Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 45 : de dibeskan-dibeskin (2201) à diblegin (2250) :- dibeskañ / dibeskiñdibeskañ / dibeskiñ
v. tr. d. (pêche)
(1) Enlever (le poisson) du filet, d'un hameçon.
●(1977) PBDZ 766. (Douarnenez) dibeskiñ, tr. «enlever les poissons du filet.» ●(1978) MOFO 89. dibeska ar zardin paket. ●(1979) VSDZ 15. (Douarnenez) ar rouejoù vie halet e-barzh en tu vabourzh hag a vient dibesket war an dromm en tu stribourzh, tr. (p. 184) «on halait les filets à bord par babord et on démaillait sur la drôme à tribord.»
►absol.
●(1944) GWAL 165/309. (Ar Gelveneg) «Dibeska» (pe «dibeski»...) a zo tennañ ar pesked eus ar roued ; un dra a bouez eo : «strilh da roued da zibeska !» ●(1979) VSDZ 66. (Douarnenez) ar brilli 'zibeskez ket, ar brilli eo disklaouiñ 'ni 'rez. Dibeskiñ eo strilhiñ da roued 'giz gant ar sardin ; e-lec'h ar brilli, disklaouiñ, eo ret tenn' ar mall deus o brenkoù. Ar sardin zo mellet tre o brenkoù ivez, met ar sardin, vi-se, en ur zibeskiñ a lamm ar mall kuit deus o brenkoù e-un e-lec'h ar brilli na lamm ket, tr. (p. 229-230) «pas démailler, car on n'emploie pas cette méthode pour les maquereaux ; les maquereaux tu les déferres. Pour démailler la sardine, il te suffit de secouer le filet, tandis que les maquereaux, il faut ôter les mailles de leur branchies, à la main. Les sardines sont aussi maillées par les branchies, mais il suffit de secouer le filet et elles se démaillent toutes seules.» ●344. ne oa den o tibeskiñ, tr. «il n'y avait personne à enlever le poisson du filet.» ●(1978) MOFO 93. N'eo ket dao dibeska, eun taol jinkis vid banna ar pesk war an tilher.
(2) sens fig. Tirer (qqn) d'affaire.
●(1936) IVGA 250. n'eo ket galloud «Gwenn-ha-Du» ho tibesko, hiviziken, a roued ar polis.
- dibesket
- dibez
- dibezhiañdibezhiañ
v.
I. V. tr. d.
(1) Démonter.
●(1872) ROU 80b. Démonter, un meuble, tr. «Dibezia.» ●(1890) MOA 209a. Démonter un meuble, tr. «dibesia eur pez annez.»
●(1912) LZBl Genver 316. eun iliz a c'heller da zibezia.
(2) Dépecer.
●(1872) ROU 80b. Dépeceter, tr. «Dibezia.»
(3) Dépecer (un pays).
●(1920) FHAB Mae 348. dibezia an Alamagn.
II. V. intr. Se fragmenter.
●(1924) FHAB Ebrel 125. reier kalet hon aochou a zibezio hag a vruzuno (…) kentoc'h eget na anakounac'haimp kana en hor yez vrezonek.
- dibezhiet
- dibiaouañdibiaouañ
v. tr. d. Aliéner, déposséder.
●(1931) VALL 18b. Aliéner, tr. «dibiaoua.» ●203a. Déposséder, tr. «dibiaoua.»
- dibiaouet
- dibidapatdibidapat
v. intr. =
●(1936) BREI 447/2a. an distera ki o tibidapat dre eno war-lerc'h gad pe c'honikl.
- dibifig
- dibikouzdibikouz
adj.
I. Attr./Épith.
(1) (Yeus) sans chassie.
●(1876) TDE.BF 115b. Dibikouz, adj., tr. «Sans chassie.»
(2) (en plt de qqn) Très propre.
●(1913) FHAB Ebrel 119. Kempenn mat pennou ar vugale ; delc'her anezo dibikouz.
(3) (en plt de qqc. de concret) Très propre.
