Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 166 : de dizoueegezh (8251) à dizudi (8300) :- dizoueegezh
- dizoueelezh
- dizoueüs
- dizoueüsted
- dizougdizoug
m. Hep doug na dizoug : impartialement.
●(1942) VALLsup 75. Juger sans faveur et sans prévention, tr. «barn hep doug na dizoug.»
- dizougus
- dizoujdizouj
adj. Qui ne craint rien, qui n'a peur de rien.
●(1732) GReg 231a. Qui ne craint point ce qui est à redouter, tr. «Disouch.»
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 91. un offiçour soudardèd ag er ré dizouchan. ●(1876) TDE.BF 164a. Dizouj, adj., tr. «Non respectueux.»
●(1910) MBJL 37. en em gemer a ra ouz (...) ar brotestanted dizouj, koulz hag ouz ar gatoliked. ●(1939) ANNI 6. er brezélour dizouj. ●(1939) RIBA 52. ur rouéig dizouj. ●155. Dizouj e oent. ●159. Ne oè ket dizouj neoah.
- dizoujañs .1
- dizoujañs .2dizoujañs .2
m.
(1) Manque de crainte.
●(1732) GReg 231a. Défaut de crainte de Dieu, tr. «An disoujançz eus a Zouë.» ●(17--) TE 66. ha ne ouiér petra admirein davantage pé dizoujance pé folleah er-ré-zou hardéh assès eit hum sehuel inemp de Zoué memb. ●(17--) ST 88. N'en d-eo ket en-oun-me e ve ann dizoujanz, tr. «ce n'est pas moi qui oserai refuser un holl tel que vous.»
(2) Irrespect.
●(1866) LZBt Gwengolo 195. didoujans e-kenver Doue. ●(1866) SEV 64. ar re a deu, dre ho dizoujanz, da nevezi bemdez torfed ar roue fallakr. ●(1874) POG 184. ober ann dilez euz a zizoujanz e kenver Doue. ●(1877) BSA 160. fallagriez an dud hag ho dizoujans e kenver Doue.
- dizoujusdizoujus
adj. Qui ne craint rien, qui n'a peur de rien, de personne.
●(1732) GReg 231a. Qui ne craint point ce qui est à redouter, tr. «Disoujus.» ●Il ne craint personne, tr. «estrainch eo disoujus.»
- dizour .1dizour .1
adj.
(1) Sans eau.
●(1732) GReg 961a. Vin pur, tr. «guïn disour.»
●(1876) TDE.BF 164a. Dizour, adj., tr. «Sans eau.» ●(1890) MOA 227a. Sans eau, tr. «dizour.»
●(1962) EGRH I 70. dizour a., tr. « sans eau. »
(2) (météorologie) Sans pluie.
●(1911) BUAZperrot 743. Koabr dizour int. ●(1955) STBJ 166. ar c'hourdeiou dizour.
(3) À peu près sec.
●(1962) EGRH I 70. dizour a., tr. « à peu près sec. »
- dizour .2dizour .2
m.
(1) Écoulement.
●(c.1500) Cb 86a. [fluaff] Jtem hec fluctuatio / is. g. fluctuation de fleuues. b. dizour.
(2) euphém. Petit besoin.
●(1935) NOME 94. Evit un dizour e oa.
(3) Gouttière, chéneau.
●(c.1500) Cb 34a. Can ty alias dizour. gal. gouttiere / chalante.
(4) Conduit, égout.
●(c.1500) Cb 34a. [can ty] Item hoc fratellum / li. g. aigout de chambres priuees. b. dizour an camprou aes.
(5) (marine) Toull-dizour : nable.
●(1633) Nom 151b. Sentina : l'ossec : an losseau, an toull dizour.
●(1732) GReg 859b. Sentine, le lieu le plus bas du navire, près du grand mât, tr. «an toull disour.»
●(1987) GOEM 78. Un autre trou est parfois percé dans le bordage près de la quille : il sert de nable, pour évacuer l'eau quand le bateau est au sec. Il est normalement bouché par une forte cheville, an ibil, enfoncée à force. Ce trou porte le nom de toull-dizour, toull-faozet ou bond-chaoz.
- dizouradenndizouradenn
f. –où euph. Ober un dizouradenn : satisfaire un petit besoin, uriner.
●(1976) BAHE 90/45. Geriennoù all poblek, met damziseven : mont da ober un dizouradenn.
- dizouradurdizouradur
m. Drainage, assèchement.
●(1931) VALL 210a. Dessèchement des terrains, tr. «dizouradur m.» ●231a. Drainage, tr. «dizouradur m.»
- dizourañ / dizouriñdizourañ / dizouriñ
v. & adv.
I. V. intr.
A.
(1) Écouler.
