Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 74 : de digaeraat (3651) à digaotet (3700) :- digaeraat
- digailhardigailhar
adj.
(1) Pur, non souillé.
●(1876) TDE.BF 125b. Digaillar, adj., tr. «Sans boue, sans ordures.» ●(1886) SAQ I 10. e vevas digaillar e peb giz epad he buez hed ha hed. ●(1889) ISV 310. derc'hel he zae digaillar. ●(18--) SAQ I 44. Doue a c'houlenn ma kerzimp digaillar var hent ar barados. ●(18--) SAQ II 430. Eurus ar re a gerz digaillar, gant an hent, hag atao ervez lezen Doue.
●(1907) PERS 310. digaillar sae venn he vadiziant. ●(1911) BUAZperrot 197. an Oan digailhar, dizaotr, disi ha dinam. ●(1912) MMKE xvii. Ar bugel a zo evelse : e spered eon c'hoaz, e galon digailhar.
(2) (en plt d'un travail) Qui ne salit pas.
●(1872) DJL 6. brema n'eus an hini [ar garg] digalliar a feneant.
(3) (en plt d'une langue) Pure.
●(1907) MVET 2. Ra virint ivez o brezonek yac'h ha digailhar dioc'h ar sklabez gallek a zigas lod anezo eus a Vret !
- digailharañdigailharañ
v. tr. d. Laver, nettoyer, décrotter.
●(1659) SCger 40b. decrotter, tr. «dicaillara.» ●(1732) GReg 253a. Decrotter, tr. «Digailhara. pr. digailharet.»
●(1876) TDE.BF 125b. Digailhara, v. a., tr. «Décrotter.» ●(1890) MOA 204a. Décrotter habits, tr. «digaillara dillad.»
●(1907) PERS 28. He blijadur eo digaillara anezho [ar beorien] ha laza an hostizien a gave var ho dillad fank. ●(1914) DFBP 81a. décrotter, tr. «Digaillara.» ●(1931) VALL 190a. Décrotter, tr. «digailhara.»
- digalastrañdigalastrañ
voir diganastrañ
- digalastriñdigalastriñ
voir diganastrañ
- digalediñdigalediñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Amollir.
●(1732) GReg 33b. Amolir, rendre moins dur, tr. «Digaledi. pr. digaledet.» ●(1744) L'Arm 12b. Amolir, tr. «Digalédein.»
●(1962) EGRH I 57. digalediñ v., tr. « perdre sa dureté. »
(2) Déconstiper.
●(1732) GReg 557a. Lacher le ventre, tr. «digaledi.»
●(1876) TDE.BF 125b. Digaledi ar c'hof, tr. «lâcher le ventre.»
●(1927) FHAB Gouere 145. Eun doare aes da zigaledi ar c'horf evid ar re ne garont ket kemeret spurjou. ●(1931) VALL 147b. bon contre la constipation, tr. «mat da zigaledi ar c'horf.»
(3) Assouplir (des chaussures).
●(1924) BILZbubr 43-44/1025. Digaledet int bet gant al lardigenn, duet gant ar galc'hudenn.
II. V. intr. sens fig. Cesser d'être dur.
●(1911) SKRS II 52. he galoun ker kaledet koulzkoude a zeu bep eun tammik da zigaledi.
- digaledus
- digaletaat
- digalon .1digalon .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. (en plt de qqn)
(1) Sans cœur, cruel.
●(1902) PIGO I 219. an den digalon a oa o ren warnoc'h. ●(1904) DBFV 51a. digalon, adj., tr. «sans cœur.»
(2) Lâche.
●(1659) SCger 32b. couard, tr. «digalon.» ●94b. poltron, tr. «digalon.» ●(1732) GReg 224a. Sans courage, qui n'a point de courage, tr. «digaloun.» ●557a. Lâche, qui n'a point de cœur, tr. «Digalon.»
●(1867) MGK 61. Evit-han da vout digaloun, / A lakea ann holl da grena. ●(1868) FHB 175/146b. tud digalon pa lezent evelse didama ho rouantelez. ●(1880) SAB 88. ar bobl dizantel, digalon ha dizacred.
●(1904) DBFV 51a. digalon, adj., tr. «lâche.»
B. (en plt de qqc.) fait par qqn sans cœur.
●(1878) EKG II 212. pa gomzan a draou ker kriz, ken digaloun ha maro ar paour keaz koueriad.
II. Adv. À contre-cœur.
●(1939) RIBA 139. ha monet e hra getè digalon kaer.
