Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés

• diziritañ
  diziritañ

  v. intr. Dépérir.

  ●(1929) BREI 13 janvier 2a. o c'houlenn digant ar vamm penôz e oa ar bed gant he zammik merc'h o tiziritan gant al langiz – Amgav eo, emei, dop, gwer, gonoz.

• dizispign
  dizispign

  adj.

  I. Attr./Épith.

  (1) (en plt de qqc.) Qui ne cause pas ou peu de frais.

  ●(1803) MQG 13. Un habidic bep bloa, dizispign d'he ferc'hen. ●(1869) FHB 244/179b. An douar trezek zo æs ha dizispign da labourat. ●(1869) SAG 99. eun doare-bennag dizizpin. ●(1877) BSA 38. Ho guiscamant a ioa dister hag ho ziegez dizispign. ●194. Ho guiscamant a ioa dister hag ho zi dizispign.

  ●(1903) CDFi août-septembre. Aesoc'h eo, ha ken dizispign tostik, prena mezer ha gloan. (d'après KBSA 63).

  (2) (en plt de qqn) Qui ne dépense pas, économe.

  ●(1866) FHB 56/29b. poanier dizamant, paot kempen, dizispign. ●(1866) FHB 94/334b. Eun den (…) ken dizispign en divije gallet destum arc'hant ma vije bet troet oc'h an danvez. ●(1890) MOA 210a. Qui ne dépense guère, tr. «dizispign.»

  II. Adv. Sans dépenser, à l'économie.

  ●(1866) FHB 67/116a. e timejont eb trouz ha dizispign. ●(1868) FHB 189/263b. a fors (...) da veva dizispin. ●(1868) FHB 195/307b. eul leac'h a ellont mont dezhan dizispign. ●(1869) FHB 248/309a. greet dizispign evid an hospital. ●(18--) SAQ I 222. en em vaga dizispign.

• dizispleg
  dizispleg

  adj. (grammaire) Invariable, sans conjugaison, en plt d'un verbe.

  ●(1931) VALL 144b. Conjugaison avec beza invariable, tr. «gant beza dizispleg.» ●399b. (verbe) invariable, tr. «dizispleg.» ●(1947) YBBK $ 769. Al lavarenn displegañ a c'hell goulakaat an dra a zisklerier ; galloud an ober a zo neuze dindan verz un diviz hag a chom dizispleg.

• diziverkus
  diziverkus

  adj. Indélébile, ineffaçable.

  ●(1931) VALL 384b. Indélébile, tr. «diziverkus.» ●387a. Ineffaçable, tr. «diziverkus.»

• dizivinañ / diziviniñ
  dizivinañ / diziviniñ

  v. tr. d.

  (1) Désergoter, ôter l'ergot.

  ●(c.1718) CHal.ms i. Desergotter, tr. «diguentrein, diseueinein.»

  (2) Dessoler.

  ●(1732) GReg 278a. Dessoler, ôter la sole d'un cheval sans toucher à la corne du sabot, tr. «Disjvina ur marc'h.»

  ●(1931) VALL 210b. Dessoler (un cheval), tr. «dizivina.»

• diziviniñ
  diziviniñ

  voir dizivinañ

• dizivius
  dizivius

  adj. Infatigable.

  ●(1931) VALL 388a. Infatigable, tr. «dizivius.»

• diziviz .1
  diziviz .1

  adj.

  (1) Non-déterminé, indéterminé.

  ●(1931) VALL 385a. Indéterminé, tr. «diziviz.»

  (2) Tacite.

  ●(1931) VALL 630b. Reonduction tacite, tr. «kendalc'h diziviz.»

• diziviz .2
  diziviz .2

  m. Indétermination.

  ●(1931) VALL 385a. Indétermination, tr. «diziviz m.»

• diziwezh .1
  diziwezh .1

  adj. Sans fin, infini.

  ●(1932) GUTO 19. én arben ag ou goal obéreu, é nebeta ou lod ag er madeu dizevé é tuéh rumad en éled. ●27. goaskeu dizevé. (…) Deit ous beta dorieu er marù dizevé.

• diziwezh .2
  diziwezh .2

  m. Infini.

