Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés
Page 31 : de karnaj-2 (1501) à karr-david (1550) :- karnaj .2karnaj .2
f./m.
I.
(1) Carnage.
●(1792) BD 5215. goude argoell garnag, tr. «après le terrible carnage.»
(2) Bruit, vacarme.
●(1766) MM 1233. carnach, tapach, trous abeb-tu.
●(1847) MDM 363. eun trouz, eur garnaich. ●(1869) SAG 234. e ra karnach an droug-speret. ●(1877) BSA 120. an tarzou mor a ruille guen-cann var an aot hag a rea eur c'harnach spontus.
●(1909) KTLR 75. epad ma rea karnaj, er meaz, avel hag ar c'hazarc'h. ●(1959) BRUD 7/23. Ober karnach, trouz en dour. ●(1970) BRUD 35-36/147. Digoret gand eun tamm karnach skolidi en eun hunva euz manati Redon. ●(1982) LLMM 211-212/134. An dud a oa bet tennet diouzh o c'housk gant ar garnach. ●(1983) PABE 195. (Berrien) karnaj, tr. «brouhaha, tumulte.»
II. Lakaat e garnaj en driñs : mourir.
●(1913) DIHU 158/128 (G-Enez Groe). Lakat é garnach én dris, tr. Bleimor «mourir.»
- karnajal / karnajat / karnajiñkarnajal / karnajat / karnajiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Maltraiter, persécuter.
●(1744) L'Arm 401a. Véxer, tr. «Carnagein.»
(2) Contraindre, forcer.
●(1790) Ismar 442. Garnagein én ur mod-benac un dén pé ur voès de ziméein. ●(17--) TE 30. Falein e rai dehai er garnagein d'ou laquad itré ou deourn. ●53. er garnagein de goutantein hé dezirieu infam. ●64. sèl mui m'ou garnageai. ●137. men garnagein d'hou qùittad. ●249. en dén santel-ze, eit boud ean peur, n'en doai biscoah chongèt a garnagein Gabelus d'er payein. ●305. ean e vènnas garnagein er-ré-ral de renonciein de Lezèn Doué. ●450. Dén n'hou carnageai de uerhein hou parq.
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 114. Ur huéh oueit én hul logellik, é oemb bet garnaget d'hum ziscoei, d'er gueih tud-hont.
●(1907) VBFV.fb 23a. contraindre, tr. «garnajein.» ●(1919) DBFVsup 25b. garnajein, v. n., tr. «contraindre, retenir de force.»
►absol.
●(1767) ISpour 92. Unn avariciuss e garnage, e palaforce er-ré-ral d'obér corvéyeu, de zaccore dehou mui eit n'enn-dess groeit. ●(1790) Ismar 130. Un avaricius e garnage, e palforce de zaccor dehou mui eit n'en dès reit.
(3) Inciter.
●(1919) DBFVsup 25b. garnajein, tr. «à M[eslan], inciter.»
II. V. intr.
(1) Bruire.
●(1959) BRUD 7/23. ar beler o karnachad dindan treid an dud. ●25. Karnachad. – Pe : karnajad. Ober karnach, trouz en dour.
(2) Tempêter.
●(1906) KANngalon Here 229. o velet anezhan oc'h egari hag o karnachal. ●(1919) DBFVsup 25b. garnajein, karnajein (Gâvres), tr. «gronder.» ●(1921) FHAB C'hwevrer 43. ar charreter a skoe warnezo hag a garnaje. ●(1925) FHAB Ebrel 139. ar c'hilhog hag ar yar goz o karnachat er vaoz ! ●(1935) TRAG 57. an tad a veze klevet o karnachi evel ma n'oa ket bet klevet c'hoaz. ●(1939) KTMT 56. Ha pa vez tommet d'ezañ n'eo ket evit mirout da garnachi ha da glask afer ouz an dud. ●76. Pennfollet naet, Biel a youc'he, a garnache.
(3) Jacasser.
●(1960) BLBR 128/19. o kleved merhed o karnachal en eur redeg. ●(1964) BRUD 18/23. Ar piked (...) a garnache.
- karnajatkarnajat
voir karnajal
- karnajer .1
- karnajer / karnajour .2
- karnajerezhkarnajerezh
m. Maltraitance, persécution.
●(1744) L'Arm 401a. Véxation, tr. «Carnagereah.. heu.» ●403a. Violence, tr. «Carnagereah.» ●(1790) Ismar 130. Er carnagereah. Un avaricius e garnage, e palforce de zaccor dehou mui eit n'en dès reit, d'obér dehou deu-blijadur eid unan, &c.
