Devri

Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés

Page 166 : de dizoueegezh (8251) à dizudi (8300) :
  • dizoueegezh
    dizoueegezh

    f. Athéisme.

    (1931) VALL 43a. Athéisme, tr. «dizoueegez f.»

  • dizoueelezh
    dizoueelezh

    f. Impiété.

    (1923) FHAB C'hwevrer 44. en hon amzer a (…) zizouelez. ●(1927) FHAB Genver 18. Ar skol laïk 'zo deut da vezan muioc'h-mui eul lec'h a zizouelez.

  • dizoueüs
    dizoueüs

    adj. Impie.

    (1931) VALL 377a. Impie, tr. «dizoueüs

  • dizoueüsted
    dizoueüsted

    f. Impiété.

    (1931) VALL 377a. Impiété, tr. «dizoueüsted f.»

  • dizoug
    dizoug

    m. Hep doug na dizoug : impartialement.

    (1942) VALLsup 75. Juger sans faveur et sans prévention, tr. «barn hep doug na dizoug

  • dizougus
    dizougus

    adj. Qu'on ne peut porter.

    (1857) AVImaheu 94. béheu ponér ha dizougus.

  • dizouj
    dizouj

    adj. Qui ne craint rien, qui n'a peur de rien.

    (1732) GReg 231a. Qui ne craint point ce qui est à redouter, tr. «Disouch

    (1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 91. un offiçour soudardèd ag er ré dizouchan. ●(1876) TDE.BF 164a. Dizouj, adj., tr. «Non respectueux.»

    (1910) MBJL 37. en em gemer a ra ouz (...) ar brotestanted dizouj, koulz hag ouz ar gatoliked. ●(1939) ANNI 6. er brezélour dizouj. ●(1939) RIBA 52. ur rouéig dizouj. ●155. Dizouj e oent. ●159. Ne oè ket dizouj neoah.

  • dizoujañs .1
    dizoujañs .1

    adj. Sans respect.

    (1931) VALL 652b. sans respect, tr. «dizoujañs

  • dizoujañs .2
    dizoujañs .2

    m.

    (1) Manque de crainte.

    (1732) GReg 231a. Défaut de crainte de Dieu, tr. «An disoujançz eus a Zouë.» ●(17--) TE 66. ha ne ouiér petra admirein davantage pé dizoujance pé folleah er-ré-zou hardéh assès eit hum sehuel inemp de Zoué memb. ●(17--) ST 88. N'en d-eo ket en-oun-me e ve ann dizoujanz, tr. «ce n'est pas moi qui oserai refuser un holl tel que vous.»

    (2) Irrespect.

    (1866) LZBt Gwengolo 195. didoujans e-kenver Doue. ●(1866) SEV 64. ar re a deu, dre ho dizoujanz, da nevezi bemdez torfed ar roue fallakr. ●(1874) POG 184. ober ann dilez euz a zizoujanz e kenver Doue. ●(1877) BSA 160. fallagriez an dud hag ho dizoujans e kenver Doue.

  • dizoujus
    dizoujus

    adj. Qui ne craint rien, qui n'a peur de rien, de personne.

    (1732) GReg 231a. Qui ne craint point ce qui est à redouter, tr. «Disoujus.» ●Il ne craint personne, tr. «estrainch eo disoujus

  • dizour .1
    dizour .1

    adj.

    (1) Sans eau.

    (1732) GReg 961a. Vin pur, tr. «guïn disour

    (1876) TDE.BF 164a. Dizour, adj., tr. «Sans eau.» ●(1890) MOA 227a. Sans eau, tr. «dizour

    (1962) EGRH I 70. dizour a., tr. « sans eau. »

    (2) (météorologie) Sans pluie.

    (1911) BUAZperrot 743. Koabr dizour int. ●(1955) STBJ 166. ar c'hourdeiou dizour.

    (3) À peu près sec.

    (1962) EGRH I 70. dizour a., tr. « à peu près sec. »

  • dizour .2
    dizour .2

    m.

