Devri

Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés

Page 59 : de gwagrennus (2901) à gwalch-4 (2950) :
  • gwagrennus
    gwagrennus

    adj. Glanduleux.

    (1732) GReg 459b. Plein de glandes, tr. «goagrennus.» ●Glanduleux, euse, composé de glandes, tr. «Goagrennus

  • Gwaianer
    Gwaianer

    m. Habitant d’Audierne.

    (1962) HYZH 33/6. Eus an annezidi e reer Gwaianiz, ur Gwaianer.

  • Gwaianiz / Gwaieniz / Gwazianiz / Gwazieniz
    Gwaianiz / Gwaieniz / Gwazianiz / Gwazieniz

    pl. Habitants d’Audierne.

    (1732) GReg 64a. Goazyanad. p. goazyanis.

    (1869) TDE.FB xviia. Goazianad, m. pl. Goazianiz. On les appelle aussi Penn merluz, tête de merluche, à cause de la grande quantité de merluches qu’on y pêche. ●(1890) MOA 19b. Habitant : goazianad ; pluriel, goazianiz.

    (1927) GERI.Ern 200. Gwa(z)ienad, pl. Gwa(z)ieniz. ●(1962) HYZH 33/6. Eus an annezidi e reer Gwaianiz, ur Gwaianer. ●(1964) CAIR 143b. Gwazianiz. ●(1969) LLMM 137/436. Gwaieniz ha Ploenegiz d'o zro a asur e oa Kêr-Is dirak Gwaien, war ur garregenn hir anvet ar Gambro (e galleg la Gamelle).

    (2003) TRMOR 118. Muioc'h a bak Pobed gant tachoù / Evit Gwaieniz gant higennoù.

  • Gwaien .1
    Gwaien .1

    I.

    (1) Aodiern.

    (1543) Cco 22. Odierne. ●(1548) Cco 65. odierne.

    (1656) HYZH 306-307, 2021, p. 47] (2 exemplaires connus : BNF LK7-558 & Rés. 8-LK7-558).">VEach 76. marc'hadour à Audiern, pazedo ô donet á Bourdell (...) vr carrec tost da Audiern. ●77. en aot á Audiern.

    (1847) FVR 113. enn abatti Kapusined-Audiern. ●114. a varvaz o fevar e Audiern. ●(1865) FHB 8/63b. Joacin Cosquer, o veva dioc’h he leve, en Odiern.

    (1907) DIHU 19/IV. Sant Rumon, patrom Audiern. ●(1931) FHAB Genver 7. N'ouzomp ket kalz a dra diwarbenn misionou Nevez, Eskibien, Aodiern, Primelin, Sant-Tujan, Riek, Merleak, Koray.

    (2) Gwazien / Gwaien.

    (1716) PEll.ms 635. Gwazien est en Breton le nom de la petite ville d’Audierne petit havre sur l’extremité Occidentale de Cornwaille. on prononce ordinairement Gwahien, Z se changeant en aspiration douce. ●(1732) GReg 64a. Goazyen. goayen.

    (18--) OLLI 1063. Kanaoennou Lannic ar Men deuz Goyen. ●(1855) OLLI 136. Buez nevez Sant Raymond-Nonnat, Patrom eus a ilis Goayen. ●(1857) CBF 130. Gwazien.(1860) BAL 155. e Montroulez, e Eussa, Molenez, Enez-Vaz, e Sant Vaze Pennarbed, a var dro ; e Landerne, er Faou, e Kemper, Concarne, Pont-Abbat, Gouaien, Enez-Sizun, Douarnenez ; etc. ●(1860) BAL 155. e Montroulez, e Eussa, Molenez, Enez-Vaz, e Sant Vaze Pennarbed, a var dro; e Landerne, er Faou, e Kemper, Concarne, Pont-Abbat, Gouaien, Enez-Sizun, Douarnenez; etc. ●(1865) FHB 4/28a. An Aotrou Noblets a ieaz goude-ze da C’hoaien. ●(1869) TDE.FB xviia. Goazien, Goahien. ●(1870) FHB 262/4a. an tarzou ne eonnennent ket cals var ar Gambr-Vor (La gamelle) a veler aroc mont e Porz Goaien. ●(1876) TDE.BF 262b. Gwazien.(1879) BAN 125. Eus Pont-’n-Abad, ar missioner a ieas da Voazien. ●127. Dom Mikel ne chomas ket pell e Goazien. ●(1879) BMN 165. Hor missioner a ieas goude da Voaïen. ●(1879-1880) SVE 177. Goaïenn. ●(1890) MOA 19b. Goaïen, Goazien ; Goahien. ●(1890) RDTp (1891) VI/661. Ma lien flod Goaien o sec'ha ! / Piou gasso kelou da Voaien, / Colled ar flod, nemed unan? (...) Cant intanvez, deuz a Voaien, / A gassas gant' ho cant lisser ven. ●(c. 1890) CFB 42b. Goazien. ●(1893) IBR 339. Goyen. ●391. tud Gwazien. ●(1894) BUZmornik 894. Konk-Kerne, Pont-'nn-Abad, Goaien, ar Faou, Enez-Sizun hag e leiz a barreziou all.