●(1825) COSp 205. er peh en andur, nen dé quet na dré garnagereah, na dré intérés.
- karnajiñkarnajiñ
voir karnajal
- karnajourkarnajour
voir karnajer .2
- karnañkarnañ
v. intr.
(1) Se former en corne.
●(1876) TDE.BF 323b. Karna, v. n., tr. «Se former en corne, parlant des peids des chevaux, des bœufs.»
(2) S'amasser sous les chaussures.
●(1876) TDE.BF 323b. Karna, v. n., tr. «se botter, parlant de la neige, de la boue qui s'amoncelle à la chaussure.»
(3) [empl. devant un v. amené par la prép. «da»] Karnañ d'ober udb. : rechigner, renacler à faire qqc.
●(1960) PETO 13. Gant heug hag euz 'karnont da zont. ●86. Karna : Moulbenni, mourrena, ober mourrenou. Rechigner, e galleg. ●(1964) YHAO 137. O vezañ ma karne Chann da sentiñ. ●(1965) LLMM 109/87. Ha n'ac'h eus ket a vezh o karnañ da reiñ d'ar re gozh ar pezh a zo dleet dezho.
►absol.
●(1941) SAV 19/56. Karna, verb. Moulbenni, mourrena, moua, gina, hervez Vallée. «Rechigner», e galleg. Sk. Karna a rae en eur vont d'ober ar pez am boa gourc'hemennet d'ezañ (Gwezeg). ●(1965) LLMM 109/8790. tapet he devoa ar wreg ar pleg da garnañ.
- karnata
- karneg
- karnekkarnek
adj.
(1) (zoologie) Ongulé.
●(1732) GReg 37b. Animal qui a de la corne aux pieds, tr. «Aneval carnec.» ●213a. Animal qui a de la carne aux pieds, tr. «Aneval qarnecq.»
●(1931) VALL 557a. Ongulé, tr. «karnek.»
(2) (en plt de qqn) Qui a de la corne aux pieds.
●(1659) SCger 135b. carnec, tr. «qui a de la corne au pieds comme une beste.» ●(1732) GReg 213a. Qui a de la Corne aux pieds comme un animal, ou la chair durcie aux pieds comme de la corne, tr. «Qarnecq.»
●(1876) TDE.BF 323b. Karnek, adj., tr. «Qui a de la corne aux pieds, comme les chevaux, ânes, bœufs.»
●(1907) VBFV.bf 37b. karnek, adj., tr. «qui a de la corne aux pieds.»
- karnelkarnel
f. –ioù
I.
(1) Ossuaire.
●(1499) Ca 32b. Carnel. g. reliquaire. ●(c.1500) Cb 25b. g. edifice faict sur sepulchre des mors larges par dessoubz et estroit par-dessus. b. carnel. ●(1530) Pm 232. Dyrac vn carnel pan guely, tr. «Devant un ossuaire, quand tu (en) verras (un).» ●(1575) M 160. Ha'n esquernn en carnel, cruel eo ho guelet, tr. «Et les os dans le charnier, dont la vue est cruelle.» ●(16--) DIalog 12. Me hogray oll heuel er carner da guelet, tr. «Je les ferai tous identiques d'aspect dans l'ossuaire.»
●(1659) SCger 21b. charnier des trespassés, tr. «carnel.» ●(1732) GReg 153b. Charnier, Reliquaire des ossements des morts, tr. «Carnell. p. carnellyou. Van[netois] Carnel. p. carneleü.» ●154a. Le Charnier, ou Reliquaire tr. «Ar garnell. Van[netois] Er harnél.»
●(1841-1842) BBZcarn II 204/74-75 (ADBR t. 123-2, 2016, pp. 48-49). Barz ar garnel, ema lammet. / Etouez ar c’hreireou/iou benniget, tr. D. Laurent « Il a sauté dans l’ossuaire / Parmi les ossements bénis. » ●(1885) KAV 18. Guelit er garnel an eskern. ●(1894) RVUm III 213. ér garnel keméret / Relegeu unan treménet, tr. «vous prendrez dans l'ossuaire les ossements d'un mort.»
●(1919) FHAB Gouere 10. mont da gemeret dour e pinsin bras ar garnel.
(2) (insulte) Penn garnel ! : tête de charnier !
●(1792) HS 146. El ma hoai nuah é bènn, bugalé fal zesquet e oai inou é hoari, e hum laquass de hüéchal ar é lerh : «pènn garnél ; pènn garnél.»