  ●(1935) ANTO 46. rei d'eoc'h ar skeudenn ar gaera eus an Diziwez (l'infini).

• diziwriziennus
  diziwriziennus

  adj. Indéracinable.

  ●(1927) GERI.Ern 98. diziwri(zi)ennus, tr. «indéracinable.»

• dizle
  dizle

  adj.

  (1) Sans dette.

  ●(1894) BUZmornik 739. beza dizle a-grenn.

  ●(1911) BUAZperrot 231. red eo beza dic'hle. ●(1920) AMJV 80. dizle e oa eta, mes ne joume nemeur a venneien ganthi. ●(1962) EGRH I 69. dizle a., tr. « sans dettes. »

  (2) (en plt de qqn) Bezañ dizle diouzh ub. : être quitte de dette envers qqn.

  ●(1872) ROU 98b. Je suis quitte envers lui, tr. «disle oun diouta.»

  (3) (en plt d'argent) =

  ●(1906) KANngalon Genver 13. bez e meuz evelato kant skued leve, disle kaer.

• dizleadur
  dizleadur

  m. –ioù Amortissement (d'une dette).

  ●(1931) VALL 23b. Amortissement, tr. «dizleadur m.»

• dizleañ
  dizleañ

  v.

  (1) V. intr. Payer ses dettes.

  ●(1880) SAB 32. sicouret en d-euz destum dle ; just eo e sicourfe dislea.

  (2) V. pron. réfl. En em zizleañ : s'acquitter de ses dettes.

  ●(1869) HTC 142. dezho da c'hellout en em zislea dirac Doue. ●(1880) SAB 10. Penaus en em zislea, en em akuita es an dleou-se ?

  ●(1909) HBAL 44. an heritaj hon devoa kement a ezom anezan evit gellout en em zisc'hlea ! ●(1911) KANNgwital 105/60. Ho pedi a reer d'en em zizlea abenn al lun 31 a viz gouere. ●(1923) KTKG 70. pa lavar eur c'hristen ar pedennou-ze, e teu d'en zisdlea he-unan.

  (3) V. tr. d. Libérer d'une dette.

  ●(1880) SAB 101. d'o dislea, da baea evito.

• dizleat
  dizleat

  adj. Indu.

  ●(1732) GReg 493b. A heures induës, tr. «Da heuryou didleat.»

• dizleizennañ
  dizleizennañ

  v. tr. d. Déclencher.

  ●(1931) VALL 188a. Déclancher (ou déclencher), tr. «dizleizenna.»

• dizleour
  dizleour

  m. –ion Homme qui n'a pas de dettes.

  ●(1910) FHAB Gwengolo 263. Tra Doue oc'h, e vab, ha kement hoc'h eus a deu d'eoc'h eus e berz ; ne c'hellit ket beza gantan evel eun dizleour.

• dizoac'hañ
  dizoac'hañ

  v. pron. réfl. En em zizoac'hañ : caracoler, fringuer.

  ●(1879) ERNsup 151. en oñn dizoac'hañ, sauter, caracoler (se dit d'un cheval), Pleud[aniel], Lang[oat].

  ●(1927) GERI.Ern 115. dizoac'hañ, (en em dizoac'hañ) T[régor] v. réfl., tr. «Caracoler, sauter (se dit d'un cheval).»

• dizoac'het
  dizoac'het

  m. Fringant.

  ●(1879) ERNsup 151. dizoac'het, fringant, dispos. ●(1895) GMB 181. en petit Tréguier dizoac'het, fringant.

  ●(1927) GERI.Ern 115. dizoac'het fringant, dispos, V[annetais] dizoéet, dijoé. ●(1932) BRTG 98. Dizoéet oh a houdé ne sour ket mui arnoh brèuereh er guendre hag er pistigeu.

• dizoan .1
  dizoan .1

  adj.

  (1) Sans crainte.

  ●(1866) LZBt Genver 79. bean didoan rag kouean enn dienez. ●(1878) EKG II 296-297. breman oun dizoan ha dinec'h. ●(1889) ISV 454b. Delc'her a ra sounn ha dizoan.

