Devri

Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés

Page 72 : de gwelienan (3551) à gwenan-gweren (3600) :
  • gwelienañ
    gwelienañ

    v. tr. d. Nourrir (des animaux) avec de la lavure.

    ●(1920) MVRO 36/1d. me zo o veilhena ar c'hezeg. ●(1953) BLBR 60/12. o c'horo saout, o weliena moc'h. ●(1959) BRUD 10/78. e oe tennet adarre ar moh deuz ar charbañ, lakaet plouz dindanno ha gwelliennet a-zoare.

    ►absol.

    ●(1957) BLBR 100/9. echu ganti gwelienna.

    III. Bezañ lakaet e wad da dreiñ e gwelien : voir gwad.

  • gweliñ
    gweliñ

    voir gwelat

  • gwelion / gwelien
    gwelion / gwelien

    m. –où

    I.

    (1) Lavure.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 306). guelyenn, l. hec tonsa se. ●(1499) Ca 106a. Guinhen vide in breinder. ●(c.1500) Cb 106a. Guinhen alias guelhyen. vide in breinder. ●(1633) Nom 34b. Porcus colluuiaris : porceau nourry de laueure des escuëlles, ou d'amas d'ordures ; ouch maguet gant guelyen, ha gant faillançcou.

    ●(1732) GReg 566a. Lavure, eau qui a servi à laver la vaisselle, tr. «Guëllyen. Van[netois] goulyon. goëlyan.» ●(1744) L'Arm 215a. Lavure, tr. «Goulion.. neu. m.»

    ●(1877) EKG I 135-136. eur baillad guelien tomm d'he gezek ●(1890) MOA 227a. Eaux grasses de la cuisine (lavures), tr. «gwelienn, m.»

    ●(1907) VBFV.bf 27a. goulion, m., tr. «lavure.» ●(1909) FHAB Mezheven 182. ar marc'h en deuz bet e veillenn. ●(1934) DIHU 276/94. goulion em es guerhet !

    (2) Gwelion moc'h : lavure destinée à l'alimentation des porcs.

    ●(1659) SCger 72b. laueure des porcs, tr. «guelien moc'h.» ●152b. guelien moc'h, tr. «laveure de pourceaux.» ●(1732) GReg 566a. Lavure, eau qui a servi à laver la vaisselle, tr. «Guëllyen-moc'h.»

    II. fam.

    (1) Mauvaise boisson, tambouille de mauvaise qualité.

    ●(1942) ARVR 53/4c. D’ar sul e vez mezo, / D’al lun e vez klañv, / Dre faot an ostizien, / Ha ne reont d’eomp nemet gwelien. ●(1947) YNVL 85. O ! N’eo ket war zigarez em eus lakaet Parizianed, ur wech bennak, da zebriñ gwelien…

    (2) Gwelien ruz : mauvais vin rouge, vinasse, picrate.

    ●(1975) KRAV9. graet e zibab diouz un dorzh vara hag ur frapadenn gwelien ruz.

    (3) Kafe gwelien : mauvais café, jus de chaussette.

    ●(1934) MAAZ 66. penaos é vè groeit kafé mât, ha kafe-goulion.

    (4) Bave.

    ●(1901) FHAB Genver 208. aben an noz e veze eun tam mad a veillen en he c'hinou, a vastar ag a ionen oc'h e vuzellou.

    (5) (insulte) Genoù gwelien : morveux.

    ●(1972) SLVT I 28. Tad ar vosenn, penn-bombard, penn-peul, marc'h-loar, boc'h bidi Botigao, genoù gwelien, torc'h togn hoc'h-gouez Plovan, ampoezon, droch ar pardon, leue geot, mab Kain, muzelloù kig-sall, chug biz, jañ-blev diforlinket !...

    (6) Mont da welien : obéir servilement.

    ●(1968) LOLE 67. Ped a dud o-defe bet kalon awalh d'ober eveldon-me ? An darnvuia a vefe aet da welien ha debret e vefent bet gand ar moh.

  • gwell
    gwell

    adj.

    (1) Mieux.

    ●(14--) N 772. Ne caffet quet guel eguedoff, tr. «On ne trouverait pas meilleur que moi.» ●(1499) Ca 101a. Guell. g. meilleur. ●(1580) G 611. Guell ve guell pyguellat hac arat en stat se, tr. «Mieux vaudrait, bien mieux, piocher et charruer ainsi.» ●(1621) Mc 16. ha ma istim ez é guel n'en grahet quet.

    ●(1659) SCger 79b. mieux, tr. «guel.» ●(1723) CHal 152. é sifféra en devout guel, tr. «en s'attendant à avoir mieux.» ●(1744) L'Arm 19b. En attendant avoir mieux, tr. «É-ciféra enn devout guell.»

    ●(1856) VNA 145. Je ne demande pas mieux, tr. «Ne houlennan quet gùel.»

    ●(1911) BUAZperrot 71. kalz gwell.

    (2) A betra gwell : à quoi bon.

    ●(1905) IMJK 2. A betra guel konz get abilted a vistér en Drinded ma nen doh izél a galon. ●3. mes a betra guel bout abil ma ne hues doujans Doué ? ●6. A betra guel torrein hur pen get en treu kuhet ; petra e vern d'emb ni divizeu ken ihuél ? ●90. a betra é veet hui guel ?

    (3) Goulenn a well : demander mieux.

    ●(1877) EKG I 108. pep hini ac'hanomp ne c'houlenn ket a vell eget c'hoari eun taol ouc'h an dud fall. ●111. Ha te, ne c'houlennez ket a vell eget beza atao o kluka banneou.

    (4) Ober gwell : aller mieux.

    ●(1903) MBJJ 70. 'man war e wele en hospital. Na ra ket gwell kalz. ●(1919) BSUF 43. Ivon ne hré tamm guel. ●44. é vab Ivon e hré guel.

    (5) Kas war well : améliorer.

    ●(1912) FHAB Genver 30. en em glevet da gas ar relijion war well en o farrez.

    (6) Ez well =

    ●(1862) JKS 158. Red eo kuzet ez vuel enn hon ene ar grasou a zeu d'e-omp digant Doue.

    (7) =

    ●(1936) LZBl Du/Kerzu 421. karout a rea o c'hempenn, an dudiusa'r gwell !

    (8) Amélioration de santé.

    ●(1912) BUAZpermoal 330. goude touch an diou gentan ne reas tamm gwell ebet ; mes dal ma oe tostaet an drede, ar glanvourez a'n em gavas pare.

    (9) Na gwell na gwazh : ni meilleur ni pire.

    ●(1913) LZBt Gwengolo 2. Allas ! hon doare n'eo na well na was.

    (10) Mard eo gwell ganeoc'h : si vous préférez.

