Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 76 : de digavellin (3751) à digempennaj (3800) :- digavelliñdigavelliñ
v. tr. d. Arracher (la queue d'un crustacé).
●(1977) PBDZ 774. (Douarnenez) digaeliñ, tr. «arracher la queue d'une langouste, d'un homard.»
- digavus
- digec'hiñ
- digedaou daoudigedaou daou
interj. Onomatopée qui imite le bruit du train.
●(1990) HYZH 186-187/60. Me 'gleve an tren : digedaou daou ! digedaou daou !...
- digef
- digefiañ
- digefluskdigeflusk
adj.
(1) Immobile.
●(c.1500) Cb [diqueulusq]. g. non meu id est non motus. b. diqueulusq.
●(1732) GReg 808a. Un corps qui est dans le repos, tr. «un dra diguefflusq.»
●(1847) FVR 250. Pa welaz an holl war ho daoulin, o kana meuleudiou da Virabeau, hen, soun ha digeflusk, a griaz a vouez huel : Idolatriach, idolatriach eo kement-ma ? ●(1876) TDE.BF 126b. Digeflusk, adj., tr. «Immobile, stable.» ●(1877) EKG i 184. Mez hen, digeflusk ha sounn evel eur peul, a grie atao : – Idolatriach ! idolatriach !
(2) Ferme.
●(1847) FVR ii. kalz hag a choumaz digeflusk ebarz ar Feiz.
(3) Bezañ digeflusk ouzh ub. : être ferme avec qqn.
●(1926) FHAB Du 434. ma vez mat ouz he zud, sioul e-kenver he gwaz, digeflusk ouz he bugale, habask ouz he anevaled, ha kempenn war bep tra.
- digeinañdigeinañ
v.
I. V. intr.
(1) Se redresser, relever l'échine.
●(1907) AVKA 169. Evel ma talc'hent, e tigeinas hag e respontas d'he : «(…). ●(1912) BUAZpermoal 922. Digeinan ra gant mil boan. ●(1957) ADBr lxiv 4/453. (An Ospital-Kammfroud) Digeina : v. – Digeina Redresser le dos après être demeuré longtemps courbé : poan am-eus o tigeina goude beza chomet stouet keid-all.
(2) sens fig. Sortir d'une mauvaise situation.
●(1910) MBJL 13. n'hellont gwej ebet digeinan. ●(1927) FHAB Meurzh 64. Mar gallan digeinan.
II. V. tr. d. Ôter le dos (d'une chaise, etc.).
- digeitdigeit
adj. Qui n'est pas de même longueur.
●(1933) OALD 45/206. Ar frammadur anezañ a oa graet a beuliou hag a goadennou dero digeit.
- digej .1digej .1
adj.
(1) Pur, non mélangé.
●(1732) GReg 765b. Pur, pure, simple, sans mélange, tr. «Van[netois] digeich.» ●(1744) L'Arm 314b. Pur, pure, sans mélange, tr. «Digueinge.»
●(1904) DBFV 51b. digéj, adj., tr. «sans mélange, pur.» ●(1905) DIHU 2/27. er mél sé e vé digeij. ●(1907) VBFV.fb 81b. pur, tr. «digej.» ●(1934) BRUS 156. Pur, tr. «digeij (sans mélange).» ●(1942) DHKN 42. er blijadur digéj.
(2) (domaine maritime) (en plt d'un rocher) Asséché.
●(1962) TDBP II 247. Ar garreg a vo digej pa vo eet ar mor euz en-dro dezi, tr. «le rocher sera dégagé (débloqué, libre) quand la mer s'en sera retirée.»
- digej .2digej .2
m. Épellation.
●(c.1500) Cb. [sillabisiaff] sillabatim ad. b. dre digueg.
●(1927) GERI.Ern 105. digeiz, digej m., tr. «épellation.»
- digej .3digej .3
voir digejañ
- digejadur
- digejañ / digejiñ / digejdigejañ / digejiñ / digej
v. tr. d.
(1) Épeler.
●(1499) Ca 62a. Digueg. g. espeller. ●(c.1500) Cb 63b. Digueg. g. apeller. ●(c.1500) Cb. [sillabisiaff] sillabo as. g. espeller. b. diguegaff.