    (1905) ALMA 64. Goahien. ●(1909) FHAB Meurzh 71. tost da Voayen. ●72. e kreiz ar mor e boae Goayen. ●(1918) KRVT 259/2d. dirag Gwazien. ●(1922) BUBR 22/325. merdeidi Goayen, ar Gilvinek, Konk, Kemeled, Eusa. ●(1924) ZAMA 53. Etre Goayen ha Beg-ar-Raz e oa gwechall-goz kalz a vaneriou. ●(1927) GERI.Ern 200. Gwa(z)ien. ●(1928) FHAB Ebrel 4/133. pa oa pinvidik mor pesketerien Poulldahu, Goaïen. ●(1931) FHAB Gouere/270. E bro ar C'hap c'hoaz e kaver listri kizellet er vein e iliz koz Goayen, e Goulien hag e Poullan. ●(1934) BRUS 297. Goien.(1962) HYZH 33/6. Gwaien. Setu anv ar porzh-mor-se. Lavaret e vez Kêr-Waien. ●(1968) PENM 178 [= 1890 RDTp VI/661]. Kant intanvez euz a Waiaen / A gasas ganto kant lisser wenn. ●(1970) BHAF 174. E rag-porz Gwaïen, e Lanneved, emañ or batimant o hortoz ahanom.

    II. (Noms des habitants)

    (1) Gwaianiz / Gwazianiz : habitants d’Audierne. Voir Gwaianiz / Gwazianiz

    (2) Gwaianer : habitant d’Audierne. Voir Gwaianer

    (3) Tud Gwaien : habitants d’Audierne.

    (1893) IBR 391. tud Gwazien.

    III.

    (1) (Dicton)

    (2003) TRMOR 118. Muioc'h a bak Pobed gant tachoù / Evit Gwaieniz gant higennoù.

    (2) (Blasons populaires) Voir Pennoù merluz, Pennoù sardin.

    IV. [Toponymie locale]

    (1870) FHB 262/4a. an tarzou ne eonnennent ket cals var ar Gambr-Vor (La gamelle) a veler aroc mont e Porz Goaien.

    (1918) KRVT 259/2d. aet a-stok ha manet sac’het war gerreg ar Gammell, dirag Gwazien. ●(1970) BHAF 174. E rag-porz Gwaïen, e Lanneved, emañ or batimant o hortoz ahanom. ●(1977) COCS 44. La "gamelle" (en breton : ar gambro; kamm ero : sillon courbe) est une barrière rocheuse située en mer, face au port d'Audierne, et qui affleure à marée basse. On prétend qu'il s'y trouve des dalles taillées de main d'homme, et que ce sont des restes de la ville d'Ys. ●(1986) HYZH 167-168/59. Gambro : le gamereau, la gamelle devant le port d'Audierne; "ar Gambro a zizolo".

  • Gwaien .2
    Gwaien .2

    hydronyme Ar Gwaien : Le Goyen (source à Pennwaien en Ploneïs, embouchure à Audierne).

    (1904) BOBL 24 décembre 14/3a. e porz Ar Goaïen. ●(1910) ISBR 8. Er Goien e hra porh Goien e tineù ér mor. ●(1914) ARVG Mae 80. Ar Goayen, a dremen dre Bonte-Kroaz hag a dinaou er mor dirak kêr Goayen. ●(1927) CONS 360. Hag ar Goaien, gant he forz stouvet gant an trez ? ●(1969) LLMM 137/428. Troc'het eo ar vro-mañ diouzh ar C'hab-Sizhun gant ur stêr a reer anezhi ar Gwaien, hag en em daol e porzh-mor Gwaien. ●137/436. Ar stêr a zo kaoz anezhi, hag a zeue betek amañ, a oa ar Waien, hag en em daol bremañ e Bae Gwaien. ●(1986) HYZH 167-168/64. kemer a ra ar Gwaienn (Goayenn) e vouezenn e Ploneis (de gwazh).

  • Gwaieniz
    Gwaieniz

    voir Gwaianiz

  • gwaier
    gwaier

    m. (Mon) gars.

    (1968) LOLE 65. me, gwaïer, a zo enseller euz ar Milis, ya, mab ! ●(1970) BHAF 109. Gweled a rez, gwaïer, ne oan ket diwezad. ●245. Deus da weled, goaïer. ●(1974) LLMM 164/183. Gwelloc'h eo dit-te, gwaier, sachañ da reor ganit. 383. Goaïer, gwaïer. Tregeriad-rik evid paotr. «Ya, goaïer, te a zo eur c'hwill !» «Selaou 'ta, gwaïer !» Da lavared eo : «Selaou 'ta ma faotr !» ●(1975) BAHE 87/13. Gwaier : paotr, ma faotr.