    (1) Écoulement.

    (c.1500) Cb 86a. [fluaff] Jtem hec fluctuatio / is. g. fluctuation de fleuues. b. dizour.

    (2) euphém. Petit besoin.

    (1935) NOME 94. Evit un dizour e oa.

    (3) Gouttière, chéneau.

    (c.1500) Cb 34a. Can ty alias dizour. gal. gouttiere / chalante.

    (4) Conduit, égout.

    (c.1500) Cb 34a. [can ty] Item hoc fratellum / li. g. aigout de chambres priuees. b. dizour an camprou aes.

    (5) (marine) Toull-dizour : nable.

    (1633) Nom 151b. Sentina : l'ossec : an losseau, an toull dizour.

    (1732) GReg 859b. Sentine, le lieu le plus bas du navire, près du grand mât, tr. «an toull disour

    (1987) GOEM 78. Un autre trou est parfois percé dans le bordage près de la quille : il sert de nable, pour évacuer l'eau quand le bateau est au sec. Il est normalement bouché par une forte cheville, an ibil, enfoncée à force. Ce trou porte le nom de toull-dizour, toull-faozet ou bond-chaoz.

  • dizouradenn
    dizouradenn

    f. –euph. Ober un dizouradenn : satisfaire un petit besoin, uriner.

    (1976) BAHE 90/45. Geriennoù all poblek, met damziseven : mont da ober un dizouradenn.

  • dizouradur
    dizouradur

    m. Drainage, assèchement.

    (1931) VALL 210a. Dessèchement des terrains, tr. «dizouradur m.» ●231a. Drainage, tr. «dizouradur m.»

  • dizourañ / dizouriñ
    dizourañ / dizouriñ

    v. & adv.

    I. V. intr.

    A.

    (1) Écouler.

    (c.1500) Cb 86a. [fluaff] Jtem fluctuo / as / n. g. fluctuer / vaciller / commouuoir. b. dizouraff.

    (2) Couler, découler.

    (c.1500) Cb 86a. [fluaff] Jtem defluo / is. n. g. decouurir. b. dizouraff. ●86b. [fluaff] Jtem liquescit verbum impersonale. g. il appiert / ou decourt. b. teuzyff / pe dizouraff.

    (1659) SCger 33a. couler, tr. «dizoura

    B.

    (1) (en plt de l'eau) Couler, s'écouler.

    (1895) GMB 190. couler, petit Trég[uier] didourañ. ●(18--) SAQ I 367. pa vez dic'hlaniet an dour, roït dizal ma tizouro.

    (1977) PBDZ 901. (Douarnenez) aze ne zizoure morse ar pont, tr. «là l'eau ne s'écoulait jamais du pont [du bateau].» ●(1979) VSDZ 67. (Douarnenez) Ar pont a rank dizourañ, tr. (p. 231) «L'eau doit s'écouler du pont.»

    (2) (cuisine) Égoutter.

    (1659) SCger 145a. dizoura, tr. «degouster».

    (1912) DIHU 80/23. Tennet ind nezé ar ur plad de zizeurein mat.

    (3) (en plt des yeux) Pleurer.

    (1933) OALD 45/217. Da rei nerz d'an daoulagad (…) pa deu daerou anezo, pa zizouront.

    (4) fam. Pleuvoir.

    (1967) BAHE 52/27. Er-maez ivez e tizour.

    (5) euphém. Pisser.

    (1907) VBFV.bf 17b. dizeurein, v. n., tr. «uriner.» ●(1910) MAKE 54. evit... dizoura, respet d'eoc'h, ouz eur voden-lann. ●(1931) VALL 767a. Uriner, tr. «dizoura.» ●(1955) STBJ 107. e teuas c'hoant dizoura din. ●(1973) AMED 31. O tizouri on bet dreon ar vouredenn.

    II. V. tr. d.

    (1) Assécher, drainer, égoutter.

