Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 70 : de gwazhiennek (3451) à gweladenn (3500) :- gwazhiennek
- gwazhiennusgwazhiennus
adj. Veineux, nerveux.
●(1876) TDE.BF 262b. Gwaziennuz, adj., tr. «Rempli de veines, de nerfs, parlant de corps animés.»
- gwazhiñgwazhiñ
voir gwazhiañ
- gwazhredenngwazhredenn
f. –où (hydrologie) Ruisseau, cours d'eau.
●(14--) N 1790. Ha maz duy tenn goazretdennou ha feuntenyou a dinouo, tr. «Qu'il vienne beaucoup de ruisseaux, et des fontaines couleront.» ●(c.1500) Cb 72a-b. [dour] Jnde vndula / le. g. petite eaue. b. gouzredenn. ●(c.1500) Cb 95b. Goazredenn. g. russeau. l. hic riuulus / li.
●(1659) SCger 107a. ruisseau, tr. «goazreden.» ●150b. goazreden, tr. «ruisseau.» ●(c.1718) CHal.ms ii. le fil de l'eau, tr. «cann' en deur, er guerhen es en deur, un oüaratan deur.» ●(c.1718) CHal.ms iii. ruisseau, tr. «goüer, ur hoüer, pl. gouerieu, goereu. a sarz[eau] on dit goareden, goareten.» ●(1732) GReg 834b. Ruisseau, tr. «goaz-redenn. p. goazredennou. Van[netois] goaratenn. p. goaratennéü.»
●(1879) ERNsup 154. goaradenn (dour), ruisseau (Paimpol). ●(1884) LZBt Meurzh 50. ouz troad ar mene zo eur weraden pe eur ruzelen dour. ●(1895) GMB 267. à St Clet gwarajen. ●(1899) HZB 74. e kichen eur waz-dour (...) G[oelo]. eur weraden ; L. eur oueren.
●(1923) ADML 48. eun tamig larkoc'h eur c'hoareden a deue da gemesk he dour gant hini ar c'hoaz-vraz.
- GwazianizGwazianiz
voir Gwaianiz
- GwazienizGwazieniz
voir Gwaianiz
- gwazienngwazienn
f. gwazi (ornithologie) Oie.
●(1732) GReg 684a. Oye, gros oiseau domestique, tr. «Goazyen. p. goazy.» ●(17--) FG II 35. evel eur goazien e fell din e ambrouc'k dre ar fri.
●(1876) TDE.BF 262b. Gwazienn, s. f., tr. «Oie domestique ; pl. gwazi.»
●(1949) KROB 13/7. Troki a rafes da yar ouz va gwazienn.
- gwazoniajgwazoniaj
m. Hommage.
●(1732) GReg 497a. Hommage, soumission qu'un vassal rend à son Seigneur, tr. «goazounyaich.»
- gwazoniañ
- gwazoniergwazonier
m. –ion Hommager.
●(1732) GReg 497a. Hommager, qui doit hommage, tr. «Goazounyer. p. goazounyered.»
- gwazoniezhgwazoniezh
f.
(1) Hommage.
●(1499) Ca 94b. Goasoniez. g. ostaige / ou oboissance.
●(1732) GReg 410a. Fieffer, donner en Fief une terre, un droit à la charge de foi et hommage, & de quelque redevance, tr. «Rei ê dalc'h, un douar, pe ur guïr bennac, gand carg da ober fe ha goazounyez, ha gand ur garg all bennac.» ●421a. Foi & hommage, tr. «Fez ha goazounyez. fe ha goazonyez.» ●497a. Hommage, soumission qu'un vassal rend à son Seigneur, tr. «Goazounyez.» ●Faire hommage, foi & hommage, tr. «ober fez ha goazounyez.» ●Hommager, qui doit hommage, tr. «nep a dle goazounyez da un autrou-benac.» ●803a. Rendre foi et hommage à son Seigneur, tr. «Ober goazounyez d'e Autrou.»
●(1659) SCger 66a. faire homage a quelqu'un, tr. «ober goazouniez da vre.»