  • gwailhenniñ
    gwailhenniñ

    v. intr. Boire. (?) cf. gwelien (?).

    (2002) TEBOT 7. Peogwir 'c'h omp bemnoz / Oc'h ont da wailhenniñ *[da lonkañ].

  • gwain
    gwain

    voir gwain-aod

  • gwain-aod
    gwain-aod

    coll. (botanique) Chiendent qui pousse sur les dunes, élyme boréo-atlantique Elymus farctus.

    (1923) FHAB Genver 32. evel an treuzyeot (louzaouen-ar-c'hi, gwein). ●(1924) FHAB C'hwevrer 62-63. mont war an tevenn gant Paol da glask gwriziou gwenod evit ober eur valaenn nevez (…) Eun dervez edont o daou o turiat an traez da gaout gwriziou. ●(1942) VALLsup 33a. Chiendent de grèves, qui pousse sur les dunes, tr. «gwain (L. ar Fl[oc'h].»

  • gwainañ
    gwainañ

    v. intr. (agriculture) Retourner en friche.

    (1941) SAV 22/28. (Pleiben, Gwezeg, Santoz) Goaina, verb. Dont da veza distuz ha gouez. Sk : Dont a ray ar park-mañ da c'hoaina ma ne vez ket labouret gwelloc'h eget bremañ.

  • gwainet
    gwainet

    adj. (agriculture) En friche.

    (1941) SAV 22/28. (Pleiben, Gwezeg, Santoz) Hemañ n'eo nemet eun tamm douar goainet.

  • gwak
    gwak

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Mou.

    (1499) Ca 32b. Carer a fourondec goac. g. celuy qui ayme formage mol. ●93b. Goac. g. mol. ●(c.1500) Cb 94a. [goac] Jtem hic molliculus / li. g. vng petit mol. b. goacyc. ●(1633) Nom 61a. Ouum edurum : œuf à demy dur, à demy mollet : vy anter calet, hac anter gouac. ●65a. Lac pressum : mol fourmage : fourmaig goüac. ●99a. Pix liquida, fluida : poix coulante : pecq gouacq na ve quet calet. ●244b. Æstus : sable moite & qui s'enfonce : træz leiz ha gouac pehiny á ya dan gouelet.

    (1659) SCger 80b. mol, tr. «goac

    (1876) TDE.BF 233b. Goak, gwak, adj., tr. «Mou, tendre, parlant de la cire, des fruits, etc.»

    (1905) KANngalon Mae 402. goak evel koar.

    (2) Tendre (à mâcher).

    (1633) Nom 75b. Faba fresa : febue tendre : fa tener, fa gouac.

    (1908) KMAF 61. kig gwak ha flour. ●(1969) BAHE 60/50. Polo a flume gant dudi un dornad boued gwak.

    (3) (en plt d'un fruit) Trop mûr.

    (1732) GReg 633a. Poires molles, tr. «pèr goacq

    (4) (Lit) souple, confortable.

    (1732) GReg 633a. Lit mou, tr. «ur guële goacq

    (5) (en plt d'un terrain) Marécageux, mou.

    (1983) PABE 143. (Berrien) re wag ei (lire : eo) ar prad, tr. «la prairie est trop marécageuse.»

    (6) Vide.

    (1905) BOBL 21 octobre 57/1b. Nez-hi hon c'hof a vije gwag.

    B. sens fig. Facile à former, à modeler.

    (1910) MBJL 118. mouezio gwak ar vugale.

    C. (en plt de qqn)

    (1) Faible.

    (1580) G 480. Peauryen goac a taguer hep esper quertery, tr. «Les pauvres faibles, on les étrangle sans espoir de pitié.»

    (1874) POG 32. Bed ounn, siouaz ! digristen, gwag ha faller. ●(1879) BMN vi. Mes anaout a rea he dud goag. ●(1884) LZBt Meurzh 61. N'eo ket fall ann dud, goak int ha diek enn ho rilijion.

    (1902) PIGO I 218-219. ar re wakan a digouee 'n hon zouez. ●(1907) AVKA 292. Ar spered a zo prim da n-am dougen d'ar vad ; ar c'horf gwâg d'en ober. ●(1908) PIGO II 3. e vugale henan 'oa c'hoaz gwak da vont war al labour. ●(1929) EMPA 17. rak c'houi etrezoc'h a zo re wag c'hoaz, evit dougen treou ker pounner-man.

    (2) Bezañ re wak ouzh ub. : être trop tendre avec qqn.

    (1977) DAHG 59. Re vat ha re wak e vezer ouzh ar c'hozh touseg-mañ, a rac'hoanas ar c'hastellour yaouank en ur grizañ e dal.

    (3) Bezañ gwak ouzh : être sensible, peu résistant à.

    (1890) MOA 463b. Sensible au froid, tr. «goak oc'h ann amzer ien.»

