Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 44 : de dibell-2 (2151) à dibersonelezh (2200) :- dibell .2
- dibellañ / dibellat / dibelliñdibellañ / dibellat / dibelliñ
v. tr. d. (agriculture)
(1) Trier, ôter la bale du blé.
●(1861) BSJ 90. dibéellet ur pén æd benac de zaibrein. ●(1879) ERNsup 151. dibellañ, trier la balle du blé, Lanr[odec].
(2) Trier, ôter la bale de l’avoine.
●(1962) EGRH I 54. dibellañ v., tr. « séparer la bale du grain (surtout au battage de l’avoine). »
(3) absol. Ôter la bale de l’aire à battre.
●(1914) FHAB Genver 14. 'welet ar c'hellien o tourna / hag ar c'huibu o tibella. ●(1934) BRUS 62. dibellein, tr. «enlever la bale.»●(1985) AMRZ 213. dibella gand ar rastell goad.
- dibellatdibellat
voir dibellañ
- dibeller .1dibeller .1
adj. Barr-dibeller : balai pour enlever la bale.
●(1914) KZVr 75 - 09/08/14. Barr-dibeller, tr. «balai pour enlever la balle, Est.»
- dibeller .2dibeller .2
m. –ion Personne qui enlève la bale de blé.
●(1996) VEXE 180. Le grain tombe sous le batteur. Un homme, appelé an dibeller, le tire sur l'aire où il est étalé par des femmes qui se servent, pour cela, de râteaux en bois.
- dibellerezdibellerez
f. –ioù
(1) Machine pour trier la bale du blé, tarare.
●(1879) ERNsup 151. dibelleres, machine pour cela [trier la balle du blé], Lanr[odec].
(2) Balai pour ôter la bale de l'aire à battre.
●(1984) HYZH 154-155/48. An dibelleureuz aze... ha rankes nizat. ●86. dibelleureuz : balaenn evit dibellañ.
- dibellet
- dibelliñdibelliñ
voir dibellañ
- dibeltdibelt
adj. = (?).
●(1867) FHB 136/259b. o sevel he unan, dibelt, hag o vont eün da daol ar gomunion.
- dibenn .1dibenn .1
adj.
I. (en plt de qqn)
A.
(1) Sans tête, étêté, acéphale.
●(1904) DBFV 47b. diben, adj., tr. «sans tête, étêté.» ●(1914) DFBP 6a. acéphale, tr. «Dibenn.» ●(1931) VALL 7a. acéphale, tr. «dibenn.»
(2) Étourdi, écervelé.
●(1876) TDE.BF 115b. Dibenn, adj., tr. «Etourdi, volage.»
●(1905) BOBL 28 octobre 58/1a. ha nezomp ket ken dibenn. ●(1907) AVKA 260. Pemp anhe a oa dibenn, a dapas ho lampo, kuit a gemer eoul.
(3) Insensé.
●(1859) MMN 165. eun den dibenn ha eur c'hoarieur touet. ●(1867) FHB 124/157a. tud difeiz ha diben ho doa gellet cregi e stur ar Franç. ●(1878) EKG II 129. ken dibenn hag ar piked a ya da guzhet ho neiz e bek ar guez. ●(18--) SAQ II 253. Dibenn oc'h : eleac'h mont d'ar skol e chommit da glask neizou.
(4) Fou.
●(1869) FHB 217/58b. En em rei a rea d'ar vesventi, ha ken dibenn oa ma voue red meur a vech d'an archerien cregi enhan.
(5) Qui n'est pas sage.
●(1935) KANNgwital 389/50. Va mamm a zeske d'in beza fur, ha goude ma vije ar re all dibenn.
(6) Mont dibenn : perdre la tête.
●(1877) FHB (3e série) 34/272a. Ar vaouez-man a ioa eat ken dibenn gant ar bouessoun.
B. Attr. Dibenn eo (ober an dra-mañ-tra) =
●(1939) RIBA 38. é kavè geton éh oé diben 'n em-hernein de vonet ker fonnus.
II. (en plt de qqc.) Qui n'a pas de sens.
●(1877) EKG I 189. Traou ker zot, ken dibenn.
●(1909) DIHU 52/342. Nen dé ket en deviz ag [er] ré dibennan. ●(1910) ISBR 153. Nen dehé ket groeit ur Breihad guirion treu ken diben. ●(1911) BUAZperrot 83. eleiz a zorc'hennou all ken dibenn pe dibennoc'h a oa c'hoaz en o c'hredo.
- dibenn .2dibenn .2
m. & prép. –où
I. M.
(1) Fin.
●(1902) PIGO I 105. 'hed an dibenn euz an de. ●(1927) GERI.Ern 101. Dibenn m., tr. «Fin.»
