Devri

Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés

Page 169 : de dolan (8401) à donedigezh-vat (8450) :
  • Dolan
    Dolan

    n. de l. Doélan (Clohars-Carnoët)

    (1) Dolan.

    (1543) Cco 22. Doelen.

    (2) (icthyonymie) Legestr Paotr-Dolan : Bernard-l’hermite Arthropoda crustacea.

    (1970) ICTB II 285. legristi paotr-Doelan (recueilli à Brigneau; = Arthropoda crustacea (Pagurus sp, Eupagurus bernhardus (L.)) = "bernard l'hermite").

  • dolant .1
    dolant .1

    adj. Douloureux.

    (1580) G 457. Plorant dolant gant pres me a menn confessat, tr. «Pleurant, avec douleur et empressement je veux me confesser.» ●1024. dolant gant poan, tr. «dolente, avec peine.»

    (c.1680) NG 925. Ne uedo cornë a hou corf na uo quen dolant / Eual map hou lacat. ●(c.1718) CHal.ms i. Douloureus, tr. «anquenius, greuus, glaharus, poenius. dolant, gueridic.» ●(c.1718) CHal.ms iii. La goutte est fort douloureuse quand ell'est nouée, tr. «gueridic e possibl' é er goutt' pe ué sclommet, er goutteu aué forh dolant peuent sclomet, clommet.»

  • dolant .2
    dolant .2

    voir olant

  • dolet
    dolet

    adj. (cuisine) Vi dolet : œuf poché.

    (c.1718) CHal.ms iii. œufs pochés, tr. «üieu dolet

  • dolienn
    dolienn

    f. Bogue. (?) cf. tolzenn (?).

    (c.1718) CHal.ms i. coque de chataigne, ou de noix, en quelques endroits on dit bot quisten, en d'autres poc quisten, en d'autres pluchen, oter la coque dibluchein, a sarz[eau] on dit dolien quisten, dolien queneüen etc. ●coque de noix ou de chataigne, tr. «dolien quisten dolien queneüen, poc quisten, poc queneüen clor ur gueneüen, clorat queneu, pelh quisten, pelhat quisten / quelques uns disent pluchen, et oter la coqu' dibluchein, mais il est meilleur pour des pois et des poires, qu'on pele, et qu'on eglosse / Cependant on peut seruir de pluchen ou plusquen pour les noix et les chataignes, pourueû que dolien, pelh et poc, soyent pour la premiere, et plus grosse coque ou Enuelope et que plusquen, ou pluchen soit pour lautre, qui est plus deliée, et encor' mieus si on le prent pour la troisieme.»

    (1904) DBFV 66b. dolien, f. coque, enveloppe (de châtaigne, de noix), à Sarzeau. (Ch. m.) Voir tolgen.

  • doliñ
    doliñ

    v. tr. d. = (?).

    (1787) PT 20. Chetui un danhouadèn aman en ur haliss : / Dolét ean.

  • dollar
    dollar

    m. –où Dollar.

    (1920) MVRO 22/1c. an dollar amerikan.

  • dolmet
    dolmet

    adj. (Bois) Pourri.

    (1904) DBFV 66b. dolmet, part[icipe] (bois) pourri, devenu mou comme de la mie de pain. ●(1927) GERI.Ern 116. dolmet, tr. «V[annetais] p. (Bois) pourri, devenu mou.»

  • dolobiñ
    dolobiñ

    voir donobiñ

  • dolor
    dolor

    voir doulour

  • dolorus
    dolorus

    adj. Douloureux.

    (c.1680) NG 1078. E Langroes dolorus, tr. « On the doleful Cross. »

  • Doloù
    Doloù

    n. de l. Dolo.

    (1)

    (2) Nom de famille.

    (1970) NFBT 61 N° 464. Dollo62 N° 465. Dolou.

  • dolour
    dolour

    voir doulour

  • dom
    dom

    m. –ed

    (1) Dom.

    (1464) Cms (d’après GMB 195). Doum, dom.

    (1744) L'Arm 115a. Dom, titre qui ne signifie plis que, Sieur, & qui, après avoir été donné au Pape, puis aux Evêques, aux Abbés, &c. est demeuré aux Benedictins & aux Bernardins. Les Prêtres de la Campagne n'en daignent plus. En Espagne c'est le titre des Princes & Seigneurs, tr. «Dom.. dométt. m.»

    (2) Homme tonsuré, qui a reçu l'ordination.