    II. Épith.

    A. (en plt de qqn)

    (1) Korzenn wak : chiffe molle.

    (18--) SAQ II 153. rak, petra omp-ni ? Eur gorzen wag, displed, – eur spered amc'houlou, – eur galoun techet d'an droug ?

    (1924) FHAB Kerzu 456. Anez d'eoc'h c'houi e vijen bet eur gorzenn wak.

    (2) Krener gwak : homme très peureux, couille molle, chiffe molle.

    (1919) BUBR 2/43. Peadra o doa ar c'hrenerien gwak da veza mantret.

    B. (en plt de qqc.) Koad-gwak : aubier.

    (1982) PBLS 454. (Sant-Servez-Kallag) koad gwag, tr. «aubier.»

    III. Adv.

    (1) Sans conviction, sans ferveur.

    (1874) POG 25. pardon euz ann holl vad n'am euz ket great hag a dléenn ober, pe am eus great gwag.

    (2) Gwisket gwak : habillé confortablement, douilletement.

    (1874) POG 138. Eun den gwisket gwag ? Ar re gwisket gwag a zo o choum e palechou ar rouane.

    (3) Délicatement.

    (1575) M 222. bezaff re goac maguet, tr. «être trop délicatement nourris.»

  • gwakaat
    gwakaat

    v.

    I. V. tr. d. Amollir.

    (c.1500) Cb 94a. g. estre mol / amollir. b. goacat.

    (1659) SCger 6b. amollir, tr. «goacaat.» ●80b. mollir, tr. «goacat.» ●150a. goaca, tr. «amollir.» ●(1732) GReg 33b. Amolir, rendre moins dur, tr. «goacqaat. pr. goacqéet.» ●633a. rendre mou, ou molle, tr. «goacqaat.» ●(1774) AC 56. goagoat ar coënf, tr. «ramollir les tumeurs.»

    (1914) DFBP 272a. ramollir, tr. «Gwakaat

    ►absol.

    (1633) Nom 277b. Malagama : emplastre remollitif : palastr euit gouachat (lire : gouacahat). ●275b. Med emolliens : medecine pour attendrir & mollifier : medicinerez euit tenerahat ha gouacahat.

    II. V. intr.

    A. S'amollir.

    (1732) GReg 33a. S'amolir, devenir moins dur, tr. «Goacqaat.» ●633a. devenir mou, ou molle, tr. «goacqaat

    (1876) TDE.BF 258a. Gwakaat, v. n., tr. «Devenir mou, tendre.»

    (1906) BOBL 20 octobre 109/3b. ar plouz a waka hag a ve ismoret mad gant al loned.

    B. sens fig.

    (1) Attendrir.

    (1866) LZBt Gwengolo 197. gwakaat a ra ar c'halono dir.

    (2) Mûrir.

    (1972) BAHE 75/4. Ret eo d'ar speredoù gwakaat, meüriñ dezho da vezañ prest da zegemer ar bruderezh-se.

  • gwakadur
    gwakadur

    m. –ioù Ramollissement.

    (1931) VALL 620b. Ramollissement, tr. «gwakadur

  • gwakal
    gwakal

    v. intr. Coasser.

    (1868) FHB 196/319a. da vlejal pe da voacal evel ar ranet so aze er poullou dour.

  • gwakaus
    gwakaus

    adj. Ramollissable.

    (1931) VALL 620b. Ramollissable, tr. «gwakaüs

  • gwakel
    gwakel

    f. –ioù (habillement) Bourrelet pour retenir la jupe.

    (1931) VALL 77b. Bourrelet ; pour retenir la jupe, tr. «gwakel C[ornouaille] f.»

  • gwakell
    gwakell

    f. –où = (?).

    (1906) BOBL 30 mars 80/3a. Pa welet Yeun o tond hag o vond gant e zivesker gwakellou, en deuz an ear euz eun den n'eo stard var he gillerou. (…) Yeun ar gwakellou a zo ato a du gant ar maer.

  • gwakol
    gwakol

    m./f. –ioù

    (1) (harnachement) Collier de cheval.

    (1499) Ca 93b. Goacol. g. bourel. l. epitacium / cii.

    (1732) GReg 180b. Collier de cheval, tr. «Goacqol. p. goacqolyou

    (1867) MGK 7. ar c'houzoug er wakol. ●(1868) FHB 194/304a. boazet dioc'h colier, goakol ha sugel. ●(1876) TDE.BF 233b. Goakol, s. m., tr. «Collier de cheval à la charrette.»

    (1909) FHAB Gwengolo 266. Petra zonjfac'h eus eun amparfall hag a deufe, heb anaout na goakol na kleür.. ●(1931) VALL 77b. collier de cheval, tr. «gwakol m. et f. pl. iou.» ●(1932) BRTG 55. obér kakolieu d'em léieu.

    (2) (habillement) Hausse-col.