●(1847) FVR 364. plega ha dont d'ober d'ezhan feiz ha gwazoniez. ●(1876) TDE.BF 262b. Gwazoniez, s. f. (anc.), tr. «Vasselage.»
●(1923) FHAB Genver 22. Tri c'hant vloaz o deus lakaet d'en em zizober eus gwazoniez trabasus Kastell-Pôl.
(2) Dougen gwazoniezh da :
●(14--) N 497. Dougomp gant fez goasoniez dezy, tr. «Offrons-lui fidèlement notre hommage.»
(3) Le a wazoniezh : serment de vassalité.
●(1975) LLMM 170/211. war an diviz ma vije Maouroniz kuit eus o le a wazoniezh.
- gwazoniezhetgwazoniezhet
adj. Gwazoniezet da : feudataire de.
●(1931) VALL 302a. Feudataire ; adj., tr. «gwazoniezet (de da).»
- gwazoniezhusgwazoniezhus
adj. Gwazoniezus da : feudataire de.
●(1931) VALL 302a. Feudataire ; adj., tr. «gwazoniezus (de da).»
- gwazrudez
- gwegwe
m. & adv.
I. M.
(1) Taol-gwe : torsion.
●(1879) ERNsup 155. ober un taul-gwe d'un dra b., faire un tour brusque à quelque chose pour l'arracher (par ex. une dent), Trév[érec].
(2) Entorse.
●(1876) TDE.BF 263a. Gweadenn, s. f. C[ornouaille], tr. «Entorse ; pl. ou.» ●(1879) ERNsup 155. ober eur gue d'hi har, se donner une entorse (Mur).
(3) Gauche, déformation.
●(1942) VALLsup 85b. Gauche subs., tr. «gwé m.»
(4) (en plt de qqn) =
●(1912) BUAZpermoal 598. Setu aman eur gwir vab da Israel, ha n'eus ket a wi ennan. ●(1926) FHAB Genver 5. Houman a zo eus ar seurt gwirioneziou-ze n'ez eus enno na gwi, na pleg, na tro. ●(1935) BREI 417/3d. tud ha na vo ket a wi en o c'hudenn.
(5) Reiñ ur gwe da : tordre.
●(1911) BOBL 13 mai. mar na zeufent da rei eur gwi d'ar wirionez. (d'après GMGE 163).
(6) Kaout gwe : avoir du fil à retordre.
●(1942) VALLsup 54A. Avoir de la difficulté à, tr. «kaout gwé T[regor] (à ou pour faire oc'h (ou da, evid) ober.»
(7) Gwe ennañ : gauchi, faussé.
●(1942) VALLsup 85b. Gauche, non plan, faussé, tr. «gwé ennañ.»
II. Adv. A-we : en se tordant.
●(1879) ERNsup 155. a-we, en tordant, de côté, en se dandinant, Trég[uier].
III. Bezañ gwe en e gordenn : voir kordenn.
- gwe-e-revr
- gweadeg
- gweadenngweadenn
f. –où
(1) Torsion.
●(1868) FHB 200/350b. En eun dro dorn quen buhan à laret chou, é réont eur oéaden d'hon c'houg.
●(1931) VALL 744b. Torsion, tr. «gwéadenn f.»
(2) (pathologie) Entorse.
●(1732) GReg 352a-b. Entorse, detorse, tr. «Guëadenn. p. guëadennou.»
●(1934) BRUS 223. Une entorse, tr. «ur huéaden –neu.» ●(1962) TDBP II 29. Eun aveladenn n'eo ket ken gwaz hag eur weadenn, tr. «une veine froissée (forcée) n'est pas aussi grave qu'une entorse.» ●(1974) TDBP III 205. N’ouzon ket penaoz em-oa graet ma gweadenn, tr. « je ne sais pas comment j’avais fait mon entorse »
(3) (pêche) Filet inachevé.
●(1924) DIHU 161/165. (Groe) Guéaden, tr. «filet inachevé.» Dastumet get I.P. Kalloh 1923 (lire : 1913)
(4) Ensemble de choses entortillées.
