Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 163 : de dizerzh (8101) à diziou (8150) :- dizerzhdizerzh
adj. Qui n'a pas d'enfant. (?) cf. dizhêrezh (?).
●(1982) MABL II 71. (Lesneven) tud dizerzh : divugel.
- dizeskdizesk
adj.
(1) Qui n'a pas reçu d'instruction.
●(1866) FHB 60/58a. chom dizesc. ●(1889) SFA 84. n'oant, ervez ar bed, nemet tud dister, dizesk ha berr a spered. ●(1889) ISV 470. al loened iaouang er c'hoad-ze a ioa dizesk.
●(1907) BOBL 01 juin 140/1b. eun den dizisk ha gouër. ●(1907) PERS 181. an den diskiant ha dizesk. ●(1911) BUAZperrot 296. eun dizesk ha gouez a zen. ●(1929) LAPK 55. Doktor e vijen kavet marteze gand eun den dizesk ha diskol.
►[empl. comme subst.]
●(1886) SAQ I 13. kos ha iaouank, desket ha dizesk, paour ha pinvidik e tiskouezont kement a fizians er Verc'hez.
(2) Dizesk war : ignorant au sujet de.
●(1911) BUAZperrot 566. kelenn an dud dizesk var o relijion. ●569. M'o c'have dizesk var ar c'hatekiz pe var o fedennou.
- dizeskern
- dizesketdizesket
adj. Qui n'a pas reçu d'instruction.
●(1879) BAN 63. d'an dud dizesket coulz ha d'an dud desket.
●(1911) BUAZperrot 350. ar venec'h speredeka a ranke labourat gant o c'horf, kenkoulz hag ar re zizesketa. ●(1914) FHAB Meurzh 68. d'ar vugale yaouankoc'h ho (lire : ha) dizesketoc'h egetan.
- dizeskiñdizeskiñ
v. tr. d. Désapprendre, oublier.
●(1659) SCger 39b. desaprendre, tr. «didisqui. p. didesquet.» ●(1732) GReg 273a. Desapprendre, oublier ce qu'on a appris, tr. «Disisqi. pr. disesqet. Van[netois] disisqeiñ.»
●(1876) TDE.BF 163a. Diziski, v. a., tr. «Désapprendre, oublier ce qu'on a appris.»
●(1907) VBFV.fb 29b. désapprendre, tr. «diziskein.» ●(1929) FHAB Ebrel 154. dizeski ar brezoneg.
►absol.
●(1902) TMJG 351. pell zo aboue a meuz didisket.
- dizesper .1dizesper .1
adj. Incommensurable.
●(1909) BROU 228. (Eusa) Eur boan dizesper, tr. «un mal excessif, fou.»
- dizesper .2dizesper .2
m. Désespoir.
●(1659) SCger 41a. desespoir, tr. «disesper.» ●143b. disesper, tr. «desespoir.» ●(c.1680) NG 910. Guet ragë ha desesper. ●(1710) IN I 53. ur goelvan, ul leonv hac ur c'hri a zizesper. ●(1732) GReg 274b. Desespoir, tr. «Disespér. Van[netois] desespér. disespér.»
●(1864) SMM 80. kement a boan, a scrign-dent hag a zizesper ! ●(1868) KMM 59. Ar spont, ann disesper a venne, a vareadou, gonid varneza. ●165. an droug-spered a lacaas e oll nerz, e oll c'halloud da berdôler aneza e disesper. ●Ar pez a vire outa da bergoueza e disesper. ●(1869) HTC 312. dizec'ha a rai gant an dizesper. ●(18--) SAQ I 38. ar brasa keus, ar pounnera disesper. ●(1880) SAB 206. disesper ha scrign dent.
●(1904) DBFV 45a. dézanspoér, dézespoér, m. pl. ieu, tr. «désespoir.» ●(1907) PERS 339. Ha c'hoaz Doue (...) a vir ouzin d'en em anaout mad, anez e kouesfen en dizesper. ●(1923) ADML 45. a skragne ho dent gant disesper. ●(1989) LARA 222. Meur a hini a zo bet marvet en dizesper, goude ur vuheziad emgann.
- dizesperañsdizesperañs
f. Désespoir.
●(1530) J 88a. Hau mazoude disesperancc / Ma merch henaf daz em auancc / Quae gant diligancc ha dancc fur / Daue yuzas so en gloasou / Displec da art ha da dardou / Da gueryou ha ny biou sur, tr. Herve Bihan « Ohé ! où es-tu, Désespoir, ma fille aînée ? Approche-toi. Va en toute hâte, d’un pas mesuré et prudent, trouver Judas qui est dans le chagrin ; prépare bien tes artifices et tes traits, tes paroles, et nous le possèderons sûrement. » ●95b. Hoguen dif lauar pez a grif / Disesperancc ro auancc dif / Ouzit ez sentif ne grif quen / Raeson sclaer eu ma matery / Rac se pardon nac essony / Nemdeur oar nep sy byzhuyquen, tr. Herve Bihan « Mais dis-moi ce que je dois faire, Désespoir ! aide-moi ; je t’obéirai sans faire plus. Mon affaire est raison claire ; à cause de cela ni pardon ni répit je ne consentirai, assûrémment, à jamais. » ●(1575) M 163. vn guer disesperanç, tr. «un mot de désespoir.»