    (1919) DBFVsup 66b. bout groeit dom, tr. «recevoir la tonsure, prendre les ordres ecclésiastiques.» ●dom é, tr. «il est tonsuré ; il est dans les ordres sacrés.»

  • domaj
    domaj

    m. –ioù

    (1) Dommage.

    (1464) Cms (d’après GMB 191). Doummag dommage. ●(1499) Ca 71a. Doumag. g. dommage. ●(c.1500) Cb 68b. [dizoumag] ga. sans damnation. b. hep domag. ●(1612) Cnf 28b. restituiff an holl domaig, hac interest, dan queffren domaget. ●(1621) Mc 35. En em glorifiet ouff, hac en em meulet, hoguen ligeramant, hep domaig dam nessaff.

    (1659) SCger 119a. tort, tr. «dommaich

    (1872) DJL 26. eun domach diremed.

    (1900) MSJO 211-212. Diskues a ra n'eus na domach na mez o tremen dianavezet gant an dud. ●(1906) BOBL 13 janvier 69/2e. an domajou a zo braz disanz.

    (2) Ober domaj : causer des dommages.

    (1612) Cnf 2b. mar emeus græt domaig dam nessaff. ●49b. an heny pe-heny à gra heuelep domaigiou.

    (1824) BAM 132. ma reit domaich e madou o nessa, ha memes pa bermetit d'ar re a zepant ac'hanoc'h d'o domaichi.

    (3) [à l'impers.] Domaj eo : c'est dommage.

    (1883) IMP 61. Dommach eo, evit guir ; ne vanke nemedoc'h.

  • domajañ / domajiñ
    domajañ / domajiñ

    v. tr. d. Causer des dommages (à qqn).

    (1499) Ca 71a. Doumagaff. g. dommagier. ●(c.1500) Cb 68b. [dizoumag] g. non damner / ou non condamner. b. hep domagaff.

    (1824) BAM 132. ma reit domaich e madou o nessa, ha memes pa bermetit d'ar re a zepant ac'hanoc'h d'o domaichi.

  • domajet
    domajet

    adj. Qui a subit des dommages.

    (1612) Cnf 28b. restituiff an holl domaig, hac interest, dan queffren domaget. ●49a. da nep à so domaiget.

  • domajiñ
    domajiñ

    voir domajañ

  • domajus
    domajus

    adj. Qui cause des dommages.

    (c.1500) Cb 72a. g. dommaigeux. b. idem.

    (1710) IN I 77. en em attachi outo a so bepret domachus. ●190-191. domachus d'ar public.

    (1825) COSp 37. ur si quen dommajus.

  • domani
    domani

    m. –où cf. damani

    (1) Domaine (du roi).

    (1732) GReg 299b. Domaine, revenu ordinaire du Roi, tr. «Domany. domany ar Rouë. damany.» ●Le receveur du Domaine, tr. «Recevour an Domany.»

    (2) Domaine, biens personnels.

    (1732) GReg 299b. Domaine, droit de proprieté, tout le bien d'une personne, tr. «Domany. p. domanyou. damany. p. damanyou.» ●Accroître son Domaine, tr. «Crisqi e zamany

    (1927) FHAB Du 232 (pajennad Breuriez-veur ar brezoneg). Mat e ve, d'am meno, digemma etre damani «triste» ha «sans entrain, lent dans ses actes» ha domani «domaine, domination».

    (3) Pouvoir, emprise.

    (1852) MML 1. Mari, dre he c'halite a vam, a deu da gaout eun domani naturel ha guirion voar oll Rouantelez he Map. ●138. hag e oant dindan domani Satan. (…) dindan domani an droug speret.

    (1992) HYZH 189/67. (Treboull) otramant vient bet atav dindan domani o breur kaë.

  • domanier
    domanier

    m. –ion Domainier. cf. damanier

    (1732) GReg 299b. Domanier, ou domainier, propriétaire de sa terre, tr. «Damanyer. p. damanyéryen. domanyer. p. yen

  • domaniezh
    domaniezh

    f. Domination.

    (1931) VALL 227a. Domination, tr. «domaniez f.»

  • domanius
    domanius

    adj. Domanial. cf. damanius

    (1732) GReg 299a. Domanial, ale, qui appartient au domaine, tr. «Domanyus. damanyus

  • domenn
    domenn

    s. & interj.