●(1896) GMB 475 (d'après HS 146). pènn garnél terme d'injure à un chauve.
II.
(1) Bokedoù ar garnel : voir bokedoù.
(2) Bleuñv ar garnel : voir bleuñv.
- karneliet
- karnellkarnell
voir kranell
- karnetkarnet
adj.
(1) Durci.
●(1787) BI 43. Tro-ha-tro d'é zi ne ouai meit mottenn, meinn ha doar carnet. ●204. ur roh carnet. ●(1790) MG 60. en doar carnét guet er sehour. ●(17--) VO 109. lod carnét ha colét doh-t'ai. ●(17--) TE 124. un doar carnét ha losquét guet en heaul.
●(1838) OVD 281. un doar disséhet ha carnet. ●(1844) DMB 4. En doar, d'en han, karnet ghet en tuemdér, tr. «L'été, la terre, durcie par la chaleur.» ●(1855) BDE 203. èl coèd-tan, m'isquern ezou carnet. ●204. courhen carnet doh me isquern. ●(1857) LVH 236. doar carnet guet er séhour. ●347. m'en dé carnet er hrohen doh en isquern. ●(1883) GOB 11. Carnet-on d'en tuêmdér.
●(1911) DIHU 66-67/185. Un hoh tam bara (...) louidet ha karnet. ●(1922) EOVD 270. un tam doar diséhet ha karnet. ●(1939) RIBA 122. Rè garnet é mem binieu aveit son de zansal. ●(1941) DIHU 358/242. ur ialh karnet.
(2) sens fig. Endurci.
●(1787) BI 265. goudé ma hoh bet carnet, queviniet ha douaret guet er fatiq ét bét-man.
●(1857) GUG 70. Carnet-on d'en tuêmder / Idan en hiaul d'en han. ●(1861) BELeu 43. disséhet ha carnet-oé d'er fatig.
- karnevkarnev
voir karnod
- karnevet
- karneviñ
- karniañkarniañ
v. intr. S'entasser (comme la boue sous les chaussures).
●(1870) FHB 270/69a. an erc'h a garnie oc'h he voutou ha ne valee nemet dre boan.
- karniñ
- karnokarno
voir karnod
- karnodkarnod
m. Mangeoir, auge.
●(1744) L'Arm 382b. Tiqueur, tr. «Enn-déss enn tæche fal de groguein énn off ou carneau, énn ur bergassale.»
●(1907) VBFV-fb 62a. mangeoire, tr. «karno m. (pl. ieu).» ●(1919) DBFVsup 37a. karno (Baud), karnèu (Languidic), karnaud (Cl[éguérec], karnot (Naiz[in], m. tr. «mangeoire portative, auge.»
- KarnoedKarnoed
I. Karnoed.
●(1825-1830) AJC 6667. a dost da vourc Carnod o defoa nem ambusqued. ●(1850) PENgwerin8 88. ebars hen parous karnoet ha drev sant Korentin.
●(1912) BUAZpermoal 713. chapeliou an eus en Karnot, en Gronwel hag en Lokarn, en Penhars. ●(1931) FHAB Genver 32. E Carnoet, mignoned vat. ●(1935) BREI 401/2c. deus koste Karnot. ●(1944) EURW I 25. Stêr Yer a dremene tost da vourk Karnoet, er Peniti.
II. Dictons.
(1)
●(1896-1897) MELu 117. Karnodis ia gant o daouarn d'ar iot : / Gant an hast d'en lakat 'n o bouellou, / N'o deus ket amzer da c'hortos o loaiou.
(2)
●(1990) SKVR 18/43b. E Karnoed e vez sonet an anjulus gant ur gozh vrae.
●(2005) ARME 145/15c. E Karnoed e veze sonet an anjulus gant ur gozh vrae, tr. « A Carnoet, on sonne l'angelus avec une mauvaise broie à lin ».
(3)
●(2005) ARME 145/12ab. Karnoed ha Lokarn zo seizh lev pelloc'h evit an ifern.
III. Noms de famille.
●(1970) NFBT 33 N° 247. Carnot. N° 248. Carnouët.
IV. [Toponymie locale]
●(1850) PENgwerin8 88. ebars hen parous karnoet ha drev sant Korentin.
●(1944) EURW I 25. Stêr Yer a dremene tost da vourk Karnoet, er Peniti.
