Devri

Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés

Page 73 : de gwenanan (3601) à gwennadeg (3650) :
  • gwenanañ
    gwenanañ

    v. Skol wenanañ : école d'apiculture.

    (1907) BOBL 16 novembre 164/1a. eno zo eru skol-gwenana en Baud.

  • gwenaneg
    gwenaneg

    f. –où Rucher.

    (1931) VALL 667b. Rucher, tr. «gwenaneg f. pl. ou

  • gwenanenn
    gwenanenn

    f. (entomologie) Abeille.

    (1499) Ca 103a. Guenanenn. g. aueille qui fait le miel. ●(1633) Nom 47b. Apis : mouche à miel : guennanen, quelyen mel.

    (1659) SCger 81b-82a. mouche a miel, tr. «guenanen p. guenan.» ●(1732) GReg 4b. Abeille, tr. «Guenanen. p. guënan.» ●(1744) L'Arm 3b. Abeille, tr. «Guirinenn.. pl, guireinn. f.»

    (1849) LLB 420. Elsen er huéreinen e labour pad en dé. ●(1856) VNA 27. une Abeille, tr. «ur Huirénen.» ●(1857) CBF 78. Ergentaou ounn bet flemmet gand eur wenanen, tr. «Tantôt j'ai été piqué par une abeille.» ●(1860) BAL 10. evel ma choum ur venanen var ar bleunv.

    (1911) BUAZperrot 99. evel eur wenanen evesiant. ●(1933) MMPA 95. ar gefnidenn, ar vêrienenn, ar wenanenn. ●(1934) BRUS 246. Une abeille, tr. «ur uénénen, pl. guénén.»

  • gwenanenniñ
    gwenanenniñ

    v. intr. Pleurnicher.

    (1969) BAHE 62/14. Gwenanenniñ a raen war-lerc'h.

  • gwenaner
    gwenaner

    m. –ion Apiculteur.

    (1906) GWEN 26. ma neuz labouret mad ar gwenan epad ar bloaz a (lire : ar) gwenaner a vezo joaus. ●27. ar gwenanerien o deuz ive sindikajou. ●(1914) DFBP 18a. apiculteur, tr. «Gwenaner.» ●(1915) LILH 23 a viz Genver. Ur guérénour e oè hag é ruchenneu.

  • gwenanerezh
    gwenanerezh

    m. Apiculture.

    (1914) DFBP 18a. apiculture, tr. «Gwenanerez.» ●(1921) FHAB Kerzu 337. na anavezit ket ar gwenanerez. ●(1921) FHAB Kerzu 339. lennomp leoriou evit en em gentelia war ar gwenanerez.

  • gwenc'hoarzh
    gwenc'hoarzh

    m. –ioù Sourire.

    (c.1785) VO 49. ur gùèn-hoarh yein ha milis. ●(1790) MG 225. Ur gùèn-hoarh guet unan.

    (1856) GRD 136. Ur min honest ha poset e hra d'ur verh goaen er péh e gol liès dré ur gùen-hoarh.

    (1900) BUSF 6. ah ! e reskondé eañ get ur guèn-hoarh. ●(1904) DBFV 101a. guenhoarh, m., tr. «sourire.» ●(1931) GUBI 74. Ur guen-hoarh ar hé géneu. ●(1931) VALL 705a. Sourire, tr. «gwenc'hoarz d'après V[annetais] m.» ●(1942) DHKN 66. én ur vonet trema en nor, a gil, hag é soubein, get ur guenhoarh aveit er vam hag un taol lagad-kah aveit er plah.

  • gwenc'hoarzhin
    gwenc'hoarzhin

    v. intr. Sourire.

    (1934) BRUS 85. Sourire (à), tr. «guenhoarhein (doh).»

  • gwendarzh
    gwendarzh

    adj. (Lait) marri.

    (1732) GReg 559a. Lait mari, tr. «læz guëndard

    (1876) TDE.BF 266b. Leaz gwendard., tr. «Lait marri.»

    (1931) VALL 415b. Lait doux mélangé de lait aigri, tr. «laez gwendarz

  • gwendr
    gwendr

    m. (pathologie) Goutte.

    (1744) L'Arm 175b. Goute, maladie, tr. «Guenndre m.» ●Gouteux, tr. «Enn-dèss er guenndre.» ●(1790) MG 237. er gùendr, er holiq, er pistigueadur.

    (1876) TDE.BF 266a. Gwendre, s. m., tr. «Goutte, maladie.»

    (1931) VALL 340b. Goutte, tr. «gwendr m.»

  • gwendr-fredik
    gwendr-fredik

    m. (pathologie) Sciatique.

    (1744) L'Arm 352a. Sciatique, tr. «Guêndre-frædic. m.»

  • gwendr-red
    gwendr-red

    m. (pathologie) Rhumatisme.

    (1744) L'Arm 339a. Rhumatisme, tr. «Gùendre-ritt. m.»

  • gwendreg
    gwendreg

    m. Goutteux.

    (1931) VALL 340b. Goutteux ; subs., tr. «gwendreg V[annetais].»

  • gwendrek
    gwendrek

    adj. Goutteux.

    (1931) VALL 340b. Goutteux, tr. «gwendrek

  • Gwened .1
    Gwened .1

    n. de l. Vannes.

    I. Gwened.

    (1499) Ca 103a. Guenet. g. vanes.

    (1656) VEach 38. An Autrou à Guenet. (1659) SCger 123a. Vennes, tr. «Guenet.» ●(1716) PEll.ms 645. Ar Ker-Gwenet la ville de Vennes. ●(17--) CT 4/8b. contant a partian en treuze ha Guenet. ●12/54. Et enta, ma baron, beter ger a gouenet. ●(1732) GReg 118a. Brezounecq guëned. blohaich. ●295a. Qéhyd evel a so êntre Guëned ha Roazon. ●948b. Vannes, Ville Episcopale de Bretagne, tr. «Guënned. guyned. ar guær a Vénned.» ●Aller à Vannes, tr. «Mont da Vénned.» Treg[orois] mont da wénned.» Van[netois] monet de Uened. monet de Uyned.» ●Le dialecte de Vannes, tr. «Brezonnecg Güénned.» ●(1744) L'Arm 2a. Tair leau doh Guénétt. ●395b. Gùénétt. m. ar Blaizance, Porh mor à Vor-bihan, Quærr E’scoppti, Peenn ag enn Izéle-Vréh, Palæss quemunn é Zuguétt curunétt. ●(1746) BS 229. a gouesas clàn er Guær a Vened.(1748) CI.pou 17. Gùinétt. ●(1778) VOn 132. tost eff-hi dioc'h Guenet. ●(c.1789) SD 19. Lucas de Bourgerel, Deputet eus a Vennet. ●(1790) MG I. É Guénèd, é ti Yehan-Marc Galles, Imprimour, é Ru en Intron-Varia. ●(1791) SD 101. Groeit in Directouër, en Guénét en triuéh dé a huavrer 1791.