●(1986) CCBR 156. (Brieg) o uiiadèn blouz, tr. «un bouchon de paille.»
- gweadur
- gweaj-gweaj-
voir beaj-
- gweañgweañ
v.
I. V. tr. d.
(1) Tordre, tortiller.
●(1732) GReg 929a. Tordre, tr. «güea. pr. güeet.» ●Tordre des branches en forme de chaînes, tr. «güea brinçzad.»
●(1876) TDE.BF 263a. Gwea, v. a., tr. «Enlacer, tordre, tresser.»
●(1919) LZBl Genver 29. oc'h he gwea hag he disgwea gant ernez.
(2) Gweañ en-dro da : entortiller autour de.
●(1925) BILZ 115. gwea ar gwial en-dro da stern ar c'hevell.
(3) Gweañ e c'houzoug da ub. : tordre le cou à qqn.
●(1732) GReg 218b. Tordre le cou à quelqu'un, tr. «guëa e c'houzoucq da ur re.»
●(1902) PIGO I 68. me 'wio d'id da c'houk, gwrac'h an tanfoeltr !
(4) Gweañ e revr : tortiller les fesses.
●(1974) SKOL 56/19. ne gomprenan ket ur siseurt en o sonerezh, mat hepken da lakaat a dud da weañ o reor.
(5) Gweañ e droad : se faire une entorse.
●(1876) TDE.BF 263a. En Cornouaille on dit gwea he droad, prendre une entorse à son pied. ●(1890) MOA 242a. Se donner une entorse, tr. «guea he droad (C[ornouaille]).»
(6) absol. Gweañ kevret, gweañ gant ub. : s'arranger, s'accorder avec qqn.
●(1879) ERNsup 155. n'omp ket evit gwea kevret, n'eo ket evit gwea gan-in, nous ne pouvons nous arranger ensemble.
(7) Gweañ poanioù : ensurer des peines, souffrir.
●(1942) VALLsup 63b. Endurer des peines, tr. «gwéa (poaniou).»
II. V. pron. réfl. En em weañ.
(1) S'entortiller, enlacer.
●(c.1718) CHal.ms i. Le lierre, la vigne le serpent s'entortillent autour des arbres, tr. «en deliau, en Iliau, er c'huin er serpant en him gue' en him dortuill' en him groun' ardrou er güe.» ●(1732) GReg 352b. Le liere & la vigne s'entortillent au tour des arbres, tr. «An ilio, hac ar guïny a zeu d'en em vea èn dro d'ar guëz.»
(2) Se tordre (de douleur).
●(1926) FHAB Du 416. an tri ailhon a n'em wef war an dachen, o iudal gant ar boan. ●ibid. A n'em wef, se tordent.
III. Komañs gweañ kevreoù : voir kevre.
- gweapl
- gweata
- gwechgwech
voir gwezh
- gwechadgwechad
voir gwezhiad
- gwechallgwechall
voir gwezhall
- gwecharallgwecharall
voir gwezharall
- gwechenngwechenn
voir gwezhienn
- gwedenngwedenn
f. –où, gwedinier
I. Hart pour fagot, etc.
●(1867) FHB 135/246b. Ho staga a reat gant guedigner pe tourkejou great gant eun doare ozil. ●(1872) ROU 78b. Vedenn, tr. «branche tordue, pour fixer les barrières, (ou claies).» ●106b. Vedenn, tr. «lien, qui fixe une claie, etc.).» ●(1890) MOA 184a. Branche tordue pour fixer barrières ou claies, tr. «guedenn, f.»
●(1909) KTLR 108. da zastum guedigner da fagodi.
II. sens fig.
(1) Hart pour pendaison.
●(1580) G 584-585. An despyt pan ve un guedenn / Da Guenole en e querchenn, tr. «Quand même il y aurait une hart autour du cou à Guénolé.»
(2) Mont d'ar wedenn : aller se faire pendre.
●(1580) G 679. Ha te Guenole. Quae dan gueden, tr. «Toi, Guénolé, va à la hart !»