●(2002) TEBOT 84b. E-kichen montenn Sant-Weltaz / Marteze 'peus kleet ar gaoz. ●85b. Loch ar Bidor me oa bet pouezet / 'Barzh komañsamant an hañv.
- Karnoediz
- karokaro
m. (jeu) Carreau (cartes).
●(1732) GReg 137b. Carreau, au jeu de cartes, tr. «Caro.» ●Le Roi de carreau, tr. «Ar roüe-garo.» ●la Reine de carreau, tr. «ar Roüanès a garo.» ●724b. Pique, treffle, caro, cœur, tr. «Picqès, trefflès, caro ha cœur.» ●(17--) EN 203. ar haro a sou din, tr. «le carreau est à moi.»
●(1890) MOA 157a. Du carreau, tr. «karo, m. pl.»
- karolezkarolez
s. (numismatique) Carole.
●(1633) Nom 208b. Sestertius & sestertium : vn patart : vn patart, vn pez mouneiz á dal voar dro vn caroles.
- karonenn
- karotkarot
coll. & m.
I. Coll. (botanique) Carottes.
●(1849) LLB 1315. hadein ha karot, ha boetrav.
●(1907) VBFV.bf 37b. karoten, f. pl. karot, tr. «carotte.» ●(1934) BRUS 264. Une carotte, tr. «ur garoten, pl. karot.»
II. M.
(1) Tabac à chiquer.
●(1925) BILZ 113. Ha gant e gontell e troc'has eun tamm karot. ●(1936) BREI 441/2c. hag hen d'ober eur c'hornad karot. ●(1949) KROB 12/12. Muioc'h 'zo lakaet a garrod, rak niverusoc'h eo ar jikerien.
(2) Butun karot : tabac à chiquer.
●(1872) DJL 13. neur galviat he dam butun karrot.
●(1902) PIGO I 12. eur c'hornad butun karot. ●(1924) ZAMA 205. Hag eur werennadig «trilonk» a ziskargas va zad d'an tontonTomaz, enaouet a-benn neuze, o frapa war dan butun-karot e gorn-pri berr, pouaf ! pouaf ! ●(1974) SKVT III 52. paotr ar butun karot.
III. (blason populaire) Pennoù karot : surnom des habitants de Plouhinec (56).
●(1947) BRMO 31. ceux [= habitants] de Plouhinec, Penneu Karot (têtes de carottes), Penneu Avaleu doar (têtes de patates) ou Malorted (lépreux).
- karotenn
- karotezkarotez
coll. (botanique) Carottes.
I.
●(1876) TDE.BF 323b. Karotez, pl. de karotezenn. ●(1877) BSA 191. epad m'edo o racla carotez.
●(1902) PIGO I 4. kôl-pome, karotez ha pesked Sant-Briek. ●(1922) IATA 5. panez, karotez.
II.
(1) Hadañ karotez : trembler sans cesse. Cf. sucrer les fraises.
●(1978) (Ki) PLONEIS It. Goalic. C'hwi zo da vat o hadañ karotez !
(2) Tennañ karotez :
●(1972) SKVT I 62 (Ki) Y. Drezen. N'he deus ket desket dit tennañ din karotez. ●79. ha tennañ dezhañ ur gaer a garotezenn.
(3) Skignañ polos war ar c’harotez : voir polos.
- karotezenn
- karoullekaroulle
interj. =
●(1884) FHB 11/88a-b. Ia, ia, Jerom, neuze, karoulle ! ne ket choum er gear hep mont da voti e vezo d'an holl. ●(1884) FHB 15/119a. Karoulle ! Jerom. Ar re baour neuze a lavaro gevier, evel ar frammasouned. ●119b. A-benn neuze, Jerom, gouarnamant ar Republik oc'h horjellat kaer evel a ra, a c'hell beza tumpet pell a vezo, karoulle ! ●120a. Penaoz ouspenn, karoulle ? e c'hellfe ar Republik derc'hel he lèzen daonet war he c'hompez.
- karout / karet / kariñkarout / karet / kariñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Aimer.
●(1499) Ca 32b. Caret. g. aymer. ●(c. 1501) Donoet 13-17. amare, caret, tr. « amare, aimer » ●(c.1500) Cb 13a. g. amy qui aime par fornication. brito. nep a quar dre luxur. ●(1647) Am 689. Me carre migouign regouign ho couignicq, tr. Herve Bihan « J’aimerais mignonne rencogner votre petit con »
►absol.
●(1864) SMM 142. piou ne garfe ket eun Doue hag a gar kement ?
