Devri

Recherche 're...' : 811 mots trouvés

Page 14 : de reudadenn (651) à rev-gwenn (700) :
  • reudadenn
    reudadenn

    f. –où Raidissement.

    ●(1914) DFBP 72a. crispation, tr. «Reudaden.»

  • reudañ
    reudañ

    voir reudiñ

  • reudennañ
    reudennañ

    v. intr. Défaillir.

    ●(1499) Ca 176b. Roedennaff. g. defaillir.

  • reuderisañ
    reuderisañ

    v. intr. Être sur le point de bouillir.

    ●(1931) VALL 75b. être sur le point de bouillir, tr. «reuderisañ T[regor] (et faire bouillir légèrement, donner un premier bouillon à).»

  • reudet
    reudet

    adj. Raidi.

    ●(17--) ST 114. ma zreid a zo ouz-in reudet, tr. «mes jambes sont roides.»

    ●(1927) LZBt Genver 17. e vuzellou a chom klozet hag e elvaj reudet. ●(1955) STBJ 175. En dro d'am gar, eeunet ha reudet mat, e oa eur stelenn blastr.

  • reudiñ / reudañ
    reudiñ / reudañ

    v.

    I. V. intr.

    (1) Se raidir (de rire).

    ●(1892) CDFi 22 octobre 1d. Tud Plougonvelin ho deuz ranket reuti o c’harzin (lire : c’hoarzin) er sizun dremenet.

    ●(1924) BILZbubr 43-44/1022. Hag ar bôtred da c'hoarzin, da c'hoarzin ken a reudent.

    (2) Mourir.

    ●(1866) BOM 102. Al loenik paour zo el langiz ; / Reudi renko ! tr. «Le pauvre animal est éreinté, il va crever.» ●(1868) FHB 163/52b. Kerkent an aneval bilimuz a zeu euz he doull, hag a reut var an heur.

    (3) Engourdir.

    ●(1872) ROU 83a. Engourdire, tr. «reudi.»

    II. V. tr. d.

    (1) Raidir.

    ●(1659) SCger 106a. roidir, tr. «reuda.» ●(1732) GReg 639a. La mort te roidisse, tr. «er marv d'e reudo». ●827a. Roidir, devenir roide, tr. «reudi. pr. reudet. Van[netois] redeiñ. reudeiñ.»

    ●(1902) TMJG 348. ha da reudi he ziouc'har a-rôk. ●(1904) DBFV 42a. er marù d'e redo, tr. «la mort te roidisse (Gr[oix]).» ●(1907) VBFV.bf 65a. redein, v. a., tr. «raidir.»

    ►[au passif]

    ●(1935) ANTO 26. o daouarn reudet gant ar maro.

    (2) Dresser (l'oreille).

    ●(1907) VBFV.bf 65a. redein, v. a., tr. «dresser (l'oreille).»

    III. V. pron. réfl. En em reudiñ.

    (1) Se raidir.

    ●(18--) SAQ II 265. Pelloc'h e veler an hini klanv oc'h en em reuda.

    ●(1942) FHAB Du/Kerzu 225b. o klevout mouez o mignoned ouz o brouda e teu ar baotred d'en em eeuna c'hoaz, d'en em reuda…

    (2) S'étirer.

    ●(1866) BOM 96. Kaer zo frinkal, en em reudi, tr. «elles ont beau regimber et s'étirer.»

    (3) sens fig. En em reudiñ ouzh : se rebeller, se raidir contre.

    ●(1829) IAY 11. an droet d'en em reudin ous ho c'hinstructiono.

  • reun
    reun

    coll.

    I.

    A. (zoologie)

    (1) Crins d'équidés, etc.

    ●(1580) G 39. Reun a dougo var e crouchen, tr. «Il portera du crin sur sa peau.» ●(1633) Nom 27b. Iuba : le crin : an crin, reun. ●175a. Numella : lesse ou laisse du collier : lesen, cordennic reun da stagaff ouz collier an chaçc.

    ●(1659) SCger 113b. soye de pourceau, tr. «run ar moc'h.» ●169a. reün, tr. «poil de beste.» ●(1732) GReg 235b. Crin, long poil qui vient au cou, & à la queuë des chevaux, tr. «Reun-marc'h.»

    ●(1907) AVKA 24. reun kanval.

    (2) Soies de suidés.

    ●(1499) Ca 176a. Reun. g. soye de pourceau. ●(1633) Nom 28b. Seta : soye de pourceau : reun vn pen moch. ●164a. Echinus : instrument fait de soye de porc, pour lauer les pots : vr bouchoun græt á reun moch euit goüalchiff an podou.

    ●(1732) GReg 871a. Soïe de pourceaux, tr. «Reun. reun moc'h.»

    (3) Crins de mammifères marins.

    ●(1878) TLK 5. Sonj hoc’h euz e veze lavaret d’eomp oa enn toull-ze eur vleizez-vor, reun louet var livenn he c’hein.

