Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 167 : de dizuin (8301) à doareer-2 (8350) :- dizuiñdizuiñ
voir dizuañ
- dizunanet
- dizunaniñ
- dizunvan
- dizunvaniezhdizunvaniezh
f. Discorde, désaccord.
●(1732) GReg 279a. Desunion, discorde, mesintelligence, tr. «Disunvanyez.» ●Ils vivent en desunion, tr. «disunvanyez a so qen eñtrezo.» ●(17--) ST 194. Biskoaz, bete vreman, n'am euz anavezet / Seurt dizunvaniez 'tre ar roue hag-hi, tr. «jamais, jusqu'aujourd'hui je n'ai connu de désaccord entre le roi et elle.»
●(1847) FVR 313. Dizunvaniez hag erez e tre ar pennou.
●(1906) BOBL 24 mars 79/3b. an dizunvaniez politik. ●(1911) BUAZperrot 148. an dizunvaniez a gollas anezo.
- dizunvaniñ
- dizurzh .1dizurzh .1
adj. Déréglé.
●(1869) SAG 156. An ebatou disurch avat hag an tavargnou, setu he ilizou ! ●227. an youlou dizurch euz ar c'horf.
- dizurzh .2dizurzh .2
m. –où, –ioù Désordre.
●(1659) SCger 40a. desordre, tr. «disurz.» ●42a. desordre, tr. «disvrz.» ●(1710) IN I 199. un disurz bennâc, peveus a hini e vez vouaz ar païsant. ●(1732) GReg 276b. Desordre, tr. « Disurz. p. disurzyou, disurzou.»
●(1852) MML 109. en em lesel da vont, hep delc'h, d'he disurjo. ●(1869) HTC 18. dre zizursiou ha fallagriesiou an dud. ●(1872) ROU 71b. S'abandonner au désordre, tr. «En em dôler d'an dizurz.» ●(1877) BSA 168. Rac-se ec'h en em roas d'an oll dizursiou, dreist-oll d'ar vezventi. ●(1883) SAQ I 32. da vouga an dizurz hag an droullans. ●(1894) BUZmornik 145. eur vaouez a zizurs hag a skouer fall.
●(1902) MBKJ 190. Sant Aogustin hen devoa tremenet he iaouankiz er brasa dizursiou. ●(1902) PIGO I 87-88. Rag brud an dizurzou a yee da heuilh brud ar jistr e-unan. ●(1904) BOBL 24 septembre 1/1b. ar politik eo ar pez a lak etre an dud ar muia a zizurz hag a chach. ●(1904) SKRS I 95. eur maread dizurzou. ●(1915) HBPR 104. Ar penn abek deuz an dizurchou. ●143. diarbenn an dizurchou. ●(1924) FHAB Eost 313 . Eneb d'an dizurz rik, e fell adsevel an urz rik !
- dizurzhet
- dizurzhiñdizurzhiñ
v. intr. Se mettre en désordre.
●(1906) BOBL 09 juin 90/1a. me oar erfad penoz e ra poan d'emp gwelet pep urz o tizurzi.
- dle .1dle .1
adj.
(1) Dû.
●(1530) Pm 16. Me hoz seruigo se so dle, tr. «Je vous servirai, c'est un dû.»
●(1902) LZBg Gwengolo 233. mar hum zalhant èl man dé deli. ●(1904) DBFV 43a. petra vou deli d'ein gobér, tr. «que me faudra-t-il faire ?» ●(1907) BSPD I 221. Deli-é d'oh kuitat. ●(1909) DIHU 50/306. arlouped omb a fed er garanté deli de Vreih. ●(1910) DIHU 59/65. èl men dé deli. ●(1937) DIHU 316/350. Arhoah é ma délé demb monet kuit ahaneman.
(2) Na vezañ dle vat ebet da =
●(1905) IMJK 63 (?))">IMJK 150. rak deustou nen dé deli vad erbet d'ein, hou larganté hag hou madeleh hemb par ne arsaùant ket a hobér vad.
(3) Dû.
●(1905) IMJK 63 (?))">IMJK 246. ha ma ret mui a stad eit nen dé deli a vélasioneu en dud.
- dle .2dle .2
m. –où
I.
(1) Dette, dettes.
●(1499) Ca 68a. Dle. g. debte. ●(1530) Pm 159. ha paet e dle, tr. «et (ayant) payé sa dette.» ●(1612) Cnf 28b. paeaff è dleaou. ●(1633) Nom 202a. Æs alienum, debitum : debte d'argent presté : dlè á archant prestet. ●202b. Nomen : debte : dlè. ●Nomina impedita : vieilles debtes : coz dleou. ●207b. Nomen dissoluere : payer ses debtes : paëaff ez dlè. ●Nomina exigere : demander ses debtes : goulen ez dlè.
●(1659) SCger 36b. debte, tr. «dle.» ●paier ses debtes, tr. «pæa e dleou.»
●(1821) SST.ab xliii. cavet el-cé en tu de bayein é zelie. ●(1860) BAL 90. lezer dle da baea. ●(1864) SMM 162. dre ar pec'het, an den a zestum daou zle. ●(1880) SAB 10. Penaus en em zislea, en em akuita es an dleou-se ?