- digalon .2digalon .2
f.
(1) Découragement.
●(1732) GReg 252a. Il est tombé dans le découragement, tr. «an digaloun a so gand-hâ.»
●(1847) FVR 368. ma teuaz enn eunn taol, e 1812, ar skourn, ann dienez, ann emgannou, ann digaloun da goll, e gweleac'hiou ien ar Rusia, ar c'haera arme a oa biskoaz gwelet war droad. ●(1866) LZBt Ebrel 105. e oa ar gristenien-geaz enn eunn digalon ar brasan.
(2) Lâcheté.
●(1931) VALL 414b. Lâcheté, tr. «digalon m.»
- digalon .3
- digalondebdigalondeb
s. Désespoir, découragement.
●(1921) LABR iii. Meit ne badé ket pél er goéhat-se a zigalondeb.
- digalonder
- digalonegezh
- digalonek
- digalonekaatdigalonekaat
v.
(1) V. intr. Perdre courage, se décourager.
●(1876) TDE.BF 126a. Digalounekaat, v. n., tr. «Perdre courage.» ●(1878) EKG II 87. n'em boa ket a c'hoant da zigalounekaat. ●122. eur penn kalet, ne zigalouneka jamez.
●(1903) MBJJ 205. N'int ket dare kennebeut da zigalonekât.
(2) V. pron. réfl. En em zigalonekaat : perdre courage, se décourager.
●(1862) JKS 31. Arabad eo eta d'e-omp en em zigalounekaat. ●109. ne dle ket koll fisians nag en em zigalounekaat.
- digalonekaet
- digalonekausdigalonekaus
adj. Décourageant, désespérant.
●(1931) VALL 189b. Décourageant, tr. «digalonekaüs.» ●208b. Désespérant, tr. «digalonekaüs.»
- digaloniezh
- digaloniñdigaloniñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Décourager.
●(17--) TE 246. eit ou lorhein hac ou digalonein.
●(1928) LEAN 94. An tammigou trubuilh-ze o dije digalonet marteze re all.
(2) Digaloniñ (ub.) ouzh udb. : faire perdre l'envie de.
●(1838) OVD 270. ne glasque nameit hou yennein hac hou tigalonein doh en œvreu mad.
II. V. intr. Perdre courage.
●(1864) SMM 85. Dioual da zigaloni. ●139. Hoc'h ene, gant an anken, a ve poulzet da zigaloni.
III. V. pron. réfl. En em zigaloniñ : se décourager.
●(1907) BSPD I 81. lod aral, spontet é huélet en tourmanteu blaoèhus é oent eit gouzanv, hum zigaloné. ●159. el lakat d'hum zigalonein.
- digalonus
- digalzañ / digalziñ
- digalzer
- digalziñdigalziñ
voir digalzañ
- digamambredigamambre
adj.
(1) Sans manières, sans façons.
●(1909) FHAB C'hwevrer 48. giziou digamambre ar Vretouned. ●(1962) EGRH I 57. digamambre a., tr. « simple, sans manière. »
(2) Qui ne font pas de manières, de façons.
●(1913) FHAB C'hwevrer 52. ar skouadren vihan-ze, pôtred digamambre varnezi. ●(1931) VALL 290a. gens sans façons (qui ne font pas de manières), tr. «digamambre L[eon].»
- digammdigamm
adj.
(1) Adj. Droit, sans courbure.
●(1849) LLB 843. en eflen digam. ●(1895) GMB 157. pet[it] Trég[uier] digam non courbé.
●(1904) DBFV 51a. digam, adj., tr. «qui n'est pas courbé, droit, effilé.» ●(1934) BRUS 119. Droit, tr. «digam (sans courbure).»
(2) Loc. adv. Kamm-digamm : boitillant.
●(1977) PBDZ 783. (Douarnenez) kamm-digamm, tr. «qui marche en boitant.»
- digammañ/ digammiñdigammañ/ digammiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) (en plt d'une voie) Rectifier.
●(1928) BREI 54/1b. digrec'hian, digamman, kompezan, touflean an holl henchou-treuz 'tre Keraez ha Gwengamp... ●(1974) SKVT III 12. digammañ an hentoù hedro.
(2) Faire cesser (qqn) d'être boîteux.
●(1921) GRSA 269-270. un dén (...) hag e zizallè er geih tud, ou divoarè, ou digammè, ou diglenùedè.
(3) Redresser, détordre, dégauchir, défausser.
