Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés
Page 19 : de kanikornek (901) à kannan-kannin-kanno (950) :- kanikornek
- kanikulierkanikulier
adj. Caniculaire.
●(1633) Nom 225a. Dies caniculares, signi rabiosi tempora : les iours caniculaires : an dezyou caniculier.
- kaniñkaniñ
voir kanañ
- kaniper
- kanirikaniri
f. Chant.
●(1869) KTB.ms 14 p 100. hag a oe eno festo, danso, ha kaniri hag a bep seurt c'hoario.
●(1910) MBJL 97. kaniri eus ar c'hwekan. ●(1924) LZBt Meurzh 20. kredet mad e oa kaniri ha muzik en iliz. ●(1926) FHAB Mezheven 203. kaniri ha peziou-c'hoari. ●(1931) VALL 110a. Chant, tr. «kaniri f.» ●(1959) TGPB 64. Evit troc’hañ berr, ne vane mann em spered nemet ar ganiri ha va banjo nevez.
- kanistellkanistell
voir kostinell
- kanivkaniv
f. Canif.
●(1633) Nom 5b. vn caniuet, ou trenche plume, tr. «vn ganifet, ganiff, da taillaff plü.»
- kanivarennkanivarenn
f. kanivared (ichtyonymie) Petite palourde ronde.
●(1904) DBFV 121b. kanivaren, f. pl. kanivared, tr. «petite palourde ronde.» ●(1931) VALL 526a. Palourde, coquillage strié verticalement ; petite ronde, tr. «kanivarenn V[annetais] f. pl. –red.» ●(1934) BRUS 257. Une palourde petite et ronde, tr. «ur ganivaren, pl. kanivared.»
- kanived
- Kanivel
- kañjolenn .1kañjolenn .1
f. –où (musique) Flageolet.
●(1867) GBI I 472. Nep 'welje Ervoanik Prijent / Soon gant ur ganjolenn arc'hant, tr. «jouant d'un flageolet d'argent.» (1) Je traduis le mot kanjolenn par flageolet, quoique je ne le trouve ni dans Lagadeuc, ni dans le Gonidec ; c'est un mot tombé en désuétude, mais que je me rappelle avoir entendu dans d'autres chants populaires.
- kañjolenn .2
- kañjoler
- kañjolerezhkañjolerezh
m. Cajolerie.
●(1732) GReg 129b. Cageolerie, à légard de quelqu'une, tr. «Cangeolérez.» ●Une fille doit craindre toutes les cageoleries des hommes, tr. «Ur verc'h honest ne dle souffr cangeolérez e-bet a-berz an disterâ goaz.»
●(1838) OVD 233. pêlleit doh peb sorte cajolereah. ●259. e guemére neoah pligeadur er gajolereah.
●(1972) BAHE 75/10. Winda hec’h-unan a vousc’hoarzhe hegarat outañ, met hep aotren dezhañ tamm kañjolerezh ebet.
- kañjoliñkañjoliñ
v. tr. d. Cajoler.
●(1732) GReg 129a. Cageoler, carresser pour avoir, &c. de quelqu'un, tr. «Cangeoli. pr. cangeolet.» ●La foiblesse des femmes, c'est d'aimer qu'on les flate, & qu'on les cageole, tr. «Ne deus tra a gar qement ar merc'hed, evel cahout lorc'h, ha beza cangeolet.» ●(17--) EN 1064. eb mes ehend breman da gangolin merhed, tr. «sans honte, ils vont maintenant cageoler des filles.»
●(1849) GBI II 292. Da eva gwinn, kanjoli merc'hed, / Setu eno dever ar c'hloarek, tr. «Boire du vin, caresser les filles, / Voilà le devoir du clerc.»
►absol.
●(1732) GReg 210b. Coqueter, se plaire à la cajolerie, tr. «Caret cañgeoli.»
●(1957) BRUD 2/81. (Terrug) dont a reont da dud yaouank, heb dale e komañsint kajoli. ●(1958) BRUD 3/106. (Terrug) Kajoli.... Ober war-dro ar merhed (galleg : flirter).
- kañjolus
- kankal
- kankalatkankalat
v. intr. Se vanter, fanfaronner.
●(18--) SAQ II 77. Ne lavaran ket, evelato, e ve eur pec'het rei eun taol kildourn da eun trabasserik a vez atao o kankalat.