●(1904) KANngalon Du 260. kondaonet d'ar prizon evit dle. ●(1907) BOBL 09 février 124/1a. en eul lezel eur bern gle var e lerc'h. ●(1907) PERS 144. arabat kaout dle. ●(1920) FHAB Mae 348. ne baefont ket o dle ! ●(1922) FHAB Gwengolo 279. eun den berniet a c'hle.
(2) Bezañ, chom e dle ub. : être le débiteur de qqn.
●(1911) DIHU 73/278. Meit alkent ne oé ket chonjet geton lezel en davarnouréz en é zelé. ●(1924) ZAMA 182. ar re reuzeudik a oa en e zle ! ●(1927) FHAB Meurzh 63. Hag e ray penôs neuze da vevan, mar chomit en e zle !
(3) Tennañ, dastum, kemer dle : contracter une dette, des dettes.
●(1659) SCger 42a. s'endeter, tr. «quemeret dleou.»
●(1856) VNA 174. ma fait contracter des dettes, tr. «en dès me laqueit de guemér delé.» ●(1880) SAB 32. sicouret en d-euz destum dle ; just eo e sicourfe dislea. ●(1895) GMB 190. tréc[orois] tennañ glé, contracter une dette.
●(1906) BOBL 01 septembre 102/2d. ar seurt kefiou-ze na c'hellont ket kemer dle. ●(1951) LLMM 28/22. tennañ ur bern dle c'hoazh war ar marc'had. ●(1964) BAHE 38/3. prenet o deus binvioù-labour a c'hiz-nevez tennet o deus ur bern-dle.
(4) Distagañ e zle : payer ses dettes.
●(1939) RIBA 109. Laret em es deoh : distaget hou télé ketan.
(5) Mougañ e zle : payer ses dettes.
●(1923) KTKG 40. Eun den hag en deus dle a vezo paouroc'h ken n'en devezo mouget he zle.
(6) Peurbaeañ e zle : payer ses dettes.
●(1866) SEV 164. dalc'het da beur-baea ho dle da Zoue. ●(1882) BAR 82. da beur-baea hon dle.
●(1911) BUAZperrot 754. o lakât da beurbaea o dle.
(7) Dindan dle : en dette.
●(1882) BAR 218. ne fell ket dezho chom dindan dle.
(8) (en plt de qqc.) Bout edan dle : dont l'emprunt n'est pas complètement remboursé.
●(1931) GUBI 24. Madeu e chom geté / Mes er loden vrasan e zou édan delé.
II. sens fig. Bezañ e dle ub. : être le redevable, l'obligé de qqn, être en reste avec qqn.
●(c.1825-1830) AJC 2656. voar a voelan Conan ehon hoas nes tlé. ●2657. me laras noch qued em dle cabiten me a sous no hinin.
- dleaddlead
m. –où
(1) Devoir moral.
●(1580) G 391. Pydyf Doe guyr Roe an glenn gant credenn so dleat tenn, tr. «Prier Dieu le vrai roi du monde, avec foi, est rigoureusement dû.»
●(17--) ST 186. Da veza evesiek enn holl zleadou-man, tr. «être attentive à remplir tous ces devoirs.»
●(1847) FVR xii. an dud feal a felle d'ezho ober ho dleadou a gristen. ●214. Chetu eno dlead eur gwir gristen. ●387. Pep hini ra he dleado. ●(1865) LZBt Gouere 11. Aboe ma on enn Tonkin, am euz poaniet gant ma dleado. ●(1862) JKS.lam 351. dilezel a ra al levriou santel, ar beden hag he zleadou kristen. ●(1874) POG 16. d'am c'hentelia war ma dleadou.
●(1906) BOBL 29 septembre 106/2a. eun dlead a goustianz. ●(1938) SAV 10/1. an dlead d'en em unani ha da genstourm.
(2) Taxe.
●(1867) FHB 124/158b. ar valtouterien a c'houlenno digant-han an dleadou a renket da baea var ar c'hic a gasser da Baris.
- dleañdleañ
v. pron. réfl. En em zleañ : s'endetter.
●(1659) SCger 42a. s'endeter, tr. «en em dlea.» ●50a. s'endeter, tr. «en em dlea.»
- dleapl
- dleetdleet
adj.
(1) Dû.
●(c.1500) Cb 68b. g. debuz. b. dleet.
●(1904) DBFV 43a. deliet part., tr. «dû, obligatoire.» ●(1922) FHAB Gouere 222. roet d'ezo ar veuleudi dleet. ●(1923) FHAB Gwengolo 357. Petra zo dleetoc'h eget an dra-ze ?
(2) Nécessaire ?
●(1659) SCger 83a. necessaire, tr. «dleet.»
(3) D'ar mare dleet : au moment voulu.
●(1868) KMM 28. Perac ne bedfec'h ket diana d'ar mare dleet.
(4) Evel m'eo dleet : comme il se doit.
●(1928) BREI 58/2b. rak, enfidamdision, bet am eus ma c'houignaoua digant an dud evel m'eo dleet, ar seurt-se !
(5) Evel m'eo dleet : comme il faut.
●(1896) SBW 13. eur c'hristen evel m'eo gleet.
(6) Bezañ dleet bezañ graet udb. : avoir du faire qqc.
●(1996) GRVE 102. Koulskoude oa ket dleet din bezañ deut goude an taol am-eus greet.
- dleizhenndleizhenn
f. –où Pène de serrure.
