Devri

Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés

Page 19 : de kanikornek (901) à kannan-kannin-kanno (950) :
  • kanikornek
    kanikornek

    adj. plais. Cornu.

    (1939) RIBA 38. Hama fillor kenikornek, ha ni e ia ?

  • kanikulier
    kanikulier

    adj. Caniculaire.

    (1633) Nom 225a. Dies caniculares, signi rabiosi tempora : les iours caniculaires : an dezyou caniculier.

  • kaniñ
    kaniñ

    voir kanañ

  • kaniper
    kaniper

    m. Petit vaisselier.

    (1934) BRUS 245. Le vaisselier, tr. «er hanipér –ieu (petit).»

  • kaniri
    kaniri

    f. Chant.

    (1869) KTB.ms 14 p 100. hag a oe eno festo, danso, ha kaniri hag a bep seurt c'hoario.

    (1910) MBJL 97. kaniri eus ar c'hwekan. ●(1924) LZBt Meurzh 20. kredet mad e oa kaniri ha muzik en iliz. ●(1926) FHAB Mezheven 203. kaniri ha peziou-c'hoari. ●(1931) VALL 110a. Chant, tr. «kaniri f.» ●(1959) TGPB 64. Evit troc’hañ berr, ne vane mann em spered nemet ar ganiri ha va banjo nevez.

  • kanistell
    kanistell

    voir kostinell

  • kaniv
    kaniv

    f. Canif.

    (1633) Nom 5b. vn caniuet, ou trenche plume, tr. «vn ganifet, ganiff, da taillaff plü.»

  • kanivarenn
    kanivarenn

    f. kanivared (ichtyonymie) Petite palourde ronde.

    (1904) DBFV 121b. kanivaren, f. pl. kanivared, tr. «petite palourde ronde.» ●(1931) VALL 526a. Palourde, coquillage strié verticalement ; petite ronde, tr. «kanivarenn V[annetais] f. pl. –red.» ●(1934) BRUS 257. Une palourde petite et ronde, tr. «ur ganivaren, pl. kanivared

  • kanived
    kanived

    f. –où Canif.

    (1499) Ca 90a. Ganiuet. g. caniuet. ●(1633) Nom 5b. vn caniuet, ou trenche plume, tr. «vn ganifet, ganiff, da taillaff plü.»

    (1659) SCger 19a. cannif, tr. «caniuet.» ●(1732) GReg 133a. Canif, ou, ganif, tr. «Trainch-pluñ. p. trainchou-pluñ. ganived. p. ganivedou

  • Kanivel
    Kanivel

    n. de l. (?) Canihuel (?).

    (1876) BJM 214. Lan ar Pavec, eus Canivel.

  • kañjolenn .1
    kañjolenn .1

    f. –où (musique) Flageolet.

    (1867) GBI I 472. Nep 'welje Ervoanik Prijent / Soon gant ur ganjolenn arc'hant, tr. «jouant d'un flageolet d'argent.» (1) Je traduis le mot kanjolenn par flageolet, quoique je ne le trouve ni dans Lagadeuc, ni dans le Gonidec ; c'est un mot tombé en désuétude, mais que je me rappelle avoir entendu dans d'autres chants populaires.

  • kañjolenn .2
    kañjolenn .2

    f. –ed =

    (1936) BREI 440/2b. Set' aman eur ganjolenn, avat !…

  • kañjoler
    kañjoler

    m. –ion Cajoleur.

    (1732) GReg 129b. Cageolleur, tr. «cangeoler. p. cangeoléryen.» ●210b. Coquet, qui aime à cajoler, tr. «cañgeoler. p. cañgeoléryen..»

    (1834) SIM 15. selaou ur c'hanjoler, pehini a gont dezi falibolennou.

  • kañjolerezh
    kañjolerezh

    m. Cajolerie.

    (1732) GReg 129b. Cageolerie, à légard de quelqu'une, tr. «Cangeolérez.» ●Une fille doit craindre toutes les cageoleries des hommes, tr. «Ur verc'h honest ne dle souffr cangeolérez e-bet a-berz an disterâ goaz.»

    (1838) OVD 233. pêlleit doh peb sorte cajolereah. ●259. e guemére neoah pligeadur er gajolereah.

    (1972) BAHE 75/10. Winda hec’h-unan a vousc’hoarzhe hegarat outañ, met hep aotren dezhañ tamm kañjolerezh ebet.

