Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés
Page 20 : de kannded (951) à kanon-1 (1000) :- kannded
- kannder
- kanndikanndi
m. –où Buanderie, blanchisserie, lavoir couvert.
●(1732) GReg 124b. Buanderie, lieu, ou, maisonnete dans laquelle passe un ruisseau, & ou l'on fait la buée, ou la lessive, pour blanchir la toile, tr. «Candi. p. candyou.» ●(1752) PEll 121. Canti & Candi, tr. «Blanchisserie, maison de blanchisseur, ou blanchisseuse, maison où l'on blanchit les toiles.»
●(1876) TDE.BF 318a. Kandi, et mieux kann-di, s. m., tr. «Buanderie.»
●(1909) KTLR 209. o tremen abiou eur c'handi hag a oa kalz merc'hed o c'hoalc'hi enhan. ●(1931) VALL 96a. Buanderie, tr. «kanndi f. pl. ou (et lavoir couvert).» ●420a. Lavoir couvert, tr. «kanndi m. pl. ou.»
- kanndiañkanndiañ
v.
(1) V. intr. Exercer le métier de blanchisseur.
●(1752) PEll 121. Candia, tr. «travailler à ce métier ; tenir une blanchisserie.»
●(1931) VALL 420a. tenir un lavoir couvert, tr. «kanndia.»
(2) V. tr. d. Laver (du linge).
●(1876) TDE.BF 318a. Kandia, v. a., tr. «Blanchir.»
●(1923) FHAB C'hwevrer 51. da c'hedal beza kanndiet.
- kanndierkanndier
m. –ion Blanchisseur.
●(1931) VALL 69a. Blanchisseur, tr. «kanndier m.» ●86a. Buandier, tr. «kanndïer.»
- kanndierez
- kanner
- kannerezkannerez
f. –ed
(1) Celle qui frappe.
●(c.1500) Cb 34a. g. basteresse. b. canneres.
(2) Blanchisseuse.
●(c.1718) CHal.ms i. blanchisseuse, tr. «güennoures, cannoures.» ●(1732) GReg 98a. Blanchisseuse, tr. «cannerès. p. canneresed.» ●124b. Buandiere, blanchisseuse, tr. «cannerès. p. canneresed.» ●(1752) PEll 118. Cannerés, lavandiere.
●(1869) KTB.ms 14 p 37. Mont a ra gant ar ganneres d'ar c'hastell.
(3) (ornithologie) Bergeronnette.
●(1744) L'Arm 29b. Bergeronnette (oiseau), tr. «Canneréss.. ézétt. f.»
●(1919) DBFVsup 7a. bèleg leur Gr[oix], tr. «bergeronnete. – Ailleurs, kannérez, ou kannerez er beleg.» ●(1934) BRUS 251. Une bergeronnette, tr. «ur ganneréz.»
- kannerez-dourkannerez-dour
f. (ornithologie) Bergeronnette.
●(1931) VALL 64a. Bergeronnette, tr. «kannerez-dour, pl. kannerezed-.»
- kannerez-loarkannerez-loar
f. Lavandière de nuit (apparition nocturne fantomatique).
●(1906) DIHU 11/189. bugulion-noz, kannerézed-loér, ne valéant ket doh en dé ha forh é poén a ou havet ne oé ket.
- kannerez-nozkannerez-noz
f. Lavandière de nuit (apparition nocturne fantomatique).
●(1834) SIM 93. nonpas credi nac e pautr e voutou coad, nac e cariguel an ancou, nac er ganneres nôs.
●(1912) MMKE x. d'ar goanv pa glever kolvez ar gannerez-noz. ●(1932) BRTG 22. Bugulion-noz, poulpikañned, korigañned, korilled, kannerézed-noz ne valéent ket doh en héaul ha forh é poen ag ou havet ne oè ket.
- kannerezhkannerezh
m.
(1) Action de battre.
●(c.1500) Cb 34b. g. verberation / punition. b. punission / cannerez.
●(1744) L'Arm 27b. Baterie, tr. «Cannereah.. heu. m.»
(2) Blanchissage.
●(c.1718) CHal.ms i. blanchissage, tr. «güennadureh, cannereh.» ●(1732) GReg 97b. Blanchissage, action, ou salaire de celui, ou, de celle qui blanchit, tr. «Van[netois] cannereh.» ●(1752) PEll 118. Cannereh, blanchissage.
- kannerezig-an-dourkannerezig-an-dour
f. (ornithologie) Bergeronnette.