    (1792-1815) CHCH 190. É ta er Gamached, pautred, é tant a bleg Guéned. ●(1821) GON 260a. Gwéned ou Gwenned, s. m. (...) É Gwéned é choumm bréma. ●(18--) LED.nev 2. Disquen a rejont e Guenet. ●(1825-1830) AJC 76. a vegou da raon a vegou da voened.(1834) KKK 132. Leutananz Breiz-izel a c'henderc'hé eskoptiou Gwéned, Kemper, Kastel Paol ha Tréger. ●(1834) HEB 401. He c'houent a so e Guenet. ●(1836) GRGu 8. Gùénèd. ●97. er guér a Huénèd. ●(1839) BESquillere 67. Monnet e ras enta de glasque én tu aral de Huénèd un deserh eit hum guhein doh en dud, hac hum arreste e ras étal er reuiér a Vlaouah, ér barraes hanhuet bermen Bihui. ●(1844) DMB 4. D'en eutru escob a Huénèd. ●(1847) FVR 288. Breujou ann Orient a zo kaset da Wened. ●(1854) GBI II 98. Bet on en Paris, en Gwened, / En Sant Malo, en Sant Briek. ●(1857) CBF 132. Gwenned.(1863) MBF 72. Hag a Huéned de Bondi ? ●95. Pegement e zou a Huéned de Sarhàu ? ●(1863) ST 6. Sant-Briec, Sant-Malo, ar gear goz a Wened. ●(18--) MILg 90. Etre Mountroulez ha Gwened / me eureu ma c’henta torfed. ●(1865) FHB 5/39a. E Guenet, n’eus ket pell. ●(1866) HSH 260. an dud-vad a Venet. ●(1867) BBZ III 7. Unnek Belek houarneset, / O tonet euz a Wened.(1869) TDE.FB xixb. Gwenned, Guenned. En Tréguier on prononce Gouenned. ●(1875) TSB 19. Hag hi hass de Huéned ag en hær-men présant. ●(18--) GBI I 292. da Wenet. ●(1876) TDE.BF 266b. Gwened, Gwenned. ●(c. 1890) CFB 42b. Guened. ●(1891) VNB 104. É Gùénéd, é ty en eutru *, péhani e arhué a Ruan a huélèt é dad. ●(1895) FOV 251. Ker bras avel Guénèd.

    (1902) LZBg Mae 101. Guéned. ●(1904) SKRS I 47. E kear Guened edoun. ●(1902-1905) LARB 14a. D'er hovand de Huéned sur e vehot kaset. ●(1905) ALMA 28. deuet euz an Oriant hag euz Gwened. ●(1909) NIKO 97. é Guéned. ●(1909) NOAR 163. Ha pa’z efet dre Wened, it hoc’h-unan da welet ha gaou eo lavaran. ●(1910) EGBT 129. Stank e oa gwejall an dud ac'h ê d'ober tro Breiz, evit pidi war beio an eskibien gentan eus hon bro, en Gwened, en Kemper, en Kastel-Pôl, en Landreger, en Sant-Brieg, en Sant-Malo hag en Dol. ●(1910) K*** 2. guet en escop a uinéd. ●(1922) KEPE 4. Kériolet hum geméré doh en ol, én Alré, é Guéned, eit ma vehé bet deit de hourén dohtou. ●(1926) FHAB Mae/172. dre eun emgleo sinet e Gwened gant pennou bras ar vro. ●(1927) GERI.Ern 203. Gwened, V Gwéned. ●(1934) BRUS []. a Uéned é tamp. ●(1937) TBBN 2. er hasas d’er skol de Huéned ar el latin. (...) é zibouké é Guéned. ●(1971) LLMM 147/277. distrujañ Josilin, kemer Gwened, Alre (o kreñvaat eno ar c’hastell), kontelezh Bro-Wereg a-bezh.

    II.

    (1) Gwenediz voir Gwenediz

    (2) Gwenedour voir Gwenedour

    III.

    (1) Dicton.

    (1844) FOB 42note. Me gar meurbet ar Leonardd / Enez zo bevet gomd (lire : gand) kik-lardd; / Ar saour zo, dann Tregueriz, / Euz krampoëz hac euz leaz livriz; / Mæs kernevodds ha gwenediz / Gand ar gwiniz-du zo gardiz.

    (2) Prophétie.

    (1891-1892) RVUm 56sq. Donnet e rei un amzer e grouézou en henteu a vorh de vorh hag en dud e griou forh; durant ma veint a ger de ger ne vou qet calz a muser. En henteu e vou groeit get mein bihan, aval doh uieu. ... Quer guir el ma ei un hent a vorh Plevigner de drezein guern Trelecan. Groeit e vou ehué un hent, hag e ie a Santés-Anna de Wuenet, dré er Marc'h-Guen. A pe achihou en hent-cé, é tei ur brezel. Un hent melen e drezou ol en henteu-cé; er hiri, lerh o lerh, e druei guet tan, hemb ehein na roncet, dré er manéeu hag en devalenneu, ag ur pen eral ag erbet. Nezé é tei en achimant.

    (3) Proverbe.

    (1912) PBHV 145. E ta glaù a zoh Sarhaù / Aveit glubein er merhed vraù. / - E ta glaù a zoh Guéned / Aveit glubein er bautred. / - E ta glaù a zoh Kempir / Aveit glubein er merhed vil.

    IV. Blason populaire : voir denjentil.

    V. Nom de famille.

    (1970) NFBT 83 N° 639. Guénet.

    VI. [Toponymie locale]

    (1748) CI.pou 24. Pair [= Sant-Pêr, Cathédrale]. ●(1790) MG I. É ti Yehan-Marc Galles, Imprimour, é Ru en Intron-Varia.

    (1834) HEB 401. He c'houent a so e Guenet hac a so galvet Couent an teir Vari.(1836) GRGu 97. er guér ag er Bondon. ●(1839) BESquillere 67. santès Trifine, moès en dén puissant ha brutal Comorre, péhani hé massacras, hi ha sant Tremeur hé mab, révé ma credér, ér Bondon, tosticg d’er guér a Huénèd. ●(1839) BES 613. arrihue é Hùénèd, él léh e hanhuér bermen er Bondon. ●(1847) FVR 311. e oent dastumetenn ilz (sic) Sant-Patern. Antronoz e oent renket war leur-vale ar Waremm. ●(1861) Bel 25. ind e zas de chom d'er ru en Drézen (...) Ér houvand-cé, péhani e zou bremen collège Sant-Françæs-Xavier (...) Pihue n'en dès chet hoah chonge a chapél Bé sant Uissant [dans la cathédrale]. ●27. én é gadoër é Sant-Pièr [= cathédrale]. ●69. revou mêlet Jesus-Chrouist é sant Padern.

    (1902) LZBg Mae 101. Sant-Padern (...) Sant-Pièr. ●(1905) DIHU 04/74. St Padern Guéned.(1906) DIHU 09/161. d'er pear a viz genvér fuzillennet ar er Hoarem.(1906) DIHU 18/307. tachen er Marhad Segal é Guéned. ●(1908) DIHU 32/23. Ret é gouiet grad-vat d’er bautred a Drusag bout kaset de ben er péh-sé ou unan kaer. ●(1910-1920) K*** . gouhi men dè bét chasset en uerizet ag er Meni. ●(1919) BSUF 28. étal plasen er Liseu (...). Én amzér-sé be oé é Calmont, tost de Huéned. ●37. betag er blasen hanùet plasen Santéz-Catherinn, e gavér étal iliz Sant-Padern. ●(1931) FHAB Gwengolo/336. Evelse e vezed digemeret (...) er Groaz C'hlas, e Gwened. ●(1937) TBBN 2. er bautred-skol en hum dolpé é manér er Bondon. ●142. de vanér er Voten étal Guéned. ●(1942) DIHU Meurzh 369/42. A Druseg éh oè genedik hag anaùet mat get en ol a Vemsez da Goulèu, a balamor d'é vadeleh. ●43. D’er prantad-man é chomè me zud ar er Rabin, dirak en eskopti koh ha menatieu en Tad Eternél. ●44. Hir é en hent betag en Aradon, dré Goulèu, Mourieg ha Roheltaz. ●(1959) MOJE II 4. Hogen, euz Gaoriniz beteg Konlo, eun teuz a lakee ar vorêrien war ziwall ouz taoliou-yud an avel. ●(1985-1986) ADEM 9. E oa e Boenneg oa e oa e zemeurañs, hag ar voereb a Voenneg a lâre dehou. (...) àr an hent da zoned d’an Arradon, mes pa zalc’h dre ar Vadelen. ●14. ni ’boa oaet da Sant Gwenn. ●71. Ar ar Lissoù.

  • Gwened .2
    Gwened .2

    n. de l. Pays de Vannes, Vannetais.

    I.

    (1) Gwened.

    (1580) G 671. Na dre pedenn ne effen en latenn a Vennet.