    I. [terme qui renforce les adv. interrog.] Petra an domenn ? : que diable ?

    (1951) BLBR 39-40/15. Petra 'n domenn, emeve, ober kazeg evit ar wech kenta.

    II. [en composition soudée] Interj.

    (1) Efidamdomenn !

    (1878) EKG II 315. Mad, efidandomen, hon Aoutrou persoun-ni ne ket eur ginaoueg eo, ken nebeut.

    (2) Mardandomenn !

    (1919) FHAB Here 101. Mardandomen ! a zonjas Anna, red eo d'in o dihuni.

  • domestik .1
    domestik .1

    adj.

    (1) (en plt du ménage) Domestique.

    (1621) Mc 33. laezroncy domestic.

    (2) (en plt d'animaux) Domestique, élevé par l'homme.

    (1633) Nom 38a. Anas cicur : cane domestique : oüat dof, domisticq.

    (3) (en plt de végétaux) Domestique, cultivé par l'homme.

    (1633) No 86b. Intubus, intubum, satiuum, cichorium satiuum. offic. cichorea domestica : cicorée domestique : squarioles jardin pe domisticq.

    (4) (en plt d'une divinité) Attaché à un foyer.

    (1633) Nom 279b. Penates, pêtrales, dicti : Dieux domestiques & familiers : Doueou domisticq ha familier.

    (5) Brezel domistik : guerre domestique (civile).

    (1633) Nom 186b-187a. Bellum domesticum : guerre domestique, au pays : bresel domisticq, bresel ciuil.

  • domestik .2
    domestik .2

    m. –ed Domestique.

    (1621) Mc 34-35. nep à gounez archant dre choary, voar bugalé an ty, pé voar an domestiquet.

    (1845) GBI I 544. Goulet euz ho tomestiked, tr. «Demandez-le à vos domestiques.» ●(18--) SBI I 184. ho tomestiked, tr. «vos domestiques.»

    (1981) ANTR 11. Niveruz eo domestiked ar maner.

  • domet .1
    domet .1

    adj. (religion) Tonsuré, qui a reçu l'ordination.

    (1919) DBFVsup 66b. bout dommet, tr. «recevoir la tonsure, prendre les ordres ecclésiastiques.» ●dommet é, tr. «il est tonsuré ; il est dans les ordres sacrés.» ●(1931) VALL 743b. clerc tonsuré, tr. «V[annetais] domet

  • domet .2
    domet .2

    = (?).

    (1906) BOBL 29 septembre 106/3e. Ar moc'h lard (…) ar re domet.

  • dominañ
    dominañ

    v. Dominer.

    (1576) Cath p. 23. domiua (lire : domina) a fell diff a gry em roantelez, tr. «je veux que tu domines dans mon royaume.»

  • dominateur
    dominateur

    m. –ion Dominateur.

    (1687) MArtin 4. Tut a lés, Dominateurien.

  • Dominik
    Dominik

    n. pr. Dominique.

    (1857) LVH 222. péhani, dré ma venné pourvéein d'ou salvedigueah, en dès reit sant Dominiq d'er bed. ●(1882) BAR 231. relijiuzed euz a urz sant Dominik.

  • dominikad
    dominikad

    m. (religion) Dominicain.

    (1968) LIMO 9 mars. Visant Ferrer, un dominikad a Vro-Spagn.

  • dominikal
    dominikal

    adj. (religion) Dominical.

    (1576) H 53. An pater, hac an oreson dominical, expliquet en Brezonec, tr. « The Paternoster and the Lord’s Prayer explained in Breton. »

  • dominikan
    dominikan

    m. –ed (religion) Dominicain.

    (1909) LZBt Du 20. gant an Dominikaned hag ar Fransiskaned. ●(1918) LZBt Gouere 29. Bean 'zo ive Litersianed, Chartreuzed, Dominikaned, Fransiskaned ha Jezuited.

  • domino
    domino

    m. –ioù

    I.

    A.

    (1) Domino.

    (1877) EKG i 6. eur barti domino. ●(1878) EKG ii 173. o tistrei kartou nag o ruilla dominoiou.

    (1907) FHAB Du 280. hag an dominoiou a yelo en dro. ●(1908) FHAB Gwengolo(?) 267. beac’h d’an dominoiou epad eun heur evit rei amzer da grib ar skolaj da ober tro venn ous hor c’hlask. ●(1925) FHAB Kerzu 469. e veze graet eur bartiad «domino». ●(1949) KROB 9/12. War an daol, an dominoiou a strak. ●13. an abadenn domino. ●(1977) PVPR 74. Ne veze ganeomp nemet c'hoarioù aes da c'hoari : lamm er puñs (ki-gwer), pederig heñvel ha domino gant ar c'hartoù.

