Devri

Recherche 'to...' : 883 mots trouvés

Page 1 : de to-1 (1) à todinan (50) :
  • to .1
    to .1

    interj. Ta !

    ●(1869) KTB.ms 14 p 137. To ! to ! n'hen roin da den a-bed.

    ●(1923) AAKL 35. To ! to ! to ! N'eo ket dirazon-me eo e vez graet an azen evelse ! ●(1958) BRUD 4/23. To ! to, Job. Med nann, Job ! ●24. To ! to ! to ! Re denn eo bet ar gentel !

  • to .2
    to .2

    m.

    (1) Couverture, ce qui sert à couvrir les édifices.

    ●(1732) GReg 230a. Ce qui sert à couvrir une maison, tr. «To.» ●(1744) L'Arm 83a. Ce qui a été disposé à couvrir une maison, tr. «Tou.» ●(1752) PEll 884. To, Couverture, ou toit de maison.

    ●(1866) FHB 70/146a. danvez to.

    ●(1983) BRUD 63/25. Eun dervez, e oa eet tad-koz da glask to d'ar menez. Gand balan e veze toet ar hreier.

    (2) spécial. Schiste ardoisier.

    ●(1935) NOME 73. da denna an tao eus ar mengleuziou. ●(1938) IABB 98. Le schiste, tr. «an to, an danvez (la matière).» ●(1940) SAV 18/70. (Pleiben, Gwezeg...) To, ano gourel. Danvez da ober sklent. Sk. : To mat ez eus er vengleuz-mañ. ●(1958) BRUD 3/24. ar spledadou to dizahet. ●32. Ar spledadou to : Filons de schiste. ●(1960) PETO 86. Kailhenn : Ano a vez roet d'eun tamm kalet ha didalvoud a vez kavet en to.

    (3) [en apposition] Qui sert à couvrir (les toits).

    ●(1732) GReg 230a. mæin-to. colo-to. plous-to. cors-to. ●(1744) L'Arm 393a. De la [tuile], tr. «Tivle-tou.» ●(1752) PEll 884. Maën-to, ardoise, à la lettre, Pierre de toit.

    ●(1849) LLB 1694. goleit ind ged plous tô.

  • toag
    toag

    m. –où Taie de lit de plumes.

    ●(1744) L'Arm 377b. Taye de lit de plumes, tr. «Tuæc.. ægueu. m.»

  • toagenn
    toagenn

    f. –où

    (1) Taie d'oreiller.

    ●(1879) ERNsup 168. toagenn, f., taie (d'oreiller), Trég[uier], Go[ello]. ●(1895) GMB 695. Toagen f., pl. o taie (d'oreiller), pet[it] Trég[uier], etc.

    ●(1910) EGBT 66. toagen, f., taie d'oreiller. ●67. C'hwi a lako eun doagen wenn war ar penn-olier. ●(1931) VALL 724b. Taie d'oreiller, tr. «toagenn f.»

    (2) Couverture.

    ●(1920) KZVr 363 - 15/02/20. togen, tr. «couverture (pour toagen, taie).»

  • toagennañ
    toagennañ

    voir toagenniñ

  • toagenniñ / toagennañ
    toagenniñ / toagennañ

    v. tr. d.

    (1) Recouvrir un bassin à bouillie d'enduit.

    ●(1920) KZVr 363 - 15/02/20. togenni, tr. «recouvrir d'enduit le bassin à bouillie.»

    (2) Recouvrir d'une taie d'oreiller.

    ●(1931) VALL 724b. recouvrir d'une taie d'oreiller, tr. «toagenna, toagenni.»

  • toailh
    toailh

    f. –où

    (1) Torchon, essuie-main.

    ●(1732) GReg 862b. Grosse serviette de cuisine pour s'essuïer les mains quand on les a grasses, tr. «Touailh. p. touailhou.»

    (2) Canevas, grosse toile écrue.

    ●(1732) GReg 133a. Canevas, tr. «touailh.»

    ●(1890) MOA 155a. Canevas, tr. «Touaill, m.»

    (3) Lien-toailh : canevas, grosse toile écrue.

    ●(1732) GReg 926b. Toile d'emballage, serpiliere, tr. «léyen-toüailh.»

    ●(1890) MOA 155a. Canevas, tr. «lien-touaill, m.» ●233a. Toile d'emballage, tr. «lien-touaill.»