●(1872) ROU 105a. Sans tache, tr. «dibicouz.»
●(1919) MVRO 17/1b. var eun daol dibikous. ●(1920) FHAB Gwengolo 436. al loaïou hag ar bolennou a vezo dalc'het dibikouz. ●(1977) PBDZ 767. (Douarnenez) dibikous, tr. «d'une propreté méticuleuse.» ●(1986) PTGN 53. Dibikous eo pep tra amañ.
(4) (en plt de qqc. d'abstrait) Sans tâche.
●(1872) GAM 64. Kaer a vezo, evid guir, ar virionez a joumo dibikouz.
●(1926) FHAB Ebrel 155. ne ' zafec'h morse a-du gant an dud dizoue, hag e chomo bepred dibikouz ho feiz.
(5) (en plt du ciel) Sans nuage, découvert.
●(1990) TTRK 177. an oabl a chome dibikouz ha glas hep ehan.
II. Adv.
(1) Sans problème, sans dommage.
●(1910) MAKE 83. hag e vezo en em dennet kuit dibikous !
(2) Sainement.
●(1925) FHAB Genver 22. Jenovefa avat, savet ken dibikouz.
(3) Bien, sans faute.
●(1928) BREI 62/2a. skrivan dibikous eur yez hag a zo eun estren evidomp.
- dibikouzañ / dibikouziñdibikouzañ / dibikouziñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Ôter la chassie (des yeux).
●(1659) SCger 41b. desiller les yeux, tr. «dipicousa an daoulagat.»
●(1876) TDE.BF 115b. Dibikouza, v. a., tr. «Oter la chassie des yeux.»
●(1903) KZVr Du-Kerzu. Dibikouza a ra e zaoulagad da gas e gousked en e dro. (d'après KBSA 21). ●(1909) NOAR 144. o tibikouza e zaoulagad. ●(1918) LZBt Mae 8. dibikouzi 'ra e zaoulagad. ●(1944) ATST 52. Mari a zibikouzas he daoulagad.
►[empl. comme subst.]
●(1935) ANTO 41. Eun dibikouza d'am daoulagad. ●(1944) VKST Ebrel 113. ober eun tamm dibikouza diouz ar mintin.
(2) sens fig. Dessiller.
●(1955) VBRU 96-97. betegouzout ne zegouezhfe d'unan bennak gwelout sklaer ha dibikouzañ war an dro hon daoulagad.
II. V. pron. réfl. En em zibikouzañ.
(1) Ôter la chassie (des yeux).
(2) Finir de se réveiller.
●(1838-1866) PRO.tj 176. vit n'em dibicouzi.
- dibikouzenn
- dibikouziñdibikouziñ
voir dibikouzañ
- dibilatdibilat
v. tr. d. Pilat ha dibilat : piler et repiler.
●(1732) GReg 807a. Piler & repiler, tr. «pilat, ha dibilat.»
- dibilgosañdibilgosañ
v. tr. d. Ôter les souches, les têtards (d'un talus).
●(1957) ADBr lxiv 4/453. (An Ospital-Kammfroud) Dibilgosa : v. – Arracher les têtards et les souches d'un talus (pilgos, têtards) : dibilgosa ar hleuñ.
- dibilhdibilh
adj.
I.
(1) Attr./Épith. Vif, leste, agile, alerte.
●(1876) TDE.BF 115b. Dibill, adj. C[ornouaille], tr. «Ingambe, leste, agile.»
●(1919) DBFVsup 15a. dibi (B[as] v[annetais], adj., tr. «alerte, gai, actif.» ●(1927) GERI.Ern 101. dibilh adj., tr. «Ingambe, leste, agile.» ●(1929) DIHU 215/270. Dibi hag ampert é Rozali. ●(1934) BRUS 92. Alerte, tr. «dibi.» ●(1942) DHKN 101. Ampart e oè hoah ha dibi. ●(1954) BGUE 32/5. dibi avel melion. ●(1982) PBLS 108. (Langoned) dibilh, tr. «vif, rapide au travail.»