    B. fam. Barbe.

    ●(1910) MAKE 44. hag abarz pell eun hanter eus ar reun oa touzet diwar beg o ferc'hen.

    II. (habillement)

    (1) Gouriz-reun : cilice.

    ●(1732) GReg 168b. Cilice, ceinture faire d'un tissu de poil de Chèvre, ou, de crin, tr. «Gouriz-reun. p. gourizou-reun.»

    ●(1868) FHB 174/140a. ar gouriz-reun hag an disciplin. ●(18--) SAQ I 239. great pinijen gant ludu var ho fen ha gouriz reun var ho c'hros-leac'h.

    ●(1907) PERS 331. Kavet so bet en he gambr gourizou reun, chadennou dir hag a veze ganthan edro d'he gorf.

    (2) Roched-reun : cilice.

    ●(1838) OVD 108-109. er rochèdeu hran, en dichipline.

    (3) Krezenn-reun : cilice.

    ●(17--) VO 116. Er Benigèn e oai hugùellennét hé horf idan ur greizèn ran, tr. (GMB 328) «la Pénitence avait le corps meurti par un cilice.»

    (4) Sae-reun : cilice.

    ●(1499) Ca 178b. Sae reun. g. haire.

    ●(1659) SCger 169a. saë reun, tr. «cilice.»

    ●(1839) BESquil 154. Er Santès e zouguas a nezé édan hé dillad aral ur sai-ran.

    III. Diaes evel en ur roched reun : voir roched.

  • reun-geot
    reun-geot

    coll. Crin végétal.

    ●(1916) LILH 2 a viz Mae. ur holhedad ran-géaut.

  • reun-gwez
    reun-gwez

    coll. Crin végétal.

    ●(1939) DIHU 331/211. golhedeu ran-gué.

  • reuneg
    reuneg

    m. fam. Porc.

    ●(1924) ZAMA 168. da ziwall an daou reunek fall.

  • reunek
    reunek

    adj.

    (1) Qui est de la nature du crin.

    ●(1732) GReg 235b. Ce qui tient de la rudesse du crin, tr. «Reunecq.»

    (2) Pourvu de crins.

    ●(1867) MGK 131. Ar falla loen a zo reunek.

    ●(1939) MGGD 47. e lost reunek a denne da hini eur marc'h-menez.

  • reunenn
    reunenn

    f. –où, reun

    (1) Crin.

    ●(1647) Am 760. Va list d’a cranchat ; rac hem gargaden eux greun pe reunen goude merenna.

    ●(1907) VBFV.fb 25a. crein, tr. «rañnen, f. (pl. ran).»

    (2) Soie de suidés.

    ●(1732) GReg 871a. Un brin de soïe de pourceau, tr. «Reunenn moc'h.»

  • reunenn-dag
    reunenn-dag

    (pathologie animale) Rachitisme porcin.

    ●(1934) DIHU 386/300. rannen-dag (f) (er hetan n dré er fri) : rachitisme porcin.

  • reunig
    reunig

    m. –ed (zoologie) Phoque.

    ●(1931) VALL 556a. Phoque, tr. «reunig m. pl. ed.»

  • reunion
    reunion

    f. –où Réunion.

    ●(1908) BOBL 31 octobre 201/2d. Beb eun tammik, e kemer ar gomz er reunionou.

  • reunus
    reunus

    adj. Qui est de la nature du crin.

    ●(1732) GReg 235b. Ce qui tient de la rudesse du crin, tr. «reunus.»

  • reusklenn
    reusklenn

    f. = (?).

    ●(1867) FHB 119/116b-c. Gant ho koad eo livet / Kement a e var reusklen. ●(1868) FHB 170/108a. An dra-ze c'hoaz ne ve ket kempenn, a rofe an tu da lavaret ez oc'h eur voal reusklen.

  • reustl
    reustl

    m. –où. Cf. rouestl

    I. Embrouillement.

    ●(1732) GReg 122b. Brouillerie, état des choses embroüilées, comme fil, filasse &c., tr. «Reustl. p. reustlou.»

    II. sens fig.

    (1) Chaos.

    ●(1907) FHAB Mae 73. Eur reustl, henvel ouz an hini a ioa e penn-kenta ar bed.

    (2) Confusion, désordre.

    ●(1926) FHAB Mae 172. e tirollas war ar Frans gwall-euriou spontus a lakeas reustl ha keflusk e pep lec'h. ●(1929) MANO 7. gwall-euriou spontus, a lakeas reustl ha keflusk e pep lec'h.

    (3) Désarroi.

    ●(1862) JKS 55. gouzanv enkrez ha reustl enn ho kaloun.

  • reustlad
    reustlad

    m. –où Embrouillamini.

    ●(1732) GReg 122a. Broüillamini, obscur, & embarrassé, tr. «reustladou.»

  • reustladeg
    reustladeg

    f. –où Brouillamini.