    (1687) MArtin 3. Bet voa en Querné, en Guenet / En Leon, Dol, en Sant Briec, / En Gouelou, en Escopti Treguer. ●(1712) HB 80. ha nep a chom e Guenet a ell lavaret : Sant Paul ha Sant Padern. ●(17--) CT 8/11. En douar a gouenet, herve a ententant. ●(1744) L'Arm 37ab. Er Gallec a zou, quasi toutt, composéd à irieu à Verhonêc Guénétt : hag é fæçon caire de gomz hemp ton, a zou er même. ●(1775) HEneu 10/10ab. à Leon, à Dreguer, à uern hac a uinet / me hou suppli, bretonet, de zonet dé guilet.

    (1821) GON 260a. Brézonek Gwéned a oar. ●(1834) HEB []. ar bobl eus a Venet hac eus a Guerne. ●(1855) FUB 78. Brézounek Léoun ha gallek Gwenned. ●(1867) BBZ III 337. E Gwidel e douar Gwenned. ●(1877) BSA 299. Evelse, aveac’h hanvet da eskob e Guenet.

    (1904) SKRS I 65. e brezounek Guened.

    (2) Bro Gwened.

    (1910) ISBR 61. Sant Kadeu, kanbroad sant Gueltaz, e zigoéhas dehon tremen é Bro-Guéned. ●(1911) BUAZmadeg 147. da velet he vro Guened.(1934) BRUS 293. Bro Guéned.

    (3) Bro-Wened.

    (1911) BUAZperrot 100. E Bro-Wened hebken, ne oa netra ebed c’hoaz. ●(1955) STBJ 124. Pelloc’h e Bro-Wened.

    (4) eskopti Gwened/an eskopti a Wened.

    (1612) Cnf.epist 5. ves à Diocesou Querneau, Leon. Treguer, ha Guenet.

    (1656) VEach 55. Olier Pennon á enes hedy, en escopty Guenet. (1744) L'Arm 108b. E'nn Esscopti à Huinéd-é é conzér Berhonêc. ●269. Boutt-çou énn E’sscopti à Huinétt cantt-ha-puar-huiguentt. ●(1775) HEneu 10/9a. én escopti a uinet er baress hannuet guern / ema, men berder, portret en intron vari à guelhuen.

    (1834) HEB 353. Sant Patern, escop ha patron eus a escopti Venet, a so guinidic eus a Vreiz. ●408. Mervel a eure en ur vorc'haden ebars Escopti Guenet er bloaves 96. ●(1839) BESquillere 150. é vrér Judicaël, Escob a Huénèd. ●150. maes Escob Guénèd hac intanvès er homte Geoffroi. ●(1847) FVR II. ugent hep ken her greaz enn Eskopti Gwenned. ●(1850) PENgwerin8 87. ha vo kaset da bresant da escopti Guenet.(1861) Bel 20. en eutru El Leu ne gùittei quet mui escobty Gùénèd. ●(1865) FHB 1/8b. e teuas da jom en eun enezen a escopti guenet. ●(1884) BUZmorvan 95. ar Zant en em dennaz enn eunn enezennik a eskopti Guened.

    (1902) LZBg Mae 100. Eskobti Guéned. ●(1904) SKRS I 46. Eur missioner, ginidik euz eskopti Guened, a ioa deuet da dremen eur pennadik amzer en he vro. ●(1910) EGBT 123. Komzomp eus a Zantez Anna, rak en eskopti Gwened a-bez nan eus iliz ebet ken kaer ha chapel Zantez-Anna. ●(1910) K*** 3. er perhindet a escopti Guinéd de bont-kastiel.

    II.

    (1) Latenn a Wened : jargon de Vannes.

    (1580) G 671. Na dre pedeñ ne effen en lateñ a Vennet / Quement den az sento a bezo mezequaet, tr. E. Ernault « Et je ne saurais pas de prière dans ton jargon de Vannes (?) / Tout homme qui t'obéira sera honni » ●note E. Ernault : « J'ai traduit d'après la conjecture : Na pedeñ ne gouffeñ ez lateñ a Vennet ».

    (2) Dicton.

    (1732) GReg 510a. L'idiome breton de Vannes est fort different des autres, tr. « Yez guënnedis a so dishêvel bras diouc'h ar rest eus ar Brezounecq. »

    (3) Étymologie populaire.

    (1844) FOB 26note. Le nom breton de Vannes Gwen-ed signifie, mot à mot, blé blanc.

    (4) Expression proverbiale.

    (1855) FUB 78. Brézounek Léoun ha gallek Gwenned. ●(1878) SVE 983. Brezounek Leon ha gallek Gwened.

    (5) Proverbe : Gwellañ galleg / galleg Gwened.

    (1878) SVE 984. Gwella gallek / Gallek Gwened.

    (6) Proverbe : Breton Leon ha galleg Gwened / Gwellañ lañgaj a zo er bed.

    (1912) PBHV 155. Breton Léon ha galleg Guéned / Guellan langaj e zou ér bed.

    (7) Proverbe : Sod evel ur Gwenedad ; brusk evel ur C’hernevad ; laer evel ul Leonard ; treitour evel un Tregeriad.

    (1732) GReg 948b. Proverbe faux, quoique commun : sodt evel ur güennedad; brusq evel ur c'hernévad; laër evel ul Leonard; traytour evel un Tregueryad.

    (1855) FUB 80. Sôd ével eur Gwennédad, / Brusk ével eur C'hernévad, / Laer ével eul Léonard, / Trétour ével eun Tréghériad. ●(1878) SVE 943. Sod evel eur Gwennedad, / Brusk evel eur C'hernevad, / Laer evel eul Leonard, / Traïtour evel eun Tregeriad.

    (8) Devinette.

    (1955) SKOL 4/4/58. Eus an holl gezeg a weler e Kernev, Leon, Treger ha Gwened, pehini a zebr an nebeutañ hag a zo ar skañvañ ? ar gazeg-koad.

    (9) Dictons au pardon de Saint-Servais.

    (1966) VQPB 206. A Saint-Servais, le combat commençait au moment précis où la procession arrivait à un petit ruisseau séparant l'évêché de Cornouaille de celui de Vannes. Tous les penn-baz se levaient à la fois, et une immense clameur retentissait, chaque parti réclamant au saint qu'il lui accorde la meilleure récolte. "Hij ar réo ! Hij ar réo ! Kerc'h ha gwiniz da Gernéo ! Secoue la gelée ! Secoue la gelée ! Avoine et froment à la Cornouaille " criaient les uns. "Heij ar rèu ! Kerc'h ha gunéh, ha gunéh-tu d'er Wénédiz ! Secoue la gelée ! Avoine et froment et blé noir aux Vannetais !" hurlaient les autres. Aussitôt commençait la mêlée des bâtons.

    III. Blasons populaires : voir bloc'haj, bloc'hig, bloc'hiz.

    IV. [Nom de famille] Voir Gwened .1

  • Gwenedad
    Gwenedad

    m. -ed Vannetais.

    (1821) GON 260a. Génédad ou Gwennédad, s. m. Vannetais, habitant du pays de Vannes. Pl. gwénédaded ou gwénédiz.

  • Gwenedadez
    Gwenedadez

    f. -ed Vannetaise.

    (1821) GON 260a. Génédad ou Gwennédad, s. m. Vannetais, habitant du pays de Vannes. Pl. gwénédaded ou gwénédiz. Gwénédadez ou Gwennédadez, s. f. Vannetaise, femme habitant le pays de Vannes. Pl. ed. On dit aussi gwénédez. Pl. ed. ●(1876) TDE.BF 267b. Gwennedad pl. gwennediz. Gwennedadez pl. ed.

  • gwenedeg
    gwenedeg

    m. Dialecte du pays de Vannes, vannetais.

    (1931) VALL 676b. vannetais, langue, tr. « gwenedeg m.» ●(1937) DIHU 310 Ebrel 243. Biskoah nen dé bet displéget ker splann er péh e chonj kalz a dud é K.L.T. diarben er guénedeg.