  ●(1907) AVKA 313. didoan ar wej-ze e c'houlas korf Jesus. ●(1962) EGRH I 69. dizoan a., tr. « sans crainte, sans regret. »

  (2) Bezañ dizoan diouzh : sans crainte devant.

  ●(1924) LZBt Mezheven 21. dizoan 'on dious ar maro.

• dizoan .2
  dizoan .2

  m. Soulagement, consolation.

  ●(1847) FVR 167. ann dizoan da gad ann absolven. ●309. hep dizoan na skoazel. ●(1862) JKS avec des paragraphes supplémentaires traduits du texte de La Mennais). ">JKS.lam 291. enn anken hag el levenez, kouls enn doan hag enn dizoan. ●(1862) JKS 230. e klaskit ho tizoan enn traou a-ziaveaz. ●342. va fisians ha va dizoan. ●(1891) MAA 11. eul leor a gelennadurez vad hag a zizoan vad. ●(1893) IAI 195. ar pez a voe da viana eun dizoan d'ar relijiuzed.

  ●(1912) MMPM 69. goulen diganto dizoan ha kelennadurez. ●(1915) HBPR 244. ne meuz bet dizoan ebet, ken bras ha ken c'huek hag ho lizer. ●(1919) LZBl Genver 3. dizoan d'an dud glac'haret.

• dizoaniañ
  dizoaniañ

  v. tr. d. Consoler.

  ●(1862) JKS 188. dizoania a ra anezhan.

• dizoanius
  dizoanius

  adj. Consolant.

  ●(1876) TDE.BF 163a. Dizoaniuz, adj., tr. «Consolant.»

  ●(1962) EGRH I 69. dizoanius a., tr. « consolant, rassurant. »

• dizoare
  dizoare

  adj.

  I. Adj.

  A. Attr./Épith.

  (1) (Parole) inconvenante.

  ●(1860) BAL 222. An dud iaouanc, siouas ! a lavar etrezo meur a c'her dizoare. ●(1894) BUZmornik 60. an distera komz dizoare.

  ●(1904) SKRS I 195. meur a gomz dizoare. ●(1911) SKRS II 112. guech ebet ken nebeut ne lavaras an distera ger dizoare. ●147. eur gomz dizoare benak. ●(1924) FHAB Gouere 259. klevet (...) hano eus traou dizoare lavaret pe c'hrêt en he zi. ●(1924) FHAB Du 412-413. Prezegit, Aotrou Person, ni a ray hor giz ! (…) komz dizoare an teir c'hoar.

  (2) (Manière) grossière.

  ●(1894) BUZmornik 21. Tud ar c'heariou-ma n'oant ket ker gouez, ne vevent ket en eunn eur fesoun ken dizoare hag ann dud divar ar meaz.

  (3) (Dépense) inconsidérée, excessive.

  ●(1950) KROB 26-27/17. Ober dispignou dizoare.

  (4) (en plt de qqn) =

  ●(1870) MBR 132-135. M'ho kaso du-ze, ampouaill dizoare, tr. «Je vais t'envoyer quelque part, méchant garnement.»

  B. Attr.

  (1) Ober dizoare : mal faire, mal se conduire.

  ●(1909) FHAB Genver 30. Ar zoudarded a oe laket d'ober dizoareoc'h c'hoaz.

  (2) Bezañ dizoare diouzh ub. : ne pas convenir à qqn.

  ●(1924) FHAB Meurzh 84. an youlou divalo a ren war natur al loen a zo dizoare diouzit.

  (3) Bezañ dizoare e-keñver ub. : mal se conduire envers qqn.

  ●(1911) BUAZperrot 136. Tostennerien a roas da gredi d'ar prins, oa bet eskob Orléans, dizoare en e genver. ●(1924) FHAB Gouere 248. skei un taolig baz gant ar c'houer a zo dizoare en hor c'henver.

  (4) Kavout dizoare : trouver inconvenant.

  ●(1883) MIL 124. Ne gavan ket dizoare lavaret breman eur gerik benak eus ar parrosiou ho deus choazet sant Villiau evit patron.

  ●(1915) HBPR 8. Hag ar veleien-ze, a gave dizoare beza paet ken dister.