    ●(1612) Cnf 40a. gant querent pé quareset do priedou pé do graguez, bedé an peuaré lignez (pé grezyen mar deo guell gueneoch).

    ●(1870) FHB 277/125b. Azioc'h stanken menez Allorm ez euz eul loc'h pe eul lagen, pe mar deo guell ganeoc'h, eul lenn vraz.

    ●(1902) PIGO I 3. eur c'hamarad, mar geo gwell ganac'h.

    (11) Bezañ gwell gant ub. : préférer.

    ●(1499) Ca 102b. Guell ve gueneff. g. ie vouldroye mieulx.

    ●(1659) SCger 79b. i'aime mieux, tr. «guel eo guenên.»

    ●(1839) BESquil 50. ha gùel e oé bet guet-ou retourne d'é gouvand.

    (12) Bezañ gwell a, diouzh : se trouver mieux de.

    ●(1825) COSp iii. N'eller quet el lenein hemp bout guel a nehou.

    ●(1906-1907) EVENnot 17. (Ar Veuzid) N'e ket bet gwall well deuz i arc'hant.

    (13) Kavout gwell : préférer.

    ●(1911) BUAZperrot 164. e kavas gwell koll e vuez eget astenn anezi o terri e werc'hded.

    (14) Gwell eo : il vaut mieux.

    ●(1659) SCger 122b. il vaut mieux étudier que iouer, tr. «guell eo studia euit c'hoari.»

    II. Loc. adv.

    (10) Gwell a-se : tant mieux.

    ●(1870) MBR 68. Gwell a ze, eme houman, tr. «Tant mieux, dit celle-ci.»

    ●(1911) BUAZperrot 71. ma vevont mat, gwell a ze.

    (11) Gwell a-se : d'autant mieux.

    ●(1612) Cnf 14b. eguit ma gallo guell à se an pœnitant en em prepariff da confes è pechedou.

  • gwell-àr-se
    gwell-àr-se

    adv. & prép.

    (1) Loc. adv. Tant mieux.

    ●(1787) PT 60. eit arriv gùél arzé ?

    ●(1905) KDBA 28. N'arriùou bikin kement-sé genemb ha guélarzé. ●(1907) BSPD I 119. Vennein e hré diskein get hé, guel ar huel, hent er santeleh. ●(1908) NIKO 43. me lar mé guel arzé ! ●(1912) BOEG 72. (En Tad) Pe vehé deit neoah de vout peur ? (Ruben) Guelarzé !

    (2) Loc. prép. Gwell-àr-se da :

    ●(1896) HIS 3. Mès guèl arzé d'en hani en devou diskoeit en Eutru Doué d'er vugalé.

  • gwell-àr-well
    gwell-àr-well

    adv. De mieux en mieux.

    ●(1744) L'Arm 29a. De plus belle, tr. «Guell-ar-huell.» ●(1787) BI 79. de bratiquein gùel ar-ùel er vertuyeu ag é stad. ●(1792) CAg 8. Hà t'em harou gùel-ar-ùel. ●(17--) TE 336. hé desquai gùel-ar-uel de garein en humilité.

    ●(c.1802-1825) APS 139. hou cârein gùel-ar-ùel. ●(1857) LVH 25. dalhmad ha guél-ar-huél. ●377. ma querhehemb guèl ar huèl bamdé én hent ag er justice. ●(1861) BSJ 146. comprenein gùel-ar-huel er huirioné.

    ●(1903) JOZO 26. Penaus é ha geti hiniù ? Ha ! guel-ar-huel !

  • gwell-dre-well
    gwell-dre-well

    adv.

    (1) De mieux en mieux.

    ●(1925) DIHU 169/299. én ur gañnal guel-der-huel. ●(1939) RIBA 75. Pinùikat ha lardein e hrent guel-der-uel.

    (2) [avec un v. à l'impér.] Du mieux que vous pouvez.

    ●(1905) IMJK 83. kerhet guel-d'er-huel én hent d'er salvedigeh. ●(1931) GUBI 113. Soñnet Anna-Paul, guèl d'er huèl.

  • gwell-ouzh-gwell
    gwell-ouzh-gwell

    adv. De mieux en mieux.

    ●(1732) GReg 624b. De mieux en mieux, tr. «Guëll ouc'h vell.»

    ●(1876) TDE.BF 266a. Gwell-oc'h-well, adv., tr. «De mieux en mieux.»

  • gwell-pe-well
    gwell-pe-well

    adv. À l'envi.

    ●(c.1802-1825) APS 52. ha ma hou ç'adorehemb ol gùel-pe-ùel. ●(1876) TDE.BF 266a. Gwell-pe-well, adv., tr. «De mieux en mieux, à l'envi. Gwell-pe-well e labouroñt, ils travaillent à qui mieux-mieux, à l'envie.»

    ●(1931) VALL 63a. De plus belle, tr. «gwell-pe-well.»

  • gwellaat
    gwellaat

    v.

    I. V. intr.

    (1) Gwellaat da ober udb. : progresser en bien dans l'accomplissement d'une tâche.

    ●(1928) LEAN 70. Pa voe lavaret d'ezi oa galvet da wiska dilhad leanez, e welleas c'hoaz da bedi.

    (2) Gwellaat eus ur c'hleñved : guérir d'une maladie.

    ●(1867) LZBt Genver 232. evit gwellaat euz ma derjen.

    (3) (en plt d'un malade) Aller mieux.

    ●(1744) L'Arm 11b. Se porter mieux, tr. «Guellatt.»

    ●(1894) BUZmornik 234. n'oa ket iac'h eunn tachad a ioa, ha ne vellea tamm.

    (4) Mont dre wellaat : s'améliorer.

    ●(1834) SIM 178. a drugare Doue e za bepret ar c'hustumou dre voellât.

    II. V. tr.

    A. V. tr. d.

    (1) Améliorer.

    ●(1659) SCger 78a. meliorer, tr. «guellaat.» ●91a. perfectionner, tr. «guellaat.» ●(1732) GReg 32b. Ameliorer, faire des amelioremens, tr. «Güéllaat. pr. güélléet.» ●(1744) L'Arm 12a. Améliorer, tr. «Guellat.»

    ●(1849) LLB 82. guèlat ur gommenand. ●662. Disket guèlat ou frèh, disket guèlat ou gué.

    (2) Guérir (une maladie).

    ●(1659) SC 105. Petra liuirit-u eus are a laqua, pe a ya da vuiniguen oc'h drouc ar mamou, ar vizcoul, ar barr auèl, ar chancr, al laerès, an aviés, ar roncet, nag eus are a ya da spina, da stanca ar goat, pe da vellaat clênvegeou dre oræsounou ha cæremoniou, ne int quet approuuet gant an Ilis ?