    ●(1942) VALLsup 25a. Brouillamini, tr. «Corriger : reustladeg f.»

  • reustladenn
    reustladenn

    f. –où Brouillamini.

    ●(1931) VALL 84a. Brouillamini, tr. «reustladenn f.»

  • reustladur
    reustladur

    m. Embrouillement.

    ●(1732) GReg 122b. Brouillerie, état des choses embroüilées, comme fil, filasse &c., tr. «Reustladur.» ●196b. Confusion, embroüillement, desordre, tr. «Reustladur.» ●332a. Embrouillement, tr. «Reustladur.»

  • reustlañ
    reustlañ

    v. tr. d.

    (1) V. Embrouiller.

    ●(1732) GReg 122a. Brouiller, mettre les choses en confusion, en desordre, tr. «reustla. pr. reustlet.» ●271a. Deranger, broüiller, tr. «Reustla. pr. reustlet.» ●332a. Embrouiller, tr. «Reustla. pr. reustlet.» ●612a. Mêler, broüiller, embarrasser, tr. «reustla. pr. et.»

    (2) V. pron. réfl. En em reustlañ : s'embrouiller.

    ●(1732) GReg 332a. S'embrouiller, s'embarrasser, tr. «En hem reustla. pr. èn hem reustlet.»

  • reustlet
    reustlet

    adj.

    I. (en plt de qqc.) Embrouillé, emmêlé.

    ●(1732) GReg 196a. Confus, use. mêlé, embroüillé, tr. «reustlet.»

    ●(1909) NOAR 61. e vleo reustlet.

    II. sens fig. (en plt de qqn)

    (1) Désemparé.

    ●(1862) JKS 60. Perak oc'h-hu reustlet pa ne c'hoarvez ket pep tra evel hoc'h euz c'hoant ?

    (2) Bezañ rouestlet gant udb. =

    ●(1862) JKS.lam 33. da galoun zo reustlet gant c'hoant ann enoriou.

  • reustlus
    reustlus

    adj. Qui embrouille.

    ●(1732) GReg 330b. Embarassant, tr. «reustlus.»

  • reut
    reut

    adj. & adv.

    I. Attr./Épith.

    A. (en plt d'un animé)

    (1) Raide.

    ●(1659) SCger 106a. roide, tr. «reut.» ●(1732) GReg 827a. Roide, inflexible, tr. «reudt. Van[netois] redt.»

    ●(1935) ANTO 100. Reut o diouhar outo, ar besketaerien gaez, / A gerze, du o fenn, hag int holl tremen faez.

    (2) Ford, costaud.

    ●(1766) MM 111-114. (skrid ne variatur G. Esnault) Hag evit komañs d'ho teski, / Om-nis ho-mo a zinifi, Eur paut reut, hag eur paut kapap, / Da denna eun taul mar-d eus mab, tr. «...un gars capable de faire l'affaire, lui ou personne.»

    ●(1900) KAKE 262. eur potr reud oud. ●(1924) LZMR 28. ha gouest, hirio, da doulla eun tenn falc'h kerkouls hag ar reuta. ●41. kaout diouvrec'h reut. ●(1936) TKAL I 66. ar reuta houc'hed-gouez a gaver er Saks. ●(1954) LLMM 46/11. reutañ martolod ar Gellvêneg. ●(1955) STBJ 76. ar reuta gwaz eus kanton Pleiben.

    (3) Reut e benn : la tête bien droite.

    ●(1924) BILZbubr 41/949. Hag en hent ar pever (lire : pevar) belerin, reut gante o fenn, evel ar wazed, p'o deve evet eur werennad mat a jigodenn.

    (4) Effronté.

    ●(1952) LLMM 34/48. Ret, reut. An tamm tres ret-se : cet(te) effronté(e).

    (5) =

    ●(1924) BILZbubr 41/949. «Rog ! rog ! ko ! ko !... deut, va dousigou koant, deut !» / Hag e skrabe. / «Rog ! rog ! / A-bell, war an hent, en eur welet Jan Glaudadig hag e genseurted : / «Ko ! ko ! kog ! rog ! rog ! / Hag hen dirak e zimezelled, ha da c'houlenn – pôtr reut, mar plich, ar c'hilhog !

    (6) =

    ●(1732) GReg 300b. Dompter des personnes difficiles à gouverner, tr. «Van[netois] Gobér plegueiñ tud reud, ou, discombert.»

    B. (en plt d'un inanimé)

    (1) Raide, abrupt (à gravir).

    ●(1903) MBJJ 265. eur c'hra re reut da zevel.

    (2) Bien plein, tendu par la plénitude.

    ●(1867) FHB 151/370b. Brema, potret (...) pa ze reud ho cov (…), lavarit deomp petra zo a-nevez e Goayen. ●(1877) BSA 7. ma tivoano ar greun puill ha reud. ●(1879) BMN 153. e lec'h ma zo greun reud ha coant ez eus ivez duan ha lostennachou.

