Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 165 : de dizoloenn (8201) à dizouean (8250) :- dizoloenn
- dizoloer
- dizoloerezh
- dizoloidigezh
- dizoloiñdizoloiñ
voir dizeleiñ
- dizomaj
- dizomajiñ
- dizon .1
- dizon .2
- dizon .3
- dizon .4dizon .4
voir dizonañ
- dizonadenn
- dizonadur
- dizonañ / dizoniñ / dizondizonañ / dizoniñ / dizon
v.
I. V. tr. d.
(1) Sevrer.
●(1499) Ca 68a. Dizonaff. g. seurer.
●(1659) SCger 110b. sevrer, tr. «dizouna.» ●145a. dizonna, tr. «sevrer.»
●(1857) CBF 48. Ken toc'hor eo ne heller ket he zizoun, tr. «Il est si chétif qu'on ne peut le sevrer.»
●(1909) BOBL 17 avril 225/2c. Meur a oad a zo da zizoun al leue. ●(1926) FHAB Mezheven 217. a-benn pevar pe bemp miz eo poent dizouna an oan. ●(1927) GERI.Ern 115. L[éon] dizouna, V[annetais] dizonein, T[régor] didon v. a. tr. «sevrer.»
(2) par ext. Priver.
●(1847) MDM 240. hen dizoun diouz ar boued sall.
(3) sens fig. Déshabituer d'un plaisir.
●(1732) GReg 279b. Detacher quelqu'un de ce qui faisoit son plaisir, tr. «Disouna ur re. pr. disounet.»
●(1927) GERI.Ern 115. L[éon] dizouna, V[annetais] dizonein, T[régor] didon v. a. tr. «déshabituer.»
II. V. intr. sens fig. Perdre une habitude.
●(1895) GMB 190. En pet[it] Trég[uier] didoñnañ sevrer, veut dire aussi «perdre une habitude».
- dizonestdizonest
adj.
I. Attr./Épith.
A.
(1) Malhonnête.
●(1464) Cms (d’après GMB 180). disonnest, déshonnête. ●(1499) Ca 24b. Bourder disonest. g. bourdeur deshonneste. fol indiscret. ●65a. Dishonest. g. deshoneste. ●(1575) M 3465-3466. Tra diræson difæçon disonest, tr. «Chose déraisonnable, vile, malhonnête.»
(2) Déshonnête, contraire à la pudeur.
●(1621) Mc 28. Lauaret comsaou disonest en vn chuerzin. ●31-32. Paraillamant pa duer da desiraff e ve guir an hunureou disonest.
●(1659) SCger 41b. deshonneste, tr. «dishonest.» ●69a. indecent, tr. «dishonest ●Dire des paroles deshonnêtes, tr. «Lavaret compsyou disonest.»
●(1839) BESquil 61. ur gonze dishoneste ha lubric.
●(1904) DBFV 58a. dishonest, adj., tr. «déshonnête.»
(3) =
●(1633) Nom 191b. Missio ignominiosa : congé infame : coungè iffam, dishonest.
B. par euphém. Sale, malpropre.
●(c.1718) CHal.ms ii. mal propre, tr. «lous, dibrop' dishonnest'.»
II. Adv. Déshonnêtement.
●(1896) LZBt Meurzh 26. da gousket ha da gozeal dizonest.
- dizonestizdizonestiz
f. –où
(1) Malhonnêteté.
●(1915) MMED 178. var hent an dishonestiz.
(2) Déshonnêteté, indécence.
●(1659) SCger 41b. deshonnesteté, tr. «dishonestis.» ●(1727) HB 218. Nep seurt dishonestis ha nep seurt disolanç. ●(1732) GReg 275a. Faire des actions deshonnêtes, tr. «Ober disonnestiz.»
●(1904) DBFV 58a. dishonestis, f. pl. eu, tr. «chose déshonnête.» ●(1929) FHAB Ebrel 155. n'eo ket a-vreman hepken eo ez eus bet graet dizonestiz war ar poent-se. ●(1935) KANNgwital 385/17. Ober disonestis ha dislealdet.
(3) Acte déshonnête, indécent.