    ●(1907) AVKA 119. da wellât pep klenved.

    (3) Guérir (un malade).

    ●(1790) MG 95. hur gùellad ag en droug-dèntt.

    ●(1907) AVKA 65. Kredi ret ec'h on barrek d'o kwellât ? ●124. ha gwellât a reas ho c'hlanvourien. ●(1913) AVIE 61. bout guelleit ag ou hlinùedeu. ●94. Jézus e huellas ur ioh tud ag ou hlinùedeu.

    (4) Gwellaat ub. da ober udb. = e lakaat d'ober gwelloc'h an dra-se.

    ●(1905) KANngalon Eost 480. N'euz ket par d'ar C'hannad evit guellât an dud da henori ar Galoun Zakr.

    (5) par euph. Châtrer, castrer (un animal).

    ●(1934) BRUS 361. Est-il châtré ? tr. «guelleit (spaùet) é ?»

    (6) Gwellaat ub. ag udb. : faire passer (une envie, etc.) à qqn.

    ●(1792) HS 28. Mæss Doué e ouïass assèss hou guellat ag ur fantasi quenn estrange el ma hoai honnont.

    ► absolu.

    ●(1974) TDBP III 206. Ar gignadenn am-oa graet em gar na wella ket, tr. « l’écorchure que je m’étais faite à la jambe ne guérit pas »

    B. V. tr. i.

    (2) Gwellaat da : guérir (une maladie, etc.).

    ●(1856) GRD 286. eit gùellat de glinhuèd en inenaneu.

    ●(1907) BSPD I 153. eit guellat d'em goulieu. ●(1913) AVIE 61. El lovroni e zou ur hlinùed nen des ket a huellat dehou.

    (2) Gwellaat da ub. : guérir qqn.

    ●(1913) AVIE 60. Eutru, mar karet, hui e hell guellat d'ein. ●(1919) BSUF 5. er burhudeu en doé groeit aveit guellat dehé. ●(1921) BUFA 192-193. ean e huellas d'ur voéz.

    III. V. pron. réfl. En em wellaat.

    (1) Guérir (d'une maladie).

    ●(1861) BSJ 76. Medecinour, hum huelleit hui-memb guet hou trameu. ●(1866) LZBt Ebrel 102. Evit en em wellaat euz ar friad en devoa bet.

    (2) S'améliorer.

    ●(1950) KROB 26-27/7. evit en em wellaat war o micher.

    IV. V. impers. Gwellaat war.

    (1) (en plt de qqn de malade) S'améliorer, aller mieux.

    ●(1902) PIGO I 190. N'o devoa netra da rei d'ei da wellâd warni, rag an ti a oa paour noaz.

    (4) (en plt d'une marchandise) Enchérir.

    ●(1866) FHB 73/167a. Evelse e vella var an ed hag ec'h eller esperout e talc'ho da vellat varnezhan.

  • gwelladeg
    gwelladeg

    f. –où Guérison.

    ●(1732) GReg 477b. Guerison, tr. «Guëlladecg.»

  • gwelladenn
    gwelladenn

    f. –où

    (1) Guérison.

    ●(17--) CSbsm 10. E cavér gùelladen d'er brassan clinhuédeu.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 72. de houlenn men gùelladen.

    ●(1906) HIVL 120. Tregont guelladen e oé bet klasket pen dehé. ●(1912) BUEV 98. perpet é laké er huelladen ar goust er santéz. ●(1913) AVIE 60. Guelladen un dén lovr.

    (2) Kavout gwelladenn : trouver la guérison.

    ●(1921) GRSA 379. Pier é tivroein eit kavet guelladen.

    (3) Gwelladenn ar marv : rémission d'un mourant.

    ●(1918) BNHT 3. En ol e sellé en dra-zé èl ur huelladen d'er marù.

  • gwelladur
    gwelladur

    m. –ioù

    (1) Guérison.

    ●(1732) GReg 240b. Cure, guérison, tr. «Guëlladur.»

    (2) Amélioration.

    ●(1920) MVRO 19/1b. kalz a dud troet mad gant ar gwelladuriou. ●(1931) VALL 22a. Amélioration, tr. «gwelladur m.»

  • gwelladurezh
    gwelladurezh

    f.

    (1) Amélioration de santé, mieux.

    ●(1732) GReg 240b. Cure, guérison, tr. «Guëlladurez.»

    (2) Amélioration, progrès.

    ●(1909) BOBL 02 octobre 249/1b. ar wieziegez hag ar welladurez.

  • gwellaenn
    gwellaenn

    f. –où

    I. (en plt de qqc.)

    (1) Amélioration, amendement.

    ●(1732) GReg 32b. Ameliorement, ou, amelioration, tr. «güéllahen. p. güéllahennou.» ●(1744) L'Arm 11b. Amendement, tr. «Guellahenn. f.» ●12b. Améliorement, tr. «Guellahen.. neu. f.»

    ●(1869) FHB 205/392a. e lec'hiennou zoken ez euz eun dra bennag a vellaen. ●(1876) TDE.BF 266a. Gwellaenn, s. f., tr. «Amélioration ; pl. ou.»

    ●(1926) FHAB Mae 174. e teuas buan gwellaenn en traou.

    (2) Ober ur wellaenn : apporter une amélioration.

    ●(1732) GReg 32b. Quand on retire une terre, il faut compenser les amelioremens utiles et necessaires qu'y avoit fait le possesseur de bonne foi, tr. «Pa acquytér un doüar e renqér derc'hel cound eus ar güéllahennou mad ha red da ober, d'an hiny èr poçzedè aberz vad hac ê lealded diaguent.»

    (3) Degas gwellaenn : apporter une amélioration.

    ●(1911) BUAZperrot 378. Gwellaën a oa ezom da zigas. ●381. da zigas gwellaën en Iliz.

    (4) Lakaat gwellaenn en udb. : améliorer qqc.

    ●(1867) FHB 102/396a. An Aôtrou Kure pe Vikel euz ar barrez, beleg santel, leun a skiant, a vouiziegez, a c'hoantegez ag a bep sort donezou mad, a voa o klask, pell a voa, eur voyen benâg da lakaat gwellaenn er barrez.

    (5) (commerce) Enchérissement.

    ●(1866) FHB 73/167b. Ar vellen so deut var an ed a eller cridi a zalc'ho mad. Ne ket doareet mad avoalc'h an eost evit sonjal e tiskenfe. Vardor pevar real dre boezel eo guelleat var ar guiniz. Er broiou estren ez eus ar memes guellenn evel er vro-ma.

    II. (en plt de qqn)

    (1) Amélioration de santé.