    (1744) L'Arm 182b. Hausse-cou, tr. «Gacol unn Offiçourr.» ●(1745) BT 330. ur gacol aleurétt, tr. «un hausse-col dore (lire : doré)

    (1876) TDE.BF 233b. Goakol, s. m., tr. «Il se dit aussi, par ironie, du hausse-col des officiers, lequel était très-large autrefois et servait d'armure.»

    (3) Cangue, instrument de torture.

    (1843) LZBg 1 blezad-2l lodenn 39. Beta nezé ne oé quet bet hoah laqueit cacolieu d'er vissionnerion. ●41. en doé poén é touguein é hakol. ●42. lamet guet-n-emb hur gakolieu. ●53. ma oé bet laqueit ur gacol ar é houg. ●54. rein dehou é gakol. ●58. lemel guet er vartyrèd ou hakoleu.

  • gwakolet
    gwakolet

    adj. À qui l'on a mis une cangue.

    (1843) LZBg 1 blezad-2l lodenn 60. ean é hunan e chomas gacolet.

  • gwakoliañ
    gwakoliañ

    v. tr. d.

    (1) Mettre un collier (à un cheval).

    (1931) VALL 132a. Collier ; de cheval gwakol m. et f. pl. iou (d'où mettre un collier gwakolia).

    (2) sens fig. Marier.

    (1927) TSPY 31. Me a laka e vezo diaes gwakolia ho merc'h.

    (3) Mettre une cangue à.

    (1843) LZBg 1 blezad-2l lodenn 60. Ol é oent bet gacolet. ●70. ni e chonge é hellamb bout gacolet aben en trenoz vitin.

  • gwakolier
    gwakolier

    m. –ion Bourrelier.

    (1732) GReg 111a. Bourrelier, qui fait des harnois de chevaux de charrette &c, tr. «goacolyer. p. goacolyeryen

    (1876) TDE.BF 258b. Gwakoler, s. m., tr. «Faiseur de colliers appelés gwakol

    (1903) MBJJ 330. pe oakolier pe gereer.

  • gwakted
    gwakted

    f. Mollesse, souplesse.

    (1732) GReg 633b. Molesse, qualité des corps mous, tr. «goacded

    (1931) VALL 306b. Flaccidité, tr. «gwakted

  • gwakter
    gwakter

    m.

    (1) Mollesse, souplesse.

    (1499) Ca 93b. [goac] Jtem hec mollicia mollicie. g. mollesse. b. goacder.

    (1659) SCger 150a. goacder, tr. «mollesse.» ●(1732) GReg 633b. Molesse, qualité des corps mous, tr. «goacder

    (1931) VALL 306b. Flaccidité, tr. «gwakter

    (2) sens fig. Mollesse, indolence.

    (1866) LZBt Gwengolo 193. tamall d'imp hon-unan hon gwakder.

  • gwal .1
    gwal .1

    f.

    (1) Bâton.

    (1866) FHB 63/83b. lacaat a ris va boutou, kemer a ris va goal, hag eun den evit va hencha, ha me da vale.

    (1905) BOBL 22 juillet 44/3a. ha gant eur wall, e oa bet eürus awalc'h da c'hallout checha ar plac'hik er-meaz.

    (2) Baguette.

    (1868) SBI I 16. gant-ho peb a walic wenn, tr. «chacun une baguette blanche.»

    (1936) FHAB Meurzh 111. kemeret ur wallig d'ober d'ezan bale. ●(1940) SAV 17/13. flemmus evel eur wal. ●(1962) GERV 10. eur wal ivin kalet beget.

    (3) Aune (mesure).

    (1913) KOME 8. ma valefen gant dilhad a 35 lur ar wal war ma c'hein !

    (4) local. (botanique) Saules, osiers.

    (1970) GSBG 129. (Groe) gwal, tr. «saules, osiers.»

  • gwal .2
    gwal .2

    f. –où

    (1) Voile.

    (1896) GMB 339. pet[it] Trég[uier] goalo, des voiles, sing. eur voal, un voile (du français).

    (1911) BUAZperrot 46. Eur oual du a guze he bleo. ●111. eur oual wenn kann.

    (2) (marine) Voile.

    (1911) BUAZperrot 120. evel eur oual ouz eur vern.

  • gwal .3
    gwal .3

    f. -où (marine) Virure extérieure du bordé, la plus épaisse de la muraille d’un navire en bois.

    (1744) L’Arm 299b. Précintes, tr. « Gouale.. leu. f. »

  • gwal-bave
    gwal-bave

    f. Caniveau.

    (1955) STBJ 126. Soñj mat am eus c'hôaz eus ar stêr Garonna, ken lous an dour enni hag er wal-bave du-mañ dirak hon ti, e-pad eur gaouad arne.

  • gwal-garr
    gwal-garr

    f. gwaloù-karr Timon.