●(c.1500) Cb 86a. [fluaff] Jtem fluctuo / as / n. g. fluctuer / vaciller / commouuoir. b. dizouraff.
(2) Couler, découler.
●(c.1500) Cb 86a. [fluaff] Jtem defluo / is. n. g. decouurir. b. dizouraff. ●86b. [fluaff] Jtem liquescit verbum impersonale. g. il appiert / ou decourt. b. teuzyff / pe dizouraff.
●(1659) SCger 33a. couler, tr. «dizoura.»
B.
(1) (en plt de l'eau) Couler, s'écouler.
●(1895) GMB 190. couler, petit Trég[uier] didourañ. ●(18--) SAQ I 367. pa vez dic'hlaniet an dour, roït dizal ma tizouro.
●(1977) PBDZ 901. (Douarnenez) aze ne zizoure morse ar pont, tr. «là l'eau ne s'écoulait jamais du pont [du bateau].» ●(1979) VSDZ 67. (Douarnenez) Ar pont a rank dizourañ, tr. (p. 231) «L'eau doit s'écouler du pont.»
(2) (cuisine) Égoutter.
●(1659) SCger 145a. dizoura, tr. «degouster».
●(1912) DIHU 80/23. Tennet ind nezé ar ur plad de zizeurein mat.
(3) (en plt des yeux) Pleurer.
●(1933) OALD 45/217. Da rei nerz d'an daoulagad (…) pa deu daerou anezo, pa zizouront.
(4) fam. Pleuvoir.
●(1967) BAHE 52/27. Er-maez ivez e tizour.
(5) euphém. Pisser.
●(1907) VBFV.bf 17b. dizeurein, v. n., tr. «uriner.» ●(1910) MAKE 54. evit... dizoura, respet d'eoc'h, ouz eur voden-lann. ●(1931) VALL 767a. Uriner, tr. «dizoura.» ●(1955) STBJ 107. e teuas c'hoant dizoura din. ●(1973) AMED 31. O tizouri on bet dreon ar vouredenn.
II. V. tr. d.
(1) Assécher, drainer, égoutter.
●(1732) GReg 311b. Oter l'eau des prez, l'empêcher d'y aller l'en faire écouler, tr. «Disoura ar prageou. pr. disouret.»
●(1857) CBF 106. Dizoura ann douar, tr. «Egoutter la terre.» ●(1866) FHB 58/45b. e ma o tizoura an oll douarou glib. ●(1867) FHB 142/300b. dourra ar prajeier re sec'h, dizourra ar prajeier re c'hleb. ●(1868) FHB 169/98a. difonta ha dizoura an douarou so o coll e meziou Rom.
●(1907) VBFV.bf 17b. dizeurein, v. a., tr. «ôter l'eau.» ●(1935) BREI 390/2b. an doare da zizoura an douarou mouest. ●(1942) DIHU 369/34. Penaos dizeurat en doar. ●(1958) BAHE 16/7. An douaroù put a voe dizouret.
►absol.
●(1864) KLV 6. Ann ero forchet enn izelen evit dizoura.
●(1924) FHAB Meurzh 110. pa vez dic'hlaniet an dour, grit fezier da zizoura. ●(1935) BREI 390/2c. Hogen, penôs dizoura ?
►[en appostion à l'inf.] Gwazh dizourañ : canal de drainage.
●(1890) MOA 225b. Faire des travaux de drainage, tr. «ober goaziou dizoura.»
●(1935) BREI 390/2c. Ar gwaziou dizoura a dle beza doun.
(2) Retirer (qqc.) de l'eau.
●(1857) CBF 93. Dizoura al lin, tr. «Retirer le lin du rouissoir.» ●(1857) HTB 53. mar c'huitomp hon daou d'hen didoura.
(3) Sécher (le foin).
●(1866) FHB 73/167a. Lavaret on eus meur a vech e c'hounezet cals o troc'ha abred ar foen, hag oc'h he zizoura buan pa vez trouc'het.
●(1962) EGRH I 70. dizourañ v., tr. « sécher légèrement. »
(4) Protéger de l'infiltation des eaux.
●(1988) TIEZ II 115. Les bâtiments circulaires comme les soues à porc ont une toiture conique ; il est dit qu'elles sont plus «faciles à garantir des infiltrations», ezoc'h da zizourou !
(5) fam. Dizourañ e gig : pisser un coup.
●(1976) BAHE 90/45. Pep loen bev a rank dizoura e gig.
III. Loc. adv. War zidourañ : en pente.
●(1881) RECe v 126. petit Trég[uier] war didouraṅ, tr. «en pente.»
IV. Dizouriñ avalou-douar : voir avaloù-douar.
- dizourek
- dizourer
- dizouriñdizouriñ
voir dizourañ
- dizourus
- dizraeniñdizraeniñ
v. tr. d. Oter une arête de.