●(1907) PERS 70. m'en deuz guelet kement a dud daoulinet dirazhan, ez eo abalamour ma karie. ●(1979) BRUDn 24/32. dañ da gomer vel gere.
(2) Karout vad da ub. : souhaiter, vouloir du bien à qqn.
●(1787) PT 2. Secour ha carein vâd d'é ol ennemisèt. ●(1790) MG 10. ind e ra ou devær, hac e gar vad deoh. ●58. Er Bonn-seur e gar vat teign, a p'hi dès grateit teign ur houif. ●(17--) TE 272. er ré ne garent quêt vat dehou. ●(17--) EN 1201. rac enes ne gar vad da den, tr. «car celui-là ne veut de bien à personne.»
●(1855) MAV 12. Ouc'hpenn-ze lavar d'ezhi e karann he mad ha da-hini. ●(1867) BBZ III 294. N'ho deuz biskoaz karet va mad, tr. «ne m'a jamais voulu de bien.»
●(1928) DIHU 203/65. boutet ér prizon get er goarnamant, rak ma karant vad d'ou hanbroiz.
(3) Karout droug da ub. : souhaiter, vouloir du mal à qqn.
●(1612) Cnf 17a. Rac greffusoch ez pech an ré à cañ, à detrac, à iniur, hac à car drouc do tat, do mam, do mestr ha do mat obereuryen, eguit na grahent oz ober an trasé da tut arall.
●(c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. Leur uoulés uous encore du mal, tr. «ha hui so hoah é maliç doh té, ha hui hoües hoah drouc doh te, a hui a gar' hoah drouc dehé.»
●(1861) BSJ 100. N'en dé quet treu erhoalh bout hemb carein droug, red-é open carein vad.
(4) (en plt de nourriture) Aimer, trouver bon.
●(1575) M 791. Heman so aneual, à car an aualaou, tr. «C'est un animal qui aime les pommes.»
●(1857) CBF 10. Ar Vretoned ne garont ket ar bouedou difoun, tr. «Les Bretons n'aiment que les mets substantiels.» ●(18--) KTB.ms 14 p 104. na garan ket ar prun.
II. V.
(1) [locution invariable ] Ma kar : si je voulais, si tu voulais, etc.
●(1971) CSDC 46. Ma kar to eur banne gwin. ●(1977) PBDZ 395. (Douarnenez) war an aod ma kar e vien mezv bemdez, tr. «sur le port si je voulais je serais ivre tous les jours.»
(2) (Ar) pezh a gar : ce qu'il veut, son content.
●(1838) CGK 4. C'hoarzin gant caon en e galon, squilla pez a gar daëlou.
●(1908) PIGO II 30. e kaver pez a garer a verc'hed a bep stum, a bep giz. ●(1909) KTLR 1. leaz da eva ha bara da zribi ar pez a garie. ●16. krampoez lardet ar pez a garient. ●23. Me meuz pesket ar pez a garan. ●(1915) HBPR 213. ar mear (...) spountet oll, a lavaras sini ar pez a garjet. ●(1929) MKRN 26. Laoskomp ar eontr Kaoutin da hopal pez a gar, tr. «Laissons l'oncle Corentin hurler comme il l'entend.»
►[locution invariable]
●(1927) KANNkerzevod 5/3. ma mignoned, traou' pez a gar hon eus gant an dra-ze da boueza an tol ma… ●(1952) LLMM 31/58. (Douarnenez) pezh a gar : tro-lavar digemmus, son content, votre content.
(3) Ma karan : locution qui renforce un énoncé.
●(1942) DADO 12. hag am lôskit amañ d’ober stamm, pe da varailhat, ma karan, rak faez ec’h oun beza ho matez !
(4) Mar karan : locution qui renforce un énoncé au négatif.
●(1942) SAV 25/17. N'in ket da 'n em stlabezi dirazi war va daoulin da c'houlenn pardon, nann mar karan. ●(1950) LLMM 19/24. Ne davin ket, mar karan. ●(1951) LLMM 25/76. Rin ket, mar karan, c'hoant ebet n'am eus da dapout ur palvad pe zaou war va genou... ●(1954) VAZA 175. ne oan ket troet d'ober evel paotr e bistolenn ; nann, mar karan !
(5) Deuet ar pezh a garo : advienne que pourra.
●(1866) FHB 60/58b. Harpet var an Aotrou Doue, e chom stard ha leun a feiz : deuet ar pez a garo.
(6) Vouloir, désirer.