  • kañjoliñ
    kañjoliñ

    v. tr. d. Cajoler.

    (1732) GReg 129a. Cageoler, carresser pour avoir, &c. de quelqu'un, tr. «Cangeoli. pr. cangeolet.» ●La foiblesse des femmes, c'est d'aimer qu'on les flate, & qu'on les cageole, tr. «Ne deus tra a gar qement ar merc'hed, evel cahout lorc'h, ha beza cangeolet.» ●(17--) EN 1064. eb mes ehend breman da gangolin merhed, tr. «sans honte, ils vont maintenant cageoler des filles.»

    (1849) GBI II 292. Da eva gwinn, kanjoli merc'hed, / Setu eno dever ar c'hloarek, tr. «Boire du vin, caresser les filles, / Voilà le devoir du clerc.»

    ►absol.

    (1732) GReg 210b. Coqueter, se plaire à la cajolerie, tr. «Caret cañgeoli

    (1957) BRUD 2/81. (Terrug) dont a reont da dud yaouank, heb dale e komañsint kajoli. ●(1958) BRUD 3/106. (Terrug) Kajoli.... Ober war-dro ar merhed (galleg : flirter).

  • kañjolus
    kañjolus

    adj. Cajoleur, flatteur.

    (1838) OVD 131. en deviseu cajolus.

  • kankal
    kankal

    m. Vantardise, fanfaronnade.

    (1890) MOA 262b. Fanfaronnade, tr. «kankal, m.»

    (1958) BLBR 110/4. N'oa ket sotoh an dud gwechall, nemed e veze nebeud a gankal ganto. (d'après Kannadig Landi Meurz-Here 1957)

  • kankalat
    kankalat

    v. intr. Se vanter, fanfaronner.

    (18--) SAQ II 77. Ne lavaran ket, evelato, e ve eur pec'het rei eun taol kildourn da eun trabasserik a vez atao o kankalat.

  • kankaler
    kankaler

    m. –ion Vantard, fanfaron.

    (1890) MOA 233b. Qui fait des embarras, tr. «kankaler.» ●262b. Fanfaron, tr. «kankaler

    (1915) KZVr 126 - 06/08/15. Kankaler. Eur c'hankaler eo, tr. «c'est un homme qui aime à se vanter. Landivisiau, Loeiz ar Floc'h.» ●vantard, tr. «eur c'hankaler

  • kañkañ
    kañkañ

    m. enfant. Un neizh kañkañ : étron.

    (1975) LIMO 02 août. nen doè meid flutein èl er merhed eid gobér é «nèh-kan-kan». ●Nèh kan-kan, expression populaire équivalent à «sentinelle» dans un certain sens. ●(1982) LIMO 4 juin. En dachennig lèh maen em zivèhè er paotr pe er plah e zè de vout «un nèh kankan». ●Neh kankan, tr. «sentinelle.»

  • Kankari
    Kankari

    (1) Mont da Gankari : mourir.

    (1954) VAZA 30 (T) *Jarl Priel. Gant ur vicher aet pell 'zo da Gankari. ●192. Mont da Gankari, mont da get. ●(1955) VBRU 189 (T) *Jarl Priel. Jarl Priel, o c'henvroad aet pell 'zo da Gankari... ●(1957) AMAH 239 (T) *Jarl Priel. Gwir eo, e tegouezh c'hoazh d'am avu reiñ da c'houzout d'e berc'henn n'eo ket aet da Gankari.

    (2) Kas da Gankari-an-Noz : envoyer au diable.

    (1925) SATR 55 (T) Y.-V. Joanno. Da c'hortoz, skarzet ac'han, dioustu ! hag êt du-ze da gankariana !!... ●(1931) VALL 418 (T). Envoyer faire lanlaire, tr. F. Vallée «kas da Gankari-an-Noz, T[régor].» ●(1942) VALLsup 53 (T). Envoyer au diable, tr. F. Vallée «kas da Gankari-noz(hvz Breiz) (1962) TDBP Ia 61 (T). Kas hennez da Gankalig-an-Noz ! tr. J. Gros «envoie celui-là à Cancale-de-la-nuit ! (envoie-le promener, envoie-le au diable !)» ●(196-) DGEShy 65/330. D'invention moins bretonne est Kankalig an Noz; kas da Gankalig-an-noz, Gros, Trésor, p. 74, fr. aller à Cancalle, aller au diable (1527), être à Cancalle (1658). ●(1977) BAHE 95/1a (T) Klerg. Gant aon da vezañ kaset da Gankaria an Noz, ne gomzimp ket diwar-benn yezh ar re yaouank.