    (2) C’hoari domino : jouer aux dominos.

    (1907) FHAB Du 280. nosvesiadegou ar goanv o c’hoari domino.

    (3) C’hoari dominoioù : (une) partie de dominos.

    (1907) KORN 11. daoubleget war eur c’hoari dominoiou.

    (4) Ober un taol domino : faire une partie de domino.

    (1923) KNOL 147. N’eo ket evit gouzanv (…) e rafen eun taol domino.

    (5) Bezañ domino : avoir gagné (au jeu de domino)

    (1996) VEXE 69. Celui qui a réussi à poser le premier tous ses dominos a gagné, et il annonce sa victoire en s’écriant : «Me ’zo domino !»

    B. sens fig.

    (1) Ober domino : gagner.

    (1908) PIGO ii 153. Ar pôtr, pa welas piou ’oa war e dro, a gredas d’ean ’oa barrek hag e oa o vont d’ober domino raktal.

    (2) Ober domino : réussir dans la vie.

    (1978) BZNZ 113. (Plougernev) Añ ! hennezh a ra domino ! Marteze ’n eus pevar c’hant penn-dañvad.

    (3) Bezañ domino : être sorti d’affaire.

    (1989) LARA 137. N’oan ket domino rak n’oan ket desket a-walc’h c’hoazh war seurt tra.

    II. (religion) Domino.

    (c.1718) CHal.ms i. domino, tr. «un domino, ur c’hapot.» ●(1744) L’Arm 115b. Domino, camail que les Prêtres portent par-dessous le rochet, au-lieu de bonnet-carré, depuis la Toussaint jusqu’à Pâques. C’est aussi un petit capot pour s’abrier, tr. «Domino.. eu. m.»

  • dominoenn
    dominoenn

    f. (Un) domino.

    (1949) KROB 9/12. betek an dominoenn ziweza.

  • domisaat
    domisaat

    voir damesaat

  • domisil
    domisil

    s. Domicile.

    (1499) Ca 69b. Domicil. g. domicile maison ou menaige.

  • Don
    Don

    hydronyme An Don : Le Don (affluent de la Vilaine) 91 km de long.

    (1942) ARVR 98. Ouzhpenn an Oud, ar Wilen a zegemer ivez dre amañ an Don hag an Isar.

  • don .1
    don .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Profond.

    (1464) Cms (d’après GMB 195). Doun, profond. ●(1499) Ca 71a. Don. g. parfond. ●(1580) G 20. an mor don, tr. «la mer profonde.»

    (1659) SCger 98a. profond, tr. «dounn.» ●(c.1680) NG 129-130. Er gauter so bras ha ledan, / Ha hir ha don. ●(1732) GReg 233b. Creux, creuse, profond, tr. «Doun.» ●Puits creux, riviere creuse, tr. «Punçz doun, stær doun.» ●(1744) L'Arm 27a. Bas, profond, tr. «Donne : Deune

    (1849) LLB 1201. ur ster don ha trouzus. ●(1868) KMM 256. un izelenn doun spountuz.

    (2) Profond (sens horizontal).

    (1752) BS 695. ul lec'h distro ha doun en desert.

    (1849) LLBg III 135. Ar er manéieu raus hag ér hoedeu donan.

    (1910) MBJL 20. Diweatoc'h ec'h eas donoc'h en douar Arvor. ●(1914) MAEV 208. hag ez eas da jom dounoc'h en douar.

    (3) (en plt de la neige) En couche épaisse.

    (1905) KANngalon Genver 302. Erc'h a oa bet kenan, hag ann douar a ioa goloet tro var dro, ha doun zoken. ●(1907) PERS 75. Eun dervez e teuaz d'an oferen dre an erc'h doun. ●161. an erc'h a oa doun. ●(1984) ENEU 20. (Eusa) erh don 'm-eus bet gweled.

    (4) (en plt d'un animal de boucherie) =

    (1923) FHAB Mezheven 222. Ar c'higer a zellas c'hoaz ouz ar vioc'h... Eun tamm brao a gig a zo enni, a zonjas ; ledan eo ha doun.