●(1659) SCger 145b. dleizen, tr. «loquet.» ●(1732) GReg 862a. Péne, ou pêle d'une serrure, tr. «Cleyzenn. ar c'hleyzenn. p. cleizennou. dleyzenn. p. dleyzennou.»
●(1878) EKG II 124. ar gleizenn a deuaz ganen, evel un dudi.
●(1927) GERI.Ern 115. dleizenn f., tr. «Pène de serrure.» ●(1958) BRUD 3/78. An alhouez a laka ar gleizenn da vond ha da zond er hrapoun.
- dleourdleour
m. –ion, dleizion
(1) Débiteur.
●(1659) SCger 36b. debteur, tr. «dleour.» ●145b. dleour, tr. «debteur.» ●(c.1718) CHal.ms i. debiteur qui doit, tr. «deleour, deléerion, deleigen.» ●(1732) GReg 246b. Debiteur, homme qui doit, tr. «Dlëeur. p. dleüryen. dleour. p. dleouryen. Van[netois] deleour. p. yon, yan.» ●790b. Redevable, reliquataire, tr. «Dleour a restalou. nep a dle restalou.» ●790b-791a. Etre redevable de cent écus pour un reliquat de compte, tr. «Beza dleour eus a gand scôed restalou.» ●(17--) TE 121. Ol é tamb ér béd deléerion (…) d'en diaulèt.
●(1834) SIM 41. creançourien ha dleourien. ●218. un amprest a so ur c'habest endro da benn an dleour. ●(1855) BDE 841. Ni-é en deléour-cé.
●(1904) ARPA 92. Eur c'hredour hen doa daou zleour.
►[empl. comme épith.]
●(1855) BDE 841. parabol en dén deléour.
►[empl. comme attr.] Redevable.
●(17--) TE 3. é hoai deléour dehou ol ag er péh en doai.
●(1856) VNA 171. Je n'ai pas oublié que tu m'est reliquataire, tr. «Ne mès chet ancoéheit é ous hoah deléour d'ein.» ●(1860) BAL 256. beza dleour dezo. ●(1877) BSA 100. Hag a bec'herien a zo dleourien d'ezhi euz ho distro da Zoue ! ●(1880) SAB 10. Unan o velet pegen dleour oa da Zoue a lavare en e galon : (...). ●(1882) BAR 98. na caer eo ar beden-ze ; enhi en em gav merket kement ez omp dliour da Zoue. ●(1889) ISV mes mar o deus eun tam goueziegez, eun tam skianchou bennag, da biou int-hi dleour a gement-se ?
(2) Personne qui est redevable.
●(1857) LVH 255. delierion ag er gloér de béhani é mant sàuet.
- dleourezdleourez
f. –ed
(1) Débitrice.
●(1732) GReg 246b. Debitrice, femme qui doit, tr. «Dleourès. p. dleouresed. dleeurès. p. dleeuresed. Van[netois] deleoures. p. ed.»
(2) Femme qui est redevable.
●(1877) BSA 55. D'ezhan oun dleourez euz va gloar hag euz va enor a vam.
●(1903) MBJJ 246. Santez Anna dleourez da zaou Vreizad. ●(1911) SKRS II 137. Ha koumpren mad a rit ez oc'h dleourez d'ho kerent ? ●257. Da biou ez oa ar famill-ze dleourez euz ar peoc'h (…) ?
- dleoutdleout
v.
I. V. tr. d.
(1) Devoir.
●(1499) Ca 68a. Dleout. g. deuoir. ●(c. 1501) Donoet 8-18. hac edleamp gozuot quement guir so. ●(1530) J p. 67a. Oarse eza ne dleaf quet / En nep guys bezaf punisset, tr. «je ne dois donc en aucune façon être puni.» ●(1557) B I 35. Memeux un merch (…) A dle bout (…) Successoures em deces, tr. «J'ai une fille (…) qui doit (…) me succéder à ma mort.» ●424. Huy eu (...) / En e decet a dle net succedaff. ●(1575) M 10. Penaux pan renther an speret / Ez dle bout hep bech à pechet, tr. «Que quand on rendra l'esprit / Il doit être sans fardeau de péché.»
●(1907) AVKA 2293. An hini a gle ma gwerza n'ema ken a-bell.
(2) Devoir (de l'argent, qqc.).
●(14--) N 1551-1552. Rac Rigoal a dle da Alan / Vn res leal a segal glan, tr. «C'est que Rioall doit à Alain / Une mesure pleine de bon seigle.»
●(1633) Nom 234a. Ager vectigalis : qui doit cens : an hiny á dlè cens.
●(1856) VNA 232. Vous me devez quatre francs dix sous, tr. «Deliein a ret d'ein trihuéh real.»
►absol.
●(1913) AVIE 96. Bout e oé deu zén e zelié d'ur prestour.
(3) [devant un v.] Devoir.
●(1916) KANNlandunvez 61/440. Ne dle beza kemm ebed etre ar vugale, pe guir an tadou o deuz roet ho buez evit ar vro. ●(1928) SAKO 25. Eur c'horf ken dismeg ha hennez, ha dleout a ra magan kement-se a ezommou ?
(4) [semi-aux.] Devoir.
●(1612) Cnf 26b. Crediff à d'leomp d'an Doctoret.
●(1878) EKG II 103. Dont a dle tud a Blouneour-Menez.
II. V. impers. Devoir.
●(1911) BUAZperrot 817. Ha dleet eo e vefe an traou evelse.