- kankaler
- kañkañkañkañ
m. enfant. Un neizh kañkañ : étron.
●(1975) LIMO 02 août. nen doè meid flutein èl er merhed eid gobér é «nèh-kan-kan». ●Nèh kan-kan, expression populaire équivalent à «sentinelle» dans un certain sens. ●(1982) LIMO 4 juin. En dachennig lèh maen em zivèhè er paotr pe er plah e zè de vout «un nèh kankan». ●Neh kankan, tr. «sentinelle.»
- KankariKankari
(1) Mont da Gankari : mourir.
●(1954) VAZA 30 (T) *Jarl Priel. Gant ur vicher aet pell 'zo da Gankari. ●192. Mont da Gankari, mont da get. ●(1955) VBRU 189 (T) *Jarl Priel. Jarl Priel, o c'henvroad aet pell 'zo da Gankari... ●(1957) AMAH 239 (T) *Jarl Priel. Gwir eo, e tegouezh c'hoazh d'am avu reiñ da c'houzout d'e berc'henn n'eo ket aet da Gankari.
(2) Kas da Gankari-an-Noz : envoyer au diable.
●(1925) SATR 55 (T) Y.-V. Joanno. Da c'hortoz, skarzet ac'han, dioustu ! hag êt du-ze da gankariana !!... ●(1931) VALL 418 (T). Envoyer faire lanlaire, tr. F. Vallée «kas da Gankari-an-Noz, T[régor].» ●(1942) VALLsup 53 (T). Envoyer au diable, tr. F. Vallée «kas da Gankari-noz.» (hvz Breiz) ●(1962) TDBP Ia 61 (T). Kas hennez da Gankalig-an-Noz ! tr. J. Gros «envoie celui-là à Cancale-de-la-nuit ! (envoie-le promener, envoie-le au diable !)» ●(196-) DGEShy 65/330. D'invention moins bretonne est Kankalig an Noz; kas da Gankalig-an-noz, Gros, Trésor, p. 74, fr. aller à Cancalle, aller au diable (1527), être à Cancalle (1658). ●(1977) BAHE 95/1a (T) Klerg. Gant aon da vezañ kaset da Gankaria an Noz, ne gomzimp ket diwar-benn yezh ar re yaouank.
- kankrkankr
m. –ed (ichtyonymie) Crabe. cf. krank
●(1499) Ca 31a. Cancr. g. escreuice. ●(1633) Nom 43a. Acetabula, flagella, brachiar chelæ, forcipes, denticulari, citri, forcipata brachia cancrorum : pincettes des escreuisses, ou du scoprion : iuinou an cancret, pe an scorpiounet. ●44a. Cancer : cancre : cranq, pe cancr.
●(1732) GReg 132b-133a. Cancre, écrevisse de mer, & d'eau douce qui va à reculons, tr. «Van[netois] cangr. p. cangred.»
- kankrenn
- kankreta
- kanmeul
- kanmeuletkanmeulet
adj.
●(1957) AMAH 103. mar c’hoarvez ganin bezañ deiz pe zeiz ur skrivagner kanmeulet a-hed hag a-dreuz ar bed.
- kanmeulidigezh
- kanmeuliñ
- kanmeulour
- kann .1kann .1
adj.
(1) Blanc.
●(1732) GReg 97a. Blanc, tr. «cann.»
●(1876) TDE.BF 319a. Kann, adj., tr. «Blanc, brillant.»
(2) Louet-kann : chenu, qui a les cheveux blancs.
●(14--) Jer.ms 95. an den man loet can, tr. «cet homme-ci aux cheveux blancs.»
(3) Gwenn-kann : blanc éclatant, immaculé.
●(1732) GReg 97a. Blanc à reluire, à briller, tout à fait blanc, tr. «Güenn-cann.»
●(1876) TDE.BF 319a. Gwenn-kann, tr. «très-blanc, entièrement blanc.»
●(1906) KANngalon Gwengolo 208. an haden bihan a vremaïk, gant eur zae ruz hag eur gems guen kann. ●(1911) BUAZperrot 111. eur oual wenn kann.
(4) Bev-kann : bien vivant, tout vif.
●(1970) GSBG 91. (Groe) bev kann, tr. «tout vivant.»
- kann .2kann .2
m. Brillant, éclat.