  • gwenedek
    gwenedek

    adj. En dialecte breton de Vannes, vannetais.

    (1943) DIHU 385/281. er skrideu guénedek kohan.

  • gwenedell
    gwenedell

    voir gweladell

  • Gwenedez
    Gwenedez

    f. -ed Vannetaise.

    (1716) PEll.ms 645. Ar-wenedis et Ar Gwenedis, les Vennetois. ur Gwenedat, un homme de Vennes ou du pais de Vennes. femin. Gwenedés, vannetoise. plur. Gwenedeset. Il est permis d’écrire avec nn quoique il n’en paroisse qu’une dans la prononciation.

    (1821) GON 260a. Génédad ou Gwennédad, s. m. Vannetais, habitant du pays de Vannes. Pl. gwénédaded ou gwénédiz. Gwénédadez ou Gwennédadez, s. f. Vannetaise, femme habitant le pays de Vannes. Pl. ed. On dit aussi gwénédez. Pl. ed.

  • Gwenediz
    Gwenediz

    pl.

    (1) Habitants de Vannes (cité).

    (1716) PEll.ms 645. Ar-wenedis et Ar Gwenedis, les Vennetois. ur Gwenedat, un homme de Vennes ou du pais de Vennes. femin. Gwenedés, vannetoise. plur. Gwenedeset. Il est permis d’écrire avec nn quoique il n’en paroisse qu’une dans la prononciation. ●(1732) GReg 948b. Qui est de Vannes, tr. «Güennedad. p. guennedis.» ●948b. Proverbe faux, quoique commun : sodt evel ur güennedad ; brusq evel ur c’hernévad ; laër evel ul Leonard ; traytour evel un Tregueryad. ●(1744) L’Arm 395b. Gùinédiss : Gùénédiss. m.

    (1821) SST 275. Ar en ton : Guenedis, cleët er fæçon. ●(1844) FOB 42. Mæs kernevodds ha gwenediz / Gand ar gwiniz-du zo gardiz. ●(1861) Bel 25. èl ma yèr a dal de vé patrom Gùénédis. 56 Ne oé quet hemb quin en dé ag é interremant é venné Gùénedis rantein inour d'en eutru El Leu. ●(1869) TDE.FB xixb. Gwennedad, m. pl. Gwennediz. ●(1876) TDE.BF 267b. Gwennedad pl. gwennediz. Gwennedadez pl. ed.(1884) BUZmorvan 269. Guenediz a oue lakeat nec’het. ●(1894) BUZmornik 269. Guenediz a oue lakeat nec’het.

    (1907) BSPD I 416. Néhanset oé Guénedis get ur séhour vras. ●(1927) GERI.Ern 203. Gwenedad m. pl. Gwenediz.

    (2) Habitants du pays vannetais.

    (1716) PEll.ms 645. Ar-wenedis et Ar Gwenedis, les Vennetois. ur Gwenedat, un homme de Vennes ou du pais de Vennes. femin. Gwenedés, vannetoise. plur. Gwenedeset. Il est permis d’écrire avec nn quoique il n’en paroisse qu’une dans la prononciation.

    (1732) GReg 510a. Yez guënnedis a so dishêvel bras diouc'h ar rest eus ar Brezounecq.

    (1821) GON 260a. Génédad ou Gwennédad, s. m. Vannetais, habitant du pays de Vannes. Pl. gwénédaded ou gwénédiz. Gwénédadez ou Gwennédadez, s. f. Vannetaise, femme habitant le pays de Vannes. Pl. ed. On dit aussi gwénédez. Pl. ed. ●(1850) PENgwerin8 89. breman teïo guenedis gant ho guernien bechek.

  • Gwenedour
    Gwenedour

    m. -ion

    (1) Homme de Vannes.

    (1732) GReg 948b. Qui est de Vannes, tr. «Güenn-edour. p. güenn-edouryen

    (1927) GERI.Ern 203. Gwenedour f. ez, V éz.

    (2) Homme du pays vannetais.

    (1869) FHB 234/196b. Gwenedourien bragou braz, chupennou riteunet, tokou ledan war ho bleo hir, Kernevodet a bep liou, Tregeriadet a bep oad. ●(1894) BUEr 41. Eun devez a oe gwelet oc'h arriout en Kervarzin eur zoner-biel gwenedour.

    (1914) DGES.hy 254. Guenedour, s.m., ar Venedourien. ●(1974) COBR 406. Gwenedour (m.) habitants (sic) du Vannetais.

  • Gwenedourez
    Gwenedourez

    f. Femme du Pays vannetais.

    (1927) GERI.Ern 203. Gwenedour f. ez, V éz.

  • gwenegan
    gwenegan

    m. Saunier. cf. gwerigan, gweran

    (1931) VALL 676b. Saunier, tr. «gwéran, gwérigan (gwenegan C[ornouaille]).»

  • gwenelegenn
    gwenelegenn

    f. Vase très liquide.

    (1936) IVGA 271. troi da wenelegenn.

  • Gwener .1
    Gwener .1

    m. –ioù

    (1) Vendredi.

    (1659) SCger 152b. Guener, tr. «Vendredy.» ●(1732) GReg 951a. Vendredi, tr. «Güener Van[netois] güinér. gunér.» ●(1792) HS 302. D'er merhérieu ha d'er gunérieu ag gorf er blæ.

    (1821) SST 45. D'er Guner ardro creis-dé. ●(1868) KMM 141. ne glevas nemet ar c'hri-fors, an huerez ac ar mallozou var Jesus. Da Vener oa. ●(1878) EKG II 193. Bep meurs ha bep guener, ez ea da Gastel.

    (1903) MBJJ 168. ec'h eont ar gwener d'abarde. ●(1943) FHAB Meurzh-Ebrel 269b. Devez gwener / Devez penver. ●(1959) LLMM 73/125. Kaletez ed-du a oa da verenn, evel da bep gwener.

    (2) péjor. Leue Gwener : sot.

    (1964) YHAO 132. N'eo ket al leue gwener-se a Aotrou da ober aon din.

  • Gwener .2
    Gwener .2

    (astronomie) Vénus.

    (1732) GReg 729a. Venus, tr. «wenner. Guënner

    (1876) TIM 47. ha ni e huélou er stiren-rid, hanhuet Guinér.

  • Gwener-ar-Groaz
    Gwener-ar-Groaz

     m. (religion) Vendredi saint.

    (1621) Mc 112. Dan guener an Croas.

    (1659) SCger 123a. Vendredy Sainct, tr. «Guener ar groas.» ●(1732) GReg 951a. Vendredi Saint, tr. «Güener ar groaz.» ●Au Vendredi Saint, tr. «Da Véner ar Groaz. d'er güener ar groaz

    (1864) SMM 12. Da vener ar Groas, ha d'ar zadorn fask.

    (1913) FHAB Ebrel 99. varlerc'h trubuilhou gwener ar Groaz e kav atao gloariou ar Zul-Fask. ●(1929) MANO 73. Da wener ar Groaz e vode an holl e kichen kroaz ar vered.

  • gwenervezh
    gwenervezh

    f./m. –ioù (Un) vendredi donné, un certain vendredi.

    (1854) MMM 338. Pep guenerves a dle digaç èn hor memor ar sonch eus a souffrançou Jesus-Christ.

    (1905) IVLD 78. dre ma'z oa eur guenervez, ne falveze ket d'ezhi terri he vijel. ●(1907) KANngalon Genver 293. Eur venorvez, 17 a Veurz 1865. ●(1911) BUAZperrot 479. eur wenorvez oa, ne oue kinniget d'ezo nemet kig da zibri. ●632. Evelse e tremenas, eur wenorvez. ●(1935) SARO 26. Eur wenorvez oa. ●(1974) TDBP III 215. N’hoc’h-eus ket a soñj e oa bet aze ur gwénérvez dour ?, tr. « vous ne vous rappelez pas qu’il y avait eu là un vendredi diluvien ? »

  • Gwenezhan
    Gwenezhan

    n. de l. Guénézan (Bégard).