III. Na dleout ur spilhenn : voir spilhenn.
- dleüs
- dlevezoutdlevezout
v. Devoir.
●(1866) FHB 94/334b. ar re so er Judee a dlevezo tec'het etrezeg ar meneziou. ●(1868) FHB 160/25a. ar re a guemer ar gazeten (...) a dlevezo lacat evez. ●(1868) FHB 161/37a. en eur c'hef a dlevezo beza laket evit kementse e pep ilis. ●(1869) FHB 252/338a. Ar Sened braz a dlevezo examina gant ar brasa evesdet. ●(1874) FHB 498/218a. Pep den a dlevezo plega dindan da c'hallout.
- dluzh .1
- dluzh .2dluzh .2
m. –ed
I. (ichtyonymie) Truite.
●(1499) Ca 68a. Dluz. g. truyte. ●(1633) Nom 47a. Salar : salmonneau : dluz saomounet.
●(1732) GReg 943b. Truite, poisson d'eau douce, tr. «Dluzen. p. dluz.»
●(1857) CBF 14. siliou, dluzed, eunn eok bennag, pe eur beked, tr. «des anguilles, des truites, un saumon ou un brochet.»
●(1909) KTLR 22. siliou ha gluet. ●(1943) HERV 112. An Disez a anaveze madik a-walc’h Herve dre ma veze war an dluzed betek pont Keraouell. ●(1974) YABA 23.03. deluhed, bekedi ha salmoned.
II. (insulte)
(1) Penn dluzh =
●(1934) MAAZ 96. Nen dei ket, er pen deluh !
(2) Penn dluzh a jav koad =
●(1934) MAAZ 10. Hoah é vehè bet er pen dluh jao koed a Berson-sé é rein «ioud» deoh ?
- dluzhaj
- dluzhañ
- dluzhenndluzhenn
f. dluzh, dluzhed Truite.
●(1659) SCger 122a. truite, tr. «dluzen p. dluz.» ●145b. dluzen, tr. «truite.» ●(1732) GReg 943b. Truite, poisson d'eau douce, tr. «Dluzen. p. dluz. Van[netois] dluhen. dluh. p. dluhed.»
●(1836) FLF 19. Ur lusenniq, c'hoas crouadur. ●Ar luzenniq, en e langaich.
●(1907) VBFV.bf 18a. dluhen, f. pl. dluhed, (b[as] Van[netais] diluhen) tr. «truite.» ●(1934) BRUS 258. Une truite, tr. «un dluhen, pl. dluhed.»
- dluzhet
- dluzheta
- dluzhusdluzhus
adj. Abondant en truites.
●(1941) GWAL 140-143/84. pesketaerien o heda ar ribl gant o gwalennou, e spi eus al lec'hiou dluzus.
- dodo
interj. Onomatopée pour faire suivre les vaches.
●(1908) PIGO II 36. Do, Pendu ! emei, hag e chachas war nask he bioc'h da vont d'ar gêr.
- doandoan
f. –ioù
I.
(1) Peine, chagrin.
●(1499) Ca 68a. Doan. g. ennuy. ●(1530) J 141. Hoguen ny dre hon drouguyez / Onneux dellezet en bet man / Bezaf en languys en guys man, / Ha poan ha doan, ha bihanez, tr. «mais nous par notre méchanceté, nous avons mérité des hommes qu'ils nous fissent souffrir ainsi toutes sortes de maux, d'ennuis et de douleurs.» ●(1530) Pm 167. Goude cals a doan ha poanyou, tr. «Après beaucoup de douleur et de peines.»
●(1847) FVR 64. Eaz eo poella pegement a oe mantret gand ann doan hor bro geaz Breiz. ●(1878) EKG II 10-11. Goude-ze e kimiadchomp an eil dioc'h egile, ha me her lavar d'eoc'h, ne oue ket hep doan.
●(1912) MMPM 108. e kreiz doaniou ar vuez. ●(1962) EGRH I 70. doan f. -ioù, tr. « ennui, chagrin. »
(2) Kaout, bezañ doan : avoir peur.
●(1847) FVR ix. mar bije doan ne arruje ar zoudarded d'ober eno ar furch. ●72. hag evel ki skotet, ho pet doan rak dour bervet.
●(1907) AVKA 117. Na vet ket a doan dirakhe. ●254. diwallet a sponta, d'anoazi na zoken da gaout doan. ●(1960) PHPD 381. (Plougrescant) doan a teuz diouziñ ?
(3) Kaout doan war sikour ub. =
●(1872) GAM 3. Doan braz am euz var he sikour, tr. GMB 627 « j’ai grand peine à son sujet. » ●8. Ma n'em bije doan war ho sikour, ha truez oc'h ho poan. ●60. N'ouzoun ket petra zo krefa em c'haloun, pe ann eug o velet ho kaloun-c'houi ker kaled, pe an doan, var ho sikour, o velet ho spered ken dallet. ●(1879) BMN 303. e vije deut Dom Michel da druezi var va stad ha da gaout doan var va zicour.
●(1904) KANngalon Du 245. doan ho pije var ho stad [an dud keiz-ze].
(4) Kregiñ doan da ub. : prendre peur.
●(1964) KTMR 22. An hini a groge doan dezañ a zerre e zaoulagad.
II. Kaout doan rak e skeud : voir skeud.
- doaniañdoaniañ
v.