●(1732) GReg 119b. Le brillant d'un corps lumineux, tr. «cann.» ●Le brillant de la Lune, tr. «Cann an loar.» ●886a. Splendeur, tr. «cann. ar c'hann.»
II. (astronomie)
(1) Pleine lune.
●(1499) Ca 31b. Cann. g. plaine lune. ●(1633) Nom 219a. Luna plena, plenilunium : pleine lune : loar leun, an cann al loar.
●(1659) SCger 35a. pleine Lune, tr. «cann.» ●(1732) GReg 587a. Pleine Lune, tr. «ar c'hann. Van[netais] er hañn.» ●(1744) L'Arm 223a. Pleine lune, tr. «Er hann.» ●290a. La Pleine-lune, Le Plein de la lune, tr. «Er pleinniére : Er hann.»
●(1855) FUB 64. Da gann Gouérô / Eost é péb brô, tr. «A la pleine lune de juillet, / En tout pays la moisson.» ●Da gann Gouéré, gand hé c'hoastell gwenn, / Ma né vé-ked haff ann éost, é vô panen, tr. «A la pleine lune de Juillet, avec son disque blanc, / Si la moisson n'est pas mûre, il y aura disette.» ●(1878) SVE 784. Da gann Gouero / Eost e pep bro.
●(1912) MELU xi 210. Kann est a gas pe a zigas, tr. «La pleine lune d'août emporte (le malade) ou le ramène (lui rend la santé). (Haute-Cornouaille.)» ●(1923) ADML 40. goude ma zeo tremenet dre ar c'hant. ●(1931) VALL 434a. pleine lune, tr. «kann m.» ●(1984) LPPN 655. (Poullaouen) kann, m., pleine-lune ; ex. : «fenos 'ma ar c'hann», c'est aujourd'hui la pleine-lune ; «ar c'hann pa ve(z) ar loar leun», le «kann» quand la lune est pleine (ronde).
(2) En he c'hann, war he c'hann : pleine (en plt de la lune).
●(1910) MAKE 82. al loar a lugerne skler en he c'hann. ●(1925) VINV 34. hag é oé el loér én hé hann. ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 36. (Skrignag) Pa vez al loar war he c'hann : sec'hor. / Pa vez he fenn d'an traon, bererez. ●(1985) MARE 54. penaoz e vefe al loar : war he hrésk, pe war he hann, ê war he diskar.
- kann .4kann .4
f. –où
I.
(1) Bataille.
●(1732) GReg 84a. Baterie, action de ceux qui se batent, tr. «cann. p. cannou.» ●181b. Combat, batterie, tr. «Cann. p. cannëu.»
●(1847) FVR 319. ha kerkent e savaz kann. ●(1877) EKG I 268. Anat oa d'ezho e viche trouz ha kann. ●(1879) ERNsup 157. Kañn, bataille, batterie, masc. dans Le Gon[idec] et le dict. fr.-br. de Td., est du fém. à Trév[érec] : eur gañn vras etre ar zaout ; à Lanr[odec], St-M[ayeux].
●(1908) PIGO II 155. Ar gann a oa achu. ●183. Bean 'm eus pevar mab : tri ane a zo mat da vont d'ar gann.
(2) Kaout kann ouzh ub. : se battre avec qqn.
●(1902) PIGO I 42. War blad ar gambr e welaz eur prez dilhad. Outan an evoa bet kann. ●139. Ma Doue, emei, kann zur an euz bet, pe otramant eo bet kouet.
II. [au plur.]
(1) Sevel kannoù : se battre, provoquer des bagarres.
●(1902) PIGO I 84. goude ar jabadao e savaz kannou. ●(1913) FHAB Ebrel 125. ar re all, deuet da zellet, a vo kaozeet divalo outo ; hag e savo kannou.
(2) Sevel kannoù etre : se bagarrer.
●(1911) BUAZperrot 101. divarbenn eun tamm leve, e savas kannou etre e dad hag unan eus e gerent.
(3) Bezañ kannoù gant : se battre.
●(1932) FHAB Here 436. E porz ar skol Herveig ha Jobig a zo kannou ganto.
(4) Bezañ kannoù etre : se battre.
●(1911) BUAZperrot 94. ar bobl hag an noblanz a oa kannou etrezo.