    (1) Gwenezhan.

    (1848) GBI II 92. Met na vefet ket pell en poan, / Me ielo d' vouit da Voenezan.

    (2) Noms de famille.

    (1970) NFBT 83 N° 640. Guénézan. ●N° 641. Guénézant.

  • Gwengad
    Gwengad

    n. de l. Guengat.

    (1865) FHB 9/72b. Evelse e velomp eun tan goall e parrez Guengat, laket gant eur c’houadur pemb bloas. ●(1890) MOA 21a. Guengat.

    (1905) ALMA 64. Gwengat. ●(1928) FHAB Du/403. eur wech treuzet ganeoc'h kompezenn Gwengad.

  • Gwengamp
    Gwengamp

    n. de l. Guingamp.

    I. Gwengamp.

    (1450) Dag 147. Ariff eu gant Guengamp he guez.

    (1607) OLLI 225. Cantic nevez voar un exempl daou croüadur, daou mab a voa desobeissant, à pares Loquirec, é quichen Goengamp. ●(1687) MArtin 1. enterret en S. Miquel tost da Guengamp. ●8. En Ilis S. Miquel tost da Vengamp. ●(1716) PEll.ms 644. Gwengamp. ●(1732) GReg 191a. Un Historyan guinidicq a vreiz a raport penaus ez eus bet dalc'het ur sened ebarz en prioldy sant Herve, var lein menez Bre, èntre Guëngamp ha lanvyon. ●481b. Guëngamp. Goëngamp. Eus a vengamp eo. eus a oëngamp eo. ●(c.1790) SD 109. Ar général a Brigad Danican d'an habitantet dimeus distrigou Rostrenen, Loudeac ha Guengamp.

    (1825-1830) AJC 47. men na moa nemed dousec vla pa guitais guengamb.65. guenin da vond da voengamb da dennan dar billed. ●(1838) CGK 148. Pa ve troët un da Voengamp var zu Brest ve eguile. ●(1847) FVR 70. euz hini ann Itron Varia Gwir-Zikour Gwengamp. ●(1849) EDC III [titre]. En Goengamp. ●(1849) GBI I 34. P'oa o retorn euz ker Gwengamp, / 'Tigwezout gant-hi 'n den iaouank. (…) Me zo retorn euz ker Wengamp. ●(1849) GBI II 292. Na en Gwengam hag en sant Briek. ●(1851) PENdast 160. eun orfreber iaouank deus a Guengamp. ●165. Da c'houarnerez da Wemgamp (…) me iel da Wengamp de goelet. ●(18--) MILg 123. Kichen goengamp, en couent Graç. ●(1857) CBF 131. Gwengamp.(1863) GBI I 464. Me well 'tont Ervoanik Prigent, / Hag 'r charreterien a Wengamp. ●(1863) ST 6. Pempoul, Guengamp, Callac, Hennebont hag Alre. ●(1865) FHB 7/55b. Etre Brest ha Guengamp ez eus 118 kilomestr, pe kart-leo. ●26/204a. An aotrou Tremaria a glanvaz e Guingam. ●(1867) BBZ III 224. Na deomp-ni da Wengamp da gaout ma aotro-me. ●(1867) TELrem 8. Itron Wir-Zikour enn Gwengam, / Am euz meulet a neve-flamm. ●(1869) TDE.FB xviiib. Gwenngamp, Guenngamp. ●(1876) TDE.BF 267a. Gwengamp. ●(1877) EKG I 38. Erru oa an abardaez pa edomp dirak kear Guengamp, ha poent oa d'eomp klask hor lojeiz enn tu-bennag. ●40. na deomp ket da Vuengamp 'ta. ●79. soudardet euz a Vengamp hag euz a Lannion. ●(1883) BSM 80. evel da bardon Remengol, ar Folgoat, ar Yeaudet, Guengam pe santez Anna-Vened. ●122. eus Guengam, eus Pempoull ha Pontreo. ●(1883) MIL 122. eus Guengam, eus Pempoull ha Pontreo. ●(c. 1890) CFB 42b. Guengam. ●(1896) SBW 2. war lez ar ster hanvet ann Trew, hag a dremen dre Wengamp, Pontrew ha Lezardrew. Madok a savas he hini enn Fri-ann-daou-dour, 'lec'h en em vesk al Leff gant ann Trew, hag Alan a zavaz, enn tu-all d'ann dour, hini Roc'h-Ugu. ●(1898) BRE 92. Chetu ar c'har-post a Wengamp.

    (1902-1905) LARB 146a. Rezé he devo er bonheur Doué de chomel ér gér / Rezé iei oah de barrez Guingamp léh ma mant bet gueharal. ●(1904) SKRS I 136. Guengamp. ●(19--) OLLI 530. Curunamant ann Itron Varia-Guir-Sicour. e Gouengamp. ●(1910) EGBT 131. dont a reont ketek (lire : betek) Gwengamp ha Benec'h. ●(1927) GERI.Ern 203. Gwengamp. ●(1930) GUSG 40. Ar mañnéieu Guengamp, ar mañnéieu Guengamp, / É hes un dénchentil iouank 'zezir d'er réjimant. ●(1930) TLK III V. e Gwengamp. ●(1935) BREI 433/3d. e Gwengamp, Perwenan, Landreger. ●(1977) TDBP II 401. Gwengamp a zo pell ahann.

    II.

    (1) Devise de la la Frérie blanche de Guingamp.

    (1859) GUIn I 2-3. Fun trineud a vec'h ez torrer, tr. « un triple câble n'est pas facile à rompre ». ●note de l’auteur : « Ce triple câble, c'était l'emblême des trois ordres, le clergé, la noblesse et le peuple, dont l'union fraternelle faisait seule la force de cette chère et héroïque Bretagne, que le fer étranger trouvait impénétrable comme son granit ».

    (2) Étymologie populaire.

    (1859) GUIn I 14-15. On dit que des vignes nombreuses mûrissaient autrefois sur ces coteaux, et c'est de là que viendrait le nom de Guin-camp, champ du vin.

    (3) Étymologie populaire.

    (1859) GUIn I 96-97. Le nom de Porz-Anquen, Place de l'angoisse, donné au foubourg et à la chapelle, vient de ce que c'était là le chemin par où l'on conduisait les condamnés au gibet, élevé au haut d'une prairie, derrière les enclos de l'Hôpital et de Montbareil.

    (4) Dicton.

    (2005) HYZH 244/40. En Tregrom 'mañ an diaoul o chom, / Er C'houerc'had 'mañ o kac'hat (pe 'neus gloazet e droad), / En Plouared 'mañ war an oaled, / En Bulien eo kouezhet er vouilhenn, / En Plourec'h 'neus torret e vrec'h, / En Plouilio 'mañ 'c'hoari 'r c'hilhoù, / En Ploubêr eo bet tomm d'e lêr (pe d'e rêr), / En Tonkedeg eo kroget da redek, / En Plûned 'mañ o vutunet, / En Bear 'neus torret e c'har, / En Gwengamp eo manet kamm. / Hag en Burtuled eo marv gant an anoued.

    III. [Toponymie locale]

    (1687) MArtin 5. Enff a recouvras ar vuhé / Da daou Buguel à Sante-Croy.