(1) V. tr. d. Peiner, ennuyer.
●(1499) Ca 68a. Doanyaff. g. ennuyer.
●(1659) SCger 145b. doania, tr. «estre ennuyé.»
●(1870) FHB 280/148a. eun dra bennak o toania he galon.
(2) V. intr. S'ennuyer.
●(1659) SCger 51a. s'ennuier, tr. «doania.»
(3) V. pron. réfl. En em zoaniañ : s'affliger.
●(1728) Resurrection 220. Perac enem doannies nac esout contristet. ●(1792) BD 511. Perac enem doanies, tr. «Pourquoi t'affliges-tu ?»
●(1878) EKG II 39. N'em boa ket a c'hoant d'en em zoania re. ●172. Na d-it ket d'en em zoania re.
- doaniek
- doanietdoaniet
adj. Peiné, chagriné.
●(1647) Am A.285. Mar bez ret dyff franc buhan haranguy, / Doanyet bras vezy à melconiet, tr. « S’il me faut librement, vite, haranguer, / Je serai très ennuyé et affligé »
●(1792) BD 4200. meurbet ehon doaniet, tr. «Je suis très chagriné.» ●(17--) EN 703. Doained a voailch a voan dre na ariech qued, tr. «J'étais assez peinée de ce que vous n'arriviez pas.»
●(1867) MGK 13. Gant va zruez ouz-hoc'h eo doaniet va c'haloun.
●(1912) MMPM 69. c'hwi oll a zo pistiget ha doaniet, ha me ho frealzo. ●(1922) FHAB Mae 142. doaniet e galon gant meur a gerseenn. ●(1925) FHAB Meurzh 84. Nikolazig a oa ken doaniet e galon ma ouelas. ●(1935) VKST Du 395. an dud doaniet ha gwatalet gant drein garo ar vuhez.
- doanikdoanik
adj.
(1) Mélancolique, triste.
●(1912) MMKE 107. An heol, en oablou griz, ne ro mui d'an douar / 'Met eur sklerder doanik.
(2) Craintif.
●(1970) BHAF 52. hag e oa doanig eston. ●159. krgo nervennou ar plah yapuank d'en emstignan, daoust ma ne oa ket doanig-doanig.
(3) =
●(1917) LZBt Gouere 33. Heben, kasti, (…) a oa doanik meurbet.
- doaniusdoanius
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Pénible, qui cause de la peine, qui rend triste.
●(1847) FVR 157. Va spered leun a vil dra doaniuz, ec’h azeziz, eunn deiz, e penn pella ar c’hae. ●(1866) SEV 94. Doaniuz e vezo an dirann-ze. ●(1878) EKG II 56. eur c'henavezo doaniuz a leveriz ive. ●(18--) SAQ II 396. Doanius eo guelet eur park lezet e frost.
●(1911) BUAZperrot 287. doanius da glevet. ●(1923) KNOL 137. doare eur gwaz, lakeat eveldoun, a zo doanius. ●(1934) PONT 21. embann eur c'helou doanius.
(2) Qui laisse des plaintes tristes.
●(1878) EKG II 49. gouzout a ran breman euz a beleac'h e teu ar vouez doaniuz !
(3) Craintif, empli de crainte.
●(1907) AVKA 64. hag e n-am dôl mezek ha doaniuz ouz treid Jesus.
II. Adv. Craintivement, timidement.
●(1933) BLGA 16. An heol a save goustadik en dremwel, e vannou aour en em sile doanius e-touez an deliou brizvelen.
- doaredoare
m., adv., prép. & conj. –où
I. M.
A.
(1) Façon, manière.
●(1868) FHB 198/335a. gwerzet hag az-gwerzet enn eunn doare ken didruez.
●(1907) PERS 264. an doare da veva eaz. ●266. ha kerkent, gant eun doare dichipot. ●(1909) FHAB Genver 4. discuez d'an holl en eun doare sklaer. ●(1911) BUAZperrot 183. e meur a zoare. ●(1929) SVBV 26. Sed aze eun doare amc'hiz d'en em benta !
(2) Aspect.
●(1530) Pm 14. Ha me a moae sclaer oz doare, tr. «Et moi, j'avais clairement votre nature.»
●(1866) FHB 64/96a. ez eus doare vad e pep leac'h evit an edou.
●(1903) MBJJ 313. eun doare spoueek vel da vein kailhas meneio Kerne. ●(1908) PIGO II 176. Hag e save e zellou 'tresek ar stered da studian dre o doare hag o c'herzed ped-eur ec'h halle bean. ●(1909) MMEK 151. oc'h endram ed heb na ve doare glao. ●(1924) ARVG Eost 175. lakat da advevan doare koz hon c'hêriou. ●(1931) KANNgwital 337/3. en doa doare eur paotr yac'h ha krenv. ●(1935) BREI 406/2a. doare an amzer.
(3) Nouvelle.
●(1530) J p. 123b. Ma emeux vn bech am nech cals / Affaut gouzout clouar e doare, tr. «je tombe sous le poids du chagrin, faute de bien connaître son sort.» ●(1580) G 169. Comset dyf pep rout hep dout quet ho doare, tr. «Parlez-moi de toute façon, sans doute, de votre sort.»
●(c.1680) NG 293-294. Hac e hom dait aman, / De cleuet er doueré. ●(17--) TE 59. Jogeb (…) e oulènnas douairé ou zad.