●(1659) SCger 52a. epeler, tr. «diguech.» ●142b. diguech, tr. «epeler.»
●(1876) TDE.BF 126b. Digech, v. a. et n., tr. «Epeler.»
(2) Dire, prononcer, articuler.
●(1924) BILZbubr 43-44/1021. pep-hini a zigechas e hano, hini e dad, hini e vamm. ●(1925) BILZ 127. «Tevel hag ober» a zigeche ar pôtr. ●176. poan an nevoa ar pôtr o tigech ar giriou.
►absol.
●(1847) MDM 108. Ha pa goummansed ive da zeski deguech.
(3) Énumérer.
●(1924) BILZbubr 43-44/1022. Ped ? Digech ha buan.
(4) Déchiffrer.
●(1912) MMPM 121. lenn awalc'h a wie evit degech ar gazetennou louz ha difeiz.
(5) Guérir par oraison.
●(1952) LLMM 32-33/132. (Douarnenez) Digijiñ ar c'hleñved : lakaat ar c'hleñved da dremen, en un doare hud. Kaset eo bet d'ur vaouez da zigijiñ.
(6) Démêler.
●(c.1718) CHal.ms i. demesler, tr. «dilouiein, diuroüillein, digaigein.» ●(c.1718) CHal.ms ii. Inseparable, tr. «n'helquet bout separet digaiget dispartiet en eil doh Eguilé.» ●(1744) L'Arm 99a. Demêler, tr. «Digueigein.»
●(1904) DBFV 51b. digéjein, v. a., tr. «démêler, dégager, séparer.»
(7) (pêche) Séparer des nappes de filet.
●(1977) PBDZ 775. (Douarnenez) digijiñ, tr. «séparer des nappes de filet qui ont été mariées.»
(8) (?) Bien examiner (?).
●(14--) N 367-368. Oz sout outy nac ouz digueig / Tra sacrileig eo ma mecher, tr. «En s'attachant à mon cas et en l'examinant bien, (?) / (On trouve que) c'est un sacrilège.»
- digejerdigejer
m. Celui qui épelle.
●(c.1500) Cb. [sillabisiaff] sillabificus / a / um. b. sillaber digueger.
- digejerezh
- digejidigezh
- digejiñdigejiñ
voir digejañ
- digelc'hiñdigelc'hiñ
v. tr. d. Décercler (un tonneau).
●(1977) PBDZ 775. (Douarnenez) digelc'hiñ, tr. «décercler, enlever les cercles (à un tonneau, un baril, etc.).»
- digelenn .1
- digelenn .2
- digelienañ / digelioniñdigelienañ / digelioniñ
v.
(1) V. tr. d. Chasser les mouches (d'un endroit), émoucher.
●(1723) CHal 55. Diguellionnein, ou digilyonnein, tr. «Emoucher.» ●(1732) GReg 333b. Emoucher, chasser les mouches, tr. «Diguellyena. pr. diguellyenet.» ●(1744) L'Arm 246a. Chasser les mouches, tr. «Diguelionnein.»
●(1856) VNA 27. Chasser des Mouches, tr. «Diguelionnein.» ●(1888) SBI II 88. digeilleni he gezec, tr. «émoucher ses chevaux.»
●(1904) DBFV 51b. digelionein, v. a., tr. «émoucher, chasser les mouches.» ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Diskelienni, tr. «chasser les mouches de (digelieni, kentoc'h).» ●(1962) EGRH I 57. digelienañ v., tr. « émoucher. » ●(1965) BAHE 46/48. Tom (lire : tomm) ken ma rank daou mont da zigelienañ un !
(2) V. pron. réfl. En em zigelienañ : faire fuir les mouches de soi.
●(1920) FHAB Gouere 406. Eur marc'h oc'h en em zigeilhena. ●(1935) OALD 51/11. heja e lost d'en em zigeliena.
- digelienenniñdigelienenniñ
v. tr. d. Chasser les mouches (d'un endroit).
●(1900) LZBg 57 blezad-1añ lodenn 38. Tèr moéz (...) en digelionenné.
- digeliener .1digeliener .1
m. –ion Celui qui chasse les mouches.
●(1744) L'Arm 128b. Emouchoir (...) Celui qui &c., tr. «Diguelionnour.. nerion.»