●(1732) GReg 257b. Degauchir, tr. «digamma. pr. digammet.» ●(1744) L'Arm 96a. Degauchir, tr. «Digammein.. étt.»
●(1876) TDE.BF 126a. Digamma, v. a., tr. «Dégauchir, redresser.» ●(1895) GMB 157. digamañ, tr. «redresser, pet[it] Trég[uier].» ●(18--) SAQ II 61. Eur blanten iaouank a zo eaz da zigamma ; eur blanten goz a dorfe kentoc'h eget eüna.
●(1904) DBFV 51a. digammein, v. a., tr. «dégauchir.» ●(1931) VALL 191a. Défausser, tr. «digamma.» ●(1934) BRUS 80. Redresser (décourber), tr. «digammein.»
(4) sens fig. Rendre honnête suivant les préceptes.
●(18--) SAQ II 103. Red eo ive digamma, euna, divosa 'n ene.
II. V. intr. Cesser d'être courbé.
●(1895) GMB 157. digamañ, tr. «cesser d'être courbé, pet[it] Trég[uier].»
- digammiñdigammiñ
voir digammañ
- digampadur
- digampiñdigampiñ
v. intr.
(1) Décamper, lever le camp.
●(1732) GReg 248b. Decamper, tr. «Van[netois] digampeiñ.» ●(17--) TE 91. a pe oai rét digampein.
●(1904) DBFV 51a. diganpein, v. n., tr. «décamper.»
(2) Décamper, s'enfuir rapidement.
●(17--) VO 43. ean e zigamp quer sontil, que-ne spurmantèr quet dré-men e pass.
●(1856) VNA 187. pour moi je décampe, tr. «eid-on-mé me zigamp.» ●(1877) EKG I 297. ne zaleaz ket da zigampi ac'hano.
- digampost
- diganastrañ / diganatrañ / diganastriñ / digalastriñ / digalastrañdiganastrañ / diganatrañ / diganastriñ / digalastriñ / digalastrañ
v. tr. d.
(1) Écanguer (le lin, le chanvre).
●(1931) VALL 235a. Écanguer le lin, chanvre, séparer la partie ligneuse, tr. «diganastra, –tri L[éon].» ●(1962) EGRH I 57. diganastrañ, diganastriñ v., tr. « écanguer (le lin, le chanvre…). » ●(1984) HBPD 11. guélet em es er labourér doh en dihélestrein ar é varhkoed [er hoarh].
(2) sens fig. Donner une raclée à, rosser.
●(1907) FHAB Kerzu 317. Ar Gouarnamant hen d'euz lavaret rei da baotred ar Maroc eun distres euz ar re vella. M'oarvad, araog ma lennot Feiz ha Breiz, e vint bet digalastret. ●(1929) CDFi 19 janvier. an ankou zo o vont da gerc'hat an tri laer am eus diganatret.
- diganastriñdiganastriñ
voir diganastrañ
- diganatrañdiganatrañ
voir diganastrañ
- digantdigant
prép.
(1) De.
●(1499) Ca 62a. Digant. g. de. ●(c. 1501) Donoet 17-13. ate, diguenide, tr. « ate, par toi »
●(1847) FVR 166. bean eou eur ro diant Doue.
(2) D'avec.
●(1612) Cnf 29a. reueliff nep secret cleuet digant vn den arall. ●45b. An heny à pren digant an ezomec è eth.
●(1710) IN I 397. ec'his ur gouan calet eo, peini a lam he oll guenet digat an douar. ●(1732) GReg 314b. Il nous a échapé, tr. «Achapet eo digueneomp. achapet eo quyt diganeomp.» ●(1752) BS 17. tennet vezo diguenet ar sclerigen. ●(1792) BD 1232-1233. ma calon aso glacharet / Pan doch diguenemp dessedet, tr. «Mon cœur est affligé / Puisque vous nous avez quitté.» ●(17--) SP I 29. Hep sicour dianec'h.
●(1862) BSH 69. Vit cavet digane êno eul louncquaden. ●(1888) SBI II 134. Digant unan ar vêleienn, tr. «De l'un quelconque des prêtres.»
●(1905) ALLO 39. Hanter kant lur evit mezer / A glaskan diganed, straner.
(3) [avec le v. «goulenn»] À.
●(1612) Cnf 27a. ha da goulen digantaff, pe-rac ez edoc'h-huy aman. ●(1621) Mc 84. autreit diff an pez á goullennaff digueneoch.