●(1856) VNA 95. Demandez-lui des nouvelles de mon oncle, tr. «Goulennet guet-hi en doairé a me yondr.» ●(1896) HIS 88. aveit kas en doéré d'er roué Hérod.
●(1902) PIGO I 5. tud hag a blij d'e, 'vel ma ouveet, klevet an doareo. ●(1913) AVIE 61. hennont um lakas de bredeg ha de vannein en doéré.
(4) État.
●(1878) EKG II 302. Truezuz oa, evel a velit, doare an tiad tud-se.
●(1911) BUAZperrot 84. An drugarez, eo ar garantez e kenver an dud a zo truezuz o doare. ●(1915) HBPR 133. ar seurezed oa ankenius ho doare.
(5) Aîtres.
●(18--) CST 65. trec'het gant e imor, e lammas er porz, rak gouzout a rae an doareou.
●(1923) ADML 131. ar vortoloded muia boazet diouz doareou ar raz.
(6) Un doare : une espèce de, une sorte de.
●(1867) FHB 135/246b. great gant eun doare ozil. ●(1869) FHB 236/215b. eun doare eol pe balzam hag a scuille eur c'hoez dilicat. ●(1874) FHB 507/290b. e santen eun doare boudinel em scouarn deou.
●(1964) ABRO 50. Dre un doare tuellenn em beze dour pa blije ganin.
(7) Un doare : environ.
●(1902) PIGO I 4. 'Benn o devoa graet eun doare diou leo, e klevjont eur c'hloc'h o son.
(8) Ce qui concerne qqn.
●(17--) ST 176. Evit klevet gant-hi he chanz hag he doare, tr. «pour apprendre d'elle sa position et ce qui la concerne.»
●(1910) MAKE 32. ar randonenned-ze a ve klevet dalc'h-mad o konta doareou an nesa.
(9) Trace.
●(1911) BUAZperrot 149. diouz an abardaëz, kaër a oa e c'hortoz, ne oue gwelet doare ebet d'ezan. ●159. hag abaoue ne oue gwelet doare ebet d'ezan ken.
(10) (religion) Espèces.
●(1900) MSJO 184. dindan doareou ar bara hag ar guin. ●(1911) BUAZperrot 143. e kommunias dindan doareou ar bara hag ar gwin. ●157. Ar vugale, evelato, ne vezent kommuniet nemed dindan doareou ar gwin.
(11) Usages.
●(17--) ST 10. Anaoudeghez hoc'h euz ouz doareou ann ti, tr. «vous connaissez les usages de la maison.»
B.
(1) Gouzout doare eus ub. : connaître qqn.
●(1925) FHAB Mae 176. Me a oar doare eus unan bennak, eme eur zoudard, hag a dle beza tost-kar d'ar portezer-man...
(2) Gouzout doare ub. : avoir des nouvelles de qqn.
●(1914) MABR 7. Hag hañni, ér barréz, ne houér ket é zoéré.
(3) Na c'houzout doare : ne pas savoir du tout.
●(1659) SCger 145b. neoûndoare, tr. «ie ne sçay.»
●(c.1825-1830) AJC 4474. eb ma houfegomb doaré. ●(1857) CBF 41. N'ouzoun doare, tr. «Je n'en sais rien.» ●(1878) EKG II 136. n'oun doare peleac'h. ●(18--) CST 1. Nemet n'ouzon doare hag hon doueed a ziskuilho d'eoc'h an amzer da zont.
(4) En em lakaat e doare : se préparer.
●(1877) EKG I 42. en em lakejont e doare da zistrei da Lamball. ●48. ec'h en em lakejont e doare da ober d'ezho bep a vez.
(5) Sevel doare da : commencer à prendre forme.
●(1872) ROU 85b. Il commence à prendre forme, tr. «sevel a ra doare deza.»
(6) Bezañ ouzh, diouzh doare ub. : convenir, plaire à qqn, être du goût de qqn.
●(1874) FHB 497/211a. ho deuz bet abeget hueloc'h huel eul labour n'oa ket dioc'h ho doare.
●(1909) FHAB C'hwevrer 36. Tro-var-dro, er c'harter, n'eus netra eus hon doare. ●(1909) FHAB Meurzh 76. Ma kavan eun daouvloazaden dioc'h va doare. ●(1909) KTLR 6. Ah ! foutre ! eme an troc'her baro, setu aze hag a zo deuz va doare. ●(1911) BUAZperrot 316. darn all ha ne gavent ket Urban diouz o giz, o devoa hanvet eun all muioc'h diouz o doare. ●359. Al labouriou distera (…) eo ar re a ioa ar muia diouz e zoare. ●397. an dra-ze avat n'oa ket re eus he doare.
(7) Bezañ e doare (d'ober udb.) : être en état (de faire qqc.).
●(1877) EKG I 289. hen a n'edo ket e doare da ober drouk da zen. ●(1878) EKG II 20. beza e doare, enn derveziou kenta, da zont ganeomp da skei adarre var soudarded Canclaux.
(8) Bezañ e doare da : être à même de.
●(1878) EKG II 67. Emaoc'h e doare da c'houzout.
(9) Bezañ e doare da : être prêt à.
●(1889) SFA 149. Red eo deoc'h ive-ta chomm dre aman evit beza e doare da respount da gement hini a gomzo enn hoc'h enep.