    ●(1787) BI 206. gùellaenn er-ré clan. ●(1792) HS 260. guellaènn é servitour. ●(17--) TE 221. gùellaèn Naaman.

    ●(1921) PGAZ 97. ar vellaenn ne badaz nemeur.

    (2) Ober ur wellaenn : aller mieux.

    ●(1921) PGAZ 97. Pa glevas ar vamm baour oa chommet he map iac'h ha divac'hagn diouz ar brezel, e reas kerkent eur vellaenn.

    (3) Gwellaenn ar marv : rémission d'un agonisant.

    ●(1890) MOA 432b. Dernier reflet d'un mourant, tr. «guellaenn ar maro.»

    ●(1958) BRUD 5/45. «Nann, setu hi o rohad. Gwellaenn ar maro !»

    ►absol.

    ●(1860) BAL 177. Goude ur vellaen ac a oue berr, e oue roed e zacramanchou dezi.

    (4) Etre gwellaenn ha fallaenn : entre amélioration et détérioration (de la santé).

    ●(1934) GTWZ 43. bet nouennet diou wech, ha chomet miziou ha miziou etre gwellaenn ha fallaenn.

  • gwellaer
    gwellaer

    m. –ion Guérisseur.

    ●(1879) ERNsup 155. gwellar, guérisseur, médecin, réformateur, Trév[érec].

    ●(1921) GRSA 264. é uellour.

  • gwellañ
    gwellañ

    adj.

    I. Adj.

    (1) Mieux, meilleur.

    ►[au dimin.]

    ●(1825) COSp 235. groeit meditation attàu guelliquan ma ellehet.

    (2) A wellañ ma c'hall / gwellañ ma c'hall : du mieux qu'il peut.

    ●(1787) BI 55. ean ë impléai enn dyeu santél-zè à ùellan ma houai possible dehou.

    ●(c.1802-1825) APS 85. A me zu me resist a ùellan ma ellan. ●(1877) BSA 273. petra benac mac'h enebe an aotrou Guillouzo guella ma c'helle.

    ●(1907) VBFV.bf 29a. a huellan ma hel, tr. «du mieux qu'il peut.»

    (3) Eus e wellañ : de son mieux.

    ●(1963) LLMM 99/268. Met daoust da se e skoazelle eus e wellañ El Lobo hag e genseurted.

    (4) Loc. adv. ...añ-wellañ =

    ●(1908) KMAF 79. Beza, liesa gwella, e-unan deiz ha noz. ●(1939) DIHU 341/golo ix. treu d’obér koursan guellan.

    (5) Da wellañ =

    ●(18--) SAQ i 195. Dre natur, mad da vella ; Oc’h red leal ha just : setu petra eo evidomp an Aotrou Doue.

    (6) Gwellañ a c’hellit : de votre mieux.

    ●(1792) BD 1118. clesquet droguerio ha groet goellan ellet, tr. «Cherchez des drogues et faites de votre mieux.»

    (7) Ar pep gwellañ : ce qu’il y a de mieux.

    ●(1911) BUAZperrot 34. ar peb wella en devoa gwelet ober. (…) ar peb wella a gave war e hent.

    (8) Gwellañ pezh zo : heureusement.

    ●(1911) BUAZperrot 101. Gwella pez a zo, ne c’heller ket barn eun den keit ha ma vez buez ennan. ●(1923) FHAB Gouere 260. Me a ya droug ennoun evit an distera tra ; tear oun ; met gwella pez a zo ne bad ket ganen ; n’oun ket gourvennek ; ankounnac’haat a ran dioc’htu...laza a rafen eun den ha pemp munut goude e paefen eur banne d’ezan. ●(1948) KROB 7/11a. Gwella pez ’zo, kreñv eo c’hoaz ene kristen Breiz.

    (9) Evel ma kavot gwellañ : comme vous voudrez, vous préférerez.

    ●(1710) IN I 105. evel ma queffot guella.

    (10) Evit gwellañ mad an holl : dans l’intérêt de tous.

    ●(1908) BOBL 12 décembre 207/2e. Evid gwella mad an holl ar perc’hen eo a dlefe planta e-unan a war e goust.

    II. [empl. comme subst.]

    A. [au dimin.]

    (1) Ober ur gwellaig : aller un peu mieux.

    ●(1874) FHB 472/13a. Ann Duk a Angoulem a reas eur gwellaik, pa erruaz Herri e Goritz.

    (2) Ober e wellañ-wellaig : faire de son mieux.

    ●(1962) BRUD 14-15/80. va gwella-gwellaig a rên ha dond a ris da veza eur maill war ar vicher.

    (3) Diouzh e wellaig : le mieux qu'il peut, de son mieux.

    ●(1958) BAHE 14/5. e tiblusken diouzh va gwellaig ul llenor kembraek. ●(1962) BAHE 33/38. treiñ al latin diouzh o gwellaik, ha setu tout.

    B.

    (1) Bezañ en e wellañ oc'h ober udb. : être en plein dans une occupation.

    ●(1925) BUAZmadeg 241. A greiz ma oa en he vella o labourat evit silvidigez ar Vretouned.

    (2) Bezañ en e wellañ : dans la force de l'âge.

    ●(1914) KANNgwital 144/483. An Aotrou Doue en deuz galvet an daou veleg iaouank-ma e kreiz ho nerz, p'edont en ho guella.

    (3) Mont en e wellañ = (?).

    ●(1906) BOBL 06 janvier 68/2a. Dider a anavezez pell braz zo. Selaou anezan ; ez a en e vella, emezan.

    C. [avec une terminaison plur.]

    ●(1877) FHB (3e série) 7/52a. unan eur (lire : eus) guellaou gounidigez a c'houffet da ober.

    III. Mont war wellañ : s'améliorer.

    ●(1870) FHB 309/381b. Koulskoude keris ne ket var vella e zeant. ●(1889) ISV 404. ha kær Redon a ielo var vella.

    ●(1911) SKRS II 207. n'e ket var vella ez a an traou gantho. ●(1921) PGAZ 31. n'euz netra guelloc'h evit ober d'ar vugale mont var vella.

    IV.

    (1) Bezañ kac'het ar gwellañ : être au bout du rouleau.

    ●(1993) PONTEKROAZ (Ki) R. Gargadenneg. Kac'het eo ar gwellañ gantañ : il est au bout du rouleau.

    (2) Bezañ gwellañ den zo o vale : voir bale.

    (3) Koll ar gwellañ dant eus e benn : voir dant.

  • gwellañ-deuet
    gwellañ-deuet

    m. Mieux-vu, préféré.

    ●(1866) HSH 34. Joseph a oa ar guella-deut d'he dad. ●(1868) FHB 200/349b. Ahanta ar bidorc'h man a oa en hini goëllan deud gant é vam.