  • kankr
    kankr

    m. –ed (ichtyonymie) Crabe. cf. krank

    (1499) Ca 31a. Cancr. g. escreuice. ●(1633) Nom 43a. Acetabula, flagella, brachiar chelæ, forcipes, denticulari, citri, forcipata brachia cancrorum : pincettes des escreuisses, ou du scoprion : iuinou an cancret, pe an scorpiounet. ●44a. Cancer : cancre : cranq, pe cancr.

    (1732) GReg 132b-133a. Cancre, écrevisse de mer, & d'eau douce qui va à reculons, tr. «Van[netois] cangr. p. cangred

  • kankrenn
    kankrenn

    f. (pathologie) Chancre.

    (1499) Ca 31a. Cancrenn. cancre vne maladie.

  • kankreta
    kankreta

    v. intr. Pêcher des crabes.

    (1856) VNA 27. Pêcher des Cancres, tr. «Cangretta

  • kanmeul
    kanmeul

    m. Louange.

    (1970) BRUD 35-36/144. An afer all a oa da zerri e ziskouarn ouz ar hanmeul.

  • kanmeulet
    kanmeulet

    adj.

    (1957) AMAH 103. mar c’hoarvez ganin bezañ deiz pe zeiz ur skrivagner kanmeulet a-hed hag a-dreuz ar bed.

  • kanmeulidigezh
    kanmeulidigezh

    f. Panégyrique.

    (1931) VALL 527a. Panégyrique, tr. «kanmeulidigez f.»

  • kanmeuliñ
    kanmeuliñ

    v. tr. d. Louanger.

    (1931) VALL 433a. donner des louanges, tr. «kanmeuli plus fort.»

  • kanmeulour
    kanmeulour

    m. –ion Panégyriste.

    (1931) VALL 527a. Panégyriste, tr. «kanmeulour, –ler

  • kann .1
    kann .1

    adj.

    (1) Blanc.

    (1732) GReg 97a. Blanc, tr. «cann

    (1876) TDE.BF 319a. Kann, adj., tr. «Blanc, brillant.»

    (2) Louet-kann : chenu, qui a les cheveux blancs.

    (14--) Jer.ms 95. an den man loet can, tr. «cet homme-ci aux cheveux blancs.»

    (3) Gwenn-kann : blanc éclatant, immaculé.

    (1732) GReg 97a. Blanc à reluire, à briller, tout à fait blanc, tr. «Güenn-cann

    (1876) TDE.BF 319a. Gwenn-kann, tr. «très-blanc, entièrement blanc.»

    (1906) KANngalon Gwengolo 208. an haden bihan a vremaïk, gant eur zae ruz hag eur gems guen kann. ●(1911) BUAZperrot 111. eur oual wenn kann.

    (4) Bev-kann : bien vivant, tout vif.

    (1970) GSBG 91. (Groe) bev kann, tr. «tout vivant.»

  • kann .2
    kann .2

    m. Brillant, éclat.

    (1732) GReg 119b. Le brillant d'un corps lumineux, tr. «cann.» ●Le brillant de la Lune, tr. «Cann an loar.» ●886a. Splendeur, tr. «cann. ar c'hann

    II. (astronomie)

    (1) Pleine lune.

    (1499) Ca 31b. Cann. g. plaine lune. ●(1633) Nom 219a. Luna plena, plenilunium : pleine lune : loar leun, an cann al loar.

    (1659) SCger 35a. pleine Lune, tr. «cann.» ●(1732) GReg 587a. Pleine Lune, tr. «ar c'hann. Van[netais] er hañn.» ●(1744) L'Arm 223a. Pleine lune, tr. «Er hann.» ●290a. La Pleine-lune, Le Plein de la lune, tr. «Er pleinniére : Er hann

    (1855) FUB 64. Da gann Gouérô / Eost é péb brô, tr. «A la pleine lune de juillet, / En tout pays la moisson.» ●Da gann Gouéré, gand hé c'hoastell gwenn, / Ma né vé-ked haff ann éost, é vô panen, tr. «A la pleine lune de Juillet, avec son disque blanc, / Si la moisson n'est pas mûre, il y aura disette.» ●(1878) SVE 784. Da gann Gouero / Eost e pep bro.