    (1732) GReg 311b. Oter l'eau des prez, l'empêcher d'y aller l'en faire écouler, tr. «Disoura ar prageou. pr. disouret

    (1857) CBF 106. Dizoura ann douar, tr. «Egoutter la terre.» ●(1866) FHB 58/45b. e ma o tizoura an oll douarou glib. ●(1867) FHB 142/300b. dourra ar prajeier re sec'h, dizourra ar prajeier re c'hleb. ●(1868) FHB 169/98a. difonta ha dizoura an douarou so o coll e meziou Rom.

    (1907) VBFV.bf 17b. dizeurein, v. a., tr. «ôter l'eau.» ●(1935) BREI 390/2b. an doare da zizoura an douarou mouest. ●(1942) DIHU 369/34. Penaos dizeurat en doar. ●(1958) BAHE 16/7. An douaroù put a voe dizouret.

    ►absol.

    (1864) KLV 6. Ann ero forchet enn izelen evit dizoura.

    (1924) FHAB Meurzh 110. pa vez dic'hlaniet an dour, grit fezier da zizoura. ●(1935) BREI 390/2c. Hogen, penôs dizoura ?

    ►[en appostion à l'inf.] Gwazh dizourañ : canal de drainage.

    (1890) MOA 225b. Faire des travaux de drainage, tr. «ober goaziou dizoura

    (1935) BREI 390/2c. Ar gwaziou dizoura a dle beza doun.

    (2) Retirer (qqc.) de l'eau.

    (1857) CBF 93. Dizoura al lin, tr. «Retirer le lin du rouissoir.» ●(1857) HTB 53. mar c'huitomp hon daou d'hen didoura.

    (3) Sécher (le foin).

    (1866) FHB 73/167a. Lavaret on eus meur a vech e c'hounezet cals o troc'ha abred ar foen, hag oc'h he zizoura buan pa vez trouc'het.

    (1962) EGRH I 70. dizourañ v., tr. « sécher légèrement. »

    (4) Protéger de l'infiltation des eaux.

    (1988) TIEZ II 115. Les bâtiments circulaires comme les soues à porc ont une toiture conique ; il est dit qu'elles sont plus «faciles à garantir des infiltrations», ezoc'h da zizourou !

    (5) fam. Dizourañ e gig : pisser un coup.

    (1976) BAHE 90/45. Pep loen bev a rank dizoura e gig.

    III. Loc. adv. War zidourañ : en pente.

    (1881) RECe v 126. petit Trég[uier] war didouraṅ, tr. «en pente.»

    IV. Dizouriñ avalou-douar : voir avaloù-douar.

  • dizourek
    dizourek

    adj. Asséché.

    (1904) ARPA 98. dre al leac'hiou dizourec.

  • dizourer
    dizourer

    m. –ioù

    (1) Rigole, canal de drainage.

    (1464) Cms (d’après GMB 190). dizourer, v. i. rigol.

    ►Épith.

    (1744) L'Arm 389b. Trenchée, tr. «Flosquêr dizeurérr

    (2) Plinthe.

    (1744) L'Arm 291a. Plinthe de mur, tr. «Dizeurérr ur vangoerr.»

  • dizouriñ
    dizouriñ

    voir dizourañ

  • dizourus
    dizourus

    adj. =

    (c.1500) Cb 86a-b. g. decouurans. b. dizourus.

  • dizraeniñ
    dizraeniñ

    v. tr. d. Oter une arête de.

    (1939) RIBA 14. kavet ur médesinour abil eroalh de zizraenein goug merh hor Roué. ●16. Chetu me merh, e zo hé goug de zizraenein.

  • dizrailh
    dizrailh

    adj. Sans fatigue.

    (1931) VALL 296a. sans fatigue, tr. «didrailh T[régor].»

  • dizrammañ
    dizrammañ

    v. tr. d. Couper à la faux.

    (1982) PBLS 139. (Sant-Servez-Kallag) dizrammañ, tr. «couper à la faux.»

  • dizrast
    dizrast

    adj.