●(1633) Nom 40b. Motacilla : guingne-queuë, battemare, lauandiere, bergeronnette : caneresicq an dour.
●(1659) SCger 14a. bergeronnette, tr. «canneresic an dour.» ●135b. caneresic an dour, tr. «bergeronnette.» ●(1752) PEll 119. Canneresic-an-dour, petit oiseau, remuant toujours la queuë, d'où lui vient le mot latin Motacilla, & le François Hoche-queuë.
●(1876) TDE.BF 319a. Kannerezik-ann-dour, s. m., tr. «Lavandière, oiseau.»
- kannerezig-beleg / kannerez-ar-belegkannerezig-beleg / kannerez-ar-beleg
f. (ornithologie) Bergeronnette.
●(1732) GReg 90b. Bergeronnette, hochequeuë, ou lavandiere, petit oiseau qui s'ébat près des eaux, tr. «canneresic ar bælecq.»
●(1919) DBFVsup 7a. bèleg leur Gr[oix], tr. «bergeronnete. – Ailleurs, kannérez, ou kannerez er beleg.» ●(1982) PBLS 438. (Langoned) kaneresig-beleg, tr. «bergeronnette.»
- kannetkannet
adj.
(1) Battu.
●(c.1500) Cb 34a. g. bastu. b. cannet. ●34b. g. estre bastu. b. bezaff cannet.
(2) (en plt d'un chemin) Battu.
●(1633) Nom 238a. Callis, via trita : chemin brayé, battu : henth cannet.
●(1732) GReg 85a. Chemin batu, tr. «hend cannet.»
(3) (en plt d'un métal) Battu.
●(1633) Nom 247b. Argentum factum : argent battu, ou labouré : archant cannet ha labouret.
●(1919) LZBl Genver 21. eur c'hranch vraz toet e houarn kannet.
(4) (en plt de linge) Lavé.
●(1968) BAHE 58/29. ur bakadenn traoù kannet.
- kanniñkanniñ
voir kannañ
- kannlec'hkannlec'h
m. –ioù (domaine militaire) Champ de bataille.
●(1931) VALL 109a. Champ de bataille, tr. «kannlec'h.»
- kannokanno
voir kannañ
- kannuskannus
adj. Batailleur, bagarreur, qui aime frapper.
●(1732) GReg 83b. Batant, qui bat habituellement, tr. «Cannus.» ●Je ne suis pas batant de peur d'être batu, tr. «Me ne doun quet cannus, rac aoun da veza cannet va-unan.»
●(1876) TDE.BF 319b. Kannuz, adj., tr. «Battant, qui bat. ●Un proverbe de Cornouaille : Me ne d-ounn ket kannuz, rag aoun da veza kannet, tr. «je ne suis pas battant, de peur d'être battu.»
●(1890) MOA 138a. Batailleur, tr. «kannuz.» ●139a. Qui aime se battre, tr. «kannuz.»
- kanokano
s. Sablon. (?) chano (?).
●(1879) ERN.sup 157. kano, sablon, Audierne.
●(1925) FHAB 430. Eno e c'hourvezas a-stok e gorf war an traez, e fri er c'hano.
- kanodkanod
m. –où
I. Canot.
●(1732) GReg 134a. Canots, tr. «canod. p. canodou, canojou.»
●(1896) LZBt Meurzh 44. Dustu e oa laket er mor daou ganot. ●47. Niro a grap ebarz ar c'hanot, hag a reuio a bik stankoc'h.
II. (pêche)
(1) =
●(1944) GWAL 163/156-157. (Ar Gelveneg) Ur c'hanod (l. kanojoù) a zo anv ur vag vihan, bihanoc'h eget ar binasenn (a-raok amzer ar c'heflusker e oa daou seurt bag : ar c'hanod hag ar vag). Ur c'hanod-bihan pe un ambarkasion a zo anv ur vagig vihan evit mont-dont etre ar vag hag ar c'hal.
(2) Kanod-bag =
●(1978) ARVA I 28. Après 1910, on construira même de très forts bateaux à cul carré dont les marins pourront dire qu' «ils font chaloupe», on les appellera canot-bag.
(3) Kanod-treizh : canot de passeur.
●(1979) VSDZ 27. (Douarnenez) e-barzh ar c'hanod treizh, tr. (p. 196) «dans le canot du passeur.»
- kanol .1kanol .1
f./m. –ioù
I. (géographie)
(1) Lit (de cours d'eau).
●(1633) Nom 239b. Alueus, canalis : conduit d'eau, escuyer, tuyau : vn canol pe dre læch ez ret an dour. ●245b. Alucus : fluuij : le canal ou la fosse d'vne riuiere : canol pe fos vn riffier.