III. Kas d'ar wedenn : envoyer au diable.
●(1580) G 679. Ha te Guenole. Quae dan gueden, tr. E. Ernault «Toi, Guénolé, va à la hart !», tr. Herve Bihan « Toi, Gwenolé, va te faire pendre ailleurs »
- gwedennañ / gwedenniñgwedennañ / gwedenniñ
v.
(1) V. tr. d. Enrouler.
●(1931) VALL 260a. Enrouler, tr. «gwedenna.» ●744a. Tordre autour, en enroulant, tr. «gwédenna act. gwidenni n. (se tordre).»
(2) V. intr. Se tordre.
●(1931) VALL 744a. Tordre autour, en enroulant, tr. «gwédenna act. gwidenni n. (se tordre).»
(3) V. pron. réfl. Se tordre, faire des contorsions (de douleur).
●(1872) ROU 78b. Il fait des contorsions, tr. «en em vedenna a ra.» ●106a. Se tordre de douleur, tr. «en em vedenna gant ar boan.» ●(1890) MOA 184a. Il fait des contorsions, tr. «en em vedenna a ra.»
- gwedennerezh
- gwedenniñgwedenniñ
voir gwedennañ
- gweenn .1
- gweenn .2
- gweennergweenner
m. –ion Fabricant de masques.
●(1732) GReg 606b. Celui qui fait des masques, tr. «guëenner. p. yen.»
- gweerezgweerez
f. (botanique)
(1) Liseron.
●(1732) GReg 929a. Tortelle, ou velar, plante, tr. «Güéerès. ar veérès.»
●(1821) GON 453b. Trôel, s. f. Liseron ou liset ou volubilis, plante qui monte en tournant et s'attache aux autres plantes, en ligne spirale. On la nomme aussi bézvoud et gwéérez. ●(1879) BLE 95. Liseron. (Convolvulus. L.) Gwérez.
●(1931) VALL 428b. Liseron, tr. «gwéerez f.»
(2) Sisymbre officinal.
●(1879) BLE 115. Sisymbre officinal. (S. officnale. DC. – Erysimum. L.) Gwéérez, Vélar, Herbe au chantres.
- gweet
- gweggweg
m. (botanique) Vesce.
●(1820) COEt.ms. gwec, gweg. (d'après GMB 296). ●(1895) GMB 296. 1895 GMB. 296 trécorois gwek, gall. gwyg, du lat. vicium. 736 tréc. veus vesce cultivée (par opposition à gwek vesce sauvage, vesceron).
●(1936) BREI 456/1a. Pa gomzomp eus strogach da laza an drouk-louzou, gweg, piz-logod, hag all. ●(1971) BAHE 68/14. kollet an douar gant an onkl, ar gweg hag an treuzgeot.
- gwegalgwegal
v. intr.
(1) Hurler.
●(1902) PIGO I 175. e roaz d'ezan eur lajad toliou treid ken ma wege. ●(1955) STBJ 38. ma wekent o vont a-ruilhou mell-divell d'an traoñ gant an diri.
(2) Mugir, beugler.
●(1876) TDE.BF 263b. Gwegal, v. n. C[ornouaille], tr. «Beugler comme les vaches et les veaux qu'on sépare de leur mère.»
●(1931) VALL 486a. Mugir, tr. «gwegal.»
- gwegañ
- GwegenGwegen
n. pr. Guéguen.
●(1557) B I 368. A ny ya, Gueguen, dan menez / Da miret hon deffuet vetez, tr. «Allons-nous Gueguen, à la montagne garder nos brebis aujourd'hui ?» ●378. An drouc berger Guegen, tr. «Le mauvais berger Guegen.»
- gweget
- Gwegon
- gwegr
- gweingwein
voir gwain
- gwekalgwekal
voir gwegal
- gwelgwel
m., adv. & prép.
I. M.
A. (domaine de la vision)
(1) Vue (de qqc.).
●(c.1500) Cb 102a. [guelet] Jtem hic visus / sus / ui. g. regard. b. guel.
●(1727) HB 171. Ar guel eus va phec'hejou. ●(1732) GReg 957b. Veue, ou vûe la faculté de voir, tr. «ar güell. Van[netois] er güel.»