  • toailhenn
    toailhenn

    f. –où

    (1) Torchon, essuie-main. cf. toailhon

    ●(1744) L'Arm 384b. Touaille (…) Sur un rouleau, tr. «Tuaillênn.. neu.»

    (2) Femme de mauvaise vie.

    ●(1876) TDE.BF 625a. Touaillenn, s. f., tr. «Femme de mauvaise vie.»

  • toailhon
    toailhon

    m. –où Torchon, essuie-main. cf. toailhenn

    ●(1499) Ca 199a. Touaillon. g. touuaille.

    ●(1732) GReg 929a. Torchon, morceau de grosse toile pour essüier &c., tr. «toailhonn. p. toailhoñnou.» ●930a. Touaille, essui-mains sur un rouleau, tr. «Toüailhon. p. toüailhoñnou.» ●(1744) L'Arm 384a. Torchon, tr. «Toaillon.» ●384b. Touaille (…) Sur un rouleau, tr. «Tuaillon.. neu.»

    ●(1876) TDE.BF 625a. Touaillon, s. m., tr. «Linge que l'on place sur un rouleau pour s'essuyer les mains après les avoirs lavées. pl. ou.»

    ●(1907) VBFV.bf 77a. toaillon, m. pl. eu, tr. «essuie-mains.» ●(1934) GTWZ 44. Hag e kemeras an toailhon a-dre douarn e c’hoar.

  • toal
    toal

    f. –ioù, –où

    (1) Nappe de table, d'autel, etc.

    ●(c. 1501) Lv 235/119. toarl gl. mappam. ●(1612) Cnf 24a. touzyerou, (alias,) touaillou an auter.

    ●(1732) GReg 649a. Nappe, tr. «Cor[nouaille] toüal. p. toüalyou. toæl. p. toælyou. Van[netois] tuell.» ●Mettre la nappe, tr. «Lacqât an doüal, ou, an doæl. Van[netois] lacqeiñ an duell.» ●(1752) PEll 884. Toall. dans le Nouv. Diction., est une Nape. ●(1790) MG 365. un duèll de laquad ar en daul. ●(1790) Ismar 545. un duèll ar zeourn er-ré e gommuni. ●(17--) TE 421. golhein treid é Apostolèt, hac ou zorchein guet un duèll.

    ●(1854) PSA II 97. er huennan rah ag en tuelleu. ●(1868) GBI I 498. war un doal-wenn, tr. «sur une nappe blanche.» ●(1897) EST 61. tuelleu, incélieu ha krézieu lan en ti.

    ●(1902) MBKJ 137. Farda a c'houie tousierou, toualiou, lienach evit ann aoteriou. ●(1907) VBFV.bf 79b. tuel (b[as] van[netais] toel), f. pl. leu, tr. «nappe.»

    (2) = (?) cf. duilh (?).

    ●(1902) LZBg Gwengolo 219. Un dual plouz de gousket.

  • toalad
    toalad

    f. –où Pleine nappe de.

    ●(1912) DIHU 83/69. é duélad treu.

  • toaletenn
    toaletenn

    f. –où Toilette.

    ●(1826/31) PPA 455. Nen deo voas din divisqua va zoalletten, tr. «Autant vaut pour moi me dévêtir de ma toilette.» ●(18--) AID 243. em habinet a doaletten, tr. «dans mon cabinet de toilette.»

    ●(1923) LZBt Gouere 20. ret d'in ober ma zoaleten e dour ar ster.

  • toalig
    toalig

    f. -où Napperon.

    ●(1942) DHKN 71. Didanè (= dindan an tasoù) tuelligeu melén braùeit d’hé bizied korriganéz.

  • toaz
    toaz

    m. –ioù (cuisine)

    I.

    A.

    (1) Pâte.

    ●(1499) Ca 198a. Toas. g. paste.

    ●(1659) SCger 87b. paistir (lire : paistrir), tr. «embreguer ou merat an toas.» ●89b. paste, tr. «toas.» ●175a. toas, tr. «paste.» ●(1710) IN I 322. oc'h embreguer an toas da lacat ar forn. ●(1732) GReg 570b. Pâte levée, tr. «Toas go.» ●701b. Pate, farine paitrie pour faire du pain, tr. «Toas. Van[netois] toés. toéh.» ●Ma pâte est levée, tr. «Go eo va zoaz.» ●(1752) PEll 884. Tôas, De deux syll. Pâte à faire le pain.