(2) Bezañ war zibenn : se terminer, prendre fin (repas, etc.).
●(1903) MBJJ 324. Lein a deu goude (...) Eman war zibenn, pa zav an Tad Menier.
II. Loc. prép. War zibenn : à la fin de.
●(1903) MBJJ 326. war zibenn ar c'hentan kantved.
- dibenn .3
- dibenn .4dibenn .4
voir dibennañ
- dibenn-eostdibenn-eost
m. Automne.
●(1659) SCger 11a. Automne, tr. «diben-eaust.» ●(c.1718) CHal.ms i. autonne / saison diüehan diben est, dilosthan, er guenol queru [= Kervignac] mais selon mr Ing. [= Mr d'Inguiniel] er guenol signifie 7bre et non L'autonne. ●(c.1718) CHal.ms iii. Il se propose de partir cett' autonne, tr. «é Intantion é partiein, diblacein en diben est man er gunol ma.» ●(1732) GReg 71a. Automne, troisiéme saison de l'Année, tr. «Van[netois] dibeñ-æst.»
●(1876) TDE.BF 115b. Dibenn-eost, s. m., tr. «Automne.»
●(1904) DBFV 47b. diben est, m., tr. «automne.» ●(1927) GERI.Ern 101. dibenn-eost, tr. «automne.»
- dibenn-ger
- dibenn-mordibenn-mor
m. (domaine maritime) Lame de clapot.
●(1979) VSDZ 153. (Douarnenez) An dibennoù-mor, an dra-se zo ar mor e teferliñ, ar mor e tibenniñ. Dibenniñ a ra ar mor, met pa zeferl zo ur mell taol-mor… an houlajenn a zeferl, tr. (p. 315) «Les lames de clapot c'est la mer qui déferle, la mer qui clapote. La mer clapote mais quand elle déferle c'est qu'il y a une tempête… la lame de houle déferle.»
- dibenn-pred
- dibennad
- dibennadegdibennadeg
f. Étêtage.
●(1980) HYZH 136/47. (Treboull) Da zibenniñ ar sardin, aze vie douget ar pesked gant ar vartoloded hag aze vie graet an dibennadeg.
- dibennadiñdibennadiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Faire sortir qqn de son entêtement, dissuader.
●(c.1718) CHal.ms i. desentester, tr. «dibennadein.» ●(1732) GReg 274a. Desenteter, tr. «dibennadi. pr. dibennadet. Van[netois] dibennadeiñ.» ●(1744) L'Arm 113a. Dissuader, tr. «Dibeennadein.» ●(1790) MG 259. gobér é bossibl eit en dibènnadein ag un dessein quen horribl. ●335. Assaiet ehue dibènnadein hou mèrh a obér trafiq er bet.
●(1876) TDE.BF 115b. Dibennadi, v. a., tr. «Tirer quelqu'un de son entêtement.» ●(1896) HIS 39. Mès Noémi, aveit ou dibennadein, e laré : «Chomet é ti hou tud. ●(1896) HISger 1. Dibennadein, tr. «faire renoncer quelqu'un au projet dans lequel il s'entête.»
●(1904) DBFV 47b. dibennadein, v. a., tr. «désentêter, faire renoncer à une idée, dissuader.» ●(1907) VBFV.bf 14a. dibennadein, v. a. tr. «dissuader.» ●(1907) BSPD I 299. Dibennadet hou mab ha laret tehon plégein. ●(1912) DIHU 84/101. nen doé ket gellet, kaer en doé groeit, dibennadein é bautr.
(2) Dibennadiñ a : dissuader de.
●(1904) DBFV 47b. dibennadein, v. a., tr. «dissuader (a de).»
II. V. intr. Changer d'idée.
●(1934) MAAZ 155. ne lusk ket dibennadein.
- dibennadur
- dibennajoù
- dibennamantdibennamant
m. –où Fin.
●(1982) PBLS 439. (Langoned) dibennamant, dibennamañchoù, tr. «fin ; conclusion.»
- dibennañ / dibenniñ / dibenndibennañ / dibenniñ / dibenn
v. tr. d.
(1) Décapiter, guillotiner.
●(1499) Ca 60a. Dibennaff. g. decoler. ●dipennaff. ●63b. Dipennaff. g. decouler. ●(1576) Cath p. 23. cesar (…) a gourhemenas ez vichsent (lire : visent) oll ensemble dipennet oar un tro gand porphirius, tr. «César (…) ordonna qu'ils fussent tous ensemble décapités à la fois avec Porphyre.» ●hac ez gourhemenas ez vihe dipenet, tr. «et il commanda qu'elle fût décapitée.»