(10) Doare zo : il semble que oui.
●(1907) KANngalon Genver 304. Daoust ha diskleriet e doa dezhan pebez tinzor eo ar glander ? Doare 'zo.
(11) Kaout doare da : avoir l'air de.
●(1870) FHB 274/101b. Doare e doa da veza poaniet braz.
●(1911) BUAZperrot 577. n'oa ket ken diboblet ar vro ha m'he devoa doare da veza. ●(1928) LEAN 89. an edenn he deus doare da vervel en douar araok sevel da rei korzenn ha pennou-ed.
(12) En un doare pe zoare : d'une façon ou d'une autre.
●(1911) BUAZperrot 159. red eo kaout poan en eun doare pe zoare. ●(1929) FHAB Genver 31. Neuze ar mestr a zifennas dindan boan a varo rei dezi na boued na netra all a gement a rofe didor dezi en eun doare pe zoare.
(13) Bezañ ebat e zoare : avoir la vie facile, belle.
●(1904) KANngalon Du 260. Ebat eo brema doare an haillonned. ●(1928) FHAB Mezheven 225. Ma karfes mont da archer, da zouanier, war an hent-houarn, e vefe ebatoc'h va doare neuze.
(14) Bezañ brav e zoare : avoir la vie facile, belle.
●(1911) BUAZperrot 122. unan (…) a oa brao e zoare pa oa er bed, a ioa pinvidik bras e dud.
(15) Bout hirvout e zoare =
●(c.1680) NG 149-151. Quement a vezo en deueh-sé / Ar er bet-man ou touen buhe, / A vezo hiurout hou doeré. ●173-174. Grouagé brazés en deueh-sé / A vezou hiruout hou doueré.
II. Loc. adv.
(1) Evit doare : à ce qu'il semble.
●(1868) KMM 167. Eno eta, evit doare, e c'hortozas e Mab. ●(1876) TDE.BF 165a. Evit doare, tr. «en apparence, sans doute.» ●(1878) EKG II 27. Evit doare en deuz klevet ar c'houez ac'hanoun... ●(1883) MIL 212. Nomenoe, evit doare, a expres mad, n'en devoa ket kasset ar gont.
●(1908) FHAB Ebrel 110. evit doare d'ar mare-ze al lann a deue mad el leac'h-se. ●(1912) FHAB C'hwevrer 37. kuzet anat int, evid doare, ha ken mat zoken ma ne vezint ket anavezet morse. ●(1927) TSPY 36. Hag ouspenn, evit doare, ec'h eus eur gwall voësoun. ●(1929) FHAB Février 1924 - texte parfois différent)">LAPK 68. Da vreur Job eo a zoug ar groaz evitoare ?
(2) Hervez (an) doare : à ce qu'il semble.
●(1910) MAKE 33. Hervez an doare, diouskouarn Perig al Lakez, ma yontr koz, a oa re hir. ●(1955) STBJ 25. Poblañs parrez Pleiben hag an tolead tro-war-dro a zo, hervez doare, eur ouenn-dud digemmesk. ●52. Hervez doare n'eo ket anavezet e lec'h-all.
(3) E pep doare : en toute circonstance.
●(1866) FHB 70/140b. En em aketi a reaz e pep doare evit hon diboania. ●(1869) SAG 4. hag a veler o vafoui en pep doare kement hini a guendalc'h da veza ?
(4) Diouzh an doare : à ce qu'on dit, à ce qu'il paraît, à ce qu'il semble.
●(1902) KANNgwital 1/3. sant Paol-Aurelian (...) sant Arzel eo, dioc'h an doare, ann ebestel kenta. ●(1906) KANngalon Eost 181. n'o deuz ket kavet diez, diouz an doare, ober an traou-ze oll.
(5) A-wir-doare =
●(1867) FHB 120/126b. Evel eun den tropik, / Gant ar zec'hed hen dare, / Sul ma c'hev a vir doare / Bravoc'h vez he itik.
(6) E doare : de la manière qu'il faut, comme il faut.
●(1857) CBF 25. Ne vezo ket dizoare d'ez-hi va gwelet mar bez great va dillad e doare, tr. «Elle pourra en être flattée si mon habillement est fait comme il faut.» ●(1876) TDE.BF 165a. E doare, tr. «convenablement.»
●(1919) LZBl Genver 13. O veza m'eo ho douarou izel hag aliez bouillennek, ne c'hellont ket ho difraosta evit labourou e doare.
(7) En doare-se : de cette façon.
●(1900) MSJO 210. hag en doare-ze eo eat beteg ar sperejou eürus-se. ●211. Mes perag eta e rank Jesus kuzat en doare-ze (…) ? ●(1914) KANNgwital 135/380. Eur bugel savet en doare-ze, ne vezo nemet eur foraner, eur fouet-boutik.
(8) E nep doare : d'aucune façon.
●(1911) BUAZperrot 85. ne c'helle e neb doare dont a benn eus an eskob santel.
(9) E doare ebet : en aucune façon.
●(1911) BUAZperrot 279. ne c'helle ket e anaout, e doare ebed.
(10) E doare pe zoare : d'une manière ou d'une autre.
●(1926) FHAB Mae 183. Doue ho kwall dapo e doare pe zoare.
(11) E doare pe zoare : d’une manière ou d’une autre.