  • gwellañ-karet
    gwellañ-karet

    m. Bien-aimé.

    ●(1939) ANNI 41. Bréhata e hra é uellan karet.

  • gwellat
    gwellat

    adj. exclam. Bon.

    ●(1530) Pm 285. guelhet stat, tr. «quelle bonne condition !»

  • gwellaus
    gwellaus

    adj. Perfectible.

    ●(1931) VALL 22a. Qu'on peut améliorer, qui peut s'améliorer, tr. «gwellaüs.» ●548b. Perfectible, tr. «gwellaüs.»

  • gwellec'h / gwellech
    gwellec'h / gwellech

    (cuisine) = (?).

    ●(1867) FHB 119/120a. eur souben great gand eur guellech lard (...) eur souben great gant eur guellec'h lard.

  • gwellech
    gwellech

    voir gwellec’h

  • gwellentez
    gwellentez

    f.

    (1) Amélioration.

    ●(1878) BAY 14. gullañté, tr. «amélioration.»

    (2) Guérison.

    ●(1913) RNDL 181. Guellanté er ré glanù.

    (3) Excellence, supériorité, avantage.

    ●(1939) RIBA 65. é teviz er groagé diar guellanté en deu gafé. ●66. Ur hov nañnek ne sel ket ken tost-sé doh guellanté pé fallanté er hafé. ●(1942) VALLsup 15b. Avantage, supériorité, tr. «gùellante V[annetais].»

  • gwellidigezh
    gwellidigezh

    f. Amélioration, amendement.

    ●(1732) GReg 214b. On a beau faire des predications, on ne voit point de correction, tr. «Caër a so prezecq da'r bopl, ne vellér qet a vellidiguez.»

    ●(1839) BSI 149. ne scrivin nemed daou [viracl] pere a zo bet choaset esprés, e feat guëllidiguès.

    ●(1931) VALL 22a. Amélioration, tr. «gwellidigez f.»

  • gwellikañ
    gwellikañ

    m. Ar gwellikañ ma c’hell : du mieux qu’il peut.

    ●(1957) BRUD 2/42. Esoh, avad, e oa he spered evid an derhent hag an hast da weled hoaz dremm garet he mab, a-barz ma vije douget d’ar bez, a roe nerz dei da zifrea ar gwellika ma helle.

  • gwelloc'h
    gwelloc'h

    adj.

    (1) Mieux, meilleur.

    ●(1857) HTB 27. bean eo-han eurusoc'h, dougen a ra-han gwelloc'h iec'het ? ●(1862) JKS 9. eur vuez vad a zo gwelloc'h a bep hent evit an traou-ze.

    ●(1927) FHAB Meurzh 59a. hennez a veze digemeret eur barr gwelloc'h.

    (2) Kavout gwelloc'h : préférer.

    ●(1910) FHAB Genver 15. Me gafje gwelloc'h gwelet o mab o c'hoari gant ar benveziou a roio ar maro dezan. ●(1939) KTMT 14. Gwelloc'h e kav, eun tamm mat, mont da vezineta pe da besketa.

    (3) Gwelloc'h a se : d'autant mieux.

    ●(1924) FHAB Mezheven 215. selaouit ac'hanon mat hag e klevoc'h gwelloc'h a-ze. ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 32. evit gellout en em zistroba gwelloc'h a-ze diouz ar bed.

    (4) Bezañ gwelloc'h da ub. : être préférable pour qqn.

    ●(1909) HBAL 29. Lez da storlok zo gwelloc'h d'id.

    (5) Dont war welloc'h : s'améliorer nettement.

    ●(1924) BILZbubr 42/977-978. evelkent, abaoe m'eo dimeet, eo deut eun tammig war vad. – Lavar war welloc'h.

  • gwelloc'hik
    gwelloc'hik

    adj. & adv. Un peu mieux.

    ●(1922) FHAB Gwengolo 258. Goustadik d’ar garchen, / Gwelloc’hik ar zouben. ●(1942) DRAN 78. Sklerijenn an deiz a dreuz gwelloc’hik ar vogidell ledet war an argadourien.

  • gweloù
    gweloù

    plur.

    I. Visite de qqn.

    ●(1891) CLM 6. hun gùéleu én é guér e rei d'ur payan benac er chonj d'hum hobér crechén.

    II. SPECIAL.

    A. (domaine du mariage)

    (1) Entrevue pour conclure un mariage.

    ●(1744) L'Arm 137a. Entrevue (...) Pour conclure un mariage, tr. «Guéleu. m.»

    ●(1904) DBFV 100b. guéleu, s., tr. «visite entrevue pour les fiançailles.» ●(1934) MAAZ 48. Ha deit dé er guéleu aveité ou deu.

    (2) Mont e gweloù, er gweloù =

    ●(1849) LLB 235. Mab er Hog a Gelhuern e zou bet é gueleu. ●(1897) EST 64. P'en dei d'er vinouréz ha monet er guéleu.

    ●(1903) EGBV 19. Er plah iouank e zou bet é gueleu dimerh.

    (3) Mont e gweloù gant ub. : fréquenter qqn en vue d'un mariage.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. Il recherche cette fille en mariage, tr. «mont ara en gueleu guet er verh sé.»

    (4) Lakaat e gweloù : faire se rencontrer en vue d'un mariage.

    ●(1910) ISBR 149. deustou m'en doé Filip lakeit un tammig arauk Alis ha Herri Pentièvr é guéleu, é labouras aveit gobér un ered aral.

    B. (domaine militaire)

    (1) Revue de troupes.

    ●(1732) GReg 637a. Montre, revuë des troupes, tr. «guëll. p. guellou.»

    (2) Gweloù bras : revue générale.

    ●(1732) GReg 637a. Montre generale, revuë generale, tr. «ar guëllou bras.»

  • gwelourezh
    gwelourezh

    s. =

    ●(1996) CRYK 277. un dam'zell yaouank (….) / A zo en gwelourezh, tr. «une jeune demoiselle (…) / Qui est accouchée.»

  • gwelout / gwelet
    gwelout / gwelet

    v. cf. gweled

    I. V. intr.

    (1) Regarder.

    ●(1926) FHAB C'hwevrer 65. Ke da doull ar gloued houarn ha gwel ac'hano ha tud a zo e bali ar c'hastell ! ●142. Gwelit, emezan, an dud-ze, nag e seblantont evurus ! ●(1929) FHAB Genver 3. Sellit, en dro d'eoc'h ha gwelit ha n'eo ket re wir ar pez a lavaran.

    (2) Pe me welo :

    ●(1878) EKG II 62. c'hui a zislounko ar ger-ze, pe me velo. ●(1879) MGZ 238. na douchit ket outho, pe me a velo.