  (5) Peu agréable, peu flatteur.

  ●(1857) CBF 25. Ne vezo ket dizoare d'ez-hi va gwelet mar bez great va dillad e doare, tr. «Elle pourra en être flattée si mon habillement est fait comme il faut.»

  II. Adv. Grossièrement.

  ●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 18. p'eo gwir, ama hag ahont, e kaver ennhi pennadou steuet dizoare.

• dizoariñ
  dizoariñ

  v. (argot de Morlaix) Mâter.

  ●(1912) KZVr 419 - 07/04/12. Dizoari – sellet en kuz.

• dizoazh
  dizoazh

  adj. Qui n'a pas l'habitude.

  ●(1921) GRSA 229. dizuah d'en em zioal. ●262. dizuah doh ardeu ter er mor. ●(1939) RIBA 53. dizuah ha de ziskein ha de obér.

• dizobeisañ
  dizobeisañ

  v. Désobéir.

  ●(1659) SCger 43a. desobeir, tr. «disobeissa.»

• dizobeisañs
  dizobeisañs

  f. Désobéissance.

  ●(1659) SCger 43a. desobeissance, tr. «disobeisacç.»

• dizobeisant
  dizobeisant

  adj. Désobéissant.

  ●(1621) Mc 105. Bet ouff disobeisant, ha gret da tut an ty crial voar ma lerch.

• dizober .1
  dizober .1

  adj. Inoccupé, désœuvré.

  ●(1732) GReg 276b. Desoccupé, ée, desœuvré, qui est sans rien faire, tr. «disober.»

• dizober .2
  dizober .2

  m. –ioù

  (1) Cassade, mauvaise excuse.

  ●(1732) GReg 139a. Cassade, bourde inventée pour se défaire de quelques importuns, tr. «Disober. p. disoberyou.»

  (2) Kaout an dizober eus ub. : se débarrasser de qqn.

  ●(1955) STBJ 171. E-giz-se o divije an dizober anezo.

• dizober / dizoberiñ .3
  dizober / dizoberiñ .3

  v.

  I. V. tr. d.

  (1) Défaire (qqc., un travail, etc.).

  ●(1530) Pm 261. Disgra da cahun da hunan, tr. «Défais ton feu toi-même.»

  ●(1659) SCger 40b. defaire, tr. «disober.» ●43b. detruire, tr. «disoberi.»

  ●(1896) LZBt Meurzh 32. ober eul labour, diswret en ken ber amzer !

  ●(1902) PIGO I 155. eur skoulm prenn, ha na ouie ar pôtr tu ebed d'e zizober. ●(1907) PERS 338. Abalamour da ze ive e karie guelet ar re all o tizober ar pez a rea.

  ►absol.

  ●(1882) BAR 85-86. Caer e deuz fallagriez an dud ober ha dizober.

  (2) Rompre (un contrat).

  ●(c.1500) Cb 50b. g. rumpre couuenances. b. disober commanant.

  (3) Désorganiser.

  ●(1872) ROU 80b. La mort du père a (désorganisé) ce ménage, tr. «maro an tad en d-euz goall-dizobered an tiegez-se.»

  (4) Dépecer.

  ●(1659) SCger 42b. depecer, tr. «disoberi.»

  II. V. tr. i. Dizober a =

  ●(1942) DHKN 146. kampennet é vuhé aveit dizobér anehè.

  III. V. pron. réfl. En em zizober a, eus, diouzh udb., ub. : se débarrasser de qqc., de qqn.

  ●(1732) GReg 254b. Se défaire d'un importun, d'une charge, tr. «En em zisober, eus a &c.» ●Se défaire d'une mauvaise habitude, tr. «hem zisober vès a un tech fall.» ●(17--) EN 1792. o clasc en em disor diues an drouc spered, tr. «cherchant à se défaire du mauvais Esprit.»