    ●(1909) FHAB Eost 233. reut eo e c'hodel ? ●(1910) MAKE 53. Va yalc'h n'eo ket eus ar reuta. ●(1928) BFSA 180. eur yalc'h hag a oa reut ha diroufenn (bien garnie). ●(1955) MIPO 11. leun eo va hof, ken eo reud va dillad.

    (3) [sens intensif] Bon.

    ●(1857) CBF 16. War-dro diou leo a gav d'in. Oh ! ia, diou leo gaer ha reud c'hoaz ! tr. «Je crois qu'il y a environ deux lieues. Oh ! oui, et deux bonnes !»

    (4) (en plt du vent) =

    ●(1925) BILZ 107. Saïg, eur briz reud a avel anei, ar varrenn stur en e zorn dehou, en e zorn klei ar skoud vras troet war an taked, a ziskouee d'ar pôtr penôs dizaveli ar gouel bras, lofi dindan ar rizennadou.

    (5) (Voix) tranchante.

    ●(1908) FHAB Mae 135. pegen reud ho mouez, pegenn zoun ho lagad !

    (6) Difficile, pénible.

    ●(1924) LZMR 41. Evid ober eur vicher reut, eo ret kaout diouvrec'h reut ; ha boued reut evit kaout diouvrec'h reut.

    (7) Fortifiant, roboratif.

    ●(1924) LZMR 41. Evid ober eur vicher reut, eo ret kaout diouvrec'h reut ; ha boued reut evit kaout diouvrec'h reut.

    (8) fam. Hini reut : de l'alcool fort.

    ●(1908) PIGO II 9. Ha breman, war-lerc'h an treo-man, bep a vanne hini reut, n'e ket gwir, pôtred ?

    C. [empl. en comparaison] Reut-pi : raide comme un piquet.

    ●(1968) LIMO 12 janvier. goleit a erh betag er hov, red-pi, kozig sklaset.

    II. Adv.

    (1) Plein à ras bord.

    ●(1941) FHAB Gwengolo/Here 89. (Tregon ha tro-dro) Reut = Lakit d'in reut ! = Lakit va gwerenn leun betek ar bord.

    (2) Skeiñ reut : frapper avec force.

    ●(1919) BUBR 7/184. Mar sko reut an Alamanted war an ti poultr. ●(1936) TKAL I 36. Pep hini a skoas war ar paour kaez Lip-e-bao gant ar benveg a oa gantan, hag ar reuta ma c'helle.

    (3) Derc'hel reut war ub. : tenir fermement qqn au moral.

    ●(1924) BILZbubr 43-44/1020. Red eo derc'hel reut var ar pôtr, pe e teuio da vea eur gwall den evelato.

    (4) Lazhet reut : tué raide.

    ●(1868) KMM 257. e varc'h (…) a oe lazed reud.

    (5) Goulenn reut : demander impérativement.

    ●(1919) MVRO 8/1a. goulennomp reut, krenn, sec'h, rust, garw.

    III.

    (1) Bezañ reut evel un tamm koad : voir koad.

    (2) Bezañ reut evel ur vazh : voir bazh.

    (3) Bezañ reut evel un ibil er bleud : voir ibil.

    (4) Bezañ reut evel ur ganabenn : voir kanabenn.

    (5) Bezañ reut evel ur petegan : voir petegan.

    (6) Bezañ reut e sac'h : voir sac'h.

  • reut-kof
    reut-kof

    adj. Qui a le ventre plein.

    ●(1921) FHAB C'hwevrer 44. Tad-Koz, reut kof dija.

  • reutaat
    reutaat

    v.

    (1) V. tr. d. Gonfler (une bourse).

    ●(1872) DJL 26. Da reutaat ialc'h Bourhiz n'eusomp kavet ah hent.

    (2) V. pron. réfl. En em reutaat : se raidir.

    ●(1907) AVKA 150. Hag ar bugel neuze a youc'h (…) hag a n-am reuta.

  • reutelliñ
    reutelliñ

    v. intr. S'enrouer.

    ●(1933) DIHU 270/355. reutellein, tr. «s'enrouer hag enrouer.»

  • reuter
    reuter

    m.

    (1) Raideur.

    ●(1732) GReg 827a. Roideur, violente tension, tr. «reuder. Van[netois] redér.»

    (2) Raideur morale.

    ●(1732) GReg 827a. Roideur, inflexibilité, dureté, fermeté, tr. «Reudder.»

  • reuteunuad
    reuteunuad

    s. –où Liste.

    ●(1921) FHAB Gwengolo/Here 197a. hir e ve ar reuteunuad anezo.

  • reuteuteut
    reuteuteut

    m. –où enfant. Trompette.

    ●(1958) BRUD 4/59. c'houezigellou ha «reuteuteutou» d'ober trouz.