(2) Adv. Rapidement, vite.
●(1921) GRSA 289. tostat dibi tremazé. ●337. Kaer ou des bet labourat dibi. ●(1927) GERI.Ern 101. dibilh adv., tr. «vite.» ●(1929) MKRN 81. Ken prim ha ken dibilh e c'hoarie Job gant e nado. ●177. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Dibilh, tr. «Leste, rapide.» ●(1939) KOLM 54. Kerh dibi d'er hloh !
II. Dibilh evel merion : voir merien.
- dibilhadurdibilhadur
m. Émondes.
●(c.1718) CHal.ms i. branchage, brancag', tr. «dibilladur, ce dernier signifie des emondes.» ●(1732) GReg 333a. Emondes, branches coupées, tr. «Van[netois] dibilhadur.»
●(1904) DBFV 47b. dibilhadur, m. pl. eu, tr. «émondes, branchages.» ●(1931) VALL 250a. Émondes, tr. «V[annetais] dibilhadur m.»
- dibilher
- dibilhiñ .1dibilhiñ .1
v. tr. d.
(1) Émonder.
●(1849) LLB 973-974. Réral ged ou houtel, pé ged dent ou hechen, / E zibill gué iouank, ou zroh hag ou diben. ●(1878) BAY 22. Dibill, tr. «dépouiller, ébrancher.» ●(1879) GDI 149. hui e zou é tibil coêd én un herhuéen, hou pohal e achap a zré hou teourn hag e lah en hani e zou idan d'oh.
●(1904) DBFV 47b. dibilhein, v. a., tr. «émonder.» ●(1931) VALL 250a. Émonder, tr. «V[annetais] dibilhein.»
(2) Enlever (les fruits, etc.) d'une branche.
●(1919) DBFVsup 15a. dibill, dibillein, v. a., tr. «enlever ce qui tient à une tige (branches, cosses, fruits), teiller.» ●(1921) GRSA 216. douget get Tad er geu de zibillein fréh er uéen dihuennet get Doué. Ha hi de zifloskein ur bar é tibillein er fréh.
- dibilhiñ .2dibilhiñ .2
v.
(1) V. intr. Se dépêcher.
●(1919) DBFVsup 15a. dibillein, v., tr. «se hâter, se presser.» ●(1921) GRSA 123. hag éan dibiein de zistag ur vohallad ar er barnour. ●290. n'arvaret ket a sentein : dibiet kentoh.
(2) V. tr. d. (?) Tirer qqn d'affaire rapidement (?).
●(1932) BRTG 129. Bout e zo treu hag hou tibiehè fonapl ; met gellout e hrant kol hou stu aveit mâd.
- dibilhonañdibilhonañ
v. pron. réfl. En em zibilhonañ : se démener pour faire aboutir qqc.
●(1659) SCger 42a. se demener, tr. «en em dibillõna. ●143a. en em dimillõna, tr. «se demener.» ●(1732) GReg 263b. Se demener, se tremousser pour faire réüssir quelque affaire, tr. «èn hem dibilhona. pr. èn em dibilhonet.» ●(17--) FGab 135. Tost dar merc'hedigou, en hom dimillounén.
●(1876) TDE.BF 116a. Dibillona C[ornouaille] En em zibillona, tr. «se démener.» ●(1890) MOA 208a. Démener (Se), tr. «En em zibillonna (C[ornouaille]).»
●(1927) GERI.Ern 101. dibilhona v. réfl. : en em zibilhona, tr. «se démener (fam.).»
- dibilitañdibilitañ
v. intr. S'affaiblir.
●(1792) BD 1123. dibilitan ara siouas ma ysilly, tr. «Mes membres, hélas, s'affaiblissent.»
- dibilpous
- dibirilh
- dibismigdibismig
adj.
(1) Attr./Épith. Qui n'est pas difficile sur la nourriture.