    (1732) GReg 922b-923a. Timon, parlant de carosse, de charrette, &c., tr. «goal garr. p. goalaou qarr

    (1955) STBJ 102. e krogis er wall-garr da vont da charreat mein. ●(1962) GERV 35. koubladou mirc'hed bihan ha herrus, unan a bep tu d'ar wal-garr.

  • gwal-gebr
    gwal-gebr

    f. (charpenterie) Chevronnière.

    (1986) CCBR 30. (Brieg) chevronnière, tr. «gwal-gebr

  • gwal-gein
    gwal-gein

    f. (anatomie) Colonne vertébrale.

    (1958) BRUD 3/26. Chouket e wal-gein kement hag hini eun teurtig. ●(1960) PETO 51. tizet en e wal-gein.

  • gwalañjer
    gwalañjer

    m. Tristesse.

    (1927) GERI.Ern 196. gwalañjer m., tr. «Tristesse, agitation de l'esprit, chagrin.» ●(1931) VALL 107a. Chagrin, tr. «gwalañjer m.» ●759b. Tristresse, tr. «gwalañjer m.»

  • gwalañjeret
    gwalañjeret

    adj. Contristé.

    (1869) TDE.FB 205a. Etre contristé, tr. «beza gwall añjeret. C.»

  • gwalañjeriñ
    gwalañjeriñ

    v.

    (1) V. tr. d. Chagriner.

    (1927) GERI.Ern 196. gwalañjeri, v. a., tr. «troubler, inquiéter, contrister.» ●(1931) VALL 107a. Chagriner, tr. «gwalañjeri.» ●151b. Contrister, tr. «gwalañjeri.» ●761b. Troubler au moral, tr. «gwalañjeri

    (2) V. intr. Se chagriner.

    (1927) GERI.Ern 196. gwalañjeri, v. n, tr. «se contrister.» ●(1931) VALL 107a. Se chagriner, tr. «gwalañjeri.» ●151b. Se contrister, tr. «gwalañjeri

  • gwalarn
    gwalarn

    m./f.

    I. (géographie)

    A.

    (1) Nord-ouest.

    (1732) GReg 660b. Nord-oüest, tr. «Goalorn. goalern.» ●(1744) L'Arm 169a. Galerne, tr. «Golerne. m.»

    (1849) LLB 823. Én tu doh er holern. ●(1876) TDE.BF 258b. Gwalarn, s. m., tr. «Nord-ouest.» ●(1889) ISV 454. Etre daou setu er woalern / Coumoullen du ken na lugern.

    (1913) RNDL 69. a houlern de hevred, tr. «du noroît au suroît.» ●(1979) VSDZ 73. (Douarnenez) Setu deut an avel da guitaat ar walarn, hag a teuemp re war ar c'hevart, tr. (p. 236) «Et voilà le vent qui quitte le nord-ouest, et nous faisions route trop au sud-est.»

    (2) Vent qui vient du nord-ouest.

    (1464) Cms (d’après GMB 263). goalarnn, vent de galerne.

    (1915) MMED 106. Pa deue an avel diroll da heja oll gouez ar c'hoat (...) mouez Salaün a zave dreist mouez ar goalarn.

    (3) Er gwalarn da : an nord-ouest de.

    (1920) LZBl Gouere 352. 80 leo bennag er gwalarn da Noumea.

    B. Épith.

    (1) Qui vient du nord-ouest.

    (1464) Cms (d’après GMB 263). auel goalarnn, vent de galerne. ●(1499) Ca 13b. Auel gualern. gallice. vent de septentrion.

    (1849) LLB 57. Pé d'en ahuel golern, pé d'en ahuel gevret.

    (2) Tu gwalarn : côté/partie nord-ouest, septentrion.

    (1910) MBJL 3. en tu gwalarn eus an Europ. ●29. en tu gwalarn d'an Europ.

    II. sens fig.

    A.

    (1) Remontrances vives.

    (1919) DBFVsup 2a. alern (Pont[ivy], s. tr. «remontrances vives, vivacité.» ●(1939) RIBA 90. Seùel e hra arnehon halern en diaol.

    (2) Bout e gwalarn : être en colère (après quelqu’un) ; bouder.

    (1919) DBFVsup 2a. bout én alern, tr. «crier après quelqu'un.» ●27b. bout é golern, tr. «être en colère, bouder.»

    B. =

    (1939) RIBA 96. Ag un halern éh è d'un habo.

    III. Bout e gwalarn : être en colère, bouder.

    (1927) (G) GERI.Ern 196. Bout é gwalarn, tr. E. Ernault «être en colère, bouder.»

  • gwalarn-gornaoueg
    gwalarn-gornaoueg

    m. Ouest-nord-ouest.

    (15--) Cal 8 (GMB 408). goallarn gornaouec «oest noroest»

    (1732) GReg 112. Oüest-noroüest, tr. «Goalorn-Cornau[c].»

  • gwalarn-izel
    gwalarn-izel

    m. Nord-ouest quart ouest.