●(1939) RIBA 14. kavet ur médesinour abil eroalh de zizraenein goug merh hor Roué. ●16. Chetu me merh, e zo hé goug de zizraenein.
- dizrailh
- dizrammañdizrammañ
v. tr. d. Couper à la faux.
●(1982) PBLS 139. (Sant-Servez-Kallag) dizrammañ, tr. «couper à la faux.»
- dizrast
- dizrastet
- dizreindizrein
adj.
(1) Sans épines.
●(1744) L'Arm 138b. Sans épines, tr. «Dizrein.»
●(1876) TDE.BF 164a. Dizrein, adj., tr. «Sans épines.» ●(1890) MOA 85. di-zrein, tr. «sans épines.»
(2) Sans arêtes.
●(1876) TDE.BF 164a. Dizrein, adj., tr. «débarrassé des arêtes.» ●(1890) MOA 85. di-zrein, tr. «sans arêtes.»
●(1977) PBDZ 184. (Douarnenez) dizrein, tr. «sans arêtes.»
(3) sens fig. Sans ennuis, sans obstacles.
●(1913) PRPR 10. eürusted eur vuez dizrein.
- dizreiñdizreiñ
v.
I. V. intr.
(1) Revenir, retourner.
●(1902) PIGO I 28. hini na oa dizroet. ●(1911) BUAZperrot 119. da zizrei d'e vro.
(2) Détourner (un cours d'eau).
●(1908) PIGO II 64. choselli ar waz ha dizrei an dour el lec'h dounan anezi.
(3) Devenir humide.
●(1957) ADBr lxiv 4/461. (An Ospital-Kammfroud) ar holo a oa kraz mad, bremañ eo deut da zizroi (dizrei) : gourd eo dija.
II. V. tr. d. Dissuader.
●(c.1825-1830) AJC 4272. cair a moa ebedin ne voan quet vid edisrein.
- dizreinañ / dizreiniñdizreinañ / dizreiniñ
v. tr. d.
(1) Ôter les ronces (d'un endroit).
●(1499) Ca 68a. Dizreinaff. g. oster les espines.
●(1659) SCger 41a. defricher, tr. «dizreina.» ●145a. dizreina, tr. «oster les ronces». ●(1732) GReg 368a. Essarter, couper les buissons, arracher les racines, les ronces d'une terre, tr. «disreyna. pr. disreynet.» ●(1744) L'Arm 341b. Arracher les ronces, tr. «Dizreinnein.»
●(1936) DIHU 295/4. Deoh hui é de zizreinein en hent én hor raok.
(2) Ôter les épines (de).
●(1876) TDE.BF 164a. Dizreina, v. a., tr. «enlever les épines.»
●(1911) SKRS II 58. Da zizreina penn Hor Zalver.
(3) Ôter les arêtes d'un poisson.
●(1876) TDE.BF 164a. Dizreina, v. a., tr. «Oter les arêtes d'un poisson.»
●(1954) BISO 4. fonnusoc'h pesked int hag aes da zizreinañ d'ar vugale.
- dizreiniñdizreiniñ
voir direinañ
- dizremen
- dizremm
- dizremmañ
- dizrevelliñdizrevelliñ
voir dezrevell .2
- dizrez
- dizrezañ
- dizro .1dizro .1
adj.
(1) De retour.
●(1732) GReg 272a. Dès qu'il fût retourné, tr. «Qentre ma yoa disro.»
●(1909) NOAR 46. ma ne vezan ket dizro a-benn hanter-noz. ●(1909) TOJA 27. Pa vin dizro, me 'yei davedout da gousket. ●(1924) FHAB Genver 14. eur wech dizro eus ar brezel.
(2) Écarté.
●(1911) BUAZperrot 275. dre an hentchou dizroa.
- dizro .2dizro .2
m.
I.
(1) Retour.
●(1877) FHB (3e série) 11/83a. n'am euz bet distag ebet abaoue va dizro er vro-man.
●(1911) BUAZperrot 39. goude e zizro.
(2) (religion) Conversion.
●(1911) BUAZperrot 326. evit goulenn ouz Doue, dizro he mab.
(3) Guérison.
●(1911) BUAZperrot 327. anaout a reas n'oa dizro ebed mui eviti.
II.
A.
(1) Dizro lous =
●(1920) FHAB Gwengolo 454. ar re-man goude an dizro louz-ze a jomas sioul eur pennad. ●(1936) CDFi 11 janvier. c'hoarvezout a reas gantan ar memes dizro-lous ha gand e vestr.
(2) Ober un dizro var : faire un retour sur, revenir sur.
●(1911) BUAZperrot 338. tud Rouan a c'houlennas ma vije great eun dizro var he frosez.