    (3) Da welet : en apparence.

    ●(1909) FHAB Meurzh 68-69. Ar skol-laïk, zo evit netra ! da welet, an dra-se zo gwir, mez da c'houzout an dra-ze 'zo gaou ; mez hag e vije bet evit netra, da c'houzout evel m'eo da welet, e vije bet re ger c'hoaz. ●(1911) BUAZperrot 91. ne oa Jenovefa nemed eur vaouez chouchet, kalz gwelloc'h da welet eget da c'houzout. ●116. e leac'h ma 'z eus dimezi da welet, n'eus dimezi ebed da c'houzout. ●200. Eun dra vihan da welet, sin ar groaz a zo eta eun dra vras da c'houzout. ●279. diskouez beza kaletoc'h ouz ar boan da welet eget ne d'omp da c'houzout. ●(1913) FHAB Ebrel 100. ker chentil ha ker koant da welet ha m'oa fallakr da c'houzout. ●(1913) FHAB Mezheven 219. traou enno bravoc'h da velet eged da c'houzout. ●(1935) LZBl Du/Kerzu 281. ar c'haonv d'ezo a vez brasoc'h da welet eget da c'houzout. ●(1937) LZBl Genver/C'hwevrer 20. an diavêz a c'hell beza paour da welet, hag an diabarz pinvidik da c'houzout !...

    (4) Kaout da welet =

    ●(1911) BUAZperrot 153. an holl goazed o deus keit ha keit da welet. (…) Goazed Franz m'o deus holl da welet, o deus holl ivez da respont.

    (5) Gwelet a-dost : examiner.

    ●(1970) BRUD 35-36/145. Moarvad ivez abalamour ar zouezuz a zen-ze, war desteni R.-Y. Kreston, a gave da weloud a-dost e peb imbourh ar c’hoariva d’ar mare-ze.

    II. V. tr. d.

    (1) Voir.

    ●(1472) Js ms latin BNF 1294 f°198. Gruet eu tom hep chom an comun goude dilun an suzun guen. / breman ez guellet guelet scler na gueu quet ter map an spernenn. tr. « Le commun (des saints) a été fait vivement, sans s'arrêter, après le lundi de la semaine blanche (des Rogations) ; / Maintenant vous pouvez voir clairement si le fils de l'Épine n'est pas expéditif. » ●(14--) Jer A.117(b). Evytaff, a m’hevel, marvayll eu e guelet, tr. « Quant à lui, il me semble, c’est merveille de le voir » ●(1499) Ca 102a. Guelet. g. voir. ●(1530) Pm 27. Ma ho guyliff din em finuez, tr. «Afin que je les voie dignement à ma fin.» ●(1557) B I 100. Dre nep ampris (…) ne guilis quet / He quen parfet, tr. «je n'ai point connu (…) en aucune façon, aussi parfait à voir.» ●(1650) Nlou 489. Dre guir gaudet dont santel de guelet, tr. «de venir le voir saintement du fond du cœur.»

    ●(1856) VNA 97. Il ne m'a jamais vue, tr. «Biscoah n'en dès men gùélet.»

    ●(1925) DLFI n° 6/2c. Ah ! fidandoustik ! Laou, kountant braz oun avad da velet ac'hanoc'h aman.

    (2) Voir, se rendre compte.

    ●(1530) Pm 129. Hac ez guelaf spes em leset, tr. «Et je vois clairement que vous me laissez.» ●(1575) M 352. Ouz guelet ez eux gloat, daz grat ha pompadou, tr. «Voyant que tu as fortune à ton gré, et grandeurs.» ●(1576) Cath p. 10. guellet na dout nemẽt vn grec fragil, tr. «en voyant que tu n'es qu'une faible femme.»

    (3) Regarder.

    ●(1633) Nom 132a. Fori, spectacula : eschaffaut où sont ceux qui regardent ioüer : an chaffòt pè en læch an rè á vez ô guelet hoary.

    (4) Comprendre.

    ●(18--) CST 9. Dioklesian a oa pagan, ha n'en divije gwelet netra er c'homzou-ze.

    (5) Montrer, faire voir.

    ●(1929) SVBV 82. Gwell d'in da draou 'ta, Paganad !

    III. V. tr. i. Kaout da welout war ub., udb. : avoir droit de regard sur qqn, qqch.

    ●(1847) MDM 345-346. hen-ez epken en deuz da velet varn-ezhan. Te n'ec'h euz pe-velez, pegement bennag ma'z oud mear. ●(1877) EKG i 257. n’en doa mear Lesneven (...) netra da velet var he oberou.
    ●(1894) BUZmornik 107. da vizita an holl gouenchou m'en doa da velet varnho.

    ●(1909) FHAB Gwengolo 276. d'ho pugale eo e c'hoantaomp deski (...) o deveriou e kenver kement hini o deus da velet varno. ●(1925) FHAB Mae 170. an hini en devoa da welet war ar poultr. ●(1926) FHAB Kerzu 462. Landevenneg en doa Grallon da welet warni. ●(1967) BAHE 52/32. gwelet war : kaout en e garg.

    IV. = (?).

    ●(1847) MDM 345-346. hen-ez epken en deuz da velet varn-ezhan. Te n'ec'h euz pe-velez, pegement bennag ma'z oud mear.

    V. V. pron. réci. En em welout : se voir.

    ●(1856) VNA 97. Autrefois nous nous voyions souvent, tr. «Guéharal ni e hum huélé liès.»

    ●(1943) FATI 114-115. Eur blijadur e voe evit an diou vihan en em welout, pokat a rejont start an eil d'eben.

    VI.

    (1) Na welet nemet gant e c'henoù : voir genoù.

    (2) Gwelet pemp heol o parañ : voir heol.

    (3) Gwelet Michel e-dan ar chopin : voir Michel.

    (4) Gwelet e pe lec'h eo kouezhet ar c'hleuz e park an nesañ : voir kleuz.

    (5) Gwelet an delioù a-enep : voir delioù.

  • gwelt
    gwelt

    coll. (botanique) Herbe.

    ●(1982) ENEU 24. (Eusa) gwel' a reeh mein taoled euz an aod gand ar mor war-horre ar gwelt.

  • Gweltaz .1
    Gweltaz .1

    n. pr. Gildas. cf. Geltaz

    ●(1499) Ca 102b. Gueltas. g. guydas. l. hic gildasius / sii. ●(c.1500) Cb 102b. Goeltas. g. guydas. l. hic gildasius / ij.

    ●(1659) SCger 152b. Gueltas, tr. «Gildas.»

    ●(1839) BESquil 67. Guêltas, péhani n’hum blige meit ag ur vuhé dissorbe.