III. Kaout kann ouzh bugale ar c'hantonier : voir kantonier.
- kann .5kann .5
voir kannad
- kann / kant .3kann / kant .3
(astronomie)
(1) Pleine lune.
●(1499) Ca 31b. Cann. g. plaine lune. ●(1633) Nom 219a. Luna plena, plenilunium : pleine lune : loar leun, an cann al loar.
●(1659) SCger 35a. pleine Lune, tr. «cann.» ●(1732) GReg 587a. Pleine Lune, tr. «ar c’hann. Van[netais] er hañn.» ●(1744) L’Arm 223a. Pleine lune, tr. «Er hann.» ●290a. La Pleine-lune, Le Plein de la lune, tr. «Er pleinniére : Er hann.»
●(1855) FUB 64. Da gann Gouérô / Eost é péb brô, tr. «A la pleine lune de juillet, / En tout pays la moisson.» ●Da gann Gouéré, gand hé c’hoastell gwenn, / Ma né vé-ked haff ann éost, é vô panen, tr. «A la pleine lune de Juillet, avec son disque blanc, / Si la moisson n'est pas mûre, il y aura disette.» ●(1878) SVE 784. Da gann Gouero / Eost e pep bro.
●(1912) MELU xi 210. Kann est a gas pe a zigas, tr. «La pleine lune d'août emporte (le malade) ou le ramène (lui rend la santé). (Haute-Cornouaille.)» ●(1923) ADML 40. goude ma zeo tremenet dre ar c’hant. ●(1931) VALL 434a. pleine lune, tr. «kann m.» ●(1962) EGRH I 21. br[ouilheiz] ar c’hant, tr. « temps brouillé de la pleine lune. » ●(1984) LPPN 655. (Poullaouen) kann, m., pleine-lune ; ex. : «fenos ’ma ar c’hann», c'est aujourd’hui la pleine-lune ; «ar c'hann pa ve(z) ar loar leun», le «kann» quand la lune est pleine (ronde).
(2) En he c’hann, war he c’hann : pleine (en plt de la lune).
●(1910) MAKE 82. al loar a lugerne skler en he c’hann. ●(1925) VINV 34. hag é oé el loér én hé hann. ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 36. (Skrignag) Pa vez al loar war he c’hann : sec'hor. / Pa vez he fenn d’an traon, bererez. ●(1962) EGRH I 25. al loar a zo en he c’hant, tr. « la lune est pleine. » ●(1985) MARE 54. penaoz e vefe al loar : war he hrésk, pe war he hann, ê war he diskar.
- kann-loar / kann-al-loar / kant-loarkann-loar / kann-al-loar / kant-loar
m. (astronomie) Pleine lune.
●(1732) GReg 587a. Pleine Lune, tr. «Cann al loar. Van[netais] cann el luer. cann el loér.» ●(1752) PEll 118. Cann-loüar, & Louar-cann, pleine lune, en sa plus brillante blancheur, telle qu'elle est en son plein.
●(1874) POG 175. Evel ann heol hag ar c'han-loar. ●(1889) ISV 79. Pask, evel a ouzeur, a zigouez ato d'ar zul goude kann loar veurs. (…) ar mareou brasa, huela, en em gaf d'an derveziou varlerc'h ar c'hedez hag ar c'hann-loar.
●(1924) FHAB Mezheven 215. An diskar-loar eo ; atao e tigouez an dra-ze goude ar c'hann-loar. ●(1931) VALL 434a. pleine lune, tr. «kann al loar.» ●(1958) BRUD 4/86. Sklêr e oa an noz rag kann-loar a oa. ●(1962) EGRH I 25. kant-loar = kann-loar.
- kannad .2kannad .2
m./f. –ed
I.
(1) Ambassadeur.
●(1732) GReg 31b. Ambassade, charge, fonction d'Ambassadeur, tr. «Oviçz ur gannad. carg ur gannad.» ●Ambassadeur, Ministre public envoyé en ambassade, tr. «Cannad. p. cannadou, cannaded.»
●(1806) JOS 25. e cassas ur gannad.
(2) Messager, envoyé, commissionnaire.
●(14--) Jer.ms 135. Cannat tyzmat a tyz em amprys na dysquyz, tr. «Messager, vite, vite, en (exécutant) mon dessein, ne te repose pas.» ●(1499) Ca 31b. Cannat. g. messagier. ●(c.1500) Cb 34b. g. messagier entre deux pour faire mariage. b. cannat entre dou eguit ober dimizyff. ●(1650) Nlou 318. Vn guir cannat ambassader, tr. «un vrai messager ambassadeur.»