    ●(1861) BSJ 291. haval doh er goél e guemér ur voès eit laquat tri mezuliad bled é go bet quen ne sàu en toès.

    ●(1949) KROB 11/12. kemmeska evelse eun daoliad toaz abouez an divrec'h.

    (2) Goellañ toaz : mettre de la levure dans la pâte.

    ●(1960) PETO 26. Ma leuskell pell da c'hoella toaz.

    (3) Terriñ toaz : pétrir de la pâte.

    ●(1928) TAPO 8. Terri an toaz, e gas d’in d’an ti fourn. ●(1932) FHAB Mae 187. touezia bleud ha dour ; lakat eun nebeud goell-bier ebarz ha terri an toaz gwella ma c'hellan.

    (4) Rollañ toaz : abaisser de la pâte au rouleau.

    ●(18--) RGE 23. rola an toas.

    (5) Lakaat toaz e go : mettre la pâte à lever.

    ●(1633) Nom 173b. Mactra : huche à pestrir le pain : laouer toasec, da lacquat an toas è gò.

    ●(1869) HTC 53. eun tamm bara great gant toaz ha n'e ket bet lakeat e go.

    ●(1928) TAPO 8. O lavaret edon eta ho po an toaz da lakat e go. ●(1975) UVUD 35. (Plougerne) e lakjes toaz e go dac'h an noz ag e teue da c'houeza.

    B. Pâte à crêpes.

    ●(1499) Ca 16a. Bacc crampoez ha toas tout vng.

    ●(1732) GReg 701b. Pâte à faire des crêpes, tr. «Toas crampoës.»

    ●(1908) FHAB Gwengolo(?) 269. al lardouzen hag an toaz, an eil goude egile o kana var ar billig.

    ●(1959) LLMM 73/126. hag e lede an toaz war ar billig gant ar rozell.

    C. [en apposition]

    (1) Laouer-doaz : pétrin.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. huche, grand coffre pour paistrir le pain, tr. «loher döes.» ●(1744) L'Arm 188a. Huche ou paitrin, grand coffre pour paitrir, tr. «Loaire-doæss.» ●234a. May (…) Pour boulanger, tr. «Loaire-toæss.»

    ●(1857) CBF 71. Sao ar goulc'her diwar al laouer-doaz, tr. «Lève le couvercle du pétrin.»

    ●(1907) PERS 143. beteg ma oue bar al laouer-doaz. ●(1912) BUAZpermoal 577. al laouer-doaz a oe leun-chouk.

    (2) Nev-doaz : pétrin.

    ●(1732) GReg 687a. Paitrin, huge à paitrir, tr. «néau-doas. p. névyou-doas.»

    ●(1857) CBF 12. Neo-doaz, f., tr. «Pétrin.»

    (3) Skudell-doaz : mesure pour la pâte.

    ●(1857) CBF 71. Gan-en ez ai ar skudel-doaz, tr. «J'emporterai avec moi la mesure pour la pâte.»

    (4) Taol-doaz : table à usage de pétrin.

    ●(1988) TIEZ II 244. C'est la table familiale qui sert de pétrin (daol-arc'h, daol-toaz), à moins que ce ne soit le coffre voisin du lit-clos proche du foyer (neo-doaz, laouer-doaz, bank-toaz, gern ou charlenn selon les lieux).

    (5) Taol-doaz : plan de travail d'un boulanger.

    ●(1857) CBF 71. he veza war ann daol doaz araok he iforna, tr. «la bien rouler [la pâte] sur la table du four avant de l'enfourner.»

    II. sens fig. Merde.

    ●(1877) FHB (3e série) 6/48a. ar bragou a goezaz d'an douar, toaz hag all.

    III.

    (1) Gervel toaz d'ar forn : demander fortement à manger.

    ●(1908) PIGO II 67 (T) E. ar Moal. Ar ganfarded o c'hoari war an oaled ; unan bihan en fons ar pres o c'hervel toaz d'ar forn. ●(1912) MELU XI 305. Gervel toaz d'ar forn, tr. E. Ernault «Appeler la pâte au four, demander à manger. Se dit surtout des enfants.»

    (2) Krial toaz d'ar forn : crier sur qqn.

    ●(1965) BAHE 46/48 (T) A. Duval. Krial toaz d'ar forn ( = bec'h war an dud).