●(c.1680) NG 195. Deguet Joseph e voy goulenet. ●537-538. E goulen deguet Doué / Vangeancë ol ahanamp. ●(1752) BS 17. Petra c'houlennit-u diguenê, va Doue ? ●(17--) EN.ap 35. dre sé e houllenan diannach compagnonnes, tr. «aussi je vous demande, compagnie.»
●(1847) FVR 166. red eou eta hen goulenn diant-han dre ar iun, ar beden hag ann aluzon. ●(1852) MML 36. hag e c'houl dian'hîn. ●(1877) EKG I 9. goulennet diganthan ar memes tra. ●(1884) BUZmorvan 1. Ne c'houlennann diganez nemed eunn dra.
●(1900) MSJO 23-24. Doue a c'houlen daganen. ●(1934) PONT 23. ar pez a c'houlenn diganto.
►[form. conju.]
S1 diganin
●(1752) BS 17. diguenê.
●(1852) MML 36. dian'hîn. ●(1862) BSH 69. digane.
●(1900) MSJO 23-24. daganen.
S2 diganit / diganide / diganez
●(c. 1501) Donoet 17-13. diguenide.
●(1752) BS 17. diguenet.
●(1884) BUZmorvan 1. diganez.
●(1905) ALLO 39. diganed.
S3m digantañ
●(1612) Cnf 27a. digantaff. ●(1621) Mc 59. digantaff.
●(1847) FVR 166. diant-han. ●(1877) EKG I 9. diganthan.
S3f diganti
P1 diganimp / diganeomp
●(1732) GReg 314b. digueneomp. diganeomp. ●(1792) BD 1233. diguenemp.
P2 diganeoc'h
●(1621) Mc 84. digueneoch.
●(17--) SP I 29. dianec'h. ●(17--) EN.ap 35. diannach.
P3 diganto
●(1934) PONT 23. diganto.
- digantaj
- digantañ
- digañvdigañv
m. Fin de deuil.
●(1950) ANTK 32. Kerkent hag an digañv, ur c'haer a zimezi ho pezo da vinnigañ.
- digañvetdigañvet
adj. Qui n'est plus en deuil.
●(1977) PBDZ 774. (Douarnenez) digañvet, tr. «qui a quitté le deuil.»
- digañviñdigañviñ
v.
(1) V. intr. Sortir de deuil.
●(c.1836) COM vi moj. 21. Ar c'holl euz eunn Ozac'h n'é-d-a ket hep daélou. / §§§Diganvi a rêeûr goudé kalz a glemmou.
●(1962) EGRH I 57. digañviñ v., tr. « quitter le deuil. »
(2) V. tr. d. Faire sortir de deuil.
●(1966) BRUD 22/7. ne dalvez ket deom klask troiou da douella on daoulagad na da zigañvi on ene : kaset eo bet ganeom d'ar vered disadorn eizteiz zo.
- digañvoùdigañvoù
adj. Sans douleur.
●(1530) Pm 180. En ty maz ve scaff dicaffou, tr. «Dans la maison où il serait, certes sans douleur.»
- digaoc'hdigaoc'h
voir digaoc'hañ
- digaoc'hañ / digaoc'hiñ / digaoc'hdigaoc'hañ / digaoc'hiñ / digaoc'h
v.
I. V. tr. d.
(1) Ôter la merde de, démerder, ébréner, torcher.
●(1876) TDE.BF 126a. Digaoc'ha, v. a., tr. «Décrasser, parlant des enfants.» ●(1890) MOA 204a. Décrasser, v. a. Déc… les enfants, tr. «digaoc'ha ar vugale vihan.»
●(1904) DBFV 52a. digohein, digauhein, v. a., tr. «ôter l'ordure.» ●(1931) VALL 190a. Décrotter les marmots, tr. «digaoc'ha.» ●(1936) IVGA 44. pa ne ve ken evit digoc'ha ar vugale. ●(1960) BAHE 25/32. da zigaoc'hañ ar vugalennoù. ●(1962) EGRH I 57. digaoc’hañ v., tr. « décrasser (un enfant). » ●(1977) PBDZ 775. (Douarnenez) digaoc'hiñ, tr. «démerder.»
(2) par ext. Nettoyer, décrasser.
●(1732) GReg 253a. Decrotter, tr. «digauc'ha. pr. digauc'het.»
●(1905) HFBI 402. é teué oll mérched ar charter da zigaoc'ha ô dilliad. ●(1982) MABL II 71. (Lesneven) digaoc'hañ : tennañ an traoù lous.