    (1912) MELU xi 210. Kann est a gas pe a zigas, tr. «La pleine lune d'août emporte (le malade) ou le ramène (lui rend la santé). (Haute-Cornouaille.)» ●(1923) ADML 40. goude ma zeo tremenet dre ar c'hant. ●(1931) VALL 434a. pleine lune, tr. «kann m.» ●(1984) LPPN 655. (Poullaouen) kann, m., pleine-lune ; ex. : «fenos 'ma ar c'hann», c'est aujourd'hui la pleine-lune ; «ar c'hann pa ve(z) ar loar leun», le «kann» quand la lune est pleine (ronde).

    (2) En he c'hann, war he c'hann : pleine (en plt de la lune).

    (1910) MAKE 82. al loar a lugerne skler en he c'hann. ●(1925) VINV 34. hag é oé el loér én hé hann. ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 36. (Skrignag) Pa vez al loar war he c'hann : sec'hor. / Pa vez he fenn d'an traon, bererez. ●(1985) MARE 54. penaoz e vefe al loar : war he hrésk, pe war he hann, ê war he diskar.

  • kann .4
    kann .4

    f. –où

    I.

    (1) Bataille.

    (1732) GReg 84a. Baterie, action de ceux qui se batent, tr. «cann. p. cannou.» ●181b. Combat, batterie, tr. «Cann. p. cannëu

    (1847) FVR 319. ha kerkent e savaz kann. ●(1877) EKG I 268. Anat oa d'ezho e viche trouz ha kann. ●(1879) ERNsup 157. Kañn, bataille, batterie, masc. dans Le Gon[idec] et le dict. fr.-br. de Td., est du fém. à Trév[érec] : eur gañn vras etre ar zaout ; à Lanr[odec], St-M[ayeux].

    (1908) PIGO II 155. Ar gann a oa achu. ●183. Bean 'm eus pevar mab : tri ane a zo mat da vont d'ar gann.

    (2) Kaout kann ouzh ub. : se battre avec qqn.

    (1902) PIGO I 42. War blad ar gambr e welaz eur prez dilhad. Outan an evoa bet kann. ●139. Ma Doue, emei, kann zur an euz bet, pe otramant eo bet kouet.

    II. [au plur.]

    (1) Sevel kannoù : se battre, provoquer des bagarres.

    (1902) PIGO I 84. goude ar jabadao e savaz kannou. ●(1913) FHAB Ebrel 125. ar re all, deuet da zellet, a vo kaozeet divalo outo ; hag e savo kannou.

    (2) Sevel kannoù etre : se bagarrer.

    (1911) BUAZperrot 101. divarbenn eun tamm leve, e savas kannou etre e dad hag unan eus e gerent.

    (3) Bezañ kannoù gant : se battre.

    (1932) FHAB Here 436. E porz ar skol Herveig ha Jobig a zo kannou ganto.

    (4) Bezañ kannoù etre : se battre.

    (1911) BUAZperrot 94. ar bobl hag an noblanz a oa kannou etrezo.

    III. Kaout kann ouzh bugale ar c'hantonier : voir kantonier.

  • kann .5
    kann .5

    voir kannad

  • kann / kant .3
    kann / kant .3

    (astronomie)

    (1) Pleine lune.

    (1499) Ca 31b. Cann. g. plaine lune. ●(1633) Nom 219a. Luna plena, plenilunium : pleine lune : loar leun, an cann al loar.

    (1659) SCger 35a. pleine Lune, tr. «cann.» ●(1732) GReg 587a. Pleine Lune, tr. «ar c’hann. Van[netais] er hañn.» ●(1744) L’Arm 223a. Pleine lune, tr. «Er hann.» ●290a. La Pleine-lune, Le Plein de la lune, tr. «Er pleinniére : Er hann

    (1855) FUB 64. Da gann Gouérô / Eost é péb brô, tr. «A la pleine lune de juillet, / En tout pays la moisson.» ●Da gann Gouéré, gand hé c’hoastell gwenn, / Ma né vé-ked haff ann éost, é vô panen, tr. «A la pleine lune de Juillet, avec son disque blanc, / Si la moisson n'est pas mûre, il y aura disette.» ●(1878) SVE 784. Da gann Gouero / Eost e pep bro.