    (3) Dougen an toaz d'ar forn : assumer les conséquences de ses actes.

    ●(1612) Cnf 47a. mé né meux quet commettet an vusurerez, nep en-deuesaff graet à dougaff an toas d'an fornn.

    ●(1976) HYZH 108/67-68 (Ki-Douarnenez). Setu 'vel just an dud a yeye d'an iliz a va kondaonet en añvañs mag a noe menozioù breizhat. An drae 'zo sur. Ha nign noe douget an toaz d'ar forn, 'vel ma ve lavert ganom. ●75. hag a raye deñ prijoù kalz re ijel, me pugur a noe sinet ar prijoù-se, eoñ ranke dougen an toaz d'ar forn.

    (4) Kouchañ toaz en e forn : manger.

    ●(1952) LLMM 33/34 (T) *Jarl Priel. Da bep mare e vezit o kouchañ toaz en ho forn. ●(1955) VBRU 133 (T) *Jarl Priel. Kouchañ toaz en e forn hep reiñ bec'h d'e izili.

    (5) Mont e-barzh evel toaz er forn : comme une lettre à la poste.

    ●(1978) LLMM 186/24 (T) E. ar Barzhig. Hag int e-barzh evel toaz er forn.

    (6) Bezañ tev evel un tamm toaz : très épais, très joufflu (en parl. d’un enefant).

    ●(1878) SVE 629. Teo evel eun tamm toaz, tr. L.-F. Salvet «Epais comme un morceau de pâte.»

    ●(1912) RVUm 319 (Gu). E ma el un tam toéz, tr. P. ar Gov «C'est un vrai pâton : un enfant joufflu.»

    (7) Bezañ lart evel an toaz : très gras.

    ●(1867) MGK 7 (L) G. Milin. Eunn horden-gi nerzuz, / Lard-toaz ha flour he ler, ki distaill galloudus. ●(1876) TDE.BF 439 (L) G. Milin. eur pez bagad saout lard-kuill evel toaz.

    ●(1948) KROB 3/6 *Falc'h ar prad. Chatal eus an dibab ha lart-toaz. ●(1957) AMAH 222 (T) *Jarl Priel. Ur boudoupenn lart-toaz. ●(1962) TDBP Ia 40 (T). Ar haz-mañ a zo arru lard 'vel an toaz, tr. J. Gros «ce chat-ci devient gras comme la pâte (comme un moine).»

    (8) Lakaat an toaz e go : préparer les choses.

    ●(1959) MVGK 32 (Ki) P.-J. Helias. Ezomm am-eus ouzoh evid lakaad an toaz e go.

    (9) Bezañ toaz e go gant ub. : les choses sont en préparation.

    ●(1955) VBRU 143 (T) *Jarl Priel. Ya, e-keit ma klaske toullañ dindanon, ne ouie ket ar paour kaez e oa e doaz en go. ●(1958) LLMM 70/343 (T) *Jarl Priel. Neuze 'ta, kristen ebet ne oar peseurt toaz a zo ganimp e go ?

    (10) Na vezañ go e doaz : ne pas avoir l’esprit mûr.

    ●(1942) VALLsup 68. Une personne dont l’esprit n’est pas mûr, tr. F. Vallée «eun dén panen, n’eo ket go e doaz.»

    (11) Bezañ dorloet gant hevelep toaz hag ub. all : avoir le même esprit que qqn d’autre.

    ●(1958) LLMM 69/257 (T) *Jarl Priel. Na dit ket da gontañ din ec'h oc'h bet dorloet gant an hevelep toaz hag ar vartoloded ma prejit ha ma kouskit gante dindan an tilher a-raok.

    (12) Bezañ lart evel ur sac'h toaz : voir sac'h.

  • toazañ / toaziñ
    toazañ / toaziñ

    v. tr. d.

    (1) Enduire, couvrir de pâte.

    ●(1732) GReg 334b. Empâter, salir de pâte, tr. «Toasa. pr. toaset. Van[netois] toéseiñ. pr. toéset.»

    ●(1931) VALL 539b. remplir ou salir de pâte, tr. «toaza.» ●(1958) ADBr lxv 4/531. (An Ospital-Kammfroud) Tôza (Toaza) : v. Radical tôz (toaz) : pâte. – Enduire de pâte.

    (2) Toazañ go : mettre la pâte à lever.