●(1732) GReg 132a-b. Canal, lit d'une Rivière, d'un Ruisseau, tr. «canol. p. canolyou.» ●Grand canal, ou fort courant d'eau, tr. «Canol vras. p. canolyou vras.» ●578b. Lit de riviere, tr. «canol ur rifyer.» ●(1744) L'Arm 219b. Lit de riviere, chenal, tr. «Quenaule.. lieu.»
●(1868) FHB 183/213a. A iz da Gethsemani, ar gamboulen a ia strisoc'h striz bete ma ne gaver mui nemet lec'hed ar froud pe ar steric vihan, hanvet Cedron. Ar steric vihan-ze a ia d'an nesk an darn-vuia euz ar bloaz ; eienen ebet na red mui er c'han, leuniet a zouar hag a vein. An dour glao heb ken er goan en em ruill dre ar ganol d'ar mor-maro a dreuz an draonienou an trista a oufet da gaout. ●(18--) SAQ I 102. daouzek mean kemeret a ganol ar ster.
●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 31. Ober a rai evel ar ster vraz pa lamm er meaz deuz he c'hanol goude ar glaoeier dour beuz. ●(1907) PERS 126. Ster ar Saone, deut deuz he c'hanol gant an doureier braz.
(2) Rivière, cours d'eau.
●(1869) FHB 205/239b. E Kemper en dëun, ma vise tôled lod eus tiez kear dreist ar ster, dreist ar ganol, en tu m'ema Loc-Maria. ●(1869) FHB 207/404b. eur foennok e pehini e z'euz eur ganol dour-red. ●(1869) FHB 224/116b. Pont an Arriagon, var ganol Elorn. ●(1878) EKG II 2. en stlapaz er ganol. ●(1880) SAB 253. ac eus ar vammen-se, e save, e tivoane ur ganol, ur ster vraz a ree teir ster all, teir vrec'henn zour. ●(18--) SAQ II 142. E kreiz ar foennok oa eur ganol eur pount varnhi.
●(1905) IVLD 13. Kement goazen zour a zo e Lourd e deuz he hano, mes er vro-ze, an dour braz a vez hanvet Gav. Ann hano-ze, dre eno, a zo evel pa lavarfet ar richer, ar ganol pe ar ster dre ama. ●(1913) KZVr 33 - 19/10/13. Skluziou a zo (...) war ganol ar Blaoued. ●(1937) LZBl Genver/C'hwevrer 2. Eur wazenn dour a redas, a deuas pelloc'h da veza eur ganol ledan. ●(1978) MOFO 41. evid mond e mez dar porz dre ar ganel.
(3) Chenal.
●(1744) L'Arm 428a. Chenal, tr. «Quenaule.»
●(1914) KZVr 75 - 09/08/14. bas eo an dour er ganol, tr. «l'eau est peu profonde dans le chenal, Milin.»
(4) Canal.
●(1633) Nom 239a. Incile, incilis, canalis, fossa incilis : conduit, canal, fossé : counduit, canol, pe vr fos, vn sa n (lire : san).
●(1659) SCger 19a. canal, tr. «canol.»
●(1913) DIHU 92/215. er hanaul e vehé de gampen étré er Vilaine hag er Mayenne.
II. sens fig. =
●(1882) BAR 102. c'houi eo ar ganol dre behini e redont var an eniou.
●(1910) MBJL 93. Zakramant an Oter (rak etouez ar zakramantou heman eo ar zantela, o vean mac'h ê, nê ket hepken ur ganol a zigas d'imp grasou an Otro Doue, mes mammen an oll c'hraso.
- kanol .2kanol .2
m. –ioù (armement)
I.
(1) Canon.
●(1659) SCger 17a. braquer le canon, tr. «poenta ar c'hanol.» ●(1710) IN I 199. ur voulet canol. ●(1732) GReg 133b. Canon pièce d'artillerie, de fer, ou, de fonte, tr. «Canol. p. canolyou. Van[netois] canon. p. eü.»
●(1792-1815) CHCH 105. Fourchet ar ou hannon, lakeit hé de vleijal, tr. « Enfourchons leurs canons, mettons-les à gronder. »
●(1878) EKG II 2. an tennou fuzil hag an tennou kanol.
●(1903) MBJJ 56. pa glevont an tenn kanol. ●(1905) BOBL 30 décembre 67/2c. ar soudarded a denn varno gant kanoliou. ●(1907) PERS 284. trouz ar c'hanoliou. ●(1942) DRAN 128. sacha d’o heul eur strollad kanoliou pounner sac’het, adreñv eur c’hoad, en eun draonienn grenegellek.