    (1912) MELU xi 210. Kann est a gas pe a zigas, tr. «La pleine lune d'août emporte (le malade) ou le ramène (lui rend la santé). (Haute-Cornouaille.)» ●(1923) ADML 40. goude ma zeo tremenet dre ar c’hant. ●(1931) VALL 434a. pleine lune, tr. «kann m.» ●(1962) EGRH I 21. br[ouilheiz] ar c’hant, tr. « temps brouillé de la pleine lune. » ●(1984) LPPN 655. (Poullaouen) kann, m., pleine-lune ; ex. : «fenos ’ma ar c’hann», c'est aujourd’hui la pleine-lune ; «ar c'hann pa ve(z) ar loar leun», le «kann» quand la lune est pleine (ronde).

    (2) En he c’hann, war he c’hann : pleine (en plt de la lune).

    (1910) MAKE 82. al loar a lugerne skler en he c’hann. ●(1925) VINV 34. hag é oé el loér én hé hann. ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 36. (Skrignag) Pa vez al loar war he c’hann : sec'hor. / Pa vez he fenn d’an traon, bererez. ●(1962) EGRH I 25. al loar a zo en he c’hant, tr. « la lune est pleine. » ●(1985) MARE 54. penaoz e vefe al loar : war he hrésk, pe war he hann, ê war he diskar.

  • kann-loar / kann-al-loar / kant-loar
    kann-loar / kann-al-loar / kant-loar

    m. (astronomie) Pleine lune.

    (1732) GReg 587a. Pleine Lune, tr. «Cann al loar. Van[netais] cann el luer. cann el loér.» ●(1752) PEll 118. Cann-loüar, & Louar-cann, pleine lune, en sa plus brillante blancheur, telle qu'elle est en son plein.

    (1874) POG 175. Evel ann heol hag ar c'han-loar. ●(1889) ISV 79. Pask, evel a ouzeur, a zigouez ato d'ar zul goude kann loar veurs. (…) ar mareou brasa, huela, en em gaf d'an derveziou varlerc'h ar c'hedez hag ar c'hann-loar.

    (1924) FHAB Mezheven 215. An diskar-loar eo ; atao e tigouez an dra-ze goude ar c'hann-loar. ●(1931) VALL 434a. pleine lune, tr. «kann al loar.» ●(1958) BRUD 4/86. Sklêr e oa an noz rag kann-loar a oa. ●(1962) EGRH I 25. kant-loar = kann-loar.

  • kannad .2
    kannad .2

    m./f. –ed

    I.

    (1) Ambassadeur.

    (1732) GReg 31b. Ambassade, charge, fonction d'Ambassadeur, tr. «Oviçz ur gannad. carg ur gannad.» ●Ambassadeur, Ministre public envoyé en ambassade, tr. «Cannad. p. cannadou, cannaded

    (1806) JOS 25. e cassas ur gannad.

    (2) Messager, envoyé, commissionnaire.

    (14--) Jer.ms 135. Cannat tyzmat a tyz em amprys na dysquyz, tr. «Messager, vite, vite, en (exécutant) mon dessein, ne te repose pas.» ●(1499) Ca 31b. Cannat. g. messagier. ●(c.1500) Cb 34b. g. messagier entre deux pour faire mariage. b. cannat entre dou eguit ober dimizyff. ●(1650) Nlou 318. Vn guir cannat ambassader, tr. «un vrai messager ambassadeur.»

    (1659) SCger 79a. messager, tr. «cannat.» ●(1732) GReg 184b. Commissionnaire, tr. «Cannad. p. cannadou.» ●387b. Expres, celui que l'on envoie expressément, tr. «Cannad. p. cannadou.» ●619b. Messager, celui qui fait un message, tr. «Cannad. p. cannadou, cannaded.» ●(17--) SP I 463. Kanat an Eternel, tr. «messager de l'Eternel.»

    (1877) BSA 21-22. sentus ouz cannad Doue.

    (1908) PIGO II 172. 'oa et ar c'hannad en e dro. ●(1911) BUAZperrot 218. Mari a respontas da gannad an nenv : (…).

    (3) Kas, leuriñ kannad : dépêcher un messager, un courrier.

    (1732) GReg 357a. Envoïer un exprès à Brest, tr. «Leuzri cannad, ou, caçz cannad da Vrèst.» ●Envoïer un Ambassadeur, ou, un envoïé, en Hollande, tr. «Caçz cannad, ou, leuzri cannad da Hollandès.» ●387b. Envoyer un exprès, tr. «caçz cannad. caçz ur gannad

    (4) Nonce.