●(1876) TDE.BF 116a. Dibismig, dibismik, adj., tr. «Qui ne fait pas de cérémonies quand il est à table.» ●(1890) MOA 218a. Qui n'est pas difficile touchant la nourriture, tr. «dibismik.»
●(1962) EGRH I 54. dibismig a., tr. « qui ne fait pas de manières pour manger. »
(2) Adv. (Manger) avec appétit.
●(1867) MGK 84. O staga dibismig gant eunn oan dioc'h ar ber. ●(1870) MBR 90. Eunn tamm hag eur banne a iafe gan-en, eme Iann, a stagaz gant-hi dibismig. ●(1872) ROU 74b. Manger avec appétit, tr. «dibri dibismig.»
- dibistigdibistig
adj.
I. Indemne.
●(1876) TDE.BF 116a. Dibistig, adj., tr. «Qui est en bonne santé.» ●(1882) BAR 28. en em zacha euz an danjer, ha mont dibistig en douar.
●(1907) MVET 70. tec'het dibistik eus a dre daouarn ar vanden laeron-ze ?... ●(1923) FHAB Meurzh 95-96. 7 den hebken a oa dibistik o tont en dro. ●(1977) PBDZ 767. (Douarnenez) dibistig, tr. «sans aucun mal.»
II. Yac'h ha dibistig.
(1) (en plt de qqn) Sain et sauf.
●(1929) FHAB Genver 31. pedi Doue ma tistroje he fried yac'h ha dibistik.
(2) par ext. (en plt d'une langue) Que l'on parle ou écrit parfaitement, sans faute.
●(1926) FHAB Here 372. An Ao. Buléon (…) a lavaras, en eur brezoneg yac'h da dibistik, bennoz Doue d'ar ganerien.
- dibistigañdibistigañ
v. tr. d. Remettre (un estropié).
●(1732) GReg 370a. Remettre un estropié, tr. «dibistiga. pr. et.»
- dibitilh
- dibitouilhdibitouilh
adj. Qui n'est pas difficile sur la nourriture.
●(1890) MOA 218a. Qui n'est pas difficile touchant la nourriture, tr. «dibitouill.»
- dibladañdibladañ
v. tr. d. fam. Dibladañ ur yalc'h : remplir une bourse.
●(1985) AMRZ 153. evid rontaad pe diblada ar yalh hag a veze treudig he hov peurvuia.
- diblaendiblaen
adj.
I. Attr./Épith.
(1) (en plt d'un lieu) Qui n'est pas plat, qui monte et descend, accidenté.
●(1891) CLM 23. én ur vro diblein bras.
●(1904) DBFV 48a. diblén, adj., tr. «qui n'est pas plain, inégal, non uni.» ●(1904) CDFi janvier-février. Kompezit an hentou diblaen. (d'après KBSA 27). ●(1906) HIVL 22. En hent e zou diés ha diblén. ●(1919) BSUF 34. dré henteu skosellek ha diblén.
(2) sens fig. Chaotique.
●(1905) IMJK 268. er béh ag er vuhé diblen men. ●(1928) DIHU 201/43. Buhé mab-dén ar en doar-men e zou diblén ha skosellek.
(3) (en plt d'un habit) Qui ne va pas bien.
●(1849) LLB 243. Neoah é oé diblein, rak Lueiz hé hemener / N'en des chet un troh mat, ne houi ket é vivhér.
●(1904) DBFV 48a. diblén, adj., tr. «(habit) qui ne va pas bien (L. el l ; 28.»
II. Adv.
(1) Titubant.
●(1909) DIHU 46/254. me ia diblén d'er gér.
(2) Inégalement, irrégulièrement.
●(1941) DIHU 365/363. hag ataù é tegoeh diblén hol lihérieu genemb.
- diblantadur
- diblantañ / diblantiñdiblantañ / diblantiñ
v. tr. d.
(1) Déplanter.
●(1499) Ca 60b. Diblantaff. g. esracher. ●63b. Diplantaff.
