dileskel en troidigeheu hag el labourieu divegon, ha diskoein é hellant, ind eùé neijal get ou diùaskel ou unan.
- divein