●(1710) IN I 384. da broposi un disonestis bennâc dezi.
- dizonet .1dizonet .1
adj.
(1) Sevré.
●(1499) Ca 68a. Dizonet. g. seurez.
●(1836) FLF 4. Me so c'hoas var ma mam, n'on qet c'hoas disonet. ●(1872) ROU 63. Ul leue bian daou viz dizonet, a zo gret e goaz ganta, tr. «Un veau sevré depuis deux mois, (m. à m.) a fait son diminuer de volume.»
●(1931) VALL 690b. sevré, tr. «dizon ou dizonet suiv. sens.»
(2) par ext. Dizonet diouzh : privé de.
●(1923) ADML 38. dizounet re alies diouz ar c'hig-fresk.
(3) sens fig., iron. Bezañ dizonet diouzh : avoir perdu le goût d'un endroit, de faire qqc. ; avoir passé à qqn.
●(1877) BSA 140. me zo sur ez oc'h dizounet diouz ar mor ?
●(1910) MAKE 114. Bloaz goude, Truilhennig, dizounet mad diouz Pariz-ar-C'hagn, a zimezas da Nolaïg. ●(1949) KROB 14/6. Dizonet eo avat diouz an hent-houarn ! ●(1969) BAHE 62/24. Dizonet 'oa Andrewig evit ur c'hrogad, eus an neizhioù kazeg-koad…
►absol.
●(1924) BILZbubr 43-44/1030. Yac'haet ar pôtr, dionet evit atao ?
- dizonet .2
- dizonidigezh
- dizoniñdizoniñ
voir dizonañ
- dizoñjer
- dizoñv
- dizoñvus
- dizordr .1
- dizordr .2
- dizordrendizordren
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Désordonné.
●(1575) M 2374. Gant furor disordren, tr. «Avec fureur désordonnée.»
●(1659) SC 89. desir disordren da veza dreist are all. ●(1688) MD I 22. na souci disordren [er] galon na goal custum. ●(1732) GReg 203a. Contenter sa passion, tr. «goualc'ha e youl disordren.» ●276b. Desordonné, ée, excessif, vicieux, libertin, tr. «Disordren.» ●629b. Moderer ses passions, tr. «reolya e inclinacionou disordrenn.» ●(17--) EN 547. dou fripon disordren, tr. «deux fripons désordonnés.»
●(1846) BAZ 28-29. eur vuez disordren. ●(1850) JAC 47. va youl disordren. ●(1867) FHB 117/100a. ar vues dizordren a zalc'h abaoue daou vloaz ? ●(1877) BSA 132. ar garantez dizordrenn-se.
(2) Injuste, illégal, hors de la règle.
●(1530) J p. 36a. Dren maru discord disordren / So destinet yen dif me en croas tr. «par la mort cruelle, impie, illégale qui m'est réservée sur la croix.»
(3) (en plt des éléménts) Déchaînés.
●(c.1825-1830) AJC 2190. ar mor a voa disordren.
II. Adv.
(1) Guère.
●(1957) ADBr lxiv 4/457. (An Ospital-Kammfroud) Dizordren : adv. – Guère, pas beaucoup (nemeur, qui possède ce sens, n'est pas connu à l'H.-C.) : ne oa ket dizordren a dud er foar hirio.
(2) Adv. intens. Très.
●(1957) ADBr lxiv 4/457. (An Ospital-Kammfroud) n'eus ket pell dizordren abaoe m'eo êt an heol da gousked.
- dizordrenañsdizordrenañs
f. =
●(1612) Cnf 8b. maz carer an tra croet gant vn desordrenancc bennac, equit (lire : eguit) se ne lesquer an Carantez eues an Crouer.
- dizordrenet
- dizoriñdizoriñ
v. tr. d. Réchauffer (un four). cf. goriñ
●(1744) L'Arm 326a. Réchauffer le four, tr. «Dizorein.»
- dizorn .1dizorn .1
adj. Manchot, qui n'a pas de mains.