●(1659) SCger 37a. decapiter, tr. «dibenna.» ●decoler, tr. «dibenna.» ●142a. dibenna, tr. «couper la teste.» ●(c.1680) NG 327-328. Mar retournezent de ty, / E vesent dibennet. ●(c.1718) CHal.ms i. decapiter, tr. «dibennein, trohein er gouc.» ●(1732) GReg 218b. Couper le cou à quelqu'un, tr. «dibenna ur re-bennac.» ●(17--) CT Acte II 466. gant eun tol contrelas he dibenas prontemant, tr. «d'un coup de coutelas il la décapita promptement.» ●(17--) TE 160. ean (…) e hum chervigeas a gléan é enemis eit en dibènnein.
●(1792-1815) CHCH 38. Ar er chaffaud dès dibennet, tr. « Sur l’échafaud ils ont décapité. » ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 34. quênt gobér en dibennein. ●(1866) LZBt Ebrel 105. dibennan an holl brizonierien. ●(1878) EKG II 297. pa deuio ho mestr d'am dibenna. ●(1883) MIL 133. Rivod a deu da zibenna he vreur Milliau.
●(1904) DBFV 47b. dibennein, diben, v. a., tr. «étêter, couper la tête de.» ●(1907) AVKA 121. em eus graet dibenna anezhan ! ●(1915) HBPR 157. e ve mad dibenna, er c'harter, unan benag evit spounta ar re all.
(2) spécial. Étêter (les sardines).
●(1977) PBDZ 761. (Douarnenez) dibenniñ, tr. «étêter, enlever la tête de.» ●(1980) HYZH 136/47. (Treboull) ur fritur all da zibenniñ ar sardin.
(3) Cueillir (des fruits) à la main.
●(1818) HJC 96. n'en dé quet à ziar en dreign i huai dibennet er feguéze.
●(1904) DBFV 47b. dibennein avaleu, tr. «cueillir des pommes avec la main (Bul.)» ●(1929) DIHU 212/221. Dibennein (avaleu, pir, etc...), tr. «cueillir à la main des fruits.» ●(1934) BRUS 53. Cueillir (des fruits à la main), tr. «dibennein.» ●(1936) DIHU 306/191. Seih real bamdé e rér d'er merhed, adal 15-16 vléieu, aveit ou dibennein.
(4) Détacher les épis de blé.
●(17--) CBet 1864. E vo ret d'imp breman donet d'hen dibennan, / Pe d'hen dichosan tout, tr. «Il nous faudra détacher les épis ou bien déraciner les tiges.»
●(1818) HJC 90. èl ma passai enn ur parcq i Zisciplet en hum avanças eit dibenneign ur bluchen benec, tr. (GMB 499) «cueillir des épis.» ●(1868) FHB 204/384a. d'an eost ne reat nemet dibenna an ed.
(5) Couper la cime (d'un arbre).
●(1849) LLB 740. é tibenein ou hoed. ●973-974. Réral ged ou houtel, pé ged dent ou hechen, / E zibill gué iouank, ou zroh hag ou diben.
●(1904) DBFV 47b. dibennein, diben, v. a., tr. «étêter, couper la cime de.»
(6) Étêter.
●(1732) GReg 374a. Ététer, parlant des arbres, des clous, &c., tr. «dibenna ur vezen. Dibenna un taich. dibenna ur spilheñ.»
(7) (domaine maritime) Clapoter.
●(1979) VSDZ 153. (Douarnenez) An dibennoù-mor, an dra-se zo ar mor e teferliñ, ar mor e tibenniñ. Dibenniñ a ra ar mor, met pa zeferl zo ur mell taol-mor… an houlajenn a zeferl, tr. (p. 315) «Les lames de clapot c'est la mer qui déferle, la mer qui clapote. La mer clapote mais quand elle déferle c'est qu'il y a une tempête… la lame de houle déferle.»
- dibennaskdibennask
adj.
(1) Sans entrave.
(2) sens fig. =
●(1870) FHB 269/63a. beza o deuz ive merhet dibennask.
- dibennaskañ
- dibenner .1
- dibenner .2
- dibennerez .1dibennerez .1
f. –ed Ouvrière qui étête les sardines.
●(1977) PBDZ 279. (Douarnenez) dibennourezed, tr. «femmes qui coupent les têtes (par ex. des sardines à l'usine).»
- dibennerez .2
- dibennerezh
- dibennetdibennet
adj.
(1) (en plt de qqn) Décapité.
●(c.1500) Cb 61b. [dibennaff] g. descole. b. dibennet.
●(1871) KTB.ms 15 p 187. ur c'horf dibennet.
(2) (en plt des arbres) Dont on coupé la cime.
●(1849) LLB 741. Ur huéen dibenet ne hrei ket berh goudé. ●(1878) EKG II 2. ne velet nemet guez dibennet.