(3) sens fig. =
●(1936) BREI 446/1c. Bez o doa eun teod da zigaoc'ha Brezoneg, evel ne vez ket kavet bemdez evit pemp gwenneg.
(4) fam. Donner de l'éducation (à un enfant).
●(1876) TDE.BF 126a. Digaoc'ha, v. a., tr. «Par extension, ce verbe signifie, en termes familiers, donner de l'éducation à un enfant.»
II. V. pron. réfl. En em zigaoc'hañ : se torcher.
●(1922) DIHU 131/67. «Fri hir ha groah dizant. Kouh gavr ha merh chouan. E vouten mé geti nezé eit hi chokein, «Skarh ér mez ag en ti !» Er reskond e zè buan : «Huéh ha fri, emé hi, ha kè d'um zigaohein !» ●(1970) GSBG 332. (Groe) en em zigaoc'hiñ, tr. «se démerder.»
- digaoc'hiñdigaoc'hiñ
voir digaoc'hañ
- digaodiñdigaodiñ
voir digaotañ
- digaotdigaot
m. Bout digaot da ub. : être débrouillard.
●(1919) DBFVsup 16a. digaud, tr. «action de se débrouiller» ●henneh e zou digaud dehou, tr. «c'est un débrouillard.»
- digaotadurdigaotadur
m. Décollement.
●(1732) GReg 251a. Decollement, parlant d'une chose collée, tr. «Digautadur.»
- digaotañ / digaotiñ / digaodiñdigaotañ / digaotiñ / digaodiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Décoller.
●(1732) GReg 251a. Decoller, détacher une chose collée, tr. «Digaudta. pr. digaudetet.»
●(1876) TDE.BF 126a. Digaota, v. a., tr. «Décoller ce qui est collé à la colle.»
●(1904) DBFV 51b. digaudein, v. a., tr. «décoller.» ●(1907) VBFV.fb 27a. décoller, détacher, tr. «digaudein.» ●(1962) EGRH I 57. digaotañ v., tr. « décoller (un vêtement). »
(2) Évider (une toile), ôter l'apprêt (d'une toile, etc.).
●(1732) GReg 381a. Evuider, évider du linge, ou le purger du trop d'empois qu'on y a mis, tr. «Digauta. pr. digautet.» ●(1744) L'Arm 146b. Digaudein el liein ampoézétt.
●(1876) TDE.BF 126a. Digaota, v. a., tr. «évider ou dresser le linge à repasser.»
●(1904) DBFV 51b. digaudein, v. a., tr. «évider (du linge, en ôter l'empois).» ●(1952) LLMM 32-33/132. (Douarnenez) Digaotañ : tennañ ar c'haot : digaotañ ul liñser nevez. ●(1977) PBDZ 775. (Douarnenez) digaotiñ, tr. «enlever l'apprêt (d'un tissu), lui faire son premier lavage.» ●(1978) ARVA I 54. La voile est encore blanche ; quelques sorties seront effectuées pour bien la «dégoder» (éliminer l'apprêt du tissu, et le laisser prendre ses dimensions définitives, du breton digodin, littéralement défroncer) avant le premier cachoutage.
►absol.
●(1732) GReg 381a. La blanchisseuse est à évuider son linge empesé, tr. «Ez ma ar vénneurès o digauta.»
II. V. intr.
(1) Se décoller.
●(1954) VAZA 116. ul lanchore bras-divent anezhañ (…) kerzhout a raen en ur stumm iskis-tre, evel pa vije bet steket gant peg kalvez e izili ouzh e gorf, ha dalc'hmat war var digaotañ, da bep kammed a rae.
(2) Se débrouiller.
●(1919) DBFVsup 16a. digaudein, v. n., tr. «se débrouiller (Arv[or]).»
(3) plais. Aimer les nouvelles modes.
●(1952) LLMM 32-33/132. (Douarnenez) Digaotañ, dre fent, reiñ an ton d'ar modoù nevez. Honnezh a zigaot.
III. V. pron. réfl. En em zigaotañ a, eus udb. : se débarrasser de qqc.
●(1744) L'Arm 374a. il s'en débarasse le mieux qu'il peut, tr. «ean a um zigaud anehai guêllan ma eell.»
- digaoterdigaoter
m. –ioù (habillement) Devant de tablier.
●(1924) DIHU 161/164. (Groe) Digotér, «(s.m.) devantier du tablier.» Dastumet get I.P. Kalloh 1923 (lire : 1913).
- digaotet