    (5) (agriculture) Labour don : labour profond.

    (1857) CBF 106. Labour doun, tr. «Labour profond.» ●(1867) FHB 140/288b. Setu penaoz e tal al labourou doun hirroc'h evit al labourou baz.

    (6) Profond (sens de la hauteur).

    (1906) KANngalon Gwengolo 204. eur voul tan o sevel hag o pignat en oabl doun.

    (7) (en plt d'un plat, d'une assiette) Creux.

    (1849) LLB 2115. ar ur plad don, lidet ul liein guen. ●(1890) MOA 194a. Assiette creuse, tr. «asied doun, f. asiedi doun

    (1982) TKRH 178. ur plad don.

    (8) (pêche) Sardin don : sardine de fond.

    (1979) VSDZ 59. (Douarnenez) Ar sardin don vez graet e miz Du pe e miz Kerzu, tr. (p. 223) «La sardine de fond se fait au mois de novembre ou décembre.» ●(1986) GEVU v 90. (Pouldahu) Ar sardin don… A-raok nie taolet ar greun kea, tr. «La sardine de fond… Avant qu'elle n'est pondu ses œufs.»

    B. sens fig.

    (1) (Peine, chagrin) profond, grand.

    (1580) G 113. Glachar hac esgoar don a meusme oz monet, tr. «J'ai douleur et peine profonde à m'en aller.»

    (1877) EKG I 238. feiz doun ha stard.

    (2) =

    (1906) KANngalon Mae 101. ho zakrifiz a denne d'he heul poaniou bepred dounnoc'h.

    (3) =

    (1902) MBKJ 159. ar skiant doun, founnuz ha sklear a gaver enn-han [el leor].

    (4) Labour don : travail approfondi.

    (1950) KROB 26-27/7. Ne vez ket graet kals a drouz, met labour don.

    (5) Bezañ don war : être calé en.

    (1972) BRUD 41/36. (Gourgon) N'ho-peus ket lavaret din ez oh don war al latin ? / (Yann) Eo. Kalet ha don on war al latin.

    II. Épith. Aod don =

    (1907) DRSP 71. O vont da zouara edont aze bremaik / En aot doun koulskoude !

    III. Adv.

    A.

    (1) Profondément.

    (c.1680) NG 1131-1132. En iffernë zo vn ty, / Don didan en douar.

    (1849) LLB 104-105. ur arèr / E feutou don en doar, e zisohou d'er pen. ●354. Ne zoujet ket palat dondon en anteu. ●884. toulet don ged hou pâl. ●(1877) BSA 91. Ober a rea sin da gleuza dounnoc'h.

    (1929) FHAB Genver 26. Laka doun da dok en da benn.

    (2) Profondément (sens horizontal).

    (1752) BS 558. antreet doun er c'hoad.

    B. sens fig.

    (1) Profondément.

    (1871) FHB 312/404a. Pa vezint croget doun en ho c'housk. ●(1877) BSA 182. e lakeas doun en he spered ar zonj-man. ●(1894) BUZmornik 612. Guir eo, ann Aviel a ioa bet prezeget eno guech all ; mes ann anaoudegez anezhan n'oa ket eat doun er sperejou.

    (2) Mont don war, gant udb. : approfondir qqc.

    (1976) LIMO 20 mars. heb moned don ged peb tra, drestoll ar en évaj. ●(1975) YABA 19.04. Ean nen dè ket don ar gatekiz er Person, ged hani er louarned, ne laran ket.

    (3) Labour kaset don : travail approfondi.

    (1980) LIMO 21 juin. ur labour kaset don hag e hra inour d'en hani en des herset geton.

  • don .2
    don .2

    m. –ioù

    (1) (marine) War an don, en don : au large, par grands fonds.

    (1944) GWAL 163/152. (Ar Gelveneg) A-wechoù ez implijer mor don : «oamp er mor don», «oamp war an don», da lavarout eo pell diouzh an aod, e-lec'h m'eo don ar mor. ●(1977) PBDZ 364. (Douarnenez) e renkez bezañ en don evit tapout anezho, tr. «tu dois être au large (par grands fonds) pour les prendre.»

    (2) (pêche) Micher an don : pêche aux sprats.

    (1979) VSDZ 76. (Douarnenez) Ar glizigoù, ha neuze micher an don 'giz a lavarer.

    (3) Profondeur.