    ●(1978) LLMM 188/178. Sant Gweltaz ne voe ket pell oc'h adreiñ buhez d’an daou gorf, rak ne oa ket deut o eur da vont d’ar c’hloar.

  • Gweltaz .2
    Gweltaz .2

    n. de l. Gueltas.

    (1) Gweltaz.

    ●(1905) ALMA 69. Gueltas. ●(1907) DIHU 19/IV. Patrom Geltaz. ●(1943) CHDI 25. Guélet hon es Noal, Geltaz.

    (2) [Noms de famille]

    ●(1970) NFBT 82 N° 631. Guédas, ●note de F. Gourvil : « Forme parlée en Morb. gallo du nom de st. Gildas et de la comm. de Gueltas ». ●82-83 N° 635. Gueltas.

    (3) [Toponymie locale]

    ●(1943) CHDI 25. Guélet hon es Noal, Geltaz, / Er hoedeuiér a Vrangili.

  • Gweltaz .3
    Gweltaz .3

    n. de l. Île Saint-Gildas (îlot, Penvénan).

    ●(1894) GIV 14a. Ar Zaozon a lamp en Gweltras, / Prest da ziskenn en Douar-braz.

    ●(1904) DDKB 20. Ac’hane e weler Briad, / Yeltranz, Mode, Gwennou hag Erc’h. ●(1900) (1927) CONS 1045. Enezennig Gweltas, pe Yeltrans, e Penvenan. ●(1914) ARVG mae 75. Geltas, Gwrage, ha ne oaran ket ped-all, a wasked ar Porz-Gwenn. ●(1930) ANTO 9. an heol -us da Weltas, war boull-mor ar Porz-Gwenn ken diwag hag eul lenn (...) ouz karreg Sant Tual.

  • gweltr
    gweltr

    m. Appât pour la pêche à la sardine.

    ●(c.1718) CHal.ms i. appas pour prendre poisson, souris etc. aprest de guemer de basquein pesquet, logot, rahet Contam, güildr' pour la sardine. ●(1744) L'Arm 337a. Résure, tr. «Guêldre. m.»

    ●(1934) BRUS 254. De l'appât, tr. «gueldr (pour sardines).»

  • gweltre
    gweltre

    f. –où, –ier

    (1) Sécateur.

    ●(1659) SCger 26b. ciseaux ou forces pour les iardins, tr. «guentlou.» ●59a. forces ou ciseaux, tr. «guelteoû.» ●(c.1718) CHal.ms i. grands ciseaus pour des tailleurs, et pour un Iardin, tr. «güentl', güentleu, cisailleu Iardin.» ●(1732) GReg 170b. Ciseaux de jardinier, tr. «Guëltle. p. guëltleou. guëntle. p. guëntleou. guëltrez. p. guëltrezou. guëltre. p. guëltreou. Van[netois] guëltanv. p. guëltañüeü.»

    ●(1849) LLB 735. un tranch pé ur huiltan.

    (2) Ciseaux (de tailleur).

    ●(1659) SCger 26b. ciseau de cousturier, tr. «guentl, p. ou.» ●(1732) GReg 170b. Ciseaux de tailleur, de lingere, tr. «Guëltle. p. guëltleou. guëntle. p. guëntleou. guëltrez. p. guëltrezou. guëltre. p. guëltreou. Van[netois] guëltanv. p. guëltañüeü.»

    ●(1877) EKG I 131. he vuentle azindan he vreac'h (...) ur c'hemener.

    (3) Traversiers de la coquille d'un moulin.

    ●(1876) TDE.BF 268b. Gweñtleier, s. pl. m., tr. «Les traversiers de la coquille d'un moulin. Le singulier gweñtle n'est pas usité.»

    (4) (argot de la Roche-Derrien) Boîteux.

    ●(1901) EPLQ 39. argot rochois gweñkle boîteux.

    (5) Koubl gweltre : assemblage de pièces de bois qui s'entrecroisent dans une charpente.

    ●(1464) Cms (d’après ADBR n. 80). Coubl guelteff v i lace. ●(1499) Ca 47b. Coubl guelteff. vide in lazcc. ●119b. g. enlaceure de trefs. de maison b coubl guelteff an ty.

  • gweltrezenn
    gweltrezenn

    f. –où, gweltrezoù (habillement) Guêtre.

    ●(1499) Ca 101a. Gueltresenn. g. cest vne maniere de chausseure a vilains. l. hic pero / onis. ●(c.1500) Cb 101a. Gueltresenn. g. guettre. l. hic pero / onis.

    ●(1659) SCger 64b. guestres, tr. «gueltrezou.» ●152b. gueltrezou, tr. «gamache.»

  • gweltroù
    gweltroù

    plur. Guêtres.

    ●(1659) SCger 152b. gueltrou, tr. «guestres.»

  • gwelus
    gwelus

    adj. Visible.

    ●(1732) GReg 963a. Visible, tr. «güellus.»

    ●(1847) FVR 118. Euz ann Iliz ar penn gweluz / Enn he lec'h-hen, penn diweluz. ●(1857) HTB 104. gweluz d'ar re all.

  • gwelv
    gwelv

    adj. (Lait) qui commence à aigrir.

    ●(1919) DBFVsup 29b. guelù, adj., tr. «(lait) qui commence à aigrir.» ●(1931) VALL 415b. Lait qui commence à aigrir, tr. «leah gwelù V[annetais].»

  • gwelva
    gwelva

    m. –où Belvédère.

    ●(1931) VALL 63b. Belvédère, tr. «gwelva m.»

  • gwenaenn
    gwenaenn

    f. –où (pathologie)

    (1) Verrue.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 298). guenhoenn. ●(1499) Ca 103a. Guenhaenn. g. verrue / ou pourot de la main / ou daultre partie. l. hec verruca / ce. ●(1633) Nom 266a. Verruca : verrue : guennaën. ●274a. Verrucosus : plein de verruës : leun á guennaennou.

    ●(1659) SCger 123b. verrue, tr. «guenaen p. ennou.» ●152b. guennanen p. guenâ, tr. «verruë.» ●(1732) GReg 955b. Verrue, tr. «Güennaënn. p. güennaënnou. Van[netois] guënnaeen. p. éü.» ●(1752) PEll 396. Gwennaen, Comme l'écrivoit M. Roussel, & selon le nouveau Dictionnaire, Verruë, porreau, Lat. Verruca. En Cornwaille, on le prononce au singulier Gwenanen, comme si c'étoit une abeille.

    ●(1879) BAN 182. ar venonen savet aze var va zal. ●(1895) GMB 298. pet[it] Trég[uier] gwenañnen, pl. gwenañn.