●(1659) SCger 75b. qui n'a point de main, tr. «disorn.» ●76a. manchot, tr. «dizorn.» ●145a. dizorn, tr. «sans main.» ●(c.1718) CHal.ms ii. qui n'a point de main, tr. «disorn.» ●(1732) GReg 590b. Qui n'a pas de mains, tr. «Disourn. disôrn.»
●(1962) EGRH I 70. dizorn a., tr. « sans mains. »
- dizorn .2dizorn .2
adj. (plt des céréales) Non battu.
●(1962) EGRH I 70. dizorn a., tr. « non battu (céréales). »
- dizornañ / dizorniañdizornañ / dizorniañ
v. tr. d.
I. Couper les mains.
●(1732) GReg 590b. Couper la main, ou les mains, tr. «Disourna. pr. disournet.»
●(1872) ROU 80b. Dizorna, qui signifie également, priver de sa ou de ses mains.
II. sens fig.
(1) Dizorniañ ub. : déposer qqn., le déposséder (de son autorité).
●(1872) ROU 80b. Déposséder, tr. «Dizorna.» ●(1890) MOA 211a. Déposséder, tr. «Dizourna ; voy. évincer.»
●(1908) FHAB Genver 30-31. Ar jeneral Drud (...) zo bet dizornet gant ar Gouarnamant. ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. dizourna, tr. «révoquer.» ●(1925) SATR 36. gourdrouzet da vean eskumunuget ha didorniet diouz e c'halloud. ●(1925) FHAB Mae 162. lezenn ar skoliou hag a zizorne ar gerent. ●(1926) FHAB Genver 15. hag ar pennou anezan a vije didorniet ha laket er prizon. ●91. setu dizournet gouarnamant Pariz. ●(1942) VALLsup 29a. Casser un employé, un fonctionnaire, tr. «dizorniañ.» ●(1960) PETO 18. Petra 'c'hoarvezfe ma vefemp dizornet ? ●(1976) LLMM 179/408. goude m'en devoa lakaet ar c'hure kemenn (...) e oa dizornet.
(2) =
●(1868) FHB 180/189a. Mes eun amezeg d'in (an oll amezeyen ned-int ket mignoned) hen deuz lakeet daou c'hant liour droug warn-on hag hen deuz va dizornet.
- dizornet
- dizorniañdizorniañ
voir dizornañ
- dizouar .1
- dizouar .2dizouar .2
voir dizouarañ
- dizouaradegdizouaradeg
f. –où Exhumation d'un charnier.
●(1931) VALL 284a. Exhumation de beaucoup de corps, tr. «dizouaradeg f.»
- dizouaradenn
- dizouaradur
- dizouarañ / dizouariñ / dizouardizouarañ / dizouariñ / dizouar
v.
I. V. tr. d.
(1) Déterrer, désenterrer.
●(1659) SCger 43a. deterrer, tr. «dizouara.» ●(1744) L'Arm 106a. Deterrer, une chose cachée, tr. «Disoarein.»
●(1925) DIHU 164/213. dizoarein aveleu-doar (lire : avaleu). ●(1925) FHAB Meurzh 86. ar pez koad o devoa dizouaret. ●(1942) HERV 141. bouc'hili maen lufret a zo bet dizouaret ac'halen. ●(1978) BRUDn 19/10. neizou pig pe vran da vond da gerhad e begou ar gwez, pistolennou skao da doulla, futellennou da gizella gand ar gontell e skourrou leun a zeo, kokolorig da zizouara, kreskennou kolza, broñsou drez, trichin tener da zibri a vegadou. ●(1985) AMRZ 307. da zizouara ar souheller.
(2) Soulever de terre, relever.
●(1902) MBKJ 169. Dizouaret ha kennerzet e vezoc'h. ●(1909) BROU 229. (Eusa) Dizouára, tr. «Signifie aussi : Soulever de terre. » ●(1932) BRTG 47. hemb dizoarein troad erbet. ●(1934) BRUS 84. Soulever (de terre), tr. «dizoarein.»
(3) fam. Exhumer.
●(1787) BI 198. Pè ouair arriüet er Bé, int ë-hum apprestass d'enn dizouarein.
●(1839) BSI 145. evel ma voa en deiz qenta ma voue bet dizouaret. ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 102. de zizoarein er horv.