    (1) Attr./Épith. Qui n'est pas equinté, blessé.

    (1919) MVRO 3/d. deût bravik d'ar gêr, / Sonn a (lire : o) fenn ha dizrast o lêr.

    (2) Adv. Bevañ dizrast : vivre sans peine.

    (1935) BREI 413/1d. tud dizoursi o veva didrast.

  • dizrastet
    dizrastet

    adj. =

    (1919) BUBR 10/265. eur foz-difenn didrastet.

  • dizrein
    dizrein

    adj.

    (1) Sans épines.

    (1744) L'Arm 138b. Sans épines, tr. «Dizrein

    (1876) TDE.BF 164a. Dizrein, adj., tr. «Sans épines.» ●(1890) MOA 85. di-zrein, tr. «sans épines.»

    (2) Sans arêtes.

    (1876) TDE.BF 164a. Dizrein, adj., tr. «débarrassé des arêtes.» ●(1890) MOA 85. di-zrein, tr. «sans arêtes.»

    (1977) PBDZ 184. (Douarnenez) dizrein, tr. «sans arêtes.»

    (3) sens fig. Sans ennuis, sans obstacles.

    (1913) PRPR 10. eürusted eur vuez dizrein.

  • dizreiñ
    dizreiñ

    v.

    I. V. intr.

    (1) Revenir, retourner.

    (1902) PIGO I 28. hini na oa dizroet. ●(1911) BUAZperrot 119. da zizrei d'e vro.

    (2) Détourner (un cours d'eau).

    (1908) PIGO II 64. choselli ar waz ha dizrei an dour el lec'h dounan anezi.

    (3) Devenir humide.

    (1957) ADBr lxiv 4/461. (An Ospital-Kammfroud) ar holo a oa kraz mad, bremañ eo deut da zizroi (dizrei) : gourd eo dija.

    II. V. tr. d. Dissuader.

    (c.1825-1830) AJC 4272. cair a moa ebedin ne voan quet vid edisrein.

  • dizreinañ / dizreiniñ
    dizreinañ / dizreiniñ

    v. tr. d.

    (1) Ôter les ronces (d'un endroit).

    (1499) Ca 68a. Dizreinaff. g. oster les espines.

    (1659) SCger 41a. defricher, tr. «dizreina.» ●145a. dizreina, tr. «oster les ronces». ●(1732) GReg 368a. Essarter, couper les buissons, arracher les racines, les ronces d'une terre, tr. «disreyna. pr. disreynet.» ●(1744) L'Arm 341b. Arracher les ronces, tr. «Dizreinnein

    (1936) DIHU 295/4. Deoh hui é de zizreinein en hent én hor raok.

    (2) Ôter les épines (de).

    (1876) TDE.BF 164a. Dizreina, v. a., tr. «enlever les épines.»

    (1911) SKRS II 58. Da zizreina penn Hor Zalver.

    (3) Ôter les arêtes d'un poisson.

    (1876) TDE.BF 164a. Dizreina, v. a., tr. «Oter les arêtes d'un poisson.»

    (1954) BISO 4. fonnusoc'h pesked int hag aes da zizreinañ d'ar vugale.

  • dizreiniñ
    dizreiniñ

    voir direinañ

  • dizremen
    dizremen

    v. tr. d. Repasser.

    (1499) Ca 68a. Dizremen. g. repasser.

    (1659) SCger 145a. dizremen, tr. «repasser.»

  • dizremm
    dizremm

    adj.

    (1) Sans visage.

    (1962) EGRH I 70. dizremm a., tr. « sans visage. »

    (2) Sans tranchant.

    (1962) EGRH I 70. dizremm a., tr. « sans tranchant. »

  • dizremmañ
    dizremmañ

    v. tr. d. Défigurer.

    (1914) DFBP 82b. défigurer, tr. «Didremma

  • dizrevelliñ
    dizrevelliñ

    voir dezrevell .2

  • dizrez
    dizrez

    adj. Sans ronces.