    (1902) LZBg Du 195. deu visionér ag er Mongoli golern-izél.

  • gwalarn-ster
    gwalarn-ster

    m. Nord-nord-ouest.

    (1836) FLF 9. dans le langage des marins du Conquet (...) goal-arn-ster, le nord-nord-ouest.

  • gwalarn-sterenn
    gwalarn-sterenn

    m. Nord-nord-ouest.

    (1732) GReg 660b. Nord-nord-oüest, tr. «Goalorn-sterenn.» ●(1744) L'Arm 398a. Nord-Ouest, tr. «Golêrne-Stirênn

    (1876) TDE.BF 258b. Gwalarn-steren, s. m. Avel gwalarn-sterenn, tr. «Vent du nord-nord-ouest»

    (1907) FHAB Du 261. Setu perag, ear al linen n'eo ket lazus, hag hini ar goalarn-steren a c'heller da c'houzanv. ●(1970) GSBG 95. (Groe) gwalarn-sterenn, tr. «nord-nord-ouest.»

  • gwalarn-uhel
    gwalarn-uhel

    m. (géographie) =

    (1897) EST 30. tost d'er holern ihuel.

  • gwalarnadur
    gwalarnadur

    m. Colère.

    (1932) BRTG 65. alernadur hé zud.

  • gwalarner
    gwalarner

    m. –ion Membre du mouvement «Gwalarn».

    (1933) ALBR 58. a skrive d'in eur Gwalarner.

  • gwalarnerezh
    gwalarnerezh

    m. = obererezh gwalarniñ.

    (1939) RIBA 133. goudé alernereh é hroah.

  • gwalarnet
    gwalarnet

    adj. Qui est de travers.

    (1919) DBFVsup 27b. golernet, tr. «qui est de travers.» ●(1925) DIHU 166/241. ur ioh tud golernet a spered.

  • gwalarniñ
    gwalarniñ

    v.

    I. V. impers. Venter du nord-ouest.

    (1931) VALL 499a. il souffle un vent du nord-ouest, tr. «gwalarni a ra.»

    II. V. intr.

    (1) Prendre un mauvais pli.

    (1904) DBFV 93b. golernein, v. n., tr. «prendre un mauvais pli.» ●(1931) VALL 499a. V[annetais] golernein, tr. «prendre un mauvais pli.»

    (2) Être en colère.

    (1919) DBFVsup 27b. golernein, tr. «être en colère, bouder.»

    (3) Gwalarniñ àr-lerc’h ub. : être en colère après quelqu’un.

    (1939) RIBA 133. ha paot a uèhieu éh alernè ar é lerh.

    III. V. tr. d.

    (1) Déformer (l'esprit).

    (1925) DIHU 166/241. Damani Frans ar hur speredeu en des ind golernet, ken golernet men dint deit de huélet en treu doh en tu gin.

    (2) Gronder.

    (1919) DBFVsup 2a. alernein, tr. «gronder Cf. golern, golernein.» ●(1939) RIBA 53. Gourdrouzet e vezè, hujaotet, alernet haboet, ihuernet. ●88. Haboein ha halernein e hrér er flodér.

  • gwalaz / gwelaj
    gwalaz / gwelaj

    m. Zostères Zostera marina.

    (1732) GReg 491b. Herbe longue, en forme d'éguilletes qui croit sur la vase de la mer, tr. «Goalas

    (1876) TDE.BF 258b. Gwalaz, s. m., tr. «Herbe qui pousse sur la vase de la mer.»

    (1927) GERI.Ern 196. gwalaz m., tr. «Herbe longue qui pousse sur la vase de la mer.» ●(1936) IVGA 132. er gwalaz hag el lag. ●(1968) NOGO 212. Zostera marina. Fr. zostères. gwe :laʒ, ce qui sert à faire le lit (gwele) (Locquénolé).

  • gwalc'h .1
    gwalc'h .1

    m., adv. & prép. –où

    I. M.

    A. (en plt de nourriture)

    (1) Rassasiement, satiété, soûl.

    (1732) GReg 783b. Rassasiement, tr. «goalc'h.» ●845a. Saoul, ou soûl, ou soû, son soû, autant, ou plus qu'il ne faut pour vivre, rassasiement parfait, tr. «Goalc'h.» ●A demi vôtre soûl, tr. «Hanter oz coalc'h.» ●(1744) L'Arm 323b. Rassasiement, tr. «Goalh.. heu. m.»

    (1876) TDE.BF 258b. Gwalc'h, s. m., tr. «Satiété.»

    (2) E walc'h : à satiété, son content, son soûl.

    (1659) SCger 150a. ma goualc'h, tr. «tout mon saoul.» ●(17--) TE 221. ind e zaibrou ou goalh, ha chom e rei hoah ar ou lèrh.

    (1856) VNA 151. j'aurais bien mangé et bien bu, tr. «en em behé daibret ha civet men goalh.» ●(1857) CBF 7. Debret hoc'h eus-hu ho kwalc'h ? tr. «Avez-vous assez mangé ?»