- dizesperet
- dizesperiñ / dizesperoutdizesperiñ / dizesperout
v.
(1) V. intr. Désespérer.
●(1659) SCger 41a. desesperer, tr. «disesperi.» ●143b. disesperi, tr. «desesperer.» ●(1732) GReg 274b. Desesperer, tr. «Disesperi. disesperout. ppr. disesperet. Van[netois] disespereiñ.»
●(1824) BAM 25. ar pec'het a ras Judas o tisesperi. ●(1880) SAB 30. arabat beza souezed na dizesperi. ●232. mar teufe d'in mennout disesperi. ●(1894) BUZmornik 684. ne dle ket dizesperi evit kement-se. ●796. arabad e d'ehoc'h morse dizesperi.
●(1904) DBFV 45a. dézesperein, v. n., tr. «désespérer.»
(2) V. pron. réfl. En em zizesperiñ : se désespérer.
●(1790) MG 88. tærein, hum zézespérein.
- dizesperoutdizesperout
voir dizesperiñ
- dizesperus
- dizeun
- dizeunañ / dizeuniiñ
- dizeunet
- dizeuniiñdizeuniiñ
voir dizeunañ
- dizeur .1dizeur .1
adj.
(1) Malheureux.
●(1847) FVR 306. dre eunn dalledigez dizeur hag eur fians re vraz. ●(1886) SAQ I 7. aliez e diou veach eurus an hini a varv abred ; aliez teir gueach dizeür an hini a jom da goza.
(2) =
●(1824) BAM 274. ez ê ret oboïssa d'ar Mistri peguement bennac ma zint rust ha diseur.
(3) =
●(1847) MDM 159. eur voïen disëur.
- dizeur .2
- dizeur .3dizeur .3
adv. =
●(1744) L'Arm 161b. Fort, beaucoup, tr. «Forh : hemb-som : Meurbétt : Dizeure.» ●237b. A-merveille, merveilleusement, tr. «Manificq ; Dizeure ; Énn-néh ; Énn-neaih.»
- dizeurediñ
- dizeürus
- dizevan
- dizeverdizever
adj.
(1) (en plt de qqn) Oisif, innocupé, désœuvré.
●(1916) LILH 7 a viz Du. Er mitin-men éh on dizevaroh un tammig. ●(1919) DBFVsup 19b. dizevar B[as]v[annetais], tr. «sans occupations urgentes.» ●(1925) DIHU 170/305. é ma ret bout ieuank ha dizevar. ●(1934) BRUS 164. Sans occupation urgente, tr. «dizevar.» ●(1939) RIBA 41. un eutru dizevar.
(2) Amzer dizever : temps libre.
●(1939) DIHU 341/366. implé é amzér dizevar de studial er brehoneg. ●(1942) DIHU 371/81. kemér ar é amzér dizevar.
(3) Bout dizever d'ober udb. : avoir le temps de faire qqc.
●(1942) DHKN 199. goudé bout cholhet hé lestri, é ma dizevar de aozein ha de gampen dillad.
- dizevot .1dizevot .1
adj. (religion)
(1) Attr./Épith. Indévot, qui manque de dévition.
●(1732) GReg 525b. Indevot, ote, tr. «Disevot.»
●(1824) BAM 116. pedennou dizevot. ●(1839) BEScrom 55. Peguement a vugalé dizevot. ●(1857) HTB 165. Kristenien dife ha didevod. ●(1860) BAL 90. beza dizevod en iliz. ●(1867) FHB 138/270a. klevout anezi en eur feson ken direspet ha ken dizevod !
(2) Adv. Indévotement.
●(1744) L'Arm 453a. Irreligieusement, tr. «Dizevott.»
- dizevot .2
- diziaouldiziaoul
adj. Qui ne croit pas au diable.
●(1905) BOBL 25 mars 27/1c. Pa lavaran dizoue, e lavaran amplik (…). Pa lavaran diziaoul, ec'h an re c'hoaz ive.
- diziaouliñ
- diziazezdiziazez
adj. Sans fondement, infondé.
●(1958) BAHE 15/17. e vez maget alies dizunvaniezh etre ar Vretoned, dre vrizh-lavarioù ha treuzkredennoù diziazez. ●24. un tamall diziazez.
- dizibabdizibab
adj. Indécis.
●(1958) BRUD 3/98. «Dizibab» a vez implijet e brezoneg komzet : «eun den dizibab n'eo ket da vond na da zond», a lavarer.
- dizibiliañ
- dizibr
- dizibrañ / dizibriñdizibrañ / dizibriñ
v. tr. d. Déseller.
●(1659) SCger 40a. debrider, tr. «dizibra.» ●43a. deseller, tr. «dizibra.» ●(1732) GReg 162a. Desseler & debrider un cheval, tr. «Disibra, ha divrida ur marc'h.»