●(1947) YBBK 333. An araogenn, evel m’hel lavar an anv, a zo ur ger hag a vez lakaet dirak ur ger all : anv-kadarn, anv-verb, anv-gwan pe adverb evit e liammañ e doare pe zoare ouzh ur ger all a zeu a-raok.
III. Loc. prép.
(1) E-doare : comme.
●(1847) MDM 54. edoare an heaul, a zioud pep parrez. ● 354. edoare evit sini kloc'h-noz er c'heriou. ●(1868) KMM 224-225. e doare ul loen treud ac coz. ●(1869) SAG 4. evit ober eur brezel a-ziaoul, edoare guechall, d'an ano a gristen. ●82. e leac'h enem vaga, edoare ar guenan, euz a fleuraziou. ●295. beza dientent edoare eun azenn.
●(1906) KPSA 26. e doare ar bugel a zo en e gavel. ●29. kropet e-doare an aered epad ar goanv. ●32. Drouklivet eo e doare eur follen baper.
(2) En doare da : de manière, de façon, de sorte à.
●(1870) FHB 291/238a. e doare da rei eost a rodel.
●(1964) BAHE 38/64. en doare da zistroñsañ al lamm.
VI. Loc. conj.
(1) E(n) doare pa : comme si.
●(1860) BAL 82. S. Augustin a gomz euz ar Baradoz, edoare pa ve evel ouz ar bed-ma. ●(1869) SAG 206. Kerkent ar veren ampouezounet a ia a dammou en ear, edoare pa vije bet grillet gant eun taol-morzol. ●(1880) SAB 244. ac e comzent, darn anezo, e doare pa vizent o clasc ober amezegez gant bro an Elez. ●254-255. o comz dezo divarben ar baradoz e doare pa vize bet evel ouz baradoz Adam ac Eva araug o fec'hed.
(2) E(n) doare ma : comme.
●(1880) SAB 2. en doare m'eo gobaried. ●17. arnodi beva e doare ma rer er baradoz.
●(1906) KPSA 52. en doare ma wer ar goulm he fichouned. ●(1910) MAKE 25. n'ez a klok an traou e tiez a zo, etre priejou a zo, nemet pa dro ar bed en doare ma fell d'ezo. ●(1925) FHAB Mae 162. trouc'ha anezo e doare ma n'o do ket a grog ken. ●(1932) FHAB Mezheven 237. graet em eus en doare m'oa merket, ha n'oun ket en em gavet !
(3) En (un) hevelep doare ma : de telle façon que.
●(1874) FHB 487/129a. da lavaret eo eun treust a lakeant a istribil pe a zibrad, en hevelep doare ma c'hellet he vransellat.
●(1903) MBJJ 130. eur men hir kompouezet en hevelep doare ma na gouezo na war eun tu na war egile. ●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 16-17. an Iliz e devezo chenchet penn ouz penn d'he stad, d'he giz koz, ha reizet he buez, en hevelep doare ma c'hello keida ha korda gant al lezennou nevez. ●(1922) FHAB Ebrel 114. en eun henvelep doare ma nije en avel o bleo dispafalet. ●(1923) ADML 114. en evelep doare ma kreded em a dibrad etre ar mor hag an nenv.
- doare-disklêriañdoare-disklêriañ
m. (grammaire) Indicatif.
●(1962) EGRH I 70. doare-disklêriañ m., tr. « indicatif (en grammaire). »
- doare-skrivañdoare-skrivañ
m.
(1) Style d’écriture.
●(1876) TDE.BF 165b. Doare-skriva, s. f., tr. «Style.»
(2) Orthographe. cf. reizhskrivadur
●(1876) TDE.BF 165b. Doare-skriva, s. f., tr. «orthographe.»
●(1958) BRUD 3/8. lezennou distrantell an doare-skriva. ●(1958) BAHE 17/3. un doare-skrivañ diwrizienn-mik. ●(1975) LLMM 170/169. Lakait ouzhpenn ar chifrodennoù roet d’ar yezhadur ha d’an doare-skrivañ, hag e welot emañ ar brezhoneg skrivet en arvar.
- doaread
- doareadur
- doareañdoareañ
I. v. tr. d. Façonner.
●(1927) GERI.Ern 116. doarea v. a., tr. «faconner.»
►[empl. comme subst.]
●(1906-1907) EVENnot 35. (Ar Veuzid) An oberianz a deu da gen ker hag an doarean, tr. «(?) étoffe.»
II. v. pron. réfl. En em zoareañ : se préparer.
●(1867) FHB 124/158b. a hirio da varc’hoaz a zo avoalch evid en em zoarea hag en em lacaat en hent.
- doareatdoareat
v. tr. d. =
●(1982) LIMO 12 février. N'é ket rè, zévehad, / Bléad mad ! / En eil viz d'er gilé. / Aveid ho toéréad / N'es ket a varéad !
- doareatadoareata
v. tr. d. Faire savoir, divulguer, ébruiter.
●(1932) BRTG 36. ne hello ket unan harz a zoéréatat ou ardeu.
- doareatellat
- doareatellerez
- doareenn
- doareer .1doareer .1
adj. (grammaire) Déterminant.
●(1962) EGRH I 70. doareer a., tr. « déterminant (en grammaire). »
- doareer .2doareer .2
m. -ion (grammaire) Déterminant.
●(1962) EGRH I 70. doareer m. -ien, tr. « déterminant (en grammaire). »