●(1331) Bo f° 299 Henri Bossec alauar mar car doe me ambezo auantur mat ha quarzr tr. « Henri Bossec dit : si Dieu le veut, moi j'aurai bonne et belle aventure » ●(1575) M 2533. Ha hep mar maz quarsemp, bet ne visemp en poan, tr. «Et sans doute si nous avions voulu nous n'aurions point été en peine.» ●(1576) Cath p. 16. marquerez ez vizy an eil itron oar lerch an rouanes, tr. «si tu veux, la seconde dame après la reine.» ●(1612) Cnf 67b. equit ho quenderchell (mar queret) bepret è gracc Doué.
●(1667) ARmorial 142. Kerlech en Guitalmezel Evesché de Leon, B. portoit pour armes antiques d’azur à dix grillets ou sonnettes d’argent 4. 3. 2. & 1. maintenant celles du Chastel, & pour deuise mar char doué, si Dieu veut. ●153-154. Kerriec prés Lantreguier, portoit d’azur à vne Fleur de Lys d’Or, costoyée en pointe de deux Macles de mesme comme Coatanfao, & pour deuise Pa Garro Doué, quand il plaira à Dieu.
●(1846) DGG 263. lavarit (…) ar rozera hac ar pedennou a guerrot. ●(1878) EKG II 20. c'houi (…) a raio ar pez a gerfod. ●(18--) BSG 234. pa garfet, nin a ielo da vouit, tr. «quand vous voudrez, nous les irons prendre.»
(7) Mar karit : si vous voulez.
●(1612) Cnf 67b. equit ho quenderchell (mar queret) bepret è gracc Doué.
(8) Evel ma kar : comme il veut.
●(1659) SCger 109b. ainsi que bon vous semblera, tr. «euel ma querot.» ●126a. comme vous voudrez, tr. «euel ma querot.»
●(1821) SST 40. ha peb unan e ra el ma câr.
(9) Ma karjez bezañ : si tu avais.
●(1970) BHAF 116. Ma karjez beza lonket nebeutoh, koz kov-sistr.
(10) Aimer, souhaiter.
●(1907) AVKA 103. karout a rafent kaozeal ouzoc'h. ●(1908) FHAB Genver 25. Karout a rafen beza respontet gant komzou sklear.
III. V. pron. En em garet.
(1) V. pron. réci. S'aimer.
●(1710) IN I 265. etre ar re pere en em gar. ●(17--) EN 367. a boay ma voaimb bian, en em geremp parfed, tr. «depuis que nous étions petits, nous nous aimions parfaitement.»
●(1912) AHBT 52. Hum sekour !… Hum garein e vehé / Hoah guel… ●(1926) FHAB Kerzu 447. Troet en deus an dud da 'n em garet, da 'n em entent.
(2) V. pron. réfl. Vouloir.
●(1926) FHAB C'hwevrer 50. lezenn ar gouarnamant en em garje da lakat etrezo unvaniez ha peoc'h !…
IV. Nom verb. substantivé.
●(1530) J 29b. Rac dre hoz caret credet dif / Ha doen ho bech nen nachiff quet / Ezouf en effet em graet den, tr. « car c’est par amour pour elle, croyez-moi, et pour porter son fardeau, je dois le dire, que je me suis fait homme. » litté. « par votre aimer »
- karp .1karp .1
m. –ed (ichtyonymie) Carpe.
●(1499) Ca 32b. Carp. g. carpe. ●(1633) Nom 44b. Cyprinus, carpio : vne carpe : vn carp.
●(1659) SCger 19b. carpe, tr. «carp.»
●(1856) VNA 26. une Carpe, tr. «ur Harp, plur. Carped.»
●(1912) DIHU 88/155. Er harp hag er harpig. ●(1934) BRUS 256. Une carpe, tr. «ur harp –ed, m.»
- karp .2
- karpenn
- karrkarr
m. kirri
I. (agriculture)
(1) Charrette.
●(1499) Ca 32b. Carr. g. charrette.
●(1659) SCger 22b. charrette chariot, tr. «carr, plur. quiri.» ●(1732) GReg 154a. Charrette, tr. «Qarr. p. qirry.» ●406a. Ferrer une charrette, tr. «Houarna ur c'harr.»
●(1849) LLB 84. chanjein hou kiri. ●1258. skleijal kiri.
(2) Gwerzhañ diouzh ar c'harr =
●(1926) FHAB Meurzh 93. Gounid a vez diouz ar moc'h, da genta, en eur gaout torradou re vihan hag ouz o gwerza diouz ar c'harr ; d'an eil, o sevel ar re vihan d'o gwerza diouz ar gordenn.