    ●(1982) MABL I 167. (Lesneven) Ne veze ket fall ar bara. Ni 'rea e ti Patinec, ni a doaze go er gêr hag dac'houde e veze kaset 'ne'añ.

    (3) sens fig. Berner, duper, tromper, rouler.

    ●(1958) ADBr lxv 4/531. (An Ospital-Kammfroud) Toaza (...) au figuré : berner, duper, «rouler» quelqu'un. – Tôzet am-eus anean.

  • toazeg
    toazeg

    f. –où (boulangerie) Pétrin.

    ●(1659) SCger 175a. toasec, tr. «mets ou on met la paste.» ●(1752) PEll 884-885. Tôasec, tr. «paitrin, vaisseau dans lequel on paîtrit, où l'on manie la pâte.»

    ●(1931) VALL 553b. Pétrin, tr. «toazeg f.»

  • toazek
    toazek

    adj.

    (1) Pâteux.

    ●(1732) GReg 702b. Pain pâteux, tr. «Bara toasecq.»

    ●(1878) BAY 19. Toezek, tr. «Qui tient de la pâte, pâteux.»

    ●(1914) DFBP 238a. pâteux, tr. «Toazek.»

    (2) Laouer doazek : pétrin.

    ●(1633) Nom 165b. Mactra : vne may ou huche : vn laouër toasecq. ●173b. Mactra : huche à pestrir le pain : laouer toasec, da lacquat an toas è gò.

    (3) (Bouche, langue) Pâteuse.

    ●(1732) GReg 334b. J'ai la bouche, la langue toute empâtée, tr. «Toasecq orrupl eo va guinou, va zéaud.»

  • toazenn .1
    toazenn .1

    f. –où (cuisine) Pâte.

    ●(1907) AVKA 208. Da genta, laka evez na vije fall da doazen. ●(1987) BAPR 17. Ober an doazenn.

  • toazenn .2
    toazenn .2

    f. Femme bien en chair, empâtée.

    ●(1732) GReg 807b. Une femme trop replette, tr. «toasenn. un doaseñ.»

  • toazennañ
    toazennañ

    voir toazenniñ

  • toazennek
    toazennek

    adj.

    I. Pâteux.

    ●(1744) L'Arm 272b. Pateux, Farineux, Crumeleux, tr. «Toæzænnæc ou Toaizainaic.»

    II. sens fig.

    (1) Empâté.

    ●(1939) RIBA 74. un davarnouréz toézennek ha lardonek.

    (2) Gauche, maladroit.

    ●(1944) VKST Ebrel 111. nag amparfal ha toazennek e oa da rebechou !

  • toazenniñ / toazennañ
    toazenniñ / toazennañ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Empâter.

    ●(1744) L'Arm 129a. Empâter, tr. «Toêzénein.. nétt.» ●(1752) PEll 885. Toasenna, empâter, remplir la bouche de pâte.

    ●(1904) DBFV 226b. toézennein, v. n., tr. «empâter, (l'A.).»

    (2) Remplir de pâte.

    ●(1931) VALL 539b. remplir ou salir de pâte, tr. «toazenna.»

    II. V. intr. Tourner en pâte.

    ●(1931) VALL 539b. tourner en pâte, tr. «toazenni.»

  • toazet
    toazet

    adj. Enduit de pâte.

    ●(1732) GReg 334b. J'ai les mains toutes empâtées, tr. «Toaset eo oll va daou-zorn.»

  • toaziñ
    toaziñ

    voir toazañ

  • toazon
    toazon

    m. –où

    (1) (boucherie) Ris (de veau, d'agneau).

    ●(1732) GReg 823b. Ris, ris de veau ; glande qui se prend sous l'esophage du veau, tr. «Toason. toason lue.»

    ●(1876) TDE.BF 619b. Toazon, s. m. Toazon leue, tr. «ris de veau, partie de cet animal.»

    (2) (anatomie) Thymus.

    ●(1931) VALL 738b. Thymus, tr. «toazon m.»

  • Tobi
    Tobi

    n. pr.

    (1) Tobie.

    ●(1499) Ca 198a. Tobi. g. thobie.

    ●(1907) BOBL 09 mars 128/1b. E dra da bep hini, hag e voned da Dobi e lavaret gwech-all.

    (2) local. (île de Sein) Toby, mannequin du Carnaval.