  • reuz
    reuz

    m. & adv. –ioù

    I. M.

    A. temp.

    (1) Temps, durée, carrière.

    ●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. reuz, tr. «durée.» ●(1921) FHAB Kerzu 318. Echu eo, emezan, va reuz war an douar.

    (2) Moment.

    ●(1988) TOKO 17. Ma vijes eet eur reuz da evesaad aneze. ●(1994) HETO 76. chom eur reuz c'hoaz.

    (3) Époque.

    ●(1908) PIGO II 31. Haddeut eo gant an hanv reuz ar pardoniou.

    (4) Kaout e reuz, ober e reuz : faire son temps.

    ●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. bet en deus e reuz, tr. «il a eu son temps.» ●(1935) ANTO 2. Mat ar gwerziou, ar c'hanaouennou evel pep tra a dremen, graet ganto o reuz.

    (5) Redek e reuz : vivre sa vie.

    ●(1924) BILZbubr 41/946. Pa vi brasoc'h, kosoc'h, da dro a deuio, hag evelte ec'h i da redek da reuz. ●(1925) BILZ 155. Lavaret penôs ar marc'heg ac'h aio adarre da redek e reuz da Vontroulez, da Roazon ha da Bariz… ●178. Bilzig ac'h aio hep dale da redek e reuz, da heuilh e ouienn.

    (6) (en plt d'une maladie) Ober e reuz : suivre son cours.

    ●(1955) STBJ 145. met ar gerent a grede na oa ket yac'hus louzaoui eur c'hrouadur ouz ar c'hlañvennou pe an trusk, hag a laoske an dokenn d'ober he reuz. ●(1982) TKRH 169. An derzhienn-domm a oa oc'h ober he reuz en amzer-se.

    (7) Bezañ en he reuz brasañ : battre son plein.

    ●(1907) LZBt Genver 22. pa oa ar brezel n'hi reuz vrasa.

    (8) War ho reuz : (?) à votre aise (?).

    ●(1836) FLF 4. Ouspen, me voar, bloas so, oc'h euz / Va droug-preseguet, var ho reuz.

    B.

    (1) Désordre, ravage.

    ●(1530) Pm 67 (Tremenuan). Curunn ha reux ha drouc fleuzqueur, tr. «Tonnerre et ravage et mauvaise (?) confusion (?).»

    ●(1847) FVR 74. hag evit-se e stourmjont ar c’heariou euz a be leac’h e krede gant-ho (…) e teue war-n-ez ho kement a reuziou.

    ●(1920) AMJV 142. E kreiz ar freuz hag ar reuz a ioa er Frans.

    (2) Reuzioù fall : exactions.

    ●(1915) HBPR 209. an oll oa skuiz gant ar reusiou fall. ●231. soudardet Keraez eo a ra ar reussiou fall-ze. ●(1934) PONT 15. epad ar reusiou fall a zilammo war ar vro.

    (3) Désastre.

    ●(1872) ROU 80b. Ce n’est pas un désastre, tr. «An dra-ze n’eo ket ur reuz.»

    (4) Malheur.

    ●(1450) Dag 67. Ne vezo den en Breiz hep reux, tr. «Il n’y aura personne en Bretagne sans malheur.»

    ●(1659) SCger 76a. malheur, tr. «reus.» ●(1732) GReg 595b. Malheur, tr. «Reuz. p. reuzyou.

    ●(1866) LZBt Gouere 152. reuzio bec’hiuz a welan daro da gouean war-n-omp. ●(1869) FHB 253/348b. P’eo guir ne d’eo buez an den nemet eur viaden reuziou. ●(1869) HTC 305. araoc ma couezo varnoc’h reuziou ar vuez-ma. ●(1893) IAI 88. ar reuziou skrijus a guezas var broyou ar C’hus-eol. ●(1896) LZBt Mae 7. Ar reuz, ar boan, ar gwallgas, a dosta bepred an den deuz Doue.

    ●(1900) MSJO 214. hag e deus goulennet arp diganthan er goasa reusiou. ●(1911) BUAZperrot 100. ar reuziou a gouez a vil-vern var ar vro. ●657. o welet kement all a reuziou o skei he bugale. ●(1939) MGGD 55. daoust d’ar reuziou en em gavo ganit.

    C.

    (1) Ober reuz : causer du désordre, semer le chaos.

    ●(1905) BOBL 30 décembre 67/2c. Micherourien porz ar Roc’hell o deuz great tro ar ruiou en eur gana kanaouennou draill, hag en eur ober reuz.

    (2) Ober e reuz : mettre, semer le désordre.

    ●(1877) EKG i 197. Bet int oc’h ober ho reuz dre Blouzane. ●(1889) SFA 118. el leac’h m’eman herrio bugale divadez Mahomet oc’h ober o reuz.

    ●(1908) FHAB Mezheven 176. frank varn-ho c’hoari ho fenn hag ober ho reuz. ●(1911) BUAZperrot 849. p’en em lakeas ar Vuzulmaned da ober o reuz dre ar bed.