●(1921) GRSA 385. dizibrein é jao aveit el lezel de bérat. ●(1931) VALL 683b. ôter la selle, tr. «dizibra.»
- dizibret
- dizibriñdizibriñ
voir dizibrañ
- diziennañdiziennañ
v. tr. d. Écrémer.
●(1876) TDE.BF 122b. Dienna, v. a. Ecrémer le lait ; p. diennet. Le verbe dizienna serait plus régulier à cause de sa composition, mais dienna est préfére en ce sens.
- dizifenn
- dizilhad
- dizilhañdizilhañ
v. tr. d. Digérer.
●(1867) FHB 140/285b. Pa en do dizillet he govad avad, e tebro adarre eguiz kent.
- dizili
- dizimezdizimez
adj. Célibataire.
●(1499) Ca 67b. Dizemez. g. homme sans femme.
●(1732) GReg 203b. Vivre en continence, garder le celibat, tr. «Beva dizemez.»
●(1857) CBF 53. Dizemez eo, tr. «Il est célibataire.» ●(1877) EKG I 189. He vugale a rank beza oll marvet dizemez.
●(1906) BOBL 13 octobre 108/3c. plac'h dizeme. ●(1936) PRBD 173. nebeut a dud a ve galvet da jom dizemez. ●(1962) EGRH I 69. dizimez a., tr. « non marié, célibataire. »
- dizimeziñdizimeziñ
v.
(1) V. tr. d. Annuler un mariage.
●(1732) GReg 263a-b. Demarier, casser, annuler un mariage, tr. «Disimezi. pr. disimezet.»
●(1876) TDE.BF 801. dizimezi ar re n'int ket euruz daou ha daou. ●(1890) MOA 223a. Divorcer (séparer) juridiquement des époux, tr. «dizimezi, v. a.»
(2) V. intr. Divorcer.
●(1790/94) PC I 198. Liberte da zizimezi.
●(1867) MGK 64. Ma ve great eunn aoter evit dizimezi.
(3) V. pron. réfl. En em zizimeziñ =
●(1869) SAG 98. dimezi, enem zizimezi.
- dizimplij
- dizingaldizingal
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Inégal.
●(1732) GReg 294a. Disproportionné, ée, tr. «Disegal. disiñgal.» ●761a. Qui n'est pas proportionné, tr. «disiñgal.» ●(1774) AC 36. Cordonnen ar beguel a so eur gorzen bossec a disingal, tr. «Le cordon ombilical est un conduit tortueux & inégal.»
●(1847) MDM 44. tud dishingal dishenvel dre oad.
(2) Accidenté.
●(1890) MOA 103a. Accidenté, tr. «dizingal.»
(3) Irrégulier.
●(1971) BAHE 68/23. kaout labour dizingal.
II. Adv. Irrégulièrement.
●(1971) BAHE 68/23. labourat dizingal.
- dizingalder
- dizintent
- dizinterestdizinterest
adv. En étant désintéressé.
●(1847) MDM 25. N'em beuz ked aoun da lavaret penaoz eus a gant tra kaër, vertuzus, courajus ha dezinterez gread evid an nesa er c'heriou, ne gavor ked a veac'h dek var ar meaz.
- dizinterriñ
- dizintrududizintrudu
adj. Négligent, qui manque d’initiative.
●(1879) ERNsup 157. dizintrudu, négligent, Trév[érec].
●(c.1930) VALLtreg 1243. intrudu : Se dit à Quemperven et au-delà vers Pontrieux (suivt B.), dans tout Trég. (suivt Mr Corfec) pour signifier industrie : N'eo ket iskiz e ve paour, n'euz tamm intrudu ebet. | Prévision (Bertou, Pleubian) c'est plutôt industrie, savoir-faire ; eun den dizintrudu, un homme qui est sans soin et sans prévision. (Bertou, Pleubian.) – (idem Tépot – Louargat – Breiziz n'o deuz ket a-walc'h a intrudu. – Intrudu, initiative ; dizintrudu, manque d'initiative (Even). ●(1947) TNOG 5/22. (Tregor ha Goelo) Dizintrudu, ag. : diwar-benn un den hep ijin ha spered ebet. Ur paour kaezh dizintrudu.
- diziodiñ
- dizioudiziou
adv. cf. diriaou
(1) Jeudi.
●(14--) N 1409. Eguit donet dy diziou, tr. «Pour y venir jeudi.» ●(c.1500) Cb 41b. [coan] g. preparation de cene le iour du ieudi absolut. b. an preparation da coan dizyou camblit. ●(1530) J p. 19a. Diziou da coan, tr. «Le jeudi de la Cène.» ●(1633) Nom 225a. Dies Iouis : Ieudy : Diziou.
(2) Diziou kentañ : jeudi prochain.
●(1857) CBF 34. Diziou kenta e vezo gouel lid, tr. «Jeudi prochain ce sera fête solennelle.»
(3) Diziou diwezhañ : jeudi dernier.
●(1857) CBF 89. diziou diveza, tr. «jeudi dernier.»