    (1911) BUAZperrot 834. ar pab a roas d'ezan galloud eur c'hannad abostolik.

    II. Kas e gannad da gaout holl diaouloù an ifern : envoyer au diable.

    (1889) ISV 343 (L) G. Morvan. Mar o poa c'hoant da veza caset e cannad da gaout an oll diaoulou euz an ifern, n'o poa nemet mont d'he zistrei dioc'h an tam labour-ze.

  • kannad .3
    kannad .3

    f. –où Bagarre.

    (1876) BJM 117. An iliz, ti ar beden, oa al lec'h d'en em glevet evit ar c'hoariou ar falla hag ar c'hannadou. Goude ar gousperou e velet peurvui cannadou e pep doare, bete gant pennou bizier.

  • kannad / kann .1
    kannad / kann .1

    m./f. –où

    (1) Ober e gannad : s'acquitter d'une mission, d'un message.

    (1864) SMM 156. pe seurt cannad ho deus bet da ober. ●(1869) FHB 216/51b. e reaz he gannad evelen : (...).

    (2) Dont kannad da ub. : recevoir un message.

    (1869) FHB 221/95b. Dont a ra cannad dezan e zo eun heritach oc'h e c'hortoz e Marseil.

    (3) Bulletin (publication).

    (1907) FHAB Meurzh/Ebrel 33. embann e brezonek eur c'hannad nevez. ●(1932) KANNgwital 358/225. O lenn aketus kannad an Unvaniez.

    (4) Kas kannad / kann marv : annoncer le décès de qqn.

    (1929) MKRN 178. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Kann… Nouvelle. Kas kann-maro d'e vignoned. ●(1938) BRHI 135. (Erge-Vihan) A-t-on envoyé chez les amis des paroisses lointaines le message de mort (Kan maro) ? ●(1984) EBSY 84. (Sant-Ivi) kann marv, tr. «annonce de décès.» ●(1986) DPSB 89. (Rieg) deuet 'oa da gas kan-marv, tr. «il était venu annoncer la mort de quelqu'un (autrefois, avant les communications modernes, on chargeait un voisin d'aller annoncer dans la commune et au dehors de celle-ci la mort d'un membre de la famille.) » ●(1996) GESI 159. (Sant-Ivi) Kannad. Kemennadenn, dreist-holl da reiñ da c'houzout ez eo marv unan bennak. Goulennet oa bet ouzhin mont da gas kannad marv [,kas kãn'ma:ro].

  • kannadañ
    kannadañ

    v. tr. d. Députer, déléguer.

    (1876) TDE.BF 319a. Kannada, v. a., tr. «envoyer un exprès, un commissionnaire, un embassadeur.»

    (1931) VALL 203a. Députer, tr. «kannada

  • kannadeg
    kannadeg

    f. –où

    (1) Bagarre.

    (1925) BILZ 123. Ha peurliesa ar piladegou, ar c'hannadegou a droe en kas. ●(1931) VALL 60a. Bataille et rixe multiple, tr. «kannadeg f.»

    (2) Lessive en commun.

    (1879) ERNsup 146. kannadek, réunion de femmes qui battent le linge, Corn[ouaille]. ●(1890) MOA 152b. Buée, s. f., tr. «Kannadek

  • kannadelezh
    kannadelezh

    f. Députation, qualité de député.

    (1931) VALL 203a. Députation, qualité de député, tr. «kannadelez f.»

  • kannadenn
    kannadenn

    f. –où

    (1) Lessive.

    (1867) FHB 143/308b. pa vez kouez, kannaden gant ar vestrez.

    (2) Ensemble du linge lessivé, lavé.

    (1949) KROB 11/13. astenn ar gannadenn war ar glazvez.

    (3) Objet faisant partie d'une lessive.

    (1890) MOA 152b. Tout objet de la buée, tr. «kannadenn

    (4) local. Lessive en commun.

    (1879) ERNsup 146. A St-M[ayeux] kannadek, kannadenn.

  • kannader
    kannader

    m. –ion Messager.

    (1834-1840) BBZcarn I 241b. kanader mat. ●(18--) SBI I 212. Arruas eur c'hannader da annons ar c'hêlo, tr. «Arriva un messager pour annoncer la nouvelle.»

  • kannadet
    kannadet

    adj. Représenté.