II. Voiture.
●(1934) BRUS 108. Conduisez votre voiture au garage, tr. «kaset hou kar d'er hardi.»
III. Rouet. voir karr-nezañ
IV. (astronomie) Ar C'harr : la Grande Ourse.
●(1955) STBJ 165. Anavezout a ree anoiou meur a steredenn hag e lavare : Gwelet a ran ar C'harr, ar Yar hag an Tri Roue : / Tomm 'vo an heol arc'hoaz, mar plij gant Doue.
V.
(1) (Tennañ, sachañ) ar c'harr war e gein : s’attirer des ennuis.
●(1766) MM 659-661 (Li) C.-M. le Laé. Ennez aso e pep affer / Finnoc'h ividoc'h an anter / ar c'har a dennit var o quéin, tr. G. Esnault «cet homme-là connaît en toutes circonstances plus de rubriques que vous au-double; c'est une «charrette que vous vous roulez sur le dos». ●(1878) EKG II 286 (L) L. Inisan. Me gaf d'ign e raio an traou-ze muioc'h a vad d'eomp eged lakaat an tan aman da zacha marteze ar c'harr var hor c'hein. ●(1878) SVE 643. Sacha ar c'har war ar c'hein, tr. L.-F. Salvet «Attirer la voiture sur son dos. (S'attaquer à plus fort que soi.)» ●(1890) MOA 218 (L). S'attirer des difficultés, tr. J. Moal «sacha ar c'harr var he gein.» ●414. Provoquer à contretemps, tr. «sacha ar c'harr var he gein.» ●(1905) ALLO 12 (L) Y.-V. Perrot. Reuzeudik oun evel ar vein. / Siwaz ! va unan var va c'hein / Am eus sachet ar c'harr ! ●(1910) MBJL 12 (T) L. le Clerc. Breiziz kêz ! Jachan ar c'har war o c'hein ê a rejont. ●(1919) FHAB Here 123 *Dir-na-Dor. Gwaz a ze, an eus bet klasket ken izel, koulz zo bet, danvez e skridou. Jachet an eus bet ar c'harr war e gein, ha tenvalaet sked e gurunen varz. ●(1929) EMPA 18 (T) *Paotr Juluen. Piou a dleo tamall nemeti h'ec'h unan ! ma karje, n'he doa ket sachet ar c'harr war he c'hein ! ●(1935) ANTO 3 (T) *Paotr Juluen. War ho kein, 'n an' Doue, na sachit ket ar c'harr. ●(1995) BRYV iii 161 (Li-Milizag). An hini a ra rebechou, hennez a zo o sacha ar harr war e gein ! Hag an tu eneb en em gavo gantañ ! ya !
(2) Re gargañ ar c'harr : boire trop.
●(1905) DIHU 5/89 (G) *Job an Drouz-vor. Hineah é ma hoah re garg er har : gargusen er handerù en des tronpet é ziùhar, ha pargellat e hra ag er choéj. ●(1958) BRUD 5/34 (L) *Mab an Dig. Re garget oa ar harr ha diou pe deir gwech e jaras.
(3) Bezañ kouezhet eus lost ar c'harr : être parvenu.
●(1890) MOA 249 (L). Personne de bas étage, tr. J. Moal «aotrou kouezet euz lost ar c'harr, m. (Fam.)» ●(1910) MBJL 97 (T) L. le Clerc. Ya, eur prins, mar plij, hag eur prins gwirion, n'eo ket unan koueet eus lost ar c'har. ●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 41 (L) Y.-V. Perrot. Chê ! petra eo houman ? eur c'hoz itron bennak kouezet eus a lost ar c'harr, m'oar-vat ! ●(1923) FHAB Du 434. eun toullad aotronez kouezet eus a lost ar c'harr a oa eno en e raok, azezet ouz taol. ●(1927) TSPY 15-16 (L) L. ar Floc'h. Souezet oun, ha souezet bras, e teufec'h, c'houi, eun aotrou kouezet eus a lost ar c'har eveldoc'h da glask eur pried war ar maez, e lec'h dibab unan eus ho kendere, unan hag e deus eveldoc'h troet keïn da Zoue he badiziant hag e fask kenta... ●20. Set' ama eur stantilhon, avat, hag unan kouezet eus a lost ar c'har... pa oa o klask charreat ar re all. ●(1928) FHAB Mezheven 219 (L) *Tintin Anna. N'eo mui nemed eun itron kouezet eus a lost ar c'har. ●(1931) VALL 274. (Personne) de bas étage, tr. F. Vallée «kouezet eus lost ar c'harr fam.» ●536. Parvenu, tr. «kouezet diouz ou diwar lost ar c'harr (injur.).» ●(1957) AMAH 222 (T) *Jarl Priel. Ha hi kouezhet diouzh lost ar c'harr peogwir ne oa nemet ur fererez pa zimezas d'an Doktor B...