    (3) Ober e reuz :

    ●(1919) BUBR 1/19. an obuziou ordinal a zeue bemdez-bemdez da ober o reuz da danoaat an dud er rejimant kaez.

    (4) Ober reuz da ub. : causer du tourment, des difficultés à qqn.

    ●(1792) BD 220. nemerte achanche men aray dese reus, tr. «A moins qu’ils ne changent, je leur causerai du tourment.»

    (5) Bezañ reuz gant ub. : faire des embarras.

    ●(1879) ERNsup 166. hennez zo reuz gañt-hañ, il fait des embarras T[ré]v[érec].

    (6) Kemer reuz : se donner du mal, de la peine.

    ●(1903) MBJJ 211. Kalz a reuz a gemeret. ●(1935) BREI 426/1c. o devoa Lanuoniz kemeret streuveul ha reuz da rei lufr ha ton d’ar gouel-man.

    (7) Tapout reuz : rencontrer des difficultés.

    ●(1935) ANTO 186. Nerto-Maros hag e dud’oa deut da besketa, hag o doa tapet gwall reuz.

    (8) Bezañ reuz en e gorf : être remuant.

    ●(1879) ERNsup 162. heñs so reuz enn hi gorf, se dit d’un homme remuant, S.-M[ayeux].

    (9) C’hoari e reuz : semer le désordre.

    ●(1903) MBJJ 138. En Betleem o deuz c’hoariet o reuz evel en Jeruzalem.

    II. Loc. adv. Etre keuz ha reuz : en s’y prenant à plusieurs fois.

    ●(17--) BMa 1406-1408. N’import quet a man me a meus / Atrapet entré queuz a reuz / Pruneos a raisin a bep sort, tr. «Il n'importe, ici, j’ai attrapé, en m’y prenant à plusieurs fois, des pruneaux et des raisins de toutes sortes.»

    ●(1962) TDBP ii 442. Me a oa bet eur miz oh ober an doënn-ze etre keuz ha reuz, tr. «j’avais été un mois à faire ce toit-là en m’y prenant à plusieurs fois, à mes moments perdus.»

    III. Bezañ e reuz hag e treuz / Kavout reuz ha treuz : être dans tous ses états.

    ●(1888) MELu IV 494 (T) E. Ernault. L'accouplement de deux mots de sens analogue a très souvent pour cause principale la recherche du parallélisme physique : En reuz hag en treuz (être dans tous ses états, litt. en embarras et en travers, Trévérec; on dit aussi kâd (avoir) reuz ha treuz.

  • reuzad
    reuzad

    voir reuziad

  • reuzc'hoari
    reuzc'hoari

    m. Tragédie.

    ●(1931) VALL 749b. Tragédie, tr. « reuzc’hoari ». ●(1970) BRUD 35-36/147. Jakez Riou, eta, e-neus dalhet klaoustre da zastum dindan ar memez tok ar farsadenn, ar flemm, ar reuz-c’hoari, an delennegez ha zoken eurt seurt danevell-veur.

  • reuzenn
    reuzenn

    f. –ed Femme maniérée.

    ●(1952) LLMM 34/48. (Douarnenez) Reuzenn : plac'h a ra reuz. ●(1977) PBDZ 168. (Douarnenez) reuzenn, tr. «maniérée.»

  • reuzeudig
    reuzeudig

    m. –ien, –ed Malheureux.

    ●(1575) M 1970. reuseudien en craou, tr. «misérables à l'étable.» ●2095. Neuse da reuseudic, nedeux guic á sicour, tr. «Alors au malheureux il n'y a point de secours.» ●(1612) Cnf 80a. oz consoliff an reuzediguet.

    ●(1890) MOA 31. Celui qui a beaucoup souffert, a appris à compatir à l'infortune, tr. «Ar reuzeudik a ve bet goall-gaset, / Trueza ar re-all en devez desket.»

    ●(1912) MMPM 7. ar reuzeudik a gemer fizianz.

  • reuzeudigez
    reuzeudigez

    f. Malheureuse.

    ●(1557) B I 690. Me so pep stat emdiuades / Da merch haz quic reuseudigues, tr. «Je suis pourtant ta fille orpheline, ta chair malheureuse.»

  • reuzeudigezh
    reuzeudigezh

    f. Malheur, misère.

    ●(1575) M 172. A reuseudiguez larg, da barg á vez carguet, tr. «De misère abondante ta barque est chargée.» ●244. Reuseudiguez an maru, tr. «La misère de la mort.» ●696. Dre è reusedigaez, tr. «Par son malheur.»

    ●(1659) SCger 76a. malheur, tr. «reuseudiguez.» ●169b. reuseudiguez, tr. «misere.» ●(1688) MD II 14. M'en sicouro en é reuseudiguez. ●(1732) GReg 628a. Misere, tr. «Reuzeudiguez.» ●Vivre dans la misere, tr. «beva gand reuzeudiguez.»