(3) (Tige de graminée) dont on a coupé l'épi.
●(c.17pi18) CHal.ms i. Le Tuyau de L'espi, tr. «corzen, ur gorzen dibennet.»
●(1904) DBFV 47b. korzen dibennet, tr. «tuyau de l'épi (Ch. ms.).»
(4) sens fig. (Peine) plus légère.
●(1911) BUAZperrot 63. Poan lodennet / Poan dibennet. ●(1935) LZBl Du/Kerzu 274. poan lodennet, / poan dibennet.
- dibenngoulzetdibenngoulzet
adj. Tard.
●(1732) GReg 906b. Elle tarde à être mariée, tr. «dibenngourset eo he dimizi.»
- dibennidigezh
- dibenniñdibenniñ
voir dibennañ
- dibennoatez / dibennatusdibennoatez / dibennatus
(botanique) Plaintain Plantago sp.
●(1919) KZVr 325 - 25/05/19. Dibennoatez, tr. «plantain, Dastumet e gouelet Léon gant Loeiz ar Floc'h.» ●(1958) BRUD 4/39. o klask dibennatuz. ●58. Dibennatuz : louzaouenn a boulz er parkeier, mad evid al lapined hag evid parea teiz ar zaout pa vezont bet flemmet.
- dibentoniñ
- dibenvestr
- dibenvezañdibenvezañ
v. = (?) cf. dibenvestrañ (?).
●(1924) NFLO. cheval. tourner les chevaux au bout du champ à la charrue, tr. «dibenveza.»
- diberc'henndiberc'henn
adj.
I.
(1) (en plt de qqc.) Sans propriétaire.
●(1876) TDE.BF 115b. Diberc'henn, adj., tr. «Sans propriétaire.»
●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 17. madou diberc'hen.
(2) (en plt de qqn) Sans patron, sans travail.
●(1787) BI 142-143. A-la-fin unan ë-zass de lareèt dehou é houai Isidor é Madrid diberhenn-cair.
II. sens fig.
A. (en plt de qqn)
(1) (Femme) célibataire.
●(1955) VBRU 147. peder c'hoar, an eil fentusoc'h, hegaratoc'h ha plijusoc'h eget eben, diberc'henn o feder, hervez ma reer dre amañ diouzh ar c'hozh plac'hed yaouank. ●(1977) BAHE 95/19. dilezet he doa abred he stal evit dont da chom gant he zad hag he c'hoar Mari, diberc'henn evelti.
(2) Penn diberc'henn : veuve.
●(1895) GMB 156. pet[it] Trég[uier] pen diberc'hen, tr. «veuve.»
(3) Yann diberc'henn : homme célibataire.
●(1909) BLYA 78. Me, dimeus ma zu, a oa Yan diberc'henn.
(4) (en plt des enfants) Abandonné.
●(1867) BUE 11. ann intanvezed hag ar vugale diberc'hen. ●(1876) TDE.BF 115b. Diberc'henn, adj., tr. «Il se dit aussi d'un enfant trouvé ou abandonné : bugel diberc'henn.» ●(1890) MOA 99b. Un enfant abandonné, tr. «eur bugel diberc'henn.»
B.
(1) (Pays) libre.
●(1935) NOME 21. Breiz a zo diberc'henn.
(2) Vacant, innoccupé.
●(1871) FHB 312/414b. var gadoriou alaouret c'hoas goullo ha diberc'hen. ●(1890) MOA 99b. Objet abandonné (vacant), tr. «tra diberc'henn.»
- diberc'hennadur
- diberc'hennañ / diberc'henniñdiberc'hennañ / diberc'henniñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Déposséder (qqn).
●(1876) TDE.BF 115b. diberc'henna, v. a., tr. «Déposséder.»
●(1914) DFBP 87a. denantir, tr. «Diberc'henni.» ●(1942) DIHU 372/83. diberhennein er monah koh.
(2) Retirer de son possesseur.
●(1877) BSA 255. Bez' e deuz eun enor ne c'hell ket beza diberc'hennet.
●(1911) BUAZperrot 96. a hent all e vezent, darn harluet, darn lazet, hag atô o madoù diberc'hennet.
II. V. pron. réfl. En em ziberc'hennañ =
●(1942) VKST Du/Kerzu 179. Breudeur an Trede-Urz a zeu d'en em ziberc'henna anezo o-unan evit en em lakaat e servich an Aotrou Krist hag o breudeur.
- diberc'hennet
- diberc'hennidigezh
- diberc'henniñdiberc'henniñ
voir diberc'hennañ
- diberc'hentañ
- diberc'hentiezh
- dibermet
- dibersonel
- dibersonelezh