    ●(1907) BOBL 23 novembre 165/2c. Evid kas kuit ar gwenan divar an daouarn. ●(1925) BILZ 136. ho koanvennou, ho kwenaennou pe ho tarvoedennou. ●(1929) MANO 124. An Tad Maner, en doa eur wenonenn var e zremm.

    (2) Fistule.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. une fistule lacrymale, tr. «ur c'huinohen talel lagat.»

    ●(1934) BRUS 223. Une fistule, tr. «ur uinoen –neu.»

  • gwenaennek
    gwenaennek

    adj. Verruqueux.

    ●(1732) GReg 955b. Plein de verrües, tr. «güennaënnecq.»

  • gwenaennet
    gwenaennet

    adj. Qui a des verrues.

    ●(1895) GMB 298. pet[it] Trég[uier] gwenañnet, qui a des verrues.

  • gwenaennus
    gwenaennus

    adj. Verruqueux.

    ●(c.1500) Cb 103a. [guenhaenn] Jtem verrucosus / sa / sum. g. plain de poureaulx. b. guenhaennus.

    ●(1732) GReg 955b. Plein de verrües, tr. «Güennaënnus.»

  • gwenaer
    gwenaer

    m. –ion (chasse) Veneur.

    ●(14--) N (après 272). An guiznezl, tr. «Le veneur.» ●273. Me hoz guinhezl, tr. «moi votre veneur.» ●(1499) Ca 106a. Guinhezr vide in hemolch. Jtem cest ga. veneur.

    ●(1732) GReg 156a. Maître chasseur, tr. «Guyner. p. guynéryen.» ●725a. Piqueur, chasseur à cheval, qui fait courir les chiens, tr. «Guënaëzr. p. guënaëzryen. guinaezr. guïnezr. pp. yen.» ●951b. Veneur, tr. «guynaër. p. guynaëryen.»

    ●(1931) VALL 775b. Veneur, tr. «gwenaer (et gwinaer) pl. ien.»

  • gwenaerezh
    gwenaerezh

    m. (chasse) Vénerie.

    ●(1931) VALL 775b. Venerie, tr. «gwenaerez (et gwinaerez) m.»

  • gwenaeri
    gwenaeri

    f. (chasse) Vénerie.

    ●(1732) GReg 951b. Venerie, tr. «guynaëry.»

  • gwenan / gweren
    gwenan / gweren

    coll.

    I. (entomologie)

    (1) Abeilles.

    ●(1575) M 2248-2249. het quelyen na guenan / Quen paut han drouc Ælez, tr. «essaim de mouche ni d'abeilles / Si abondant que les mauvais anges.»

    ●(1659) SCger 81b-82a. mouche a miel, tr. «guenanen p. guenan.» ●(1710) IN I 366. pa gommanç ar goradur eus ar guenan en em furmi. ●(1732) GReg 4b. Abeille, tr. «Guenanen. p. guënan.» ●(1744) L'Arm 3b. Abeille, tr. «Guirinenn.. pl, guireinn. f.»

    ●(1838) OVD 54. En iragned ne lahant quet er gùirén. ●(1849) LLB 415-416. guérein é punein, / É tichen, é sewel hag é vilionein. ●1649. Er guérein e gar bout tostik d'ur feten skler. ●(1856) VNA 27. des Abeilles, tr. «Gùirén.» ●(1876) TDE.BF 805. Bloavez ed, bloavez gwenan ne vez ket. (Les longues chaleurs ne sont pas favorables aux abeilles.) ●(1889) ISV 466. e kichen ar bleun eleac'h ma za ar guenan da bicota !

    ●(1921) FHAB Kerzu 337. Penôs goanvi ar gwenan ? ●(1934) BRUS 246. Une abeille, tr. «ur uénénen, pl. guénén.» ●(1939) KOLM 41. taoleu guénén.

    ►[avec marque du diminutif au pluriel]

    ●(1710) IN I 366. ar guenanigou-se a guemer diaouasquel (lire : diouasquel).

    (2) Leur-wenan : rucher.

    ●(1957) ADBr lxiv 4/470. (An Ospital-Kammfroud) Leur : n. f. – S'accompagne assez souvent d'un déterminatif : leur-zi, leur-zorna, leur-golo (le pailler), leur-wenan (le rucher).

    (3) Mamm-wenan : reine des abeilles.

    ●(1732) GReg 826b. Le Roy des abeilles, tr. «Mam ar guënan. ar vam vénan.»

    ●(1922) EOVD 108. Er vam-guérén ne lam ket ag hé ruchen, bet ken ne huél ol hé sujité tolpet tro-ha-tro dehi.

    (4) Roue ar gwenan. Voir roue.

    (5) Taol-gwenan : essaim d’abeilles.

    ●(1732) GReg 368a. Essaim, ou essain, une volée de jeunes abeilles, tr. « taul guënan. p. taulyou guënan.»

    ●(1910) MBJL 158-159. ar boubou a zav elec'h ma zo eun tôl gwenan. ●(1942) DHKN 118. é ta (...) taoleu-guénén de varein doh en hantolér-sé.

    (6) Hed-gwenan : essaim d'abeilles.

    ●(1499) Ca 81a. de mouches qui font la cire. b. hetguenan. 110b. Het guenan vide in examen. ●(1575) M 2248-2249. het quelyen na guenan / Quen paut han drouc Ælez, tr. «essaim de mouche ni d'abeilles / Si abondant que les mauvais anges.»

    ●(1710) IN I 291. evel un ædguenan. ●(1732) GReg 368a. Essaim, ou essain, une volée de jeunes abeilles, tr. « Hed guënan. p. hedou guënan.»

    II. sens fig., fam.

    (1) Gwenan plom : balles de fusil.

    ●(1915) MMED 120. Klevet a reas meur a gant gwech guenan ploum o sutal e kichen he ziouskouarn, mes ne oue ket tizet gant hini ebet.

    (2) (couture) Toulloù gwenan : arrangement d'une robe en forme d'alvéoles d'abeilles.

    ●(1896) GMB 703-704. pet[it tréc[orois] toulo gwenan arrangement d'une robe, en forme de cellules d'abeilles, ce qui dispense d'employer une garniture.

    III.

    (1) Bezañ un taol-gwenan da vezañ : on attend une naissance.

    ●(1967) BAHE 52/32 (T) M. Klerg. E Treger vihan e klever a-wechoù : eno zo un taol gwenan da vezañ = emañ an dud da greskiñ e-barzh.

    (2) Stank evel ar gwenan : être très nombreux.

    ●(1792-1815) CHCH 104. En tauleu arnehé kes (lire : ker) stank èl er guérén.

    (3) Birviñ evel un taol-gwenan : voir birviñ.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...