    (1907) BOBL 07 décembre 167/1b. prenet int deuz magazinou Les Dames de France, 95, ru Siam, Brest, kannadet en Keraez gant an Aotrou Maritzenn.

  • kannadez
    kannadez

    f. –ed =

    (1902) MBKJ 5-6. kannadez he Galoun Zakr.

  • kannadig
    kannadig

    m. –où Bulletin.

    (1908) FHAB Eost 232. kannadigou ar parresiou. ●(1929) FHAB Kerzu 436. Rener Kannadig Treglonou. ●(1931) VALL 87a. Bulletin ; d'information, tr. «kannadig m.»

  • kannadour
    kannadour

    m. –ion Ambassadeur.

    (1910) MBJL 90. Digemer grêt da gannadour ar Pab. ●156. dirak an Otro 'r c'hannadour o tremen. ●(1931) VALL 22b. Ambassadeur, tr. «kannadour m.»

  • kannadouriezh
    kannadouriezh

    f. Ambassade.

    (1931) VALL 22b. Ambassade, tr. «kannadouriez f.»

  • kannadur
    kannadur

    m. –ioù

    (1) Message, commission.

    (1732) GReg 184b. Commission, message, tr. «cannadur. p. cannaduryou, cannadurou.» ●J'ai fait votre commission, tr. «Great am eus ho cannadur.» ●619b. Message, tr. «Cannadur. p. cannaduryou.» ●Faire un message, tr. «Ober ur gannadur

    (2) Mont e kannadur : aller en ambassade.

    (1732) GReg 31b. Ambassade, envoi d'un Souverain à un autre, tr. «Cannadur. p. cannaduryou.» ●Il est allé en ambassade en Angleterre, tr. «Eat eo ê cannadur da lès ar Rouë eus a vro-saus.»

    (3) Reiñ kannadur da : donner délégation à.

    (1732) GReg 260b. Deleguer, Commettre quelqu'un avec autorité de juger, ou de faire quelques procédures, tr. «Rei cannadur dreistordinal da ur re.»

    (1931) VALL 203a. Députation, tr. «kannadur m.»

    (4) par méton. Envoyé, commissionnaire.

    (1732) GReg 387b. Expres, celui que l'on envoie expressément, tr. «cannadur. p. you.» ●Envoyer un exprès, tr. «caçz cannadur

  • kannañ / kanniñ / kanno
    kannañ / kanniñ / kanno

    v.

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) Frapper, battre.

    (1499) Ca 31b. Cannaff. g. battre. ●g. bastre o baton. b. cannaff gant baz. ●167a. sanz paine vide in cannaff. ●(c.1500) Cb 34b. g. bastre dung baston. b. cannaff gant baz. ●(1557) B I 367. Ne gouzffech vann (variante : rann) he cannaff, tr. «Vous ne sauriez la battre d'aucune façon.» ●380. Breman heb truez he canno / Heb neb neb abaff pa e caffo, tr. «Maintenant il la battra sans pitié et sans égard, quand il la trouvera.» ●(1612) Cnf 33a. An heny à cann è tat. ●(1650) Nlou 44. Hep enebran ez voé cannet, tr. «Sans égard il fut battu.» ●557. Hep enebrant ez voe cannet, tr. «sans égard il fut battu.»

    (1659) SCger 13b. batre, tr. «canna

    ►absol.

    (1612) Cnf 17a. An ré pe-ré à cann hac à laz.

    (1732) GReg 84b. Batre, frapper, maltraiter, tr. «canna. pr. cannet

    (18--) SAQ II 53. Eur mab a ganne he dad gant eur vaz.

    (2) Battre, vaincre.

    (1732) GReg 254b. Défaire une armée, tr. «canna an adverouryen eus ar stadou.»

    (3) Battre (du métal).

    (1633) Nom 248a. Æs ductile vel regulare : airain qui se frappe auec le marteau : arm á canner gant an morzol.

    (4) Kannañ moneiz : battre, frapper (de la) monnaie.

    (1633) Nom 206a. Nummum percutere siganre, monetam cudere vel argentum, ferire pecuniam : battre, ou frapper monnoye : cannaff, squeïff pe ober mouneïz.

    B. (domaine de la lessive)

    (1) Blanchir, laver.

    (1752) PEll 118. Canna, tr. «blanchir, rendre ou devenir blanc ; participe Cannet, blanchi.»