    (c.1718) CHal.ms ii. Il faut Ietter Ietter la sonde pour sauoir la hauteur de L'eau, tr. «red é turul er sont aueit ànaoüein en deun es er mor.»

    (4) sens fig. Profondeur, tréfonds.

    (1790) MG 373. en donn a m'inéan. ●394. én donn ag ou halon.

    (1856) VNA 149. au fond de mon cœur, tr. «én dôn a me halon.»

    (1912) BUAZpermoal 158. dont a rent kement eus dôn ar galon. ●(1913) AVIE 62. um lakas de chonjal én don ag ou haloneu.

    (5) par ext. Fond.

    (1849) LLB 311. én don ag er hoed.

    (1908) PIGO II 149. neuze e kemeras an tec'h 'tresek doun ar c'hoad. ●(1942) DRAN 79. hag ofiserien alaman o leski en doun anezañ.

    (6) Bas-fond.

    (1975) YABA 05.04. En donieu-man. ●(1976) LIMO 05 juin. en donieu glébourek.

  • donaat
    donaat

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Approfondir.

    (c.1500) Cb 72a. [doun] g. parfonder. b. dounhat.

    (1732) GReg 46b. Approfondir, creuser plus avant, tr. «Dounaat. pr. dounéet. Van[netois] doñnât. pr. et.» ●(1744) L'Arm 15a. Approfondir, tr. «Donnatt

    (1911) BUAZperrot 385. o tounnât hag o ledannât anezi [an doufez]. ●(1929) SVBV 47. dounaat naoz an Nilus. ●(1978) BZNZ 106. (Lilia-Plougernev) E-barzh e Douarnenez edont d'ar poent-se o tounaat ar porzh...

    (2) sens fig. Approfondir (connaissance, etc.).

    (1950) KROB 26/6. evit pedi ha dounaat o feiz.

    II. V. intr.

    (1) (agriculture) Aller de plus en plus profondément (en labourant la terre).

    (1909) BOBL 06 novembre 254/2d. Dre ma za al labour war zonnaat, an douar a gemer ivez muioc'h a gov.

    (2) (en plt d'un bois) Être de plus en plus profond.

    (1902) PIGO I 164. hag ar c'hoat, dre ma 'c'h e, a dounae.

  • donañ
    donañ

    v. tr. d. Approfondir.

    (1659) SCger 145b. douna tr. «aprofondir.»

  • donded
    donded

    f.

    (1) Profondeur verticale.

    (1732) GReg 759a. Profondeur, tr. «Van[netois] dounded

    (1856) GRD 310. dondæt er mor hag ihueldæt en aibr. ●(1860) BAL 18. Spered ebed ne vuzulo an doundet nac al lec'hed eus ar mor-se. ●(1868) KMM 256. pevar ug'ent troatad doundet.

    (1907) RNDL 25. é donded er bé du.

    (2) par ext. Profondeur horizontale (des bois, etc.).

    (1838) OVD 273. én dondæt ag en deserheu.

    (1904) LZBg Genver 19. én donded ag er hoèdeu.

    (3) sens fig. Profondeur, tréfond.

    (1829) CNG 4. en dondæt ag é gonsciance. ●(1843) LZBg blezad 1 2l lodenn 15. en dondœd a me halon. ●(1849) LLBg IV 4. Ag en donded a hur halon.

    (1902) LZBg Mae 113. én donded ag é galon. ●(1905) IMJK 292. n'hellou biruikin lén én donded a jujemant en Eutru-Doué. ●(1925) FHAB Du 409. Ar gwirioneziou displeget edoug an deiz-ze o deus muioc'h a zounded hag a ledanded.

  • dondentez
    dondentez

    f. Profondeur.

    (1979) VSDZ 155. (Douarnenez) an dour a teu da glask an dondendez, tr. (p. 316) «la mer vient chercher la profondeur.»

  • donder
    donder

    m. –ioù

    (1) Profondeur verticale.

    (1499) Ca 71b. [don] g. parfundite. b. donder.

    (1659) SCger 98a. profondeur, tr. «dounder.» ●(1732) GReg 759a. Profondeur, tr. «Doundèr.» ●(17--) EN 3396. eur stanc, a beder lef donder, tr. «un étang de quatre lieues de profondeur.»

