Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 46 : de dibleustr (2251) à diboell-3 (2300) :- dibleustrdibleustr
adj. (en plt d'un lieu) Non fréquenté.
●(1907) AVKA 57. mont ha dont a raent dre ar mene dibleustr. ●124. Deut ama ganen en distro ur lec'h dibleustr. ●148. war ur mene huel ha dibleustr. ●152. dre hencho dibleustr.
- diblijus
- diblomañ
- diblouzañdiblouzañ
v.
I. V. tr. d.
(1) Ôter la paille (des sabots).
●(1914) DFBP 87b. depailler, tr. «Diblouza.» ●(1931) VALL 200b. Dépailler, tr. «diblouza.» ●(1974) BAHE 80/16. o klask diblouzañ din va botoù-koad.
(2) absol. Ôter la paille (de l'aire à battre).
●(1863) SBI I 6. Gwelet ar fubu o torna, / Hac ar c'heillen o tiblousa, tr. «Je vis les cousins (moucherons) qui battaient, / Et les mouches qui enlevaient la paille.» ●(1878) MELu I 74. Daouzek kêlienenn o torna, / Hag ar fubu o tiblouza, tr. «douze mouches qui battaient (sur l'aire), / Et des cousins qui enlevaient la paille.»
II. V. intr. sens fig. Se lever du lit.
●(c.1825-1830) AJC 5797. jnieno o tiblousan.
●(1903) MBJJ 81. arc'hoaz e vo red diblouzan abred. ●(1910) MBJL 76. rak arc'hoaz e vo ret diblouzan abret. ●(1925) FHAB Du 432. Pierig ! Diblouzit, va faotr !
- diblu-diblu-
voir dibluñv-
- dibluenniñdibluenniñ
v. tr. d. fam. Écrire (à qqn).
●(1917) LILH 23 a C'hwevrer. Marsé é chonj é onn bet chifet ag er péh hé des dibluennet d'ein.
- dibluñvdibluñv
adj.
(1) Qui n'a pas de plumes.
●(1732) GReg 732a. Qui n'a point de plumes, tr. «dibluñ.»
●(1876) TDE.BF 116b. diblu, adj., tr. «sans plumes.»
●(1963) LLMM 99/262. Guped o gouzoug diblu, (…), en em ganne en ur c’han-dour en-dro d’ul loustoni bennak.
(2) sens fig. Labous dibluñv : personne inexpérimentée.
●(1924) NFLO. incapable. ces incapables, tr. «al laboused diblun-ze.»
- dibluñvañ / dibluñviñ / dibluñvatdibluñvañ / dibluñviñ / dibluñvat
v. tr. d.
I.
(1) Plumer.
●(1659) SCger 93b. plumer, tr. «diblua.»
●(1732) GReg 732a. Oter la plume, tr. «Dibluñva. dibluña. ppr. et.» ●(1744) L'Arm 291b. Plumer, tr. «Diblùein.»
●(1838) CGK 22. mar o diblüer. ●(1870) KTB.ms 15 p 138. o tiblua ier. ●(1876) SBI I 72. Dibluan al laouenanig, tr. «Plumer le roitelet.»
●(1904) DBFV 48a. dibluein, dibluat, v. a., tr. «plumer, ôter les plumes de.» ●(1925) DIHU 163/224. Ne soñnan gir p'em dibluant, / Hag é larant : / Bei el ur oué. ●(1928) BFSA 231. o teurel er gaoter (...) ar yar hep he diblua. ●(1934) BRUS 76. Plumer, tr. «dibluein.»
(2) sens fig., gros. Baiser.
●(1838) CGK 22. Daoust da ze mar o diblüer [ar merc'het coant] / Piou a zo caus nemert Alber.
II.
(1) Sant pêr o tibluañ gwazi : voir gwaz.
(2) An aelez o tibluañ gwazi : voir gwaz.
(3) Pinous evel ur c'hog dibluet : voir kog.
(4) Abaf evel ur yar dibluet : voir yar.
(5) Emañ ar yar wenn o tibluañ : voir yar.
- dibluñvatdibluñvat
voir dibluñvañ
- dibluñvennañ
- dibluñvenniñdibluñvenniñ
voir dibluenniñ
- dibluñverezh
- dibluñvet
- dibluñviñdibluñviñ
voir dibluñvañ
- diblusk .1
- diblusk .2
- dibluskadegdibluskadeg
f. -où Écossage en commun.