●(1904) DBFV 51b. digelionour, m. pl. –nerion, tr. «celui qui émouche.» ●(1929) SVBV 46. unan anezo, an digeliener, moarvat, a hej-dihej (...) e beg eur vaz hir eun aveler pluñv struskañval.
- digeliener .2
- digelienouerdigelienouer
m. Chasse-mouches.
●(1876) TDE.BF 126b. Digelienouer, s. m., tr. «Emouchoir pour chasser les mouches.»
- digelioniñdigelioniñ
voir digelienañ
- digellidañdigellidañ
v. tr. d. Dégermer.
●(1907) BOBL 19 janvier 121/2e. ho digellida [an avalou douar], rag an dic'hoan a zo eur poëzon hanvet e gallek Solanine. ●(1961) EVBF II 603. Les germes, ou pousses (…). Certaines pousse, devenues trop grandes, doivent être cassées avant la mise en terre, afin que d'autres sortent. Le verbe est : digellida (Ploz[évet], Pley[ben]).
- digeltiek
- digeltiekaatdigeltiekaat
v. tr. d. Déceltiser.
●(1920) MVRO 37/1a. trec'het ganto, lakeet dindan o damani, ha digeltieket a yez hag a relijion.
- digemenn
- digemerapl
- digemm .1digemm .1
adj.
(1) Qui ne change pas.
●(1931) VALL 243a. Égal, qui ne change, pas, indifférent, tr. «digemm.»
(2) Inchangé.
●(1931) VALL 375b. Immuable, inchangé, tr. «digemm ou digemmet suiv. sens.» ●381b. Inchangé, tr. «digemm.»
(3) Kemm-digemm : instable, qui change tout le temps.
●(1931) VALL 393b. Instable, tr. «kemm-digemm.»
- digemm .2
- digemmadur
- digemmañdigemmañ
v.
(1) V. tr. d. Distinguer, différencier.
●(1927) FHAB Du 232 (pajennad Breuriez-veur ar brezoneg). Mat e ve, d'am meno, digemma etre damani «triste» ha «sans entrain, lent dans ses actes» ha domani «domaine, domination». ●(1931) VALL 224b. Distinction de l'âme et du corps, tr. «digemma an ene diouz ar c'horf.»
(2) V. pron. réfl. En em zigemmañ : se distinguer.
●(1931) VALL 224b. se distinguer, tr. «en em zigemma.»
- digemmdeddigemmded
f. Stabilité.
●(1931) VALL 708b. Stabilité, qualité de ce qui ne change pas, tr. «digemmded f.»
- digemmderdigemmder
m. Stabilité.
●(1931) VALL 708b. Stabilité, qualité de ce qui ne change pas, tr. «digemmder m.»
- digemmeskdigemmesk
adj.
(1) Pur, qui n'est pas mélangé.
●(1732) GReg 765b. Pur, pure, simple, sans mélange, tr. «digemesq.»
●(1876) TDE.BF 127a. Digemmesk, adj., tr. «Non mélangé, sans mélange.»
●(1909) KTLR 214. guelet a raan e ma va goad o redek digemesk en da goazied. ●(1920) MVRO 22/1a. bleud gwiniz digemmesk.
(2) Pur, sans tache.
●(1868) FHB 188/251b. pur, digemmesk a beb fazi.
(3) fig. Complet, plein de.
●(1943) HERV 109. Nag evurus ez oa bet Hervelina en ti-mañ ha fenoz c’hoazh e vije digemmesk he eurvad.
(4) (Or) pur.
●(1929) SVBV 132. dournellou aour digemmesk.
(5) (Race d'animaux) pure.
●(1866) FHB 68/128a. ar wenn jatal hanvet gwen breton diguemesk.
- digemmeskadur
- digemmeskañ
- digemmet
- digemmusdigemmus
adj. Immuable, qui ne peut être changé.
●(1931) VALL 375b. Immuable, qui ne peut être changé, tr. «digemmus.»
- digemmusted
- digempenn .1digempenn .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. (en plt de qqn, d'un animal)
(1) Dévergondé, dissolu.
●(c.1718) CHal.ms i. dereglé, tr. «dibordet, disordrennet digampen.» ●(1790) MG 127-128. ur prièd digampèn.