●(1659) SCger 79a. messager, tr. «cannat.» ●(1732) GReg 184b. Commissionnaire, tr. «Cannad. p. cannadou.» ●387b. Expres, celui que l'on envoie expressément, tr. «Cannad. p. cannadou.» ●619b. Messager, celui qui fait un message, tr. «Cannad. p. cannadou, cannaded.» ●(17--) SP I 463. Kanat an Eternel, tr. «messager de l'Eternel.»
●(1877) BSA 21-22. sentus ouz cannad Doue.
●(1908) PIGO II 172. 'oa et ar c'hannad en e dro. ●(1911) BUAZperrot 218. Mari a respontas da gannad an nenv : (…).
(3) Kas, leuriñ kannad : dépêcher un messager, un courrier.
●(1732) GReg 357a. Envoïer un exprès à Brest, tr. «Leuzri cannad, ou, caçz cannad da Vrèst.» ●Envoïer un Ambassadeur, ou, un envoïé, en Hollande, tr. «Caçz cannad, ou, leuzri cannad da Hollandès.» ●387b. Envoyer un exprès, tr. «caçz cannad. caçz ur gannad.»
(4) Nonce.
●(1911) BUAZperrot 834. ar pab a roas d'ezan galloud eur c'hannad abostolik.
II. Kas e gannad da gaout holl diaouloù an ifern : envoyer au diable.
●(1889) ISV 343 (L) G. Morvan. Mar o poa c'hoant da veza caset e cannad da gaout an oll diaoulou euz an ifern, n'o poa nemet mont d'he zistrei dioc'h an tam labour-ze.
- kannad .3kannad .3
f. –où Bagarre.
●(1876) BJM 117. An iliz, ti ar beden, oa al lec'h d'en em glevet evit ar c'hoariou ar falla hag ar c'hannadou. Goude ar gousperou e velet peurvui cannadou e pep doare, bete gant pennou bizier.
- kannad / kann .1kannad / kann .1
m./f. –où
(1) Ober e gannad : s'acquitter d'une mission, d'un message.
●(1864) SMM 156. pe seurt cannad ho deus bet da ober. ●(1869) FHB 216/51b. e reaz he gannad evelen : (...).
(2) Dont kannad da ub. : recevoir un message.
●(1869) FHB 221/95b. Dont a ra cannad dezan e zo eun heritach oc'h e c'hortoz e Marseil.
(3) Bulletin (publication).
●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 33. embann e brezonek eur c'hannad nevez. ●(1932) KANNgwital 358/225. O lenn aketus kannad an Unvaniez.
(4) Kas kannad / kann marv : annoncer le décès de qqn.
●(1929) MKRN 178. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Kann… Nouvelle. Kas kann-maro d'e vignoned. ●(1938) BRHI 135. (Erge-Vihan) A-t-on envoyé chez les amis des paroisses lointaines le message de mort (Kan maro) ? ●(1984) EBSY 84. (Sant-Ivi) kann marv, tr. «annonce de décès.» ●(1986) DPSB 89. (Rieg) deuet 'oa da gas kan-marv, tr. «il était venu annoncer la mort de quelqu'un (autrefois, avant les communications modernes, on chargeait un voisin d'aller annoncer dans la commune et au dehors de celle-ci la mort d'un membre de la famille.) » ●(1996) GESI 159. (Sant-Ivi) Kannad. Kemennadenn, dreist-holl da reiñ da c'houzout ez eo marv unan bennak. Goulennet oa bet ouzhin mont da gas kannad marv [,kas kãn'ma:ro].
- kannadañ
- kannadegkannadeg
f. –où
(1) Bagarre.
●(1925) BILZ 123. Ha peurliesa ar piladegou, ar c'hannadegou a droe en kas. ●(1931) VALL 60a. Bataille et rixe multiple, tr. «kannadeg f.»
(2) Lessive en commun.
●(1879) ERNsup 146. kannadek, réunion de femmes qui battent le linge, Corn[ouaille]. ●(1890) MOA 152b. Buée, s. f., tr. «Kannadek.»
- kannadelezhkannadelezh
f. Députation, qualité de député.