●(1962) EGRH I 54. dibluskadeg f. -où, tr. « écossage en commun. »
- dibluskadur
- dibluskañ / dibluskiñdibluskañ / dibluskiñ
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Peler, éplucher (un fruit).
●(1659) SCger 52b. eplucher, tr. «diblusca.» ●90a. peler, tr. «diblusqua.» ●142a. diblusqua, tr. «eplucher.» ●(1732) GReg 708b. Peler du fruit, tr. «Diblusqa. pr. diblusqet.»
●(1876) TDE.BF 116a. Dibluska, v. a., tr. «Eplucher, peler les fruits.» ●(1897) EST 85. hemb ou dibluskein.
●(1903) MBJJ 300. dibluskan (...) kakaouet. ●(1904) DBFV 48a. dibluchein, dibluskein, dibleskein, dibleskat, v. a., tr. «gratter, éplucher, ôter la peau, peler.» ●(1921) PGAZ 69. keit ha ma vezent o tibluzka ho c'havadenn [kraon-kelvez].
(2) Écorcer.
●(1904) DBFV 48a. dibluchein, dibluskein, dibleskein, dibleskat, v. a., tr. «ôter l'écorce, écorcer.»
(3) Écailler.
●(1744) L'Arm 120b. Ecailler du poisson, tr. «Diblussquein.. pp. quétt.»
●(1904) DBFV 48a. dibluchein, dibluskein, dibleskein, dibleskat, v. a., tr. «ôter l'écaille, écailler.»
(4) Décortiquer (coquillages).
●(1867) FHB 124/159a. Hen-es a oar diblusca eur ialc'h eguiz ma tiblusc eur c'hrouadur eur bigorn
(5) Écaler.
●(1876) TDE.BF 116a. Dibluska, v. a., tr. «écaler.»
●(1904) DBFV 48a. dibluchein, dibluskein, dibleskein, dibleskat, v. a., tr. «ôter la coque, écaler.»
(6) Écosser.
●(1876) TDE.BF 116a. Dibluska, v. a., tr. «écosser.»
●(1904) DBFV 48a. dibluchein, dibluskein, dibleskein, dibleskat, v. a., tr. «écosser.»
(7) Teiller.
●(1659) SCger 116a. teiller, tr. «diblusca.»
B. sens fig.
(1) Éplucher, examiner (les défauts, etc.).
●(1861) BSJ 103. Diblusquein e hra perhuéh mad en distérran si e spurmant én én nessan.
(2) Éplucher (un texte).
●(1935) BREI 439/3c. Lenn ha dibluska pennadou-skrid a zibab. ●(1958) BAHE 14/5. e tiblusken diouzh va gwellaig ul llenor kembraek.
(3) Dibluskañ ur yalc'h : vider une bourse.
●(1867) FHB 124/159a. Hen-es a oar diblusca eur ialc'h eguiz ma tiblusc eur c'hrouadur eur bigorn gant eur spillen.
II. V. intr.
(1) S'éplucher, s'écorcer.
●(1897) EST 50. Eit ma torrou hemb poén, ma tibluskou ésoh [er hoarh].
●(1904) DBFV 48a. dibluchein, dibluskein, dibleskein, dibleskat, v. n., tr. «perdre sa coque, son écorce, etc.»
(2) Éclore.
●(1659) SCger 47b. eclore, tr. «diblusca.»
●(1904) DBFV 48a. dibluchein, dibluskein, dibleskein, dibleskat, v. n., tr. «éclore.»
- dibluskennañ / dibluskenniñdibluskennañ / dibluskenniñ
(1) V. tr. d. Écorcer, décortiquer.
●(1925) BILZ 115. Ar beüt a vije bervet, dibluskennet keit ha ma vije tomm.
(2) V. intr. (météorologie) Se découvrir.
●(1935) ANTO 50. Dont a reas 'ta kent-pell an heol da zibluskenni. ●(1957) AMAH 55. stagañ a reas an oabl da zibluskenniñ.
- dibluskenniñdibluskenniñ
voir dibluskennañ
- diblusker .1
- diblusker .2
- dibluskerezh
- diblusket
- dibluskiñ .1dibluskiñ .1
v. tr. d. Écailler.
●(c.1718) CHal.ms i. Ecailler, tr. «diglorennein, digargatenein, quelque fois dibluchein.»