    (1844) GBI I 8. O kanna 'r c'houez ez omp bet, tr. «Nous avons été faire la lessive.» ●(1857) HTB 53. kanna dilad. ●(1869) KTB.ms 14 p 37. eno a oa un douez, ha merc'hed o kanna dillad warnezhi.

    (1911) DIHU 72/265. Monet get el lienneu d'el len / Hag ou hannein hag ou disten.

    ►absol. Laver avec un battoir.

    (1935) BREI 424/4b. neve gouezet en dour, pa oa o kanna.

    (2) Stank-kannañ : lavoir.

    (1935) BREI 433/4b. kouezet en eur stang-kannan. ●(1982) TKRH 105. Ar stank-kannañ.

    (3) Stêr-gannañ : lavoir.

    (1982) PBLS 615. (Langoned) ar ster-kanno, tr. «le lavoir.»

    (4) Lenn-gannañ : lavoir.

    (1877) BSA 236. eul lenn-ganna, hag endro d'ezhi ez oa eur c'hae bodennec. ●237. Mont a reont varzu al lenn-ganna.

    (1909) FHAB Eost 236. hag e voen soubet ha dizoubet ganto el lenn-ganna. ●(1933) FHAB Eost 322. e tal lenn-kanna Koatkeo.

    (5) Poull-kannañ : lavoir.

    (1868) KMM 148. o vont a-biou d'ar poull-canna.

    (1924) FHAB Meurzh 101. er poull-kanna o walc'hi an dilhad pe o louza brud vat o nesa. ●(1934) FHAB C'hwevrer 51. o voalc'hi er poull-kanna.

    C. sens fig.

    (1) Kannañ e gouez da ub. : passer un savon à qqn.

    (1955) VBRU 50. Biken n'am bije kredet emañ e-touez an dudigoù ar c'hiz da gannañ e galleg o c'houez d'ar vourc'hizien.

    (2) Kannañ e roched da ub. : passer un savon à qqn.

    (1949) LLMM 17/22. Daonet e vo kroc'hen va ene, kannañ a rin e roched da Erwan. ●(1962) LLMM 90/36-37. Galvit, mar plij, dre bell-gomzer an Uhel-Strollad, din da gannañ o roched d'an Aotrounez-se. ●(1965) BRUD 20/16. Ensellout ma ofiserien : evel ma ouzout, darn e vez red kanna o roched deze gwech ha gwech all.

    (3) Kannañ e lostenn da ub. : passer un savon à qqn.

    (1959) TGPB 65. Met daoust din da vezañ en gortoz da glevout an eil-gabiten o kannañ e lostenn d’un intañv ken dibreder.

    II. V. intr. Kannañ ouzh : se battre contre.

    (1849) LLB 1386. [Ean] E gann doh en ahuel.

    III. V. pron.

    A. V. pron. réci. En em gannañ.

    (1) Se battre.

    (c.1500) Cb 23a. g. combattre des poingz. b. enem cannaff gant an noudournn sarret. ●(1633) Nom 185a. Hasta velitaris : lance de tournoy : lançc euit en em cannaff buhan ha scaff. ●193a. Impressionem facere : faire emprainte, assaillir : assail, en em cannaff mat hac æs.

    (1732) GReg 85a. Se batre, tr. «Em ganna. pr. em gannet.» ●Se batre à coups de poings, tr. «em ganna a daulyou dorn.»

    (1878) EKG II 142. o diviche ranket en emganna adarre. ●(1889) SFA 251. daou zen oc'h en em ganna.

    (1982) PPBA 44. (Argol) En em ganna ra ar zaout, tr. «Les vaches se battent.»

    (2) En em gannañ a-enep ub. : se battre contre qqn.

    (1877) EKG I 293. ec'h en em lakechont d'en em ganna a vad a enep ar zoudarded.

    (3) En em gannañ ouzh ub. : se battre contre qqn.

    (1869) SAG 163. Bep istant e rankomp enem ganna oud an droug-speret. ●(1878) EKG II 107. en em ganna adarre ouc'h Canclaux.

    B. V. pron. réfl. En em gannañ : se battre, se frapper soi-même.

    (1633) Nom 215a-b. Planctus, plangor : grand deuil auec frappement : cauaou bras quen n'en em canner.

    IV.

    (1) Kannañ e roched da ub. : voir roched.

    (2) Kannañ e gouez da ub. : voir kouez.

    (3) kannañ evel ur sac'h en dour : voir sac'h.

    (4) Reiñ bazh d'e gannañ : voir bazh.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...