    ●(17--) ST 208. Ha me ve bet kiriek d'am holl reuzeudighez, tr. «si j'ai été la cause de mon propre malheur.»

  • reuzeudik
    reuzeudik

    adj.

    I.

    (1) Malheureux.

    ●(1557) B I 568. An cos tra treut a drouc feut reuseudic, tr. «la misérable et perverse nature.» ●(1612) Cnf 5b. pecher reuzeudic.

    ●(1659) SCger 76a. malheureux, tr. «reuseudic.» ●80a. miserable, tr. «reuseudic.» ●169b. reuseudic, tr. «miserable.» ●(1732) GReg 628a. Miserable, qui est dans la misere, tr. «Reuzeudicq.»

    ●(1864) SMM 126. n'eus nicun ker reuzeudic ha ni.

    ●(1911) BUAZperrot 82. troët kenan da gemeret truez ouz an dud reuzeudik. ●(1924) BILZbubr 40/898. Sellit a drue eus eun den reuzeudik, c'hwi pere a zo yac'h ha divachagn.

    (2) Pitoyable.

    ●(17--) TG 1365. Hac o fessonio fal, milliguet rejudic.

    ●(1902) MBKJ 169. Mar d'hoc'h kouezet er reuzeudika paourentez. ●(1937) FHAB Gouere 194. Heb ar feiz an den a zo en eur stuz reuzeudik.

    (3) (prlt d’époque) Difficiles.

    ●(1866) FHB 93/322a. en amzeriou reuzeudig ma vevomp enho.

    II.

    (1) Reuzeudik evel ar vein : voir mein.

    (2) Reuzeudik evel ur c'hi : voir chas.

    (3) Reuzeudik evel ur pesk war an traezh : voir pesk.

  • reuzeulenn
    reuzeulenn

    f. –où Tertre.

    ●(1876) TDE.BF 543b. Reuzeulenn, s. f., tr. «Tertre, colline ; pl. ou.»

  • reuziad .1
    reuziad .1

    m. –ed, reuzidi Malheureux.

    ●(1931) VALL 443b. (un) malheureux, tr. «reuziad pl. ed, –zidi.»

  • reuziad / reuzad .2
    reuziad / reuzad .2

    m. & adv. –où

    I. M.

    (1) Période, laps de temps.

    ●(1867) FHB 125/163b. Goude beza bet eur reuziadig er mæz. ●(1869) FHB 216/56b. reuchadou amzer griz. ●(1878) EKG II 324. P'en devez great an den fall he reuziad var an douar.

    ●(1905) BOBL 23 décembre 66/1b. ar veleien a oa gwall gaset e-pad eur reuzad amzer. ●(1907) MVET 83. epad eur reujad bloaveziou. ●(1923) FHAB Genver 23. ar reujad amzer-ze.

    (2) Carrière.

    ●(1920) FHAB Genver 222. Ne oue ket hir e reuziad en talben.

    (3) [devant un v.] Crise, accès de.

    ●(1936) CDFi 1er février. eur reuziad c'hoarzin. ●(1950) KROB 31-32/16. Hag ar peder c'hoar d'ober eur reuziad c'hoarzin. ●(1955) VBRU 55. na pebezh reuziad gouelañ he dije graet neuze Soaz Sapeur.

    (4) Moment pénible.

    ●(1905) BOBL 21 octobre 57/2c. Eur gwall reujad ho doa bet hon zadou gantê brema zo kant kant vloaz.

    (5) Souffrance.

    ●(1933) TREM 75. Perag 'ta euz e beurz e teu d'in me reuziad ? tr. «Pourquoi donc me cause-t-il une si grande souffrance ?»

    (6) Graet e reuziad gantañ : qui a fait son temps.

    ●(1906) BOBL 21 avril 83/1c. Dubuisson a zo eun den uzet, great e reuzad gantan.

    II. Adv. A-reuziadoù : par moments.

    ●(1920) MVRO 52/1b. Ae Saoz a zalc'h da gomz bepred, a-reuziadou, en eur boueza war e gomziou. ●(1955) VBRU 68. a-reuziadoù e stag da zifretañ ha da vlejal.

  • reuzial
    reuzial

    voir reuziñ

  • reuziañ
    reuziañ

    v. tr. d. Rendre malheureux.

    ●(1931) VALL 443b. rendre malheureux, affliger (en parl. d'une chose), tr. «reuzia act.»

  • reuziñ / reuzial
    reuziñ / reuzial

    v. intr.

    (1) Endurer, supporter.