- dibluskiñ .2dibluskiñ .2
voir dibluskañ
- diboadiboa
prép. Depuis. cf. abaoe, dibaoe
●(1867) BBZ 223. diouc'h boa laz ann tride. ●342. Diboe e oe deut ar er bed, tr. «depuis qu'il était au monde.» ●(1876) TDE.BF 116. Diboe, diboue, prép. V[annetois]., tr. «Depuis.»
- diboan .1diboan .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. (en plt de qqn)
(1) Paresseux.
●(1767) ISpour 65. serviterion paressuss ha diboënn. ●(1790) PEdenneu 158. me zou diboén ha hemp courage. ●(17--) VO 62. er péhig a dud e chom ino, e zou diboén ha féneant.
●(1904) DBFV 48a. diboén, adj., tr. «fainéant, paresseux.» ●(1922) EOVD 191. bout un herrad benak arlerh diboén ha dinerhet.
(2) Toull diboan : personne paresseuse.
●(1924) DIHU 153/37. me vouto en aral genoh hoah, toul diboén.
(3) Sans souci.
●(1659) SCger 142a. diboan, tr. «qui n'a de peine.» ●(1787) BI 76. Isidor ë ouai hoah tranquil, hemb bout diboénn, é quevir é vihuance.
●(1876) TDE.BF 116b. Diboan, adj., tr. «Qui est sans peines, qui n'a pas de peines.»
B. (en plt de qqc.)
(1) (en plt du travail) Facile à faire, qui ne donne pas de peine.
●(1866) LZBt Genver 65. Eunn dra diboan da ober. ●(18--) SAQ I 175. ar pez a zo eaz ha diboan.
●(1906-1907) EVENnot 17. (Ar Veuzid) Diboanioc'h ac'h e d'id bean er ger e labourat evit redek an hintchaou duze gand eur zac'h war da gein. ●(1978) BZNZ 115. (Lilia-Plougernev) Gant ar materiel o deus aze bremañ eo diboagn.
(2) (Chemin) facile.
●(1869) FHB 247/297b. an hent a heuillit a zo distrons ha diboagn.
II. Adv. Aisément, facilement.
●(1866) LZBt Ebrel 111. ar goarner, hag a blege diboan d'he c'houlenno.
●(1906) BOBL 30 mars 80/2f. hed an deiz-se e c'heuillaz diboan ar vrac'h. ●(1970) BHAF 227. Deut e oa diboan ha dijen diouz Roazon.
- diboan .2diboan .2
m.
(2) Soulagement.
●(1575) M 400. nez vezo muy diboan, tr. «tu n'auras plus de soulagement.»
●(1866) SEV 170. ne deue d'ezhan diboan e-bed.
●(1945) GPRV 39. eun De profundis evit diskuiz ha diboagn eneou hon tadou. ●149. an diboagn hag ar frealz.
(2) Quiétude.
●(1650) Nlou 19. Ioaeusomp Glan, / Gant diboan, tr. «réjouissons-nous bien, / avec quiétude.» ●27. Gant Ioa meuleudy ha dyboan, tr. «Avec joie, louange et quiétude.»
(3) Reiñ diboan : soulager.
●(1866) SEV 168. O rei didorr ha diboan d'ann eneou keiz-ze. ●(1874) FHB 499/227b. ar vedisinet na hellont rei diboan ebet.
(4) Absence de douleur.
●(14--) N 1156. Euit maz guili gant dipoan, tr. «Pour que tu voies guéris.»
(5) Joie, bonheur.
●(14--) N 1931. querchat Devy dan dipoan, tr. «Chercher Devy pour le bonheur.»
- diboanajdiboanaj
s. Paresse.
●(1787) BI 58-59. Ne ouai jamæss (...) na lausq na landrènnec guet en diboénage. ●147. diboénage ha coll-amzér.
- diboandeddiboanded
f. Paresse.
●(1841) IDH 183-184. Mar hum daulet d'er paresse ha d'en diboéndet. ●186. En diboéndèt e zou er vamen ag en ol péhedeu.
- diboaniañ .2
- diboaniañ / diboaniiñ .1diboaniañ / diboaniiñ .1
v.
I. V. tr. d. Tirer de peine, soulager.
●(1650) Nlou 99. Pan eo deuet en bet man / Cuff vuhel euel oan, / Breman, don dy poaniaff, tr. «puisqu'il est venu en ce monde / doux, humble comme un agneau / pour nous racheter maintenant.»
●(1659) SCger 142a. diboania, tr. «oster de peine.» ●(1792) BD 3518. michans vo ho toue adeuy do tiboanian, tr. «Ce sera probablement votre Dieu qui viendra vous tirer de peine.»