●(1931) VALL 203a. Députation, qualité de député, tr. «kannadelez f.»
- kannadennkannadenn
f. –où
(1) Lessive.
●(1867) FHB 143/308b. pa vez kouez, kannaden gant ar vestrez.
(2) Ensemble du linge lessivé, lavé.
●(1949) KROB 11/13. astenn ar gannadenn war ar glazvez.
(3) Objet faisant partie d'une lessive.
●(1890) MOA 152b. Tout objet de la buée, tr. «kannadenn.»
(4) local. Lessive en commun.
●(1879) ERNsup 146. A St-M[ayeux] kannadek, kannadenn.
- kannader
- kannadetkannadet
adj. Représenté.
●(1907) BOBL 07 décembre 167/1b. prenet int deuz magazinou Les Dames de France, 95, ru Siam, Brest, kannadet en Keraez gant an Aotrou Maritzenn.
- kannadez
- kannadig
- kannadour
- kannadouriezh
- kannadurkannadur
m. –ioù
(1) Message, commission.
●(1732) GReg 184b. Commission, message, tr. «cannadur. p. cannaduryou, cannadurou.» ●J'ai fait votre commission, tr. «Great am eus ho cannadur.» ●619b. Message, tr. «Cannadur. p. cannaduryou.» ●Faire un message, tr. «Ober ur gannadur.»
(2) Mont e kannadur : aller en ambassade.
●(1732) GReg 31b. Ambassade, envoi d'un Souverain à un autre, tr. «Cannadur. p. cannaduryou.» ●Il est allé en ambassade en Angleterre, tr. «Eat eo ê cannadur da lès ar Rouë eus a vro-saus.»
(3) Reiñ kannadur da : donner délégation à.
●(1732) GReg 260b. Deleguer, Commettre quelqu'un avec autorité de juger, ou de faire quelques procédures, tr. «Rei cannadur dreistordinal da ur re.»
●(1931) VALL 203a. Députation, tr. «kannadur m.»
(4) par méton. Envoyé, commissionnaire.
●(1732) GReg 387b. Expres, celui que l'on envoie expressément, tr. «cannadur. p. you.» ●Envoyer un exprès, tr. «caçz cannadur.»
- kannañ / kanniñ / kannokannañ / kanniñ / kanno
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Frapper, battre.
●(1499) Ca 31b. Cannaff. g. battre. ●g. bastre o baton. b. cannaff gant baz. ●167a. sanz paine vide in cannaff. ●(c.1500) Cb 34b. g. bastre dung baston. b. cannaff gant baz. ●(1557) B I 367. Ne gouzffech vann (variante : rann) he cannaff, tr. «Vous ne sauriez la battre d'aucune façon.» ●380. Breman heb truez he canno / Heb neb neb abaff pa e caffo, tr. «Maintenant il la battra sans pitié et sans égard, quand il la trouvera.» ●(1612) Cnf 33a. An heny à cann è tat. ●(1650) Nlou 44. Hep enebran ez voé cannet, tr. «Sans égard il fut battu.» ●557. Hep enebrant ez voe cannet, tr. «sans égard il fut battu.»
●(1659) SCger 13b. batre, tr. «canna.»
►absol.
●(1612) Cnf 17a. An ré pe-ré à cann hac à laz.
●(1732) GReg 84b. Batre, frapper, maltraiter, tr. «canna. pr. cannet.»
●(18--) SAQ II 53. Eur mab a ganne he dad gant eur vaz.
(2) Battre, vaincre.
●(1732) GReg 254b. Défaire une armée, tr. «canna an adverouryen eus ar stadou.»
(3) Battre (du métal).
●(1633) Nom 248a. Æs ductile vel regulare : airain qui se frappe auec le marteau : arm á canner gant an morzol.
(4) Kannañ moneiz : battre, frapper (de la) monnaie.
●(1633) Nom 206a. Nummum percutere siganre, monetam cudere vel argentum, ferire pecuniam : battre, ou frapper monnoye : cannaff, squeïff pe ober mouneïz.
B. (domaine de la lessive)
(1) Blanchir, laver.
●(1752) PEll 118. Canna, tr. «blanchir, rendre ou devenir blanc ; participe Cannet, blanchi.»