(2) Pezh kanol : pièce d'artillerie.
●(c.1825-1830) AJC 3477. dousec pes canon. ●(1867) FHB 101/392a. Derc'hel a reas da denna he unan gant ar pez canol-ze bete fin an abaden.
●(1900) MSJO 87. ar pesiou kanol a vez klevet o kroza. ●(1912) BUAZpermoal 644. En berr amzer, an Turked a oe helpennet ; lezel a rejont war dachen ar brezel dek mil korf maro, tri-c'hant pez kanol. ●(1915) HBPR 107. seis ugent soudard ha daou bez kanol. ●(1976) LLMM 175/120. ar pezh kanol 75.
(3) Tenn kanol : coup de canon.
●(1931) VALL 94b. coup de canon, tr. «tenn-kanol m.»
(4) Kanol fuzuilh : canon de fusil.
●(1732) GReg 133b. Canons de fusil, tr. «Canolyou-fusuilh.» ●443b. Canon de fusil, tr. «Canol fusuilh.»
II. (parties du canon)
(1) Oaled ur c'hanol : lumière d'un canon, trou proche de la culasse où l'on mettait l'amorce pour les tirer.
●(1732) GReg 133b. La lumiere d'un canon, tr. «Oaled ur c'hanol.»
(2) Beg, genoù ur c'hanol : gueule d'un canon.
●(1732) GReg 133b. La bouche d'un canon, tr. «Becq ur c'hanol.»
●(1877) EKG I 234. eur pez kanol hag en doa eur ginou du.
●(1909) KTLR 23. ginou eur pez kanol.
(3) Gwele-kanol : affût de canon.
●(1732) GReg 18a. Affust de canon, tr. «güele-Canol. p. guëleou-Canol.»
(4) Gorzioù ur c'hanol =
●(1915) MMED 147. an hernach, ar gorjou ha kement tra a zo vardro eur c'hanol.
III. Tuyau.
●(1659) SCger 122a. tuyau, tr. «canol, p. iou.»
- Kanol-ar-FornKanol-ar-Forn
n. de l. Chenal du Four.
●(1877) EKG I 115. Pa vezo great an traou-ze ganez penn-da-benn, e savi da eor, e laki da liann goel var da lestr hag ez i varzu Bro-Zaoz en eur dremen dre ganol ar Fourn. ●(1877) EKG i 217. ez i varzu Bro-Zaoz en eur dremen dre ganol ar Fourn.
►
●(1877) EKG I 116. hag her c'haso d'as lestr-te a vezo var dro ar Fourn.
- Kanol-ar-Mor-Bihan / Ar Ganol a Vor-BihanKanol-ar-Mor-Bihan / Ar Ganol a Vor-Bihan
n. de l. Chenal d’entrée du Golfe du Morbihan.
(1)
●(1744) L’Arm 320b-321a. Er Meud, enn Teissér, er Gregan* / Hag er Guenaule à Vor Bihan, / D’enn Oriantt, dré ou folleah, / Enn-déss casstt’ Er Gompagnonneah. ●*Rochers qui sont à l’entrée de la Rivière de Mor-Bihan.
(2) Dicton/Proverbe.
●(1744) L’Arm 320b-321a. Er Meud, enn Teissér, er Gregan / Hag er Guenaule à Vor Bihan, / D’enn Oriantt, dré ou folleah, / Enn-déss casstt’ Er Gompagnonneah.
- kanol-bombezañkanol-bombezañ
m. (domaine militaire) Obusier.
●(1931) VALL 506b. Obusier, tr. «kanol (pl. iou) –bombeza m.»
- kanol-bombezennerkanol-bombezenner
m. (domaine militaire) Obusier.
●(1931) VALL 506b. Obusier, tr. «kanol (pl. iou) –bombezenner m.»
- kanol-bombezerkanol-bombezer
m. (domaine militaire) Obusier.
●(1931) VALL 506b. Obusier, tr. «kanol (pl. iou) –bombezer m.»
- Kanol-Brest-NaonedKanol-Brest-Naoned
hydronyme Le Canal de Nantes à Brest (ouvert en 1842).
●(1995) LMBR 30. Izelikoc’h, e Groñvel, e vo ur blijadur mont da heul Kanol Brest-Naoned.
- kanol-dourkanol-dour
f. (hydrologie) Lit de cours d'eau.