B. En dizro.
(1) Sur le chemin du retour.
●(1911) BUAZperrot 33. En dizro e reas e zisken e manati Lerin.
(2) En retour.
●(1902) MBKJ 186. Brud vad an den, eur wêch kollet, ral ma c'heller he c'haout en dizro.
(3) En échange.
●(1911) BUAZperrot 342. Eun den eus Floranz evit deiz kenta ar bloaz a zigasas d'ezan eur baneradig frouez, en esper kaout eur galanna gaër en dizro.
(4) En dizro a bep lec'h : (?) en toute occasion (?).
●(1872) GAM 19. D'ar mare-ze, en distro a bep leac'h, ar mear a iea da ober eur bale d'ar prospital.
●(1909) KTLR 48. He amezeien he c'harie ive, hag en dizro a bep leac'h, hen diskueze d'ezhi. ●106. Ar bugel keaz hen doa kalz da c'houzanv. En dizro a bep leac'h, ar beac'h a gueze var-n-han.
- dizro-matdizro-mat
voir dérou-mat
- dizroenndizroenn
f. –où Kaout un dizroenn : être éconduit.
●(1954) LLMM 47/23. Ar Bideo-se, ivez, dont betek en he zi d'ober lagad dezhi !... Daoust d'an dizroenn en doa bet e feunteun Kerleger... Kribell en doa !
- dizroetdizroet
adj. Humide, moite.
●(1957) ADBr lxiv 4/461. (An Ospital-Kammfroud) Gourd : adj. – Humide, moite. À placer da la progression suivante : kraz, seh, dizroet, kousket, gourd, leiz, gleb, gleb-teil.
- dizroug .1dizroug .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Sans mal, sans maladie, guéri.
●(1861) BSJ 82. hag aben é gorv abéh hum gavas yah ha dizroug.
(2) Qui s'est passé sans mal.
●(1917) LZBt Gouere 34. beaj dizrouk.
II. Adv. Sans mal.
●(1878) EKG II 80. en doa gellet an Aoutrou Crenn en em gaout dizrouk e Lescoat.
●(1903) MBJJ 59. evel-se e tremen æzed ha dizrouk.
- dizroug .2
- dizrougañ / dizrougiñ
- dizrougiñdizrougiñ
voir dizrougañ
- dizroukdizrouk
adj.
(1) (en plt de qqn, d'un animal) Qui ne fait pas de mal, qui n'est pas méchant, bénin.
●(1867) FHB 122/137a. bugale c'hoas dizroug. ●(1870) FHB 301/315b. eur bugel dizroug ha didroel. ●(1889) ISV 87. Eur vec'h dizroug ha sioul e voa. ●343. Er mare all avad oa ken dizrouk ha pep den. ●463. Ar glujiri a zo labouset dizroug.
●(1907) BSPD I 189. ol el loñned gouiù-sé e oé ataù dizroug é kevér en deu vreur. ●(1914) DFBP 185b. inoffensif, tr. «Dizroug.» ●(1931) VALL 63b. Bénin, tr. «dizrouk.» ●(1933) ALBR 44. eur pôtr dizrouk.
(2) (en plt de paroles) Inoffensif.
●(1869) FHB 205/386a. eur goms dizrouk, lavaret ep he zonjal.
- dizroulañsdizroulañs
adj. [empl. comme adv.] Sans rancœur.
●(1883) MIL 30. N'eus douetans ebet na vije eur beva dizroullans etre an n'Autrou'n Eskop a Gemper hag hen.
- dizruzañ
- dizruzerdizruzer
m. –ion Dégraisseur.
●(1732) GReg 258b. Degraisseur, tr. «dizruer. p. dizruéryen. Van[netois] dizruour-myher. p. yon.»
- dizuañ / dizuiñdizuañ / dizuiñ
v. tr. d.
(1) Ôter la couleur noire, la noirceur.
●(c.1500) Cb 73b. ga. ennoircir / ou desnoircir. b. duaff pe dizuaff.
●(1732) GReg 659a. Oter la noirceur, tr. «Disua.»
●(1876) TDE.BF 164b. Dizua, v. a., tr. «Dénoircir.» ●(1895) GMB 190. ôter la noirceur pet[it] Trég[uier] diduañ.
●(1932) BRTG 118. Ur blijadur e vehè bet dehon en dizuein [en hoh]
(2) Déhâler.
●(1732) GReg 259a. Dehaler, travailler à ôter le hâle du visage, tr. «Disua. pr. disuet.»
(3) sens fig. Égayer.
●(1949) KROB 14/2. o tiroufenna e dal, o tizui e spered.
- dizuardiñdizuardiñ
v. tr. d. Ôter la couleur noire, la noirceur.
●(1932) BRTG 102. en dizuardein érauk er lézel.
- dizudi