●(1849) LLB 1360-1361. Er guél ag er mameu e zariw ou goehiad. ●1711. Dalhet guél ar nehai. ●(1852) MML 6. mar deu ar oel deus hon fec'hejo d'hon spouronnin. ●(1877) EKG I 48. ar guel euz a gement-all a grizder ! ●(1889) ISV 112. ar guel anezho.
●(1903) MBJJ 33. koulskoude 'vefomp pell hep koll an douar a wel.
(2) Na gaout pe wel war udb. : n'avoir rien à voir, à dire sur qqc., ne pas être concerné.
●(1869) SAG 192-193. Evit ar c'horf, an diaoul ne hell ober droug ebet dezhan, abalamour, eme-ven, eur speret ne deuz pe-vell var eur c'horf. ●(1877) EKG I 10. var he garg a eskop, tud ar bed-man n'o doa pe vel.
(3) Apparence.
●(1872) ROU 74. Elle paie moins d'apparence, de mine, tr. «nebeutoc'h a vel e d-euz.»
(4) Vue, vision (sens).
●(1727) HB 155. Ar pemp skiant natural eo / ar c'huez, ar vlas, ar guel ar c'hleo, / An touich pe an atouchamant.
●(1854) PSA I 11. ha dré ne hellant quet, guet ur gùél bèr avel ou dès, difforh nitra.
(5) N'eus ket a wel dezhañ : on ne peut le voir.
●(1982) LIMO 23 juillet. Ne oe ket a wel dehon, tr. «invisible.»
(6) Koll (ar) gwel : perdre de vue.
●(1849) LLB 646. Hemb kol guel ag en aud.
●(1906-1907) EVENnot 15. (Landreger) En dro-gorn aze em euz kollet ar well anean, tr. « je l'ai perdu de vue.»
(7) Ober ur gwel da : rendre une visite à, jeter un coup coup d'œil à.
●(1889) ISV 455. Pa gave he dro ez ea da ober eur guel d'an tenzor-ze.
●(1933) DIHU 261/226. Guél, tr. «(s. m.) visite.» ●Éh an d'obér ur guél d'em fradeuiér.
B. (agriculture) Fil (d'une faux).
●(1931) VALL 77b. Fil d'une faux, tr. «gwel, V[annetais] gwil m. (comme dremm).»
II. Loc. adv.
(1) Diouzh, evit ur gwel : au premier aspect, en apparence.
●(1869) HTC 86. den a zoare evit eur guel, mes bugel dinatur. ●(1879) BMN 243. Great a zanvez groz, poud ha bian a spered, evit eur guel, ne ouie netra nemet cass an alar.
●(1907) BSPD II 78. eit en eil guel. ●(1911) SKRS II 43. en eun ti disterik avoalc'h evit eur guel. ●(1941) FHAB Du/Kerzu 93. ar c'horfou maro ha n'int, diouz eur gwel, nemet breinadurez euzus.
(2) Hervez ar gwel : en apparence.
●(1907) VROJ Even 52. ne vanke netra d'o eürusted, hervez ar gwel da viana.
(3) Evit ar c'hentañ gwel =
●(18--) SAQ I 123. mar teu, evit ar c'henta guel, an holl d'en em fazia.
(4) War-wel : en vue.
●(1939) MGGD 11. e-lec'h ne oa kristen ebet war wel.
(5) Na war wel : ni à approcher.
●(1939) MGGD 53. ne gav gwaz ebet par d'ezi na war wel zoken.
(6) A-hed-gwel : aussi loin que la vue porte.
●(1909) BROU 230. (Eusa) à perte de vue. A Ouessant : Koll-gwel. S'il s'agit d'en-deçà : A-hed-gwel, ou a hed wel, aussi loin qu'on peut voir.
(7) Mont koll-gwel : aller à la perte de vue.
●(1909) BROU 215. (Eusa) Ar bagou a zo eat koll-gwel, tr. «les bateaux sont allés à perte de vue. Le deuxième élément est accentué.» ●230. à perte de vue. A Ouessant : Koll-gwel.