●(1844) GBI I 8. O kanna 'r c'houez ez omp bet, tr. «Nous avons été faire la lessive.» ●(1857) HTB 53. kanna dilad. ●(1869) KTB.ms 14 p 37. eno a oa un douez, ha merc'hed o kanna dillad warnezhi.
●(1911) DIHU 72/265. Monet get el lienneu d'el len / Hag ou hannein hag ou disten.
►absol. Laver avec un battoir.
●(1935) BREI 424/4b. neve gouezet en dour, pa oa o kanna.
(2) Stank-kannañ : lavoir.
●(1935) BREI 433/4b. kouezet en eur stang-kannan. ●(1982) TKRH 105. Ar stank-kannañ.
(3) Stêr-gannañ : lavoir.
●(1982) PBLS 615. (Langoned) ar ster-kanno, tr. «le lavoir.»
(4) Lenn-gannañ : lavoir.
●(1877) BSA 236. eul lenn-ganna, hag endro d'ezhi ez oa eur c'hae bodennec. ●237. Mont a reont varzu al lenn-ganna.
●(1909) FHAB Eost 236. hag e voen soubet ha dizoubet ganto el lenn-ganna. ●(1933) FHAB Eost 322. e tal lenn-kanna Koatkeo.
(5) Poull-kannañ : lavoir.
●(1868) KMM 148. o vont a-biou d'ar poull-canna.
●(1924) FHAB Meurzh 101. er poull-kanna o walc'hi an dilhad pe o louza brud vat o nesa. ●(1934) FHAB C'hwevrer 51. o voalc'hi er poull-kanna.
C. sens fig.
(1) Kannañ e gouez da ub. : passer un savon à qqn.
●(1955) VBRU 50. Biken n'am bije kredet emañ e-touez an dudigoù ar c'hiz da gannañ e galleg o c'houez d'ar vourc'hizien.
(2) Kannañ e roched da ub. : passer un savon à qqn.
●(1949) LLMM 17/22. Daonet e vo kroc'hen va ene, kannañ a rin e roched da Erwan. ●(1962) LLMM 90/36-37. Galvit, mar plij, dre bell-gomzer an Uhel-Strollad, din da gannañ o roched d'an Aotrounez-se. ●(1965) BRUD 20/16. Ensellout ma ofiserien : evel ma ouzout, darn e vez red kanna o roched deze gwech ha gwech all.
(3) Kannañ e lostenn da ub. : passer un savon à qqn.
●(1959) TGPB 65. Met daoust din da vezañ en gortoz da glevout an eil-gabiten o kannañ e lostenn d’un intañv ken dibreder.
II. V. intr. Kannañ ouzh : se battre contre.
●(1849) LLB 1386. [Ean] E gann doh en ahuel.
III. V. pron.
A. V. pron. réci. En em gannañ.
(1) Se battre.
●(c.1500) Cb 23a. g. combattre des poingz. b. enem cannaff gant an noudournn sarret. ●(1633) Nom 185a. Hasta velitaris : lance de tournoy : lançc euit en em cannaff buhan ha scaff. ●193a. Impressionem facere : faire emprainte, assaillir : assail, en em cannaff mat hac æs.
●(1732) GReg 85a. Se batre, tr. «Em ganna. pr. em gannet.» ●Se batre à coups de poings, tr. «em ganna a daulyou dorn.»
●(1878) EKG II 142. o diviche ranket en emganna adarre. ●(1889) SFA 251. daou zen oc'h en em ganna.
●(1982) PPBA 44. (Argol) En em ganna ra ar zaout, tr. «Les vaches se battent.»
(2) En em gannañ a-enep ub. : se battre contre qqn.
●(1877) EKG I 293. ec'h en em lakechont d'en em ganna a vad a enep ar zoudarded.
(3) En em gannañ ouzh ub. : se battre contre qqn.
●(1869) SAG 163. Bep istant e rankomp enem ganna oud an droug-speret. ●(1878) EKG II 107. en em ganna adarre ouc'h Canclaux.
B. V. pron. réfl. En em gannañ : se battre, se frapper soi-même.
●(1633) Nom 215a-b. Planctus, plangor : grand deuil auec frappement : cauaou bras quen n'en em canner.
IV.
(1) Kannañ e roched da ub. : voir roched.
(2) Kannañ e gouez da ub. : voir kouez.
(3) kannañ evel ur sac'h en dour : voir sac'h.
(4) Reiñ bazh d'e gannañ : voir bazh.