●(1903) MBJJ 210. mont an noz da zizouari ar c'horfo maro. ●(1921) GRSA 154. dizoaret en deu gorf. ●(1931) VALL 284a. Exhumer, tr. «dizouara.»
(4) par ext. Faire revivre, sortir de l'oubli.
●(1847) BDJ XV. Evid dont pelhoc'h da zizoüara / Eun niver bras eus a gomzou kolhet.
(5) Décrotter.
●(1937) DIHU 310/253. Tammeu planch hor boè lakeit étal hor guélé aveit dizoarein hor boteu-lér. ●(1985) AMRZ 98. stoket an eil ouz é-ben (...) evid o dizouara pe o dibria.
(6) Mouiller (un bateau).
●(1904) LZBg Mae 123. Er sturiour hag er ruannerion hum stag dré greiz ou horv hag e zizoar ou bag ponnér.
(7) Lever qqn de terre.
●(1902) MBKJ 169. Dizouaret ha kennerzet e vezoc'h.
II. V. intr.
(1) Quitter (le port, la côte).
●(1732) GReg 739b. Sortir d'un port, tr. «Disoüara. pr. disoüaret.»
●(1849) LLB 634-635. é han hoah de sewel en eor, / De zizoar ag er porh, de sewel men gouilieu.
►sans compl.
●(1907) BSPD I 62. Chetui, nezé memb, é kavant ér porh ul lestr ar en taul de zizoarein. ●(1909) BROU 229. (Eusa) Dizouára, tr. «Signifie aussi : quitter terre, en parlant d'un bateau.» ●(1925) VINV 2. Kent dizoar. ●(1954) VAZA 88. pa grogas hol lestr da zidouarañ.
(2) (en plt d'un avion, d'un oiseau) Décoller.
●(1930) DIHU 230/123. Garm boezet er bilann, pe gemér hé randon eit dizouar ha krog de nijal.
(3) =
●(1903) MBJJ 155. Dizouaromp eta ha pignomp war al leur-doenn.
(4) (en plt de la terre) Se décoller (de racines, carottes, etc.).
●(1872) ROU 81a. La terre ne se détache de ces racines, tr. «ar griziou-ma ne zizouaront ket.»
- dizouaret
- dizouaridigezh
- dizouariñdizouariñ
voir dizouarañ
- dizoubl
- dizoublañ / dizoubliñ
- dizoubliñdizoubliñ
voir dizoublañ
- dizoue .1dizoue .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Anti chrétien.
●(1877) EKG I 8. an eskibien en em zavas a enep lezennou ken dizoue.
●(1906) KANngalon Genver 4. mont d'ar skoliou dizoue. ●(1910) FHAB Gwengolo 264. o c'homzou dizoue. ●(1938) FHAB Genver 4. lezennou dizoue 1917.
(2) Athée.
●(1847) FVR 109. Touerien direiz, dizoue. ●(1877) EKG I 238. an dud difeiz ha dizoue.
●(1913) FHAB C'hwevrer 60. an dud dizoue.
II. Adv. =
●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 40. ar Francizien evel pobl, a vev direligion ha dizoue. ●(1911) KANNgwital 100/18. ar vugale savet dizoue e skoliou dizoue.
- dizoue .2
- dizouead
- dizoueañdizoueañ
v.
(1) V. tr. d. Faire perdre la foi à qqn, à un pays.
●(1929) FHAB Genver 3. Divrezoneget eo bet ar vugale gand ar gerent hag ar vugale, d'o zro, o deus dizoueet o c'herent. ●(1930) FHAB Du 404. o klask dizouea ha divrezonega ar vro.
►[empl. comme subst.]
●(1929) FHAB Genver é. lorgnez an dizouea ha lorgnez an divrezonega. ●(1941) FHAB Du/Kerzu 94. taolit evez ouz lorgnez an dizouea.
(2) V. pron. réfl. En em zizoueañ : cesser d'être pieu, perdre la foi.
●(1929) FHAB Genver 2. Ya ! Breiz, bro ar zent, a zo oc'h en em zizouea a-nebeudou.