●(1877) BSA 34. diboanit ar beorien. ●(1882) BAR 102. ha diboaniit an eniou keaz euz ar Purcator. ●(1883) MIL 268. Eun dra gousgoude a ziboanie ho c'halon.
●(1904) DBFV 48a. diboénein, v. a., tr. «ôter, de peine, soulager, sauver, délivrer.» ●(1907) BSPD I 125. diboéniein er ré glaharet. ●(1913) AVIE 321. diboéniein ur prizonér. ●(1925) SFKH 7. amzér d'hé mestr d'arriùein ér gér ha d'hé diboéniein.
II. V. pron. En em ziboaniañ.
(1) V. pron. réfl. Soulager sa douleur, sa peine.
●(1911) BUAZperrot 756. ne c'hellont netra evit en em ziboania. ●(1928) DIHU 201/38. Houein e hra aveit um ziboéniein.
(2) V. pron. réci. Se soulager mutuellement.
●(1862) JKS 38. Red eo eta d'e-omp en em c'houzanv etre-z-omp, en em ziboania, en em skoazia, en em gelenn hag en em zifazia en eil egile.
- diboanier
- diboanierez
- diboaniet
- diboaniiñdiboaniiñ
voir diboaniañ .1
- diboaniusdiboanius
adj.
(1) Attr./Épith. Facile.
●(1790) MG 435. mæs me garehai cavouét en hènd berran ha diboéniussan eid arrihue ér barfætion.
●(1838) CGK 16. Diboanyus ral e zeo arstad. ●(1856) VNA 226. C'est que je trouve cette méthode moins pénible, tr. «Rac ma cavan er mod-cé diboéniussoh.»
(2) Adv. Facilement.
●(1909) BLYA x. biskoaz zon n'am eus groet diboaniusoc'h…
- diboberdibober
m. –ioù (cuisine) Plaque qu'on met entre le feu et le récipient de cuisson.
●(1919) DBFVsup 15a. dibobér, m., tr. «plaque de fer qu'on met sous la poêle. Ailleurs, didañner, porkle, duligen (B[as] v[annetais] hoarn palon.»
- dibobl
- dibobladurdibobladur
m. –ioù, –où Dépeuplement.
●(1744) L'Arm 433b. Dépeuplement, tr. «Dibobladur.. reu. m.»
●(1904) DBFV 48a. dibobladur, m. pl. eu, tr. «dépeuplement, dépopulation.» ●(1914) DFBP 88a. depeuplement, tr. «Dibobladur.» ●(1920) MVRO 67/1b. Meur a abeg a zo bet klasket ha roet d'an dibobladur (dépopulation). ●(1962) EGRH I 54. debobladur m., tr. « dépopulation. »
- diboblañ / dibobliñdiboblañ / dibobliñ
v.
I. V. tr. d. Dépeupler.
●(1732) GReg 268b. Depeupler, rendre une ville, un païs moins peuplé, d'hommes, d'animaux, de gibier, de poissons, tr. «Dibobla. dibobli. ppr. diboblet.» ●(1744) L'Arm 101a. Depeupler, tr. «Diboblein.»
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 138. Er vocereah-cé en devehé bet quênt-pêl diboblet er vro aquerh. ●(1847) FVR 191. Diboblet a oe, evit lavarout mad, ar vro euz a dud iaouank. ●(1849) LLB 1557-1559. er vosen (...) / E e er hreuier. ●(1866) HSH 125. en devoa aoun da zibopla he rouantelez.
●(1904) DBFV 48a. diboblein, v. a., tr. «dépeupler.» ●(1914) DFBP 88a. depeupler, tr. «Dibobla.»
II. V. intr.
(1) Se dépeupler.
●(1941) ARVR 15/6d. hag evel-se e tibobla ar mor. ●(1958) BAHE 14/12. emañ ar maezioù o tiboblañ. ●(1958) BAHE 16/10. emañ Breizh o tiboblañ spontus.
(2) Mont war ziboblañ : se dépeupler.
●(1944) DGBD 185. ez a koulskoude ar vro war ziboblañ.
III. V. pron. réfl. En em ziboblañ : se dépeupler.
●(1936) BREI 450/2a. eman Bro-Frans o vont d'ei, da lâret eo eman o vont da vervel, mar kendalc'h d'en em zibobla evel ma ra.
- dibobletdiboblet
adj. Dépeuplé.