    (1825-1830) AJC 2619. neuse etistrois da dond da santecroé / ous nem rentin grasou dar voerhes a dan autro doué. ●2641. henf a houlas diganin huÿ e Conan dives a santecroè. ●6810. hac an dut voar blas quer [= Place du Centre]. ●6818. voar blasen ar valÿ.(1827-1829) VSA 1479. dabaty santecroe eteuas da houl bean loged. ●(1830) EN.introduction 37-38note2. bea a zo breman c'huézec vla a tri-uguaint – a boe ma voan ganet en Zanté-Croa Guengamp. ●(1847) FVR 70. euz hini ann Itron Varia Gwir-Zikour Gwengamp. ●113. en abatti Karmez, e Gwengamp. ●(1859) GUIn I 168note. Les tuyaux de conduite passaient par la rue de Montbareil, et la continuation de cette rue, à l'intérieur des murs, en a pris le nom de rue de la Pompe; en breton : rû feunteun ar blumen, rue de la Fontaine de plomb. ●(1867) BBZ III 259. Itron Varia-Gwir-zikour. ●261. War borz Mikel oa ar Zaozon, / Ann Allamanted war borz Roazon ; / War borz ar Bloumen oa ann Irlanted, / Hag eleac’h-all ar Flamanked. ●(1867) BUE 55. Eur manac’h euz a gouend San-Fransez Gwengamp. ●(c.1870) GBI II 40. War bors Mikêl 'oa ar Saozon, / Ann Allmanted war bors Roazon. // War bors Treger 'oa 'r Flamanted, / War bors 'r blomenn, ann Irlanted. ●(1877) EKG I 40. Edomp o vont abiou Sante-Kroaz – e gallek Sainte-Croix. ●(1894) BUEr 92. tad-abad kouent Zante-Kroe Gwengamp. 102 hag a roaz ar c'hloc'h braz d'an Itron-Varia-Wir-Zikour. ●104. Gwengamp a nevoa ive chapel ha ru Zant-Ervoan, ar ru a doug bepred he hano.

    (1902) PIGO I 6. ar ster a gasaz ane war êun da Zante-Kroë.7. Daoust pegement a c'hoant an nevoa Yan da bôz eun tammik war ar Vali.(1903) MBJJ 294. mar geo gwell gant Gwengampiz, Sante-Kroe. ●(1925) ARVG Genver 9. e skeud iliz Itron-Varia-Wir-Zikour. ●(1930) TLK III V. Hanvet e voe da gelenner er skolaj Itron-Varia Wir-Sikour. ●(1931) FHAB Gwengolo/336. Evelse e vezed digemeret (...) el Leon-Aour, e Gwengamp. ●(1933) BREI 319/4a. an Ao. Firmin Herry, eus Kastel-Pik. ●331/4b. Kas ar profou d'an Ao. Couloigner, tenzorer kevredigez ar skolaerien goz, ru Sant-Erwan, pe da Rener Skol Sant-Leonard. (...) Dilun, e oa bet eureujet, en iliz an Itron-Varia Wir-Sikour. ●(1935) BREI 410/4a. tud Sante-Kroë.

  • Gwengampiz
    Gwengampiz

    pl. Habitants de Guingamp.

    (1450) Dag 223. Da laquat sig oar Guengampis.

    (1716) PEll.ms 644. Gwengampis, les Guingampois, et un seul Gwengampat.

    (1825-1830) AJC 6690. reson a nefoa guengampis.

    (1903) MBJJ 1. Mamm da holl Wengampiz. ●294. mar geo gwell gant Gwengampiz. ●(1926) ARVG C’hwevrer 35. Gwengampiz a voe glac’haret, a dra zur, met ne voent ket pell hep adkregi gant al labouriou neve. ●(1927) GERI.Ern 203. Gwengampad pl. Gwengampiz.

  • Gwengolo
    Gwengolo

    m.

    (1) Septembre.

    (1499) Ca 103b. Guengoloff. g. septembre. ●(1612) Cnf 45b. è mis Eust, pé en guenngolo. ●(1633) Nom 224a. September : Septembre : Guengolò.

    (1659) SCger 110a. Septembre, tr. «Guengolo.» ●152b. guengolo, tr. «Septembre.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Septembre, tr. «mis menden, güen olo, güen golo.» ●(1732) GReg 860a. Septembre, mois de l'année, tr. «Guëngolo. Van[netois] guënhole

    (1868) KMM 10. An eiz a Vengolo. ●(1889) ISV 472. e miz guengolo.

    (1921) PGAZ 70. d'ar bevarzeg a vengolo.

    (2) Automne.

    (c.1718) CHal.ms i. autonne / saison diüehan diben est, dilosthan, er guenol queru [= Kervignac] mais selon mr Ing. [= Inguiniel] er guenol signifie 7bre et non L'autonne. ●(c.1718) CHal.ms iii. Il se propose de partir cett' autonne, tr. «é Intantion é partiein, diblacein en diben est man er gunol ma.»

    (1907) VBFV.bf 29a. guenholon, m., tr. «automne.»

    (3) (religion) Gouel-Maria-Gwengolo : fête de la Nativité de la Vierge.

    (1821) SST 121. D'en eihvet dé a vis septembre, hanuet gouil Maria Guenholon.

    (1925) BUAZmadeg 752. derc'hent gouel Maria-Vengolo.

  • gweniched
    gweniched

    plur. La brise à travers les arbustes.

    (1903) BTAH 105. ezen er gweniched, tr. «la brise à travers les arbustres.»

  • gwenid
    gwenid

    s. = (?).

    (1909) FHAB Mezheven 171. Eur zal vras enni diou renkennad gweleou gwenid ; eur c'houez krenv (…) c'houez al louzeier dispak e kichen pep klanvour.

  • gwenkl-
    gwenkl-

    voir gwentl

  • gwenn .1
    gwenn .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Blanc.

    (1499) Ca 103a. Guenn. g. blanc.

    (1659) SCger 152b. guen, tr. «blanc.» ●(1732) GReg 221a. Couleur blanche, tr. «Liou guënn. Treg[or] liou goüenn.» ●(1744) L'Arm 31b. Blanc, tr. «Guenn.» ●(1752) PEll 395. Gwenn, Blanc.

    (1856) VNA 200. si vous m'en donnez de blancs, tr. «mar ret d'ein ré gùen

    (2) Blond.

    (1893) DES 10. A pe véhen er pandrouillen / Hum vransel doh hé scouarn gùen, tr. « Ah ! si j’étais la boucle / oscillant à son oreille blonde »

    (3) Gwenn-sin : très blanc.

    (1732) GReg 241b. Blanc comme un cygne, tr. «Guënn-cyn

    (1900) MSJO 176. eur zaë ven. ●(1910) MBJL 135. eur ouel gwenn-sign.

    (4) (histoire) Ar Re Wenn : les Blancs.

    (1847) FVR 195. Antronoz ar Roc'h-Bernard hag Ambon a zo emgannet gant ar re Wenn.

    (1925) DLFI n° 6/2c. Ar pez a gont ar veleien hag ar re ven ne zeo nemed rimodellou toud.

    B.

    (1) Rous-gwenn : alezan.

    (c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms i. alezan, tr. «roüs-güen

    (2) Ruz-wenn : rose.

    (1860) BAL 193. ul liou ruz-ven caer. ●(1891) MAA 37. eur vizach ruz-ven, kaer evel bizach eun eal.

    (1925) FHAB Gwengolo 333. ar bleun a vez outi a zo ruz-wenn.

    II. Épith. sens fig.

    (1) Nul.

    (18--) CST 85. goude kalz taoliou gwenn. ●(1878) EKG II 91. Ne rean tenn guenn ebed.

    (2) Kalm gwenn : calme plat.

    (1957) ADBr lxiv 4/463. (An Ospital-Kammfroud) kalm gwenn : calme plat.

    (3) Nozvezh wenn : nuit blanche.

    (1855) GBI I 506. nozweziou-gwenn ! tr. «des nuits blanches !»

    (4) (Parlant des cheveux) blanc, chenu.

    (1900) MSJO 126. eur gurunen bleo guen var he ben.

    (5) Hent gwenn : chemin fréquenté, battu.

    (1732) GReg 85a. Chemin batu, tr. «Hend güeñ

    (6) Ober gwele gwenn : renouveler le matelas de balle. Cf. gwele.

    (1957) ADBr lxiv-4 462. (An Ospital-Kammfroud) Avant que ne s'introduisit dans les campagnes l'usage du matelas et de l'édredon, on remplaçait après chaque moisson la vieille balle des couettes par de la balle d'avoine fraîche. Cela se disait : ober gwele-gwenn.