    (1876) TDE.BF 164b. Dizrez, adj., tr. «Débarrassé des ronces.»

  • dizrezañ
    dizrezañ

    v. tr. d. Ôter les ronces (d'un endroit).

    (1876) TDE.BF 164b. Dizreza, v. a., tr. «Arracher les ronces.»

    (1909) BROU 229. (Eusa) Enlever les ronces, tr. «Dizreiza.» ●(1962) EGRH I 70. dizrezañ v., tr. « enlever les ronces. »

  • dizro .1
    dizro .1

    adj.

    (1) De retour.

    (1732) GReg 272a. Dès qu'il fût retourné, tr. «Qentre ma yoa disro

    (1909) NOAR 46. ma ne vezan ket dizro a-benn hanter-noz. ●(1909) TOJA 27. Pa vin dizro, me 'yei davedout da gousket. ●(1924) FHAB Genver 14. eur wech dizro eus ar brezel.

    (2) Écarté.

    (1911) BUAZperrot 275. dre an hentchou dizroa.

  • dizro .2
    dizro .2

    m.

    I.

    (1) Retour.

    (1877) FHB (3e série) 11/83a. n'am euz bet distag ebet abaoue va dizro er vro-man.

    (1911) BUAZperrot 39. goude e zizro.

    (2) (religion) Conversion.

    (1911) BUAZperrot 326. evit goulenn ouz Doue, dizro he mab.

    (3) Guérison.

    (1911) BUAZperrot 327. anaout a reas n'oa dizro ebed mui eviti.

    II.

    A.

    (1) Dizro lous =

    (1920) FHAB Gwengolo 454. ar re-man goude an dizro louz-ze a jomas sioul eur pennad. ●(1936) CDFi 11 janvier. c'hoarvezout a reas gantan ar memes dizro-lous ha gand e vestr.

    (2) Ober un dizro var : faire un retour sur, revenir sur.

    (1911) BUAZperrot 338. tud Rouan a c'houlennas ma vije great eun dizro var he frosez.

    B. En dizro.

    (1) Sur le chemin du retour.

    (1911) BUAZperrot 33. En dizro e reas e zisken e manati Lerin.

    (2) En retour.

    (1902) MBKJ 186. Brud vad an den, eur wêch kollet, ral ma c'heller he c'haout en dizro.

    (3) En échange.

    (1911) BUAZperrot 342. Eun den eus Floranz evit deiz kenta ar bloaz a zigasas d'ezan eur baneradig frouez, en esper kaout eur galanna gaër en dizro.

    (4) En dizro a bep lec'h : (?) en toute occasion (?).

    (1872) GAM 19. D'ar mare-ze, en distro a bep leac'h, ar mear a iea da ober eur bale d'ar prospital.

    (1909) KTLR 48. He amezeien he c'harie ive, hag en dizro a bep leac'h, hen diskueze d'ezhi. ●106. Ar bugel keaz hen doa kalz da c'houzanv. En dizro a bep leac'h, ar beac'h a gueze var-n-han.

  • dizro-mat
    dizro-mat

    voir dérou-mat

  • dizroenn
    dizroenn

    f. –où Kaout un dizroenn : être éconduit.

    (1954) LLMM 47/23. Ar Bideo-se, ivez, dont betek en he zi d'ober lagad dezhi !... Daoust d'an dizroenn en doa bet e feunteun Kerleger... Kribell en doa !

  • dizroet
    dizroet

    adj. Humide, moite.

    (1957) ADBr lxiv 4/461. (An Ospital-Kammfroud) Gourd : adj. – Humide, moite. À placer da la progression suivante : kraz, seh, dizroet, kousket, gourd, leiz, gleb, gleb-teil.

  • dizroug .1
    dizroug .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Sans mal, sans maladie, guéri.

    (1861) BSJ 82. hag aben é gorv abéh hum gavas yah ha dizroug.

    (2) Qui s'est passé sans mal.

    (1917) LZBt Gouere 34. beaj dizrouk.