●(1732) GReg 268b. Depeuplé, ée, tr. «Diboblet.»
●(1911) BUAZperrot 577. n'oa ket ken diboblet ar vro ha m'he devoa doare da veza. ●(1944) EURW I 8. parrez diboblet.
- dibobliñdibobliñ
voir diboblañ
- diboc'honiñ
- dibodañ
- diboell .1diboell .1
[brpm diboëll, mgall dibwyll < di- .2 + poell .1]
Adj.
I. Attr./Épith.
(1) (en plt de paroles, de pensées, etc.) Insensé, irréfléchi.
●(1891) MAA 99. eur gomz diboel.
●(1902) PIGO I 145. n'int nemet sonjo diboell. ●(1908) PIGO II 34. ar zonj diboell-ze. ●(1907) PERS 44. c'hoariou diboell. ●314. goulennou a bep seurt, sot ha diboell aliez. ●(1910) MBJL 56. eur mennoz diboell. ●(1924) FHAB Kerzu 443. froudennou diboell o bugale. ●(1935) BREI 430/1c. Traou Doue !… Da betra lavarout komzou ken diboell ?
(2) (en plt de qqn) Écervelé.
●(1732) GReg 52b. Sans arrête, sans retenuë, tr. «Diboëll.» ●(17--) TE 86. de dud dibouil.
●(1867) MGK 60. grek Sokrat a voa ken diboell ha ma voa hen fur. ●(1876) TDE.BF 116b. Diboell, adj., tr. «Sans retenue, furieux, fantasque, violent.» ●(1877) FHB (3e série) 38/304b. eun den iaouank diboell ha penn bervet. ●(1893) IAI 125. Ma ve selaouet eun dournad tud diboell ha diviziek a velet enn hon touez, e ve kredet n'euz bet morse tam deskadurez e neb leac'h. ●(18--) SAQ I 144-145. eur penn skanv, diboell, divoued.
●(1904) DBFV 48a. dibouill, adj., tr. «inconstant.» ●(1910) ISBR 128. kent pel en doé lakeit spered ér penneu dibouil-sé. ●(1924) FHAB Meurzh 113. Babaigou diboell, rodellet o bleo. ●(1925) FHAB Mae 189. Gouzout a rit eo diboell, divoued spered ar re a zonj trei kein da gement tra en deus taolet brud vad war o c'hentadou. ●(1929) MANO 54. eur beleg foll, diboell, gouest da zireiza spered ha penn an dud. ●(1935) VKST Du 388. pennou diboell e rankont beza pe galonou diahelet.
►Penn diboell : insensé.
●(1909) FHAB Meurzh 78. A ! dont a rez, divar ar mare, eme Jeannett, penn diboell ! penn avelek !
(3) (en plt d'actes) Qui dénote l'irréflexion.
●(1955) STBJ 108. orvinkou diboell ar marc'h Tambour.
(4) (métérologie) Déchaîné.
●(1866) HSH 109. evel avelou diboel.
II. Adv. Follement.
●(1866) BOM 8. ar c'houmm eonuz, / (…) / O tidarza, diboel, / Dreist ar c'hereg huel.
- diboell .2diboell .2
[mbr diboell < cf. diboell .1]
M. –où
(1) Action insensée, irréfléchie, folie.
●(1499) Ca 60b. Diboell. g. forsennerie. ●g. forsennerie denfer. b. diboell ann iffern. ●(c.1500) Cb 61b. Diboell. g. forsennerie desuerie. ●62a. [diboell] g. fureur. b. diboell. ●(1521) Cc. Diboell. g. forsennerie. ●Gallice fureur. Britonice diboell.
●(1659) SCger 55a. extravagance, tr. «diboell.» ●100b. rage, tr. «diboell.» ●142a. diboel, tr. «rage.» ●(1732) GReg 443a. Fureur, furie, emportement violent, tr. «diobëll (lire : diboëll). p. diboëllou.» ●Furie, passion qui outre la colere, tr. «Diboëll. p. diboëllou.»
●(1838) CGK 7. Demeus va oll diboëllo cetu mê punisset.
(2) Dre ziboell : furieusement.
●(c.1500) Cb 61b. [diboell] furialiter ad. g. forsennement. b. dre diboell. ●furiose ad. g. furieusement. b. dre diboell.
- diboell .3diboell .3
[cf. diboell .1]
M. Personne insensée.
●(1926) FHAB Genver 32. n’eo ket ar brezoneg eur vriz-yez, daoust da lavar eun diboell bennak.