    ►par méton.

    (1957) ADBr lxiv 4/462-463. (An Ospital-Kammfroud) L'opération intervenant une fois l'an, à l'époque de la Saint-Michel (moment ou l'on acquitte les loyers), l'expression s'était chargée d'une valeur métonymique : ped gwech e-neus greet ar melour-ze (merour) gwele-gwenn abaoe emañ o chom er gêr-ze ? (Depuis combien d'années ce fermier habite-t-il ce village ?).

    (7) Brezel gwenn : manœuvres militaires.

    (1939) DIHU 331/209. hol lakat d'obér «brezél uen», èl ma vezè groeit épad en amzér a beah. ●(1944) EURW I 204. oc'h ober brezel-wenn.

    (8) (agriculture) (Épi) vide.

    (1891) RDTp 377. le sarrazin forme des têtes blanches, pennouguen, sans grains.

    (9) Ivantor wenn : procès verbal de carence.

    (1942) SAV 23/64-65. Eun ivantor wenn (procès verbal de carence) a oa bet graet d'ezañ d'ar mare-se.

    (10) (botanique) Butun-gwenn : ellébore.

    (c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. hellebore, tr. «butun güen

    (11) Gwinienn-wenn : couleuvrée, bryone blanche Bryona dioica.

    (1732) GReg 221b. coulevrée, ou couleuvrée, ou feu-ardent, plante semblable à la vigne, en feuilles en bourgeons, & en tendons, tr. «güinyenn-venn

    (1879) BLE 117. Bryone dioique. (B. dioica. L.) Gwinien-gwenn. Gros navet. Vigne blanche.

    (12) Ael-gwenn : ange gardien.

    (14--) N 152. rac ma ael guenn am quelenn scler, tr. «car mon bon ange me conseille clairement.»

    (13) Saint, béni.

    (1472) Js ms latin BNF 1294 f°198. Gruet eu tom hep chom an comun goude dilun an suzun guen. / breman ez guellet guelet scler na gueu quet ter map an spernenn. tr. Herve Bihan « Le commun (des saints) a été fait vivement, sans s’arrêter, après le lundi de la semaine sainte/bénie (des Rogations) ; / Maintenant vous pouvez voir clairement si le fils de l’Épine n’est pas expéditif. » ●(1530) Pm 58 (Tremenuan). Me a guelas ma map ham autrou. / Han roe guenn oar an noabrennou, tr. Herve Bihan « Je vis mon fils et mon Seigneur / Et le saint Roi sur les nuées. » ●(1580) G 887. Guenole guenn pan dymennet, tr. « Saint Guénolé, puisque tu me demandes »

    (14) Goulenn gwenn : question non pertinente.

    (1970) BRUD 35-36/144. Eur goulenn gwenn ’ni eo.

    (15) Labour wenn : travail inutile.

    (1876) TDE.BF 267a. Labour wenn (venn), tr. «travail en pure perte.» ●(1912) MELU $$$ 406. Labour wenn, tr. «Travail blanc, inutile. Saint-Mayeux.»

    (16) Chapel wenn : dispositif du lit de mort.

    (1864) SMM 109. he lacat var varv scaon pe e chapel venn. ●(1868) FHB 204/381b. Ar c'horf maro a ioa savet var he gouazez en he chapel venn !

    (1913) FHAB Eost 242. diou pe deir amezeges zo oc'h ober e chapel wen. ●(1929) CDFi 16 fevrier. Savet e voe d'ezan em zi eur c'haer a japel-wenn. ●(1945) GPRV 4. da deurel an dour benniget war ar c'horf sebeliet ha lakaet, war ar varvskaoñ, en eur chapel wenn.

    III. Gwenn e ved : bienheureux. cf. gwenvidig, gwenvidigezh.

    (1575) M 2907. Guenn è bet net plen an heny, / Pan finuezo ayelo dy, tr. « Bienheureux plainement, certes, celui / Qui, quand il mourra, ira là » ●(1580) G 10. Elase Gwenôle ha guen e bet en clevo, tr. «C'est Gwénolé, et heureux celui qui l’entendra.» ●26. Guen e bet quement en credo, tr. «Bienheureux tous ceux qui le croiront.» ●449. En dra se guenn e bet hep domaych net en credo, tr. « En cela heureux sans aucun doute qui le croira » ●903. Itron Maria gwenn ma bed / Pan ouch em groes em dyscuetdiscuet, tr. « Dame Marie, je suis bienheureux / Que vous me soyez apparue » ●(1650) Nlou 86. guen ho bet ho credas, tr. «Bienheureux qui les crut !» ●93. Guen é bet en credas, tr. «bienheureux qui le crut !»

    IV.

    (1) Chom gwenn :

    (1647) Am 707. Ac ynd oll quintet a me chomet guen, tr. R. Hemon «Et eux tous (?).....(?) et moi (j'étais) resté ?.....?.»

    (2) Dont e gwenn : faire chou blanc. Cf. ober tro wenn, un dro wenn, taol gwenn, ober tro c'houllo.

    (1877) EKG I 151 (L) L. Inisan. Kaer o deoue klask a gleiz hag a zeou, dre greiz an drez hag ar spern, kerkoulz ha dre ar vinojennou, ne gafchont tres ebed euz anezhan. Dont a rankchont e guenn d'ar gear.

    (3) Mont e labour da labour wenn : travailler en pure perte.

    (1878) SVE 52. Ho labour a ielo da labour wenn, tr. L.-F. Salvet «Votre travail tournera en travail blanc. C. à d.. : Vous travaillerez en pure perte.»

    (1935) ANTO 134 (T) *Paotr Juluen. Ne dalv ket terri ar penn, / 'Vit dibuna ar gudenn, / Ma'z a al labour da labour wenn. ●137. Ho labour n'eo ket aet, nann, nann, da labour wenn. ●166. N'aio ket o labour, sur-mat, da labour wenn.

    (4) Evel tennañ d'ar gwenn : comme tirer au but.

    (1878) EKG I 183 (L) L. Inisan. Tennomp var-n-ezhan, evel tennañ d'ar guenn, ha pa ne vet ken nemed evit diskarga hor fuziliou. ●285. Ar Prat n'en doa nemet tenna warnomp evel tenna d'ar guenn.

    (5) Ober un dro wenn : voir tro.

    (6) Ober tro wenn : voir tro.

    (7) Ober taol gwenn : voir taol.

    (8) Reiñ blev gwenn : voir blev.

    (9) C'hoarzhin gwenn evel bleud flour : voir bleud.

    (10) Bara gwenn : voir bara.

    (11) Bezañ na du na gwenn : voir du.

    (12) Reiñ da grediñ du e-lec'h gwenn : voir du.

    (13) En em ober evel gwenn ha melen ur vi : voir vi.

    (14) Dleout ur maen gwenn : voir maen.

    (15) Bezañ barv gwenn da : voir barv.

    (16) C'hoarzhin gwenn : voir c'hoarzhin.

    (17) C'hoarzhin gwenn evel bleud flour : voir c'hoarzhin.

    (18) Bezañ tenn gwenn e revr : voir revr.

    (19) Gwenn evel ur c'hoef : voir koef.

    (20) Gwenn evel strinkenn an erc'h : voir erc'h.

    (21) Gwenn evel an erc'h : voir erc'h.

    (22) Gwenn evel ul liñsel : voir liñsel.

    (23) Gwenn evel un tamm lien : voir lien.

    (24) Gwenn evel ul lienenn : voir lienenn.

    (25) Gwenn evel al laezh : voir laezh.

    (26) Gwenn evel ur goarenn : voir koarenn.

    (27) Gwenn evel un tamm koar : voir koar.

    (28) Gwenn evel ur c'houlaouenn-goar : voir goulaouenn-goar.

    (29) Gwenn evel kof ur beurleg : voir beurleg.

    (30) Gwenn evel lin : voir lin.