●(1857) GUG 12. Mar d'on bet scan ha digampen. ●(1897) EST 57. Er bautred n'en dint bet jaméz disolitoh. Nag er merhed iouank digampennoh tr. «Jamais les jeunes gens n'ont été plus dissolus, ni les jeunes filles plus dévergondées.»
●(1904) DBFV 51a. diganpen, adj., tr. «dévergondé.» ●(1925) DIHU 171/325. Kuhet hou krohen, / Merhed digampenn… ●(1939) RIBA 76. Deu chistraour brein ha digampen.
(2) Indocile.
●(1749) AP 70-71. bugalé disséent ha digampen. ●(1790) MG 139. Bout-ç'ou memb bugalé quen digampèn, ma rehènt goab ag ur bénigèn pehani ne rehai quet a zroug dehai.
●(1904) DBFV 51a. diganpen, adj., tr. «indocile, dévergondé.»
(3) Sale.
●(1932) BRTG 138. Karget é é greu de Latira a vuohed negañnus ha digampen.
(4) (en plt d'un cheval) Fringant.
●(1904) DBFV 51a. diganpen, adj., tr. «(cheval) fringant.»
B. (en plt de qqc.)
(1) Désordonné, en désordre.
●(1732) GReg 677b. Qui est en sans ordre, tr. «Diguempen.» ●(17--) TE 1. ur yoh danné diforge ha digampèn é creis un diffourniss tihouél ha blaouahus.
●(1882) BAR vii. eur boket (…) daoust dezhan da veza ken dister, ken paour ha ken digempenn. ●266. ti an Intron-Varia ken digempenn, hanter zisto, dibrenest ha discloz. ●(1896) HIS 6. er péh en doé krouéet a getañ, ne oé nameit ur iohad digampen keij-meij é kreiz en tihoélded.
●(1904) DBFV 51a. diganpen, adj., tr. «informe, sans ordre, âpre, incongru.»
(2) Déréglé, immodéré.
●(1790) MG 350. guet hé devotioneu digampèn.
●(1804) RPF 192. ur youanctis fol ha digampein. ●(1838) OVD 70. dihoallet ne zehé tregasse digampèn er bed de zivarchein hou calon. ●(1854) PSA I 12. el libertinage fol ha diganpen.
●(1904) DBFV 51a. diganpen, adj., tr. «immodéré, (vie) déréglée.»
(3) Inconvenant.
●(1922) EOVD 100. disklérien é kovézion ur geu distér, ur gonz un tammig diganpen.
(4) (en plt du vent) Violent.
●(1849) LLB 637. En amzer e zou kri, en ahuel digampen.
●(1904) DBFV 51a. diganpen, adj., tr. «(vent) violent.»
(5) (en plt d'un chemin) Accidenté.
●(c.1718) CHal.ms ii. montueus rabouteus, tr. «digampen rabottus.»
●(1838) OVD 112. haval doh tud péré e bressér de vontein a haste ar lein ur manné ihuél dré un hènt digampen.
II. Adv.
(1) (Vivre) d'une manière dissolue, dissolument.
●(1900) LZBg 57 blezad-1añ lodenn 17. en danjér e zou é viùein digampen.
(2) D'une manière désordonnée.
●(1904) DBFV 51a. diganpen, adv., tr. «de façon déréglée, à la débandade.» ●(1904) LZBg Gouere 147. er lestr e gomans monet diganpen èl un dén mèu.
- digempenn .2digempenn .2
m. Désordre.
●(1931) VALL 204a. Dérangement, tr. «digempenn m.» ●209b. Désordre, tr. «digempenn m.»
- digempenn .3digempenn .3
voir digempenniñ
- digempennadurdigempennadur
m. Dérèglement.
●(1904) DBFV 51a. diganpennadur, m., tr. «indocilité, dérèglement, excès.»
- digempennadurezhdigempennadurezh
f.
(1) Malpropreté.
●(1732) GReg 597a. Malpropreté, saleté, ordure, tr. «diguempennadurez. p. ou.»
●(1857) CBF 85. Diwarbenn ar gempennadurez hag an digempennadurez, tr. «sur la propreté et la malpropreté.» ●(1876) TDE.BF 127a. Digempennadurez, s. f., tr. «Malpropreté, dérangement.»
(2) Désordre.
●(1931) VALL 209b. Désordre, tr. «digempennadurez f.»
- digempennaj