    II. Adv. Sans mal.

    (1878) EKG II 80. en doa gellet an Aoutrou Crenn en em gaout dizrouk e Lescoat.

    (1903) MBJJ 59. evel-se e tremen æzed ha dizrouk.

  • dizroug .2
    dizroug .2

    m. Bénignité.

    (1931) VALL 63b. Bénignité, tr. «dizroug m.»

  • dizrougañ / dizrougiñ
    dizrougañ / dizrougiñ

    v.

    (1) V. intr. Décolérer.

    (1931) VALL 188b. Décolérer, tr. «dizrouga.» ●(1932) BRTG 59. didérein ha dizrougein e hrant.

    (2) V. tr. d. Défâcher.

    (1931) VALL 190b. Défâcher, tr. «dizrouga

  • dizrougiñ
    dizrougiñ

    voir dizrougañ

  • dizrouk
    dizrouk

    adj.

    (1) (en plt de qqn, d'un animal) Qui ne fait pas de mal, qui n'est pas méchant, bénin.

    (1867) FHB 122/137a. bugale c'hoas dizroug. ●(1870) FHB 301/315b. eur bugel dizroug ha didroel. ●(1889) ISV 87. Eur vec'h dizroug ha sioul e voa. ●343. Er mare all avad oa ken dizrouk ha pep den. ●463. Ar glujiri a zo labouset dizroug.

    (1907) BSPD I 189. ol el loñned gouiù-sé e oé ataù dizroug é kevér en deu vreur. ●(1914) DFBP 185b. inoffensif, tr. «Dizroug.» ●(1931) VALL 63b. Bénin, tr. «dizrouk.» ●(1933) ALBR 44. eur pôtr dizrouk.

    (2) (en plt de paroles) Inoffensif.

    (1869) FHB 205/386a. eur goms dizrouk, lavaret ep he zonjal.

  • dizroulañs
    dizroulañs

    adj. [empl. comme adv.] Sans rancœur.

    (1883) MIL 30. N'eus douetans ebet na vije eur beva dizroullans etre an n'Autrou'n Eskop a Gemper hag hen.

  • dizruzañ
    dizruzañ

    v. tr. d. Dégraisser.

    (1732) GReg 258b. Degraisser, ôter la graisse, tr. «didruza. pr. didruzet

    (1869) TDE.FB 251a. Dégraisser la soupe, tr. «dizruza ar zoubenn.»

    (1931) VALL 193b. Dégraisser, tr. «dizruza

  • dizruzer
    dizruzer

    m. –ion Dégraisseur.

    (1732) GReg 258b. Degraisseur, tr. «dizruer. p. dizruéryen. Van[netois] dizruour-myher. p. yon

  • dizuañ / dizuiñ
    dizuañ / dizuiñ

    v. tr. d.

    (1) Ôter la couleur noire, la noirceur.

    (c.1500) Cb 73b. ga. ennoircir / ou desnoircir. b. duaff pe dizuaff.

    (1732) GReg 659a. Oter la noirceur, tr. «Disua

    (1876) TDE.BF 164b. Dizua, v. a., tr. «Dénoircir.» ●(1895) GMB 190. ôter la noirceur pet[it] Trég[uier] diduañ.

    (1932) BRTG 118. Ur blijadur e vehè bet dehon en dizuein [en hoh]

    (2) Déhâler.

    (1732) GReg 259a. Dehaler, travailler à ôter le hâle du visage, tr. «Disua. pr. disuet

    (3) sens fig. Égayer.

    (1949) KROB 14/2. o tiroufenna e dal, o tizui e spered.

  • dizuardiñ
    dizuardiñ

    v. tr. d. Ôter la couleur noire, la noirceur.

    (1932) BRTG 102. en dizuardein érauk er lézel.

  • dizudi
    dizudi

    adj. Sans intérêt.

    (1928) GWAL 16/7. en draonienn dizudi. ●(1931) GWAL 26/17. er broiou digenvez ha dizudi.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...