●(1732) GReg 132a-b. Canal, lit d'une Rivière, d'un Ruisseau, tr. «canol-dour. p. canolyou-dour.»
- Kanol-Dreoger
- Kanol-IrezKanol-Irez
n. de l. Le Passage de l’Iroise. Cf. Kanol-Iz
●(1716) PEll.ms 185. Nos Bretons donnent le nom de Canol-is à la grande entrée de Brest. (...) Les Pêcheurs de l’Isle de Sain nomment cette entrée Canol-Irès. ●(1732) GReg 132b. Canal d'Is, ou l'Iroise Canol Ys. Canol ylès. ●577b. Canol Is. canol Ilès.
- Kanol-IzKanol-Iz
n. de l. Passage de l’Iroise devant l’entrée du goulet de Brest. Cf. Kanol-Irez
●(1716) PEll.ms 185. Nos Bretons donnent le nom de Canol-is à la grande entrée de Brest. (...) Les Pêcheurs de l’Isle de Sain nomment cette entrée Canol-Irès. ●753. la grande entrée de Brest est nommée par les Mariniers Bretons en leur langue Canol-is, Canal d’Is. ●(1732) GReg 132b. Canal d'Is, ou l'Iroise Canol Ys. Canol ylès. ●547b. L'Iroise, espace de mer. Canol is. ●577b. Canol Is. canol Ilès.
●(1821) GON 69b. Kanol-Is, le canal d’Is ou l’Iroise, la grande entrée du goulet de Brest. ●(1844) FOB 126note. Il est à remarquer que le canal, connu sous le nom d’Iroise dans nos cartes maritimes, s’appelle encore en breton Canol Is, canal d’Is. ●(1857) CBF 131. Kanol Is. ●(1869) TDE.FB xviiib. Kanol Is. ●(1876) TDE.BF 319b. Kanol-Is, tr. «nom de lieu. Le canal de l’Iroise, en mer, près de Brest.» ●(c. 1890) CFB 42. L'Iroise. Kanol-Is.
●(1941) SAV 35. Gwelet e vez a-wechou e-barz Mor Douarnenez pe belloc’h diouz tu an inizi, dreist-holl en takad-se eus ar mor hag a zo anvet Kanol Iz.
- Kanol-VazKanol-Vaz
n. de l. (aber entre Roscoff et l’île de Batz).
●(1732) GReg 777a. Canol vaz. canol vras. ar ganol vras.
- Kanol-Vihan
- kanol-vorkanol-vor
f. (domaine maritime) Chenal.
●(1689) DOctrinal 200. pe da re evise incommod, ha dangerus, tremen ha distremen, quen alies-se, ar canol mor à so entre Rosgoff, hac enes-baz. ●(1732) GReg 132b. Canal de mer, ou filiere, ou bras de mer, tr. «Canol-vor.»
●(1931) VALL 117a. Chenal, tr. «kanol(-vor) f. pl. kanoliou(-mor).»
- kanolañkanolañ
voir kanoliñ
- kanoliad .1kanoliad .1
f. –où Contenu d'un chenal, d'un canal.
●(1905) HFBI 286. mont da gaout ar ganolliat vras a zour, à voa éno é kichen.
- kanoliad .2kanoliad .2
m. –où Charge d'un canon.
●(1931) VALL 94b. le contenu, la charge d'un canon, tr. «kanoliad m.»
- kanoliadeg
- kanoliadenn
- kanoliañ .1
- kanoliañ .2kanoliañ .2
v. Irriguer, ouvrir des canaux.
●(1962) EGRH I 25. kanoliañ v., tr. « irriguer, ouvrir des canaux. »
- kanoliata
- kanolierkanolier
m. –ion Canonnier.
●(1732) GReg .134a Canonier, tr. «Canolyèr. p. canolyéryen. Van[netois) canonyer. p. canonyeryon.»
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 82. mæstr cannoner ar vor. ●(1891) AGB 10. eur soudard kanolier.
●(1905) HFBI 490. Evit ar ganoliérrien. ●(1915) HBPR 154. Grenadourien ar C'halvadoz ha kanolierien Montroulez. ●(1919) BUBR 4/105. Eun taol mat eo d'hon c'hanolierien mar o deus keviou krenv.
- kanolierenn
- kanolierezh / kanonerezh
- kanoliezhkanoliezh
f. Artillerie.
●(1942) DRAN 94. Troadegiez ha kanoliez ar C’hallaoued, er c’hornad, o (sic) zo bet tost kaset da get gant an tokarnou plat.
- kanoliñ / kanolañ
- kanon .1