  ●(1838) OVD 42. Me hum zisobérou enta ag en dra-men. ●101. rac ma hoès hum zizobéret. ●162. Hum zizobéret liès ag un draïc a hou tanné. ●(1843) LZBg 1^añ blezad-2^l lodenn 10. er ré fal e hum zizobéré ag ou fal deicheu. ●(1847) FVR 305. ne c'hortoent nemed ar mare d'en em dizober deuz ho gwaskerien. ●(1861) JEI 100. Hà hum zizobéret e hès-té a zoh er houh dén ha doh é fal oevreu ? ●(1861) BSJ 306. Larèt e hrant ne hellant quet hum zisobér a zoh ou accustumanceu méhus. ●(1885) UTV 151. evit en em zizober anezi [al lochennic].

  ●(1907) AVKA 143. Goude bea n-am disc'hraet deus ar bobl. ●(1911) BUAZperrot 130. en em zizober diouz o mistri nevez. ●(1934) PONT 28. Pa vez kemeret plegou fall, n'eo ket eas en em zizober diouto.

• dizoberer
  dizoberer

  m. –ion Défaiseur.

  ●(1931) VALL 191a. Défaiseur, tr. «dizoberer.»

• dizoberiñ
  dizoberiñ

  voir dizober .3

• dizoblijet
  dizoblijet

  adj. Désobligé.

  ●(1792) BD 4276. men a so guenet serten disobliget, tr. «je suis, certes, fâché à cause de toi.»

• dizobois
  dizobois

  adj. Désobéissant.

  ●(1576) Gk I 232. bezafu disoboys dan Ilys.

  ●(1710) IN I 14. da veza disobois er poent-se. ●(1732) GReg 276a. Desobeissant, tr. «disoboïçz.»

• dizoboisañ
  dizoboisañ

  v. tr. i. Désobéir.

  ●(1732) GReg 276a. Desobeir, tr. «disoboïçza. pr. disoboïçzet.»

  ●(1866) HSH 59. da zizoboissa da Zoue.

• dizoboisañs
  dizoboisañs

  f. Désobéissance.

  ●(1732) GReg 276a. Desobeisance, tr. «disoboïçzanz.»

  ●(1835) AMV 245. Pardonnit, ô va zad, din va disoboissanç ! ●(1846) DGG 337. dre zizoboissanç Adam.

• dizoganiñ
  dizoganiñ

  v. tr. d. Décocufier.

  ●(1950) ANTK 22. ar gras da vezañ dizoganet.

• dizoktrin
  dizoktrin

  adj. Qui ne peut rien apprendre.

  ●(c.1500) Cb [quelenn]. g. cest celuy qui ne peut riens apprendre : non enseingnable / non doctrinable. b. didotrin / disquientus.

• dizokup
  dizokup

  adj. Inoccupé, désœuvré, oisif.

  ●(1732) GReg 276b. Desoccupé, ée, desœuvré, qui est sans rien faire, tr. «disocup.» ●672a. Oisif, ive, tr. «disocup.»

• dizoleiñ
  dizoleiñ

  voir dizeleiñ

• dizolo .1
  dizolo .1

  adj.

  I. Attr./Épith.

  (1) Découvert.

  ●(1633) Nom 131a. Xystum : lieu descouuuert à se pourmener & faire exercice, baille : læch disolo euit en em pourmen hac ober exerciçc.

  ●(1732) GReg 252a. Decouvert, non couvert, tr. «Disolo.»

  ●(1876) TDE.BF 163b. Dizolo, adj., tr. «découvert, débraillé.» ●(1878) EKG II 99. Ni a ioa dizolo hor penn.

  (2) Arc'hant dizolo : argent comptant.

  ●(1732) GReg 50a. Argent comptant, tr. «arc'hant disolo.»

  (3) (en plt de propos) Indécents, scabreux.

  ●(1847) BDJ 231. Pa rear danevelhou mezus, re dizolo, tr. «(GMB 181) (propos) libres, scabreux, scandaleux.» ●(18--) SAQ II 84. e klevont siouas ! re aliez, komzou dizolo...

  (4) (en plt de propos) Clair.

  ●(1876) TDE.BF 163b. Dizolo, adj., tr. «Clair, manifeste.»

  ●(1900) MSJO 155. Setu komzou ho Zalver, kreñv int ha dizolo.

  (5) (météorologie) Sans nuage, découvert.