    (1867) BUE 146. kouet enn eur fanten a bevar droatad donder. ●(1877) BSA 196. eur punz en doa c'huec'h troatad ha tregont a zounder. ●(1879) MGZ 221. piou a ouffe anaout ar brazder, an dounder hag al lec'hed euz ho carantez evit an dud ? tr. (R. Hemon, Jer 215) «qui saurait connaître la grandeur, la profondeur et l'étendue de votre amour pour les humains ?»

    (1908) FHAB Mae 142. eun dounder a heller lakaat, ma karer da vont beteg 35 ha memes 40 centimetr. ●(1909) FHAB Meurzh 72. eun troatad donder.

    ►[au plur.]

    (1865) LZBt Gouere 28. donderio ar mor braz.

    (1939) CDFi 22 avril. e dounderiou an toull teñval-ze.

    (2) par ext. Profondeur horizontale.

    (1914) MAEV 212. lidou eur relijion ha ne vezont ket grêt e dounder ar c'hoajou.

    (3) sens fig. Profondeurs (de l'âme).

    (1909) FHAB Meurzh 71. e dounderiou an ene.

    (3) (linguistique) =

    (1937) YBBK 11. digorder, donder ha mouezh ar sonennoù.

  • dondez
    dondez

    f. Profondeur.

    (1977) PBDZ 242. (Douarnenez) ugent metr dondez, tr. «vingt mètres de profondeur.» ●(1979) VSDZ 75. (Douarnenez) pevar-c'hant mell dondez d'ar roued, tr. (p. 238) «le filet fait quatre-cents mailles de profondeur.» ●(1986) GEVU v 116. (Pouldahu) hag ign a lak o fochoù drag da vont d'an dondez m'o deus c'hoant, tr. «les chalutiers règlent leurs filets à la profondeur des bancs.»

  • done
    done

    m. Venue.

    (1744) L'Arm 452b. Intronisation, tr. «Donné unn Éscob é um bositein ag é Éscopti.»

  • donedigezh
    donedigezh

    f. –ioù

    (1) Venue.

    (1633) Nom 259a. Dentitio : la venuë des dents aux ieunes enfants : an donediguez an dènt dan bugalè, pa coummanç an dent da dont dant (lire : dan) bugalè.

    (1659) SCger 51b. entrée, tr. «dounediguez.» ●123a. venuë, tr. «dounediguez.» ●145b. dounediguez, tr. «venue.» ●(c.1680) NG 145. En donedigueh a Jesus. ●1792. En eil donnedigueh a Jesus. ●(1732) GReg 27a. Allée, & venuë, tr. «Mônediguez, ha dônediguez.» ●(1744) L'Arm 17b. Arrivée, tr. «Donnédiguiah. heu. f.» ●30b. Bienvenuë, premiere entrée, tr. «Donnédiguiah. f.» ●(1790) Ismar 29. quênt Donnedigueah Jesus-Chrouist. ●40. Donnedigueah hun Salvér.

    (1854) PSA II 61. na dishavallet e vou eil donnedigueah Jesus-Chrouist doh é zonnedigueah quetan ! ●(1866) FHB 99/369a. Jesus-Christ, map Doue, en deus teurvezet ober he zonediguez var an douar. ●(1877) BSA 228. araoc pe goude donedigez hor Zalver. ●(1883) MIL 11. Var dro daou c'hant vloas goude donedigez hor Zalver.

    (1907) AVKA 18. ar stereden a verk e donedigez. ●(1911) BUAZperrot 89. pell a oa edont o c'hedal donedigez ar Christ.

    (2) Avènement.

    (1659) SCger 4a. Aduenement, tr. «dounediguez.» ●(c.1718) CHal.ms i. aduenement, tr. «donnedigueh

  • donedigezh-vat
    donedigezh-vat

    f.

    (1) Bienvenue.

    (1633) Nom 54a. Cœna viatica : la bien-venuë : an donediguez mat. ●158b. Crater Philotesius : verre pour boire la bien-venuë : guez ren (lire : guezren) euit euaff an donediguez mat. ●160b. Vas futile : verre pour boire la bien-venuë : guez ren (lire : guezren) da euaff an donnediguez mat.

    (1931) VALL 66b. Bienvenue, tr. «donedigez-vat f.»

    (2) (Droit) paeañ e zonedigezh vat : payer son béjaune, payer sa bienvenue.

    (1633) Nom 205a. payer son beiaune, payer sa bien-venüe, tr. « paëaff ez donediguez mat, paëaff ez dez-mat-declzoll (lire : -deoc’h-holl) »

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...