    ●(1902) PIGO I 42. Red e oa d'ean reuzi, chom er gambr, ha monet da gousket. ●(1910) YPAG 3. Red eo reuzi : tremen hep taken, kât dismegans, ha labourat gwasoc'h 'vit eur c'hi. ●(1925) FHAB Meurzh 97. n'en deus nemet reuzi d'ober. ●(1944) VKST C'hwevrer 51. Kalet e vez ar blanedenn a-wechou hag e ranker reuzi pe derri. ●(1960) PETO 81. Tremen malle o deomp-ni reuzi.

    (2) Causer du désordre.

    ●(1903) CDFi août-septembre (d’après KBSA 67). hag e redfe kuit [ar vuoc’h] da reujal (ober reuz).

  • rev .1
    rev .1

    m.

    (1) (météorologie) Gelée.

    ●(1499) Ca 173a. Reau. g. pruine broillas.

    ●(1659) SCger 62a. gelée, tr. «reo.» ●168b. reo, tr. «gelée.» ●(1727) HB 302. ar c'hasarc'h, ar reo, al luc'het, hac an avelou rostus. ●(1732) GReg 453a. Gelée, froid excessif qui arrête le mouvement des choses liquides, tr. «Réau. Van[netois] réau. rëu.» ●Il a fait une petite gelée, tr. «un tammicq réau a so bet.» ●La gelée n'est bonne que pour les choux, tr. «Ne deo mad ar réau nemed evit ar c'haul.» ●(1787) BI 76. Ne hum néhancai quet é ùélet ur bodad reahuë é revinein énn unn noss er péh enn douai hadet guet quement à hùiss. ●268. distroeit à ziar hunn Ædeu er morsoüill, er bodadeu reahuë.

    ●(1849) LLB 1511. Arlerh ur bodad reaw. ●(1867) FHB 122/144b. eun nosveziat reo. ●(1870) FHB 274/104a. Al loar rous gant he reo, / Bleun, deliou, bouillastr a zêo. ●(1878) EKG II 278. eun nozveziad reo ha barrou grizill a ioa bet.

    ●(1907) VBFV.bf 65b. rèu, m., tr. «gelée.»

    (2) Rev kalet : gelée forte.

    ●(1732) GReg 453a. Gelée forte, tr. «Réau caled.»

    (3) Nivlenn-rev : bruine.

    ●(1744) L'Arm 39a. Bruine, brume mouillante & très-froide, tr. «Ivleenn-reau... ivleenneu-reau. f.»

    (4) sens fig. Ya pe rev : oui ou merde.

    ●(1766) MM 1293. ia pe reo.

  • rev .2
    rev .2

    m.

    (1) Postérieur, derrière.

    ●(1924) SBED 22. Arlerh azéein ar me rèu. ●46. Ne vou ket sur mat ur boch lakei tam en é… réu.

    (2) Sexe.

    ●(1884) CRYp II 265-266. Or voéz a pe uè mèu / Golla en alhué ag i rèu, tr. «Ebria mulier / Clavem cunni perdit.» ●(1886) RECe vii 199. Or vwés a peu è mèu / 'Golla en alué ag i rèu, tr. «Une femme quand elle est ivre / Perd la clef de son c.. »

  • rev .3
    rev .3

    s. Klask rev ouzh ub. : chercher des noises à qqn.

    ●(1933) KANNkerzevod 79/12. Non den distak ! dont da glask reo / Ouz Yann !... ●(1938) WDAP 2/125. Reo (klask), Rendaela, klask trouz ouz unan bennak. Skouer : Va amezeg Yann n'eo nemet eun taskagner ; deuet eo adarre da glask reo ouzin war zigarez n'oun ket bet evit mont d'ober eun devez falc'hat d'ezañ. (Pleiben, Gwezeg). ●(1938) SAV 11/30. Eun den hag a roe da c'houzout d'an holl, ken dichek ha tra, ne vije ket brao dont da glask reo outañ. ●(1941) SAV 19/14. Meur a hini, staotet o mez ganto, a oa en em lakaet da glask reo outañ gant komzou divergont ha lous. ●(1957) BRUD 2/44. Gwelloh tennou a ranke da gaoud ma ne 'felle ket deañ beza gwall-gempennet o vont da glask reo ouz eun aneval ne raje nemed gloaza. ●(1976) LLMM 177/257. n'edo ket ar mare da glask rev ouzh an Alamaned.

  • rev-gwenn
    rev-gwenn

    m. (météorologie) Gelée blanche.

    ●(1727) HB 360. Brumennou ha reo guén. ●(1732) GReg 453a. Gelée blanche, premiere & mediocre gelée, qui blanchit les herbes & les arbres, tr. «Réau guënn. Van[netois] rëu guënn.»

    ●(1857) CBF 3. Reo gwenn a zo bet, tr. «Il y a eu de la gelée blanche.» ●(1870) FHB 271/73a. Ar reo guenn, a veler guiscadou anezhan var ar scourrou guez. ●(1876) TDE.BF 804. Reo gwenn er c'hresk / Amzer gaer ha fresk ; / Reo gwenn enn diskar / Amzer gleb hep mar.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...