  ●(1876) TDE.BF 163b. Dizolo, adj., tr. «sans nuage.»

  ●(1912) DIHU 82/51. En amzér e zou dizolo. ●(1925) SFKH 25. pe vé dizolo ha splann en amzér.

  (6) Penn dizolo : tête légère.

  ●(1982) HYZH 147/10. (Treboull) peogwir oan ken ur penn dizolo.

  (7) Nu, sans habits.

  ●(1932) BSTR 15. lezel he diwrec'h dizolo.

  (8) Sans végétation, dénudé.

  ●(1910) MAKE 56. ur vro dizolo, hep brouskoajou. ●(1926) FHAB Mae 190. eur park dizolo ha frank da vat. ●(1933) ALBR 81. eun dachenn dizolo.

  II. Adv.

  (1) =

  ●(1854) PSA I 85. un Doué péhani e huél rah en dra-zé dizolo-caër.

  (2) Crûment, franchement.

  ●(1876) TDE.BF 163b. Dizolo, adv., tr. «Ouvertement, franchement.» ●Komz dizolo a reaz, tr. «il parla franchement.»

  ●(1906-1907) EVENnot 8. (Landreger) Gwell dizoulou e lar honnez an treo, tr. «Crûment.»

• dizolo .2
  dizolo .2

  m. –où

  I.

  (1) Chose cachée que l'on découvre.

  ●(1857) HTB 140. Ar roue, euruz da vean bet an disolo-ze.

  (2) Endroit du corps non couvert par un habit.

  ●(1767) ISpour 191. enn oll abillemanteu diffourniss, enn oll disoloeu méhuss.

  (3) sens fig. Trouvaille, découverte.

  ●(1834) SIM 57. Neuze e reas anavezout an disolo-se, hac an oll vedicinet a assuras (...). ●70. evel pa na rafet qet hep-cess un disolo util benac. ●(1847) FVR 266. Laouen braz euz he zizolo.

  (4) Lieu découvert.

  ●(1962) EGRH I 69. dizolo m., tr. « lieu découvert. »

  (5) Clairière.

  ●(1962) EGRH I 69. dizolo m., tr. « clairière. »

  II. [en locution]

  (1) War an dizolo, war zizolo : en terrain découvert.

  ●(1872) FHB 405/318a. var eur blenen, var an dizolo.

  ●(1919) BUBR 5/122. Aman bepred, n'emomp ket war an dizolo mik. ●(1926) FHAB Mae 190. ma ne gav netra, e kerzo war zizolo.

  (2) En dizolo : en terrain découvert.

  ●(1919) BUBR 5/124. chom en dizolo.

  (3) Ober, reiñ an dizolo war udb., ub. : faire connaître qqc., qqn.

  ●(1907) AVKA 73. difenn a rae d'he rei an dizolo warnehan. ●110. Ha me a rai an dizolo war drao nan int bet biskoaz hanveet, abaoe mac'h eo ar bed bed.

  (4) Lakaat war zizolo : découvrir.

  ●(1926) FHAB Kerzu 445. 'vit gellout lakaat war zizolo doare ar yez evel m'eman.

• dizolo .3
  dizolo .3

  voir dizeleiñ

• dizoloadenn
  dizoloadenn

  f. –où Découverte.

  ●(1906) BOBL 13 janvier 69/3c. Dizoloaden eur c'horf maro. ●(1914) DFBP 81a. découverte, tr. «Dizoloaden.» ●(1919) MVRO 13/1c. dizoloaden eun tensor. ●(1931) VALL 189b. Découverte, tr. «dizolôadenn f.» ●(1944) DGBD 138. unan eus an dizoloadennoù [fosilenned] kaerañ a oa bet graet betek neuze.

• dizoloadur
  dizoloadur

  m. Action de découvrir.

  ●(1962) EGRH I 69. dizoloadur m., tr. « action de découvrir. »

• dizoloadurezh
  dizoloadurezh

  f. Qualité de ce qui découvre.

  ●(1962) EGRH I 69. dizoloadurezh f., tr. « qualité de ce qui découvre. »

• dizoloañ
  dizoloañ

  voir dizeleiñ