    ●1977) ESIT 67. Dans un grand mystère, les jeunes mettent la dernière main à l’attifage d’un mannequin dénommé Tobi. (…) Il sera pendu au-dessus de la mer et brûlé jusqu’à ce que mort s’ensuive.

  • Tobiaz
    Tobiaz

    n. pr. (Bible) Tobie.

    ●(1911) BUAZperrot 732. p'en devoue Tobias en em roët da anaout.

  • tobios
    tobios

    adj. Trapu.

    ●(1931) VALL 753a. Trapu, tr. «tobios.»

  • tobioz
    tobioz

    m. Homme trapu.

    ●(1879) ERNsup 168. Eun tamm tobios, un homme petit et gros, Trév[érec].

  • toc'h .1
    toc'h .1

    adj. Invalide, débile.

    ●(1752) PEll 886. Toc'h, selon M. Roussel, & l'usage de Cornwaille, signifie Invalide, debile, qui est épuisé et sans force. Beza toc'h, être invalide, hors d'état de travailler.

  • toc'h .2
    toc'h .2

    interj. Onomatopée pour appeler les porcs.

    ●(1931) VALL 129b. cris pour appeler les cochons, tr. «toc'h, toc'h ! T[régor].» ●(1938) WDAP 2/122. Toc'h ! A vez lavaret evit gervel ar moc'h. Sk. Toc'h ! toc'h ! va femoc'h !

  • toc'h .3
    toc'h .3

    interj. Pour faire conduire l’attelage à droite.

    ●(1932) DIHU 257/173. Kroget é pen er jau, m’er handréné, aketus mat d’en tennein a zeheu pe gleùen toh, d’er boutein a glei pe huchè me zad kus.

  • toc'had
    toc'had

    coll. –où (agriculture) Épis.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Espi a Sarz[eau] pen et b / pluchen Tolhien, pl. Tolhiat. ●(1752) PEll 886. Toc'hat, pluriel Toc'hadou Criblures de bled. Je trouve dans le Nouv. Diction. le singul. Toc'haden, épi ; & Toc'hata, glaner. Le P. Gregoire m'a confirmé cette signification de Toc'hat, épi, & celle de Toc'hada, glaner.

    ●(1857) CBF 88. Ann toc'had a zo bouron, tr. «Les épis sont bien pleins.» ●(1899) BSEc xxxvii 159 / KRL 24. N'eo ket ar gwellan tohad a zav an uvelan o ven, tr. «Le mérite est modeste.»

    ●(1904) DBFV 226b. tolhiad, pl. tr. «épis.» ●(1909) BOBL 27 novembre 257/2d. an toc'hod pouner karget a c'hreun melen. ●(1934) MAAZ 143. un (lire : ur) flahad tolhiad.

  • toc'hadenn
    toc'hadenn

    f. –où, toc'had Épi.

    ●(1499) Ca 198b. Tochadenn et pellenn cest tout vng ibi vide.

    ●(1752) PEll 886. Toc'hat, pluriel Toc'hadou Criblures de bled. Je trouve dans le Nouv. Diction. le singul. Toc'haden, épi ; & Toc'hata, glaner. Le P. Gregoire m'a confirmé cette signification de Toc'hat, épi, & celle de Toc'hada, glaner.

    ●(1866) FHB 66/109a. Seiz toc'haden, pe seiz penn-ed, leun ha kaer a zave var ar memez plouzen.

    ●(1903) MBJJ 99. toc'haden e-bed da dic'hreunian. ●(1909) BOBL 27 novembre 257/1d. eun doc'hoden segal (…) eun doc'hoden gwiniz.

  • toc'hal
    toc'hal

    voir doc'hal

  • toc'hal
    toc'hal

    v. intr. Crier comme un cochon.

    ●(1931) VALL 129b. toc'hal, tr. «crier comme un cochon.»

  • toc'hata
    toc'hata

    v. intr. (agriculture) Glaner des épis.

    ●(1732) GReg 459b. Glaner, ramasser les épis après que les gerbes sont liées, tr. «H[aute] Cor[nouaille] tohato. pr. tohatet. van[netois] tohata. pr. et.» ●(1752) PEll 886. Toc'hat, pluriel Toc'hadou Criblures de bled. Je trouve dans le Nouv. Diction. le singul. Toc'haden, épi ; & Toc'hata, glaner. Le P. Gregoire m'a confirmé cette signification de Toc'hat, épi, & celle de Toc'hada, glaner.