●(1732) GReg 268b. Deplanter, tr. «Van[netois] diblanteiñ.» ●(17--) TE 133. ean e sàuas hac e avanças beèd en or ag er Guær (…) ean hé diblantas guet hé houarnage ha pilerieu.
●(1876) TDE.BF 116a. Diblanta, v. a., tr. «Déplanter.»
●(1904) DBFV 47b. diblantein, v. a., tr. «déplanter.» ●(1907) VBFV.bf 14a. diblantein, v. a., tr. «déplanter.»
(2) Déterrer.
●(1975) YABA 29.03. chetu ean oeit de ziblantein laor é dad.
(3) =
●(18--) PEN 92/63. Robard euret zo diblantet / gant an archer iaouank eo garottet.
- diblanterdiblanter
m. –ion Déplanteur.
●(c.1500) Cb 65a. [diplantaff] g. esrachant. b. diplanter.
●(c.1718) CHal.ms i. arracheur, tr. «tennour, diblantour.» ●(1732) GReg 268b. Celui qui deplante des plantes d'habitude, tr. «diblantour. p. yon, yan..»
●(1904) DBFV 47b. diblantour, m. pl. –terion, tr. «celui qui déplante, qui arrache.»
- diblanterezh
- diblantiñdiblantiñ
voir diblantañ
- diblas .1
- diblas .2diblas .2
m. –où
(1) Moment de partir, de se quitter.
●(1865) LZBt Here 57. momed ann diblas. ●(1866) LZBt Gouere 148. War-ze e krogaz an diblas. ●(1866) LZBt Gouere 155. eunn diblas neve. ●(1868) FHB 163/51a. gwerz an diblass. ●(1871) FHB 310/388a. an diblas-ze a ioa henvel oc'h eur c'himiad diveza. ●(1872) ROU 80b. Départ, tr. «Diblass.» ●(1874) FHB 496/207a. hag an diblas a ioa eur c'himiad a rea ar pelerin dioc'h he dud.
●(1913) KANNgwital 126/276. pemzek devez araok an diblas.
(2) (?) Parole déplacée (?).
●(17--) TE 336. diblasseu huerhue en dud a Vetleèm.
- diblas .3diblas .3
voir diblasañ
- diblasadeg
- diblasadur
- diblasañ / diblasiñ / diblasdiblasañ / diblasiñ / diblas
v.
I. V. intr.
(1) Partir, se déplacer, se mettre en route.
●(1659) SCger 22a. changer de place, tr. «diplaça.» ●42a. demarrer, tr. «diplacça.» ●89a. partir, tr. «diplaça.» ●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms iii. Il est sur le point de partir, tr. «prest é de Zisparti, de Ziblacein.» ●(1732) GReg 735a. Il étoit sur le point de partir, tr. «Edo èn ampoënd da ziblaçza.» ●(17--) ST 80. Diblasomp, ma roue, na gollomp ket amzer, tr. «Partons, mon roi, ne perdons pas de temps.»
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 74. groeit e oé bet quentéh dehou diblace ag en ty. ●(1862) BSH 4. e rencq c'hoas diblassa ! ●(1867) FHB 121/132a. grit ma tiblaso ar bobl. ●(1872) ROU 94a. Partir, tr. «Diblass.» ●(1889) ISV 113. Erfin e tiblasiz. ●(1893) IAI 62. p'edo o tiblas euz ar gear.
●(1900) MSJO 70. anternos vintin e tiblaser adarre. ●244. He dad a oa diblaset eus Naonet da zont d'he velet. ●(1911) SKRS II 216. pa ranket diblass araok an deiz da vont d'an offeren vintin. ●(1920) AMJV 58. el lestr kenta a ziblasas dioc'h an enezen. ●(1935) KANNgwital 393/92. a-benn m'eo poent diblas diouz ar gear. ●(1942) DHKN 288. En azen, ean, ne ven ket mui diblas.
(2) Décéder.
●(1580) G 1119. Dyrac hon face e dyplascas / dech gant anquen ez tremenas, tr. «Devant notre face elle décéda, / Hier avec souffrance elle trépassa.»