(8) War-hed-gwel : à portée de vue.
●(17--) EN 1460. mes voar red guel dean, tr. «mais pour ne pas le perdre de vue.» ●2608. bepred voair red guel evit o protegin, tr. «toujours à portée de vue pour vous protéger.»
●(1924) FHAB C'hwevrer 43. hag a lak anezan war hed gwel d'an den.
(9) Diwar wel : hors de vue.
●(1964) ABRO 136. ha, nebeud war-lerc'h, e oant aet diwar wel.
III. Loc. prép.
(1) War-wel ouzh : en vue de.
●(1902) PIGO I 9. Pipi ha Yan a arruaz war wel euz ar C'Hastel.
(2) Er gwel da : dans le but de.
●(1911) RIBR 49. Ar plac'h yaouank a zizavas d'ezan e benn er gwel d'hen diboania eun tamm bennak.
(3) Er gwel a, eus : dans la perspective de.
●(1866) FHB 56/30b. Er guel eus ar barados. ●(1877) EKG I 238. ec'h en em garet er guel a Zoue. ●(1878) EKG II 141. Ar pez am boa great a ioa, er guel a Zoue. ●(1888) SAQ I 35. red karet an nesa er guel a Zoue.
(4) Er gwel a : à la vue de.
●(1953) BLBR 57/1. ar c'henteliou kaer a gavent er gwel anezi [ar groaz].
- gweladeg
- gweladellgweladell
voir gweledell
- gweladenngweladenn
f. –où
(1) Visite.
●(1903) MBJJ 121. Achu ganin gweladen ar Be Sakr. ●319. ar weladen a reaz aman an Itron Varia d'he c'hinitervez. ●(1911) BUAZperrot 111. Er pemzeg gweladen-ze, Mamm Doue a lavaras da Vernadetta : (…). ●885. Gweladen ar bastored. ●(1931) VALL 786a. Visite, tr. «gweladenn f.» ●(1947) YNVL 85. A ! Ur weladenn all ?... Kato, it da zigeriñ !...
(2) Vision.
●(1879) MGZ 138. na lezint ket enoud mean var vean, o veza ma n'hec'h euz ket anavezet an amzer ouz ar veladen ec'h euz bet.
●(1921) GRSA 317. Poéniet bras é bet spered Gaanor d'é uéladen. ●(1931) VALL 785b. Vision, action de voir, ce que l'on voit dans un cas déterminé, tr. «gweladenn f.»
(3) Revue.
●(1838-1866) PRO.tj 193. Peb konsailler, en gweleden, a boagn gant e voutou berr.
(4) Ober ur weladenn / ober gweladenn (da ub., d’ul lec’h bnk) : visiter qqn, un lieu.
●(1847) FVR 171. ober gwelladen d’ar Sakramant.
●(1912) BUAZpermoal 928. en eur ober gweladenn d’e vignoned. ●(1926) FHAB Here 394. N’heller ket mont kwit hep ober eur weladenn da vaner Kerlouaneg. ●(1927) FHAB Gouere 141. Ne oant ket kroget mat gant o labour, pa teuas ar mestr d’ober gweladenn d’ezo.
(5) special. Ober gweladenn : faire la visite aux parents de la jeune fille en vue du mariage.
●(1974) TDBP III 205. E dud eñ a oa deut d’ober gweladenn, tr. « ses parents (à lui) étaient venus faire une visite (aux parents de la jeune fille en vue des fiançailles) »
(6) spécial. Entrevue de mariage.
●(1732) GReg 355b. Entrevûë des parens, & des deux parties pour un mariage, tr. «guëlladenn. p. guëlladennou.»
●(1857) CBF 46. Chetu a-hont tud ar weladen, tr. «Voyez là-bas les gens de l'entrevue du mariage.» ●(1876) TDE.BF 264a. Gweladenn, s. f., tr. «Entrevue pour mariage.»
●(1906) CDFi octobre (d'après KBSA 124). A-raok an eured, greomp fest ar weladenn.