    ●(1908) BOBL 22 août 191/3a. medi, toc'hota, kleunia, planta kôl. ●(1934) MAAZ 143. bugulion é tolhiatat. ●(1934) BRUS 67. Glaner, tr. «tolhiata.»

  • toc'hataer
    toc'hataer

    m. –ion Glaneur.

    ●(1732) GReg 459b. Glaneur, tr. «tohater. tohatour. pp. yen.»

  • toc'hellat
    toc'hellat

    v. intr. Toussoter.

    ●(1929) GWAL 18/4. ne reas nemet toc'hellat. ●(1941) SAV 20/20. (Pleiben, Gwezeg) Torc'hellat, verb. Pasaat berr ha sec'h : «toussoter» e galleg. Sk. Ne ran nemet torc'hellat abaoe eur pennad.

  • toc'henn .1
    toc'henn .1

    f. Épi.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Espi a Sarz[eau] pen et b / pluchen Tolhien, pl. Tolhiat

    ●(1907) VBFV.bf 79b. tuézen (b[as] van[netais] tohien), tr. «épi.»

  • toc'henn .2
    toc'henn .2

    f. Dernier-né.

    ●(1916) KZVr 182 - 27/08/16. Toc'hen «dernier-né» a vez lavaret e Cleden, Ivonig Picard. ●(1931) VALL 492a. dernier-né, tr. «toc'hen C[ornouaille] (de toc'h faible).»

  • toc'henniñ
    toc'henniñ

    v. intr. Épier, monter en épi.

    ●(c.1718) CHal.ms i. espier monter en espi, tr. «dihaudein, monet de gran tolhiennein.» ●voila le froment qui monte bien tost en espi, tr. chetu er guneh a doliennou Imber, a ziaa a zihaudou in ber.»

  • toc'hor .1
    toc'hor .1

    adj.

    I. (en plt de qqn)

    A. Attr./Épith.

    (1) (en plt de la santé de qqn) Très faible.

    ●(1732) GReg 562a. Languissant, ante, tr. «toc'hor.»

    ●(1869) FHB 222/102b. Mar doa toc'hor he iec'het diaraoc, seiz miz abars ma voue pareet e teuaz c'hoas da veza toc'horoc'h.

    (2) Moribond.

    ●(1864) SMM 103. ar re a c'houren var dreuzou ar maro, ar re doc'hor. ●(1866) SEV xi. pa glevont kloc'h glaz o sini da eunn den toc'hor-bennag. ●54. kouezet klanv da vervel, ha toc'hor zo-ken. ●(1868) FHB 187/242a. Unan euz ar c'hoarezet clan a ioa bet nouet, hag a ioa toc'hor bras. ●(1878) EKG II 82. Mari Mark, grek Kervinot, a ioa klan, toc'hor zoken oa.

    ●(1905) KANngalon Du 532. rekour ar re glanv hag an dud toc'hor. ●(1929) MANO 154. Eur mab da aotrou Lezormel, e Plestin, a oa toc'hor meurbet gand eur barrad klenved.

    (3) Faible.

    ●(1732) GReg 246a. Debile, tr. «toc'hor.» ●421b. Foible, debile, tr. «Toc'hor.»

    ●(1857) CBF 48. Ken toc'hor eo ne heller ket he zizoun, tr. «Il est si chétif qu'on ne peut le sevrer.»

    ●(1911) SKRS II 147. Breman, siouaz d'in ! oun deuet koz ha toc'hor.

    (4) par ext. Faible, peu important.

    ●(1869) SAG 7. ar resped avat evit ho a zo dija toc'hor.

    (5) (Chrétien) peu fervent.

    ●(1859) MMN 22. Ret eo beza eur c'hristen toc'hor a caout nebeut a galoun. ●(1869) FHB 213/25a. ar gristenien doc'hor. ●(1869) SAG 291. kristen toc'hor, pe kristen feal. ●(1889) ISV 107. ar burzudou a ra brema ar Verc'hez a Lourd a dle lacat meur a gristen toc'hor da zigeri hou daoulagad.

    ●(1921) PGAZ 99. Me a zo bet, em buez, eur gristenez toc'horik avoalac'h.

    (6) (Année) stérile en récolte.

    ●(1710) IN I 235. evel ma ra ar goual amser, an tan, ar reverdi, ur bloazvez toc'her, ul laeronci, ur proces.