    (31) Gwenn evel ur sin : voir sin.

    (32) Gwenn evel un tamm paper : voir paper.

  • gwenn .2
    gwenn .2

    m. –où

    (1) Couleur blanche.

    (1633) Nom 103b. Vnguis, sortex : le blanc en la fueille d'vne rose : an guen á vez en delyou ros.

    (1936) BREI 444/2c Ar gwenn, liou ar glanded.

    (2) Béni.

    (c.1350) Io ms latin 14354 f°144v°. An guen ęheguen amlouenas anegarat an lac [las ●f°247r°. An guen heguen amlouenas hanegarat anlac. tr. « La bénie souriante m'a réjoui, l'aimable à l'œil bleu… »

    (3) Gwenn vi : blanc d'œuf.

    (1499) Ca 103b. Guenn vy. g. blanc deuf. ●(1633) Nom 37a. Oui albumen, oui albor, oui candidum : aubin, ou le blanc : guen vy.

    (1659) SCger 62b. glaire d'œuf, tr. «guen vi.» ●(1723) CHal 93. Güen üi, güen üieu, tr. «glaire d'œuf, blanc d'œuf.» ●(1732) GReg 459a. Glaire d'œuf, tr. «Guënn-vy.» ●(1744) L'Arm 21a. Aubin (blanc d'œuf), tr. «Guenn ui.. ieu. m.»

    (1932) FHAB Du 454. dispartiit ar gwenn diouz ar melen ; basit ar gwenn.

    (4) Gwenn Pariz : blanc d'Espagne.

    (1732) GReg 97b. Blanc d'Espagne, blanc de plomb, de la ceruse tr. «Güenn Paris.» ●(1744) L'Arm 50a. Céruse, blanc d'Espagne, tr. «Guên Pariss. m.»

    (5) (anatomie) Blanc (des yeux).

    (1499) Ca 103b. Guenn an lagat. g. le blanc de loeil. ●(1633) Nom 18b. Albumen oculi, vel albugo : le blanc de l'œil : an guen an lagat.

    (1792) BD 3649. Discoe goenno da daou lagat, tr. «Montre le blanc de tes yeux.»

    (6) But, cible.

    (1633) Nom 185b. Collimare, collineares : tirer ou toucher au blanc : tennaff pe squeiff an guen. ●239a. Scopus : le but, le blanc : an but, an guenn.

    (1732) GReg 126a. Donner dans le but, tirer dans le but, tr. «Tenna èr güeñ

    (1877) EKG I 285. n'en doa nemet tenna varnomp evel tenna d'ar guenn.

    (7) Homme politique de droite.

    (1908) PIGO II 75. hano ar «gwenn» a zo rasket, n'e ket gwir ?

  • gwenn .3
    gwenn .3

    s. cf. c'hwen

    (1) War gwenn e groc'hen : sur le dos.

    (1867) FHB 150/362a. meur a archer var guenn ho c'hroc'hen.

    (1925) FHAB Mae 168. a ledas anezan war gwenn e groc'hen. ●(1929) FHAB Mezheven 234. a zistagas eun taol troad gant ar yuzev hag hel ledas war gwenn e groc'hen. ●(1936) FHAB Ebrel 141. gellout chom eun hanter eur all, war gwenn hor c'hroc'henn.

    (2) War gwenn e gitez : sur le dos.

    (1919) KZVr 324 - 18/05/19. War gwenn e gitez, tr. «sur le dos.» ●kousket a ra war gwenn e gitez, Loeiz ar Floc'h.

  • gwenn-an-deiz
    gwenn-an-deiz

     m. Aube, point du jour.

    (1986) GEVU v 90. (Pouldahu) erruout neuze en aod da wenn 'n deiz, tr. «et on revenait avec le jour naissant.»

  • gwenn-kann
    gwenn-kann

    adj.

    (1) Blanc éclatant, immaculé.

    (1576) H 45. Steren guencann hon mam hep sy, tr. « Bright-white Star, our Mother without fault. »

    (1659) SCger 14b. blanc, tr. «guen can.» ●(1732) GReg 97a. Blanc à reluire, à briller, tout à fait blanc, tr. «Güenn-cann.» ●(1752) PEll 395. Nos gens disent Gwenn-can, blanc brillant & éclatant, très-blanc.

    (1877) BSA 120. Eun dour bill a rea ; an avel dijadennet a gane hag a sute ; an tarzou mor a ruille guen-cann var an aot hag a rea eur c’harnach spontus. ●(1896) HIS 35. en doar e oé guen-kan, èl pe vehé bet ur rèúen.

    (1906) KANngalon Gwengolo 208. an haden bihan a vremaïk, gant eur zae ruz hag eur gems guen kann. ●(1911) BUAZperrot 111. eur oual wenn kann. ●(1963) LLMM 99/263. war var da semplañ dindan bouez o zokarnoù, o fuzuilhoù hag o leraj gwennkann.

    (2) (en plt de qqn) Qui a les cheveux blancs, chenu.

    (1530) J p. 233a. ha huy guen cann, tr. «sous des cheveux blancs.»

  • gwenn-Pariz
    gwenn-Pariz

     m. Blanc d'Espagne.

    (1732) GReg 97b. Blanc d'Espagne, blanc de plomb, de la ceruse tr. «Güenn Paris.» ●(1744) L'Arm 50a. Céruse, blanc d'Espagne, tr. «Guên Pariss. m.»

  • gwenn-raz .1
    gwenn-raz .1

    adj. Blanc comme la chaux.

    (1963) LLMM 99/262. E porzhioù klozet gant mogerioù ruz-tan, melen-aour, glas-gwer pe wenn-raz.

  • gwenn-raz .2
    gwenn-raz .2

    m. Lait de chaux.

    (1931) VALL 116a. lait de chaux, tr. «gwenn-raz

  • gwennaat
    gwennaat

    v.

    I. V. intr.

    (1) Blanchir, devenir plus blanc.

    (1659) SCger 15a. deuenir blanc, tr. «guennaat.» ●(c.1718) CHal.ms i. deuenir blanc, tr. «güennat.» ●(1732) GReg 97b. Blanchir, devenir blanc, devenir vieux, tr. «Güennaat. pr. güennéet.» ●(1744) L'Arm 31b. Devenir blanc, tr. «Guennatt

    (1905) HFBI 76. héma à vezé goélet é liou ô vénnad. ●(1959) TGPB 65. N’am boa ket taolet pled betek hen, met krog ’oa ar blev da louediñ war gorn e dal ha deut e oa e varv da wennaat.

    (2) (en plt d'une moisson) Jaunir, blondir.

    (1857) CBF 88. Ho segal losk a vezo dare dizale. Ia, gwennaat a ra ker braz eo an domder, tr. «Votre seigle écobué sera mûr bientôt. Oui, il jaunit tant la chaleur est grande.»

    (3) (politique) Devenir blanc, de droite.

    (1909) BOBL 13 mars 220/1b. aliez ho peuz gweled an neb a zo ru pa ve iaouank ha gwidal, o wennaat mar ta da goz !...

    II. V. tr. d.

    (1) Blanchir, rendre plus blanc.

    (1889) ISV 447a. Gant bleut e venna he zae c'hriz.

    (2) sens fig. Justifier.

    (1877) EKG I 207. zoken enn deuz evel eun tamm c'hoant da vennaat lod euz an traou kriz o deuz great er vro.

  • gwennad
    gwennad

    m. Blancheur.

    (c.1718) CHal.ms i. La blancheur est accidentelle au corps, tr. «er güennat, el liu' güen a so un dra accidantel d'er c'horf.»

  • gwennadeg
    gwennadeg

    f. –où Blanchisserie.

    (1732) GReg 97b. Blancherie, blanchisserie, lieu où l'on blanchit la cire, ou les toiles, tr. «Güennadeg. p. güennadegou

    (1931) VALL 69a. Blanchisserie, tr. «gwennadeg f. pl. –ou

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...