    B.

    (1) =

    ►[après un v.]

    (1787) BI 119. é labourat é oualh. ●(1790) MG 8. hum zivertissét hou c'oalh. ●92. eit recompance, en dès groeit goalh a boén deign. ●94. Arlanné ean e hum gavas én ur fal affær, a béhani é hassaias é oalh hum ziloui. ●126. me mès groeit goab men goalh a ré e bassai eit sorcerion. ●158. Ean e douyai é oalh guet é beuranté.

    (1836) FLF 18. An daou c'hæz camm (…) / A derm o goalc'h.

    (1910) MAKE 42. ar porzier a c'hoarze e walc'h.

    ►[après un subst.]

    (1790) Ismar 5. ul lod vad en dès croezieu ou goalh de zoug ér béd-men.

    (1905) BOBL 05 août 46/3b. Plijadur o gwalc'h o deuz bet an holl. ●(1905) IMJK 159. Mes, e laret-hui, ind ou des plijadurieu ou goalh.

    ►[après un adj.]

    (1941) DIHU 355/203. E kobañnenneu éh omb lakeit, treu lous ou goalh.

    (2) Kaout e walc'h a : avoir son compte de.

    (1934) DIHU 280/150. Ha krédein é hret n'em es chet mé men goalh a chañné. ●(1964) ABRO 43. Un deiz (…) e krogas an douar da grenañ dindan va zreid hag em boe va gwalc'h a aon.

    ► Kaout e walc’h : avoir son compte.

    (1915) KANNlandunvez 44/333. An ozac’h evel just a ioa oc’h eva eur banne ebarz an ti, petra bennag en doa he c’houalc’h pell zo.

    (3) Bezañ war e walc'h, bout àr e walc'h : être repu, rassasié.

    (1904) LZBg Gouere 152. Er hellion hag en huibed e zou ar ou goalh é lipat. ●(1931) VALL 650b. Repu, tr. «war e walc'h

    (4) Bezañ war e walc'h : avoir suffisament à faire.

    (1941) FHAB Meurzh/Ebrel 36. (Skrignag) Gwac'h = Forte affaire : War o gwac'h emaint ! «da lavaret eo : «tra a-walc'h o deus da ober.»

    (5) Bezañ war e walc'h gant ub. : avoir fort à faire avec qqn.

    (1934) KOMA 51. Ar geant bras a ya d'ezan. Gant henman edo war e walc'h, n'en doa ket da zioueret, met deuet eo abenn anezan evelato abarz fin an dro.

    (6) Leizh e walc'h : à gogo.

    (18--) SAQ I 265. hag euz an traou-ze leiz he walc'h bep taol.

    (8) Na c'houzout e walc'h : ne plus en pouvoir (de).

    (1870) FHB 257/381b. Ar c'hemener ne ouie ket goudese e voalc'h da c'hoarzin.

    (9) Ober e walc'h gant ub. =

    (1792) HS 95. Er Philistinèt e rai hou goalh guet-ou hac en anjuliai é pep féçon.

    (10) Ober e walc'h war ub. : faire tout ce qu'on peut pour.

    (1896) LZBt Mae 40. He dud (...) a reaz ho gwalc'h war ar potr koz vit harz annhan da zenti ouz ar misioner.

    (11) Ober e walc'h àr ub. = (?) se moquer de qqn (?).

    (17--) TE 134. É enemisèt en dès groeit ou goalh ar nehou durand é vuhé.

    II. Loc. adv. Diouzh gwalc'h : à satiété, à discrétion, à volonté.

    (1907) BOBL 27 avril 135/1f. ar glazien pere a vez c'hoaz tener, hag a zeufe mar vez roet d'ezo deuz goalc'h da ober drouk d'ezo. ●(1955) STBJ 145. boued mat ha tomm diouz gwalc'h.

    III. Loc. prép. Dre walc'h : à force de.

    (1926) DIHU 177/48. Dré hoalh torimellat, é ma arriù alkent.

    ►P1 (?) coquille pour : « dre hor gwall » (?)

    (1857) GUG 25. Dré hur goalh é oemb couéhet / Arré én ur stad miserabl.

  • gwalc'h .3
    gwalc'h .3

    [vbr uualc-, mgall gwalch, gaul (?) -uolc- (dans Catuvolcus semblable (?) au mgall katwalch) (?) d’étymologie discutée (Ellis Evans 70-73), le GPCY 1565c donne le gall emprunté au vangl wealh-, wealc-]

    S. (?) Faucon (?).

    (861) Credon f° 54r° l. 9. uualcmoel, testis.

  • gwalc'h .4
    gwalc'h .4

    s. gwalc'hi (ichtyonymie) Daurade.

    (1950) LLMM 20/4 (île de Sein). gonnalc'h (gonnilc'hi), tr. « dorade (glas). »

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...