    B. Attr.

    (1) Bezañ toc'hor e =

    ●(1874) FHB 495/194b. Toc'hor oan er feis.

    (2) Bezañ toc'hor da vervel : être sur le pont de mourir.

    ●(1868) KMM 165. Pa oe toc'hor da vervel, an droug-spered a lacaas e oll nerz, e oll c'halloud da berdôler aneza e disesper.

    (3) Mont, kouezhañ toc'hor : agoniser.

    ●(1868) KMM 139. ac eb dale ez eas toc'hor, fall-braz. ●(1889) ISV 168. O veza recevet he oll sacramanchou gant ar brassa devotion, ez eas toc'hor. ●(1894) BUZmornik 242. ar Zant a gouezaz toc'hor er gear-ze.

    ●(1906) KANngalon Eost 189. goall doc'hor ez oa aet dija.

    II. (en plt de qqc.)

    (1) (agriculture) =

    ●(1857) CBF 88. Ann heiz barvek ne ket bouron, toc'hor eo, tr. «L'orge barbue n'est pas bien nourrie ; elle est grèle.» ●(1866) FHB 84/255a. ez eus er bloaz-ma eun eost toc'hor.

    (2) = war-nes mervel.

    ●(1877) BSA 262. eur blanten doc'hor.

    (3) =

    ●(1911) SKRS II 103. eur feiz toc'hor kenan.

    III. Adv. Klañv-toc'hor =

    ●(1866) SEV 43-44. nemet ma kredje e vije klanv-toc'hor war he wele hag enn dro d'ezhan liseriou ar maro.

  • toc'hor .2
    toc'hor .2

    m. Personne qui agonise, agonisant.

    ●(1902) MBKJ 175. seizet eo an toc'hor gant spount ar maro : ne c'hoar ket e pe du ez aio he ene.

  • toc'horaat
    toc'horaat

    v. intr.

    (1) Devenir plus faible.

    ●(1876) TDE.BF 619b. Toc'horaat, tr. «Devenir plus faible, débile, plus languissant, empirer.»

    ►spécial. Être mourant.

    ●(1806) JOS 27. O veza clevet e toc'horrea e dad. ●(1889) ISV 263. o clevet oa toc'horeat.

    (2) Diminuer.

    ●(1869) FHB 214/33a. eur merk anad e toc'hora ar feiz etouez an dud. ●(1874) FHB 482/90b. ar speret a feiz a ioa toc'horeet e Jeruzalem.

    (3) =

    ●(1906) KPSA 193. Eur c'hristen mad ne dlefe ket en em c'houzanv er bed-man ; toc'horaat a ra var an douar.

  • toc'horidigezh
    toc'horidigezh

    f. Faiblesse, manque de forces.

    ●(1732) GReg 17b. Affoiblissement, tr. «toc'horidiguez.» ●246a. Debilité, foiblesse, tr. «toc'horidiguez.»

    ●(1867) FHB 116/94b. ar penn-baz var behini he c'harp he gosni hag he doc'horridighez.

  • toc'horiñ
    toc'horiñ

    v. intr. Languir.

    ●(1732) GReg 17a. Affoiblir, tr. «toc'hori. pr. toc'horet.»

    ●(1872) ROU 90a. Languir, tr. «Toc'hori.» ●(1874) FHB 479/65a. Ar feiz o veza toc'horet.

    ●(1931) VALL 418a. Languir, tr. «toc'hori.»

  • toch, toch !
    toch, toch !

    interj. Cri pour appeler les cochons.

    ●(1931) VALL 129b. cris pour appeler les cochons, tr. «toch, toch ! T[régor]»

  • Todaz
    Todaz

    m. –ed =

    ●(1917) LZBt Gouere 1. Pemp rum tud a gaver en dro d'ar meneïo-Glaz, korn izelan eus an Indez : ar Vadagazed, ar Gotazed, an Todazed, an Eroulazed hag ar C'houroumbazed.

  • todinañ
    todinañ

    v. tr. i. Todinañ da ub. : flatter qqn.

    ●(1958) ADBr lxv 4/531. (An Ospital-Kammfroud) Todina : v. – Flatter (l'amour-propre, la vanité, l'orgueil...) d'une personne pour en soutirer des avantages. – Forz da veza todinet dei, ar plah a zo bet sammet gand ar pôtr (...a fini par être séduite par... ; a consenti à se marier).

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...