(4) Bezañ a-istribilh ouzh lost ar c’harr er skol : être le dernier.
●(1995) PTEZ 19 (K-Plougastell-Daoulaz) *Lan Rozmoal. «Azenn gorniek» ‘ vez laret d’eur pôtrig a-istribill ouz lost ar harr er skol !
(5) Kas e garr e-unan : savoir s’en tirer.
●(1877) FHB (3e série) 25/203a (L) *Jakez ar Velchenneg. Aoun da veza kemeret evit tud ne vent ket goestl da gass o unan ho c'har en dro. ●(1921) PGAZ 16 (L) F. Moan. Ton a jommaz gant ar re-ma, ken na oant savet mad ha goest da gas ho c'harr ho-unan enn dro. ●(1931) VALL 741. Capable de se tirer d'affaire dans la vie, tr. F. Vallée «gouest da gas e garr e-unan fam.» ●(1986) PTGN 62 (L) *Tad Medar. Med ar re-mañ a oar atao an tu da gas o harr o-unan.
(6) Ober e garr e-unan : se traîner avec peine.
●(1917) KZVr 240 - 07/10/17. Ober va c'har va-unan, tr. «se traîner avec peine, Loeiz ar Floc'h.» ●(1924) NFLO. Me tirer d'affaire seul, tr. Loeiz ar Floc'h «ober va c'harr va-unan.»
(7) Diskargañ e garr e toull an ode : coïtus interromptus.
●(19--) NPER. Me am eus diskarget va c'harr e toull an Odet (péché entre époux). (lire : an ode).
(8) Lakaat lost ar c'harr a-raok : mettre la charrue devant les bœufs.
●(1878) SVE 541. Lakaat lost ar c'har araok, tr. L.-F. Salvet «Mettre le derrière de la voiture en avant. (Mettre la charrue devant les boeufs.)» ●(1912) MELU XI 341. Lakaat lost ar c'hâr arok, tr. E. Ernault «Mettre la queue de la charrette en avant (la charrette avant les boeufs). (Hing., 26.) ●(18--) MIL.ms (d’après MELU XI 341). Lakaat lost ar c'harr araok.
(9) Mont e garr en douflez : échouer, ne pas réussir.
●(1942) VALLsup 59. Échouer, ne pas réussir, tr. F. Vallée «mont e garr en douflez T[régor] pop[ulaire].»
(10) Lonkañ ur c'harr houarnet :
●(1931) FHAB Mae 168 (L) Y.-V. Perrot. An holl a c'hoarze ganto, nemed an aotrou a jome atao ken tenval e benn hag unan hag en divije lonket eur c'harr houarnet.
(11) Treiñ ur c'harr bras e karrigell : faire péricliter ses affaires.
●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 36 (K Skrignag) Y.-V. Perrot. Trei eur c'harr bras e karrigell. (Da lavaret eo kas ar stal da stalig hag ar stalig da netra.)
(12) Stagañ kezeg ouzh lost ar c'harr : voir kezeg.
(13) Kac'het en deus e varc'h ouzh e garr : voir kac’hat.
- karr-a-dankarr-a-dan
m. = (?) Automobile ; locomotive (?).
●(1872) DJL 13. ar c'hirri a dan var ho rouden faïet.
- karr-an-teil(-pave)
- karr-ar-marv
- karr-argad
- karr-arsailhkarr-arsailh
m. (domaine militaire) Char d'assaut.
●(1931) VALL 111b. Char d'assaut, tr. «karr-arsailh.»
- Karr-Arzhur
- karr-bankek
- karr-boutinkarr-boutin
m. (transport) Autocar.
●(1967) LLMM 125/477. Mont a rae ar c'harr-boutin war-raok a sachadoù.
- karr-bras
- karr-chalbotat
- karr-darbarer
- karr-Davidkarr-David
m. (astronomie) Le chariot de David.
●(1865) LZBt Here 40. ar strollad stered a c'hanver Karr-David.