(3) Commencer.
●(1922) DIHU genver 4. Livreu brehonek aveit lén e zo eùé un nebedig anehé. Nen des chet traoalh d’em chonj, meit gellout e hrér diblas getè. ●(1926) FHAB Eost 304. Evelse e tiblas (1) eur werz savet gant eur person eus Tregourez. ●(1) Tiblas : commencer, partir.
II. V. tr. d.
(1) Faire changer (qqn, qqc.) de place.
●(1732) GReg 268b. Deplacer, tr. «Diblaçza. pr. diblaçzet. Van[netois] diblaçzeiñ. pr. et.»
●(1874) POG viii. Plasa ha diblasa ar Goueliou eo ar pez a zo diesa da ober ebarz e reiz an Ofisou. ●(1879) GDI 1. Nag em behé ur fé bras erhoalh eit seuel ha diblacein er manéieu. ●(1889) ISV 365. Charlo a ziblasaz ar c'heuneut.
●(1907) PERS 163. diblas an arrebeuri.
(2) sens fig. Rembarrer.
●(1790) MG 68. pe vehèn én hou léh, me ziblassehai er sort tud-ce. ●(17--) TE 109. hac é-léh ou diblass èl m'en doai groeit er ùéh quênt, ean e hum avisas a gonsultein arrè en Eutru-Doué.
- diblaserdiblaser
m. –ion (religion) Missionnaire qui va à sa première mission.
●(1904) LZBg Mae 100. Ér seminér, é larér a nehé en «diblaserion».
- diblasiñdiblasiñ
voir diblasañ
- dibledible
adj. = (?) Insouciant (?).
●(1928) BREI 57/3a. Bugel diblê, ne zonjen ket / Pegen mat eo kaout eur gêr.
- dibleddibled
adj.
(1) Attr./Épith. (en plt de qqn, de ses actes) Inattentif.
●(1857) HTB 19. Gwall dibled ezoc'h eta ha meurbet diskient. ●233. dre da diempennidigez ha da vaniou dibled a rez d'in bemdez eur c'holl benag.
●(1937) BREI 14 meurz (d’après VALLsup 96b). Ken batet ’oa ar gristenien / Ma oant dibled en oferenn.
(2) Adv. Insouciamment.
●(1866) BOM 10. Al labouset laouën, / O richana dibled, / Ho zon d'ho farezed.
- diblegdibleg
adj.
I. (en plt de qqc.)
(1) Déplié.
●(1934) BRUS 114. Déplié, tr. «diblek.»
(2) Sans pli.
●(1904) DBFV 47b. diblég, adj., tr. «sans pli.»
II. (en plt de qqn) Chom dibleg : ne pas fléchir, demeurer inflexible.
●(1977) LLMM 183/297. Ar Roue a chomas dibleg adarre.
III. Loc. adv. Pleg-dibleg : en zig-zag, flexueux.
●(1977) PBDZ 782. (Douarnenez) pleg-dibleg, tr. «(fil de fer) en zig-zag, coudé en de nombreux endroits.»
- diblegañ / diblegiñdiblegañ / diblegiñ
v. tr. d.
(1) Déplier.
●(c.1718) CHal.ms i. desplier, tr. «displeguein, dibleguein, ledec, digorein.»
●(1904) DBFV 47b. diblégein, v. a., tr. «déplisser.» ●(1962) EGRH I 54. diblegañ v., tr. « déplier. »
(2) Déployer.
●(1904) DBFV 47b. diblégein, v. a., tr. «déployer.»
(3) Diblegañ e gein : se redresser.
●(1935) NOME 110. hep diblega o c'hein evit sec'hi an dour c'houez diouz o zal.
- diblegetdibleget
adj. Déplié.
●(c.1718) CHal.ms i. Ils uont enseignes desployées, tr. «ehant ou anseigneu dibleguet.»